# نكث — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%83%D8%AB/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نكث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نكث

النَّكْثُ: نَقْضُ ما تَعْقِدُه وتُصْلِحُه من بَيْعَةٍ وغيرها. نَكَثَه يَنْكُثُه نَكْثاً فانْتَكَثَ، وتَناكَثَ القومُ عُهودَهم: نقضوها، وهو على المثل. وفي حديث علي، كرّم الله وجهه: أُمِرْت بقتال الناكِثِينَ والقاسِطِين والمارِقِين؛ النَّكْثُ: نَقْضُ العهد؛ وأَراد بهم أَهل وقعة الجمل، لأَنهم كانوا بايعوه ثم نقضوا بيعته، وقاتلوه؛ وأَراد بالقاسطين أَهل الشأْم، وبالمارقين الخوارج.
وحَبْلٌ نِكْثٌ ونَكِيث وأَنْكاثٌ: مَنْكُوث. والنِّكْث، بالكسر: أَنْ تُنْقَضَ أَخْلاقُ الأَخْبية والأَكْسِية البالية، فَتُغْزَلَ ثانيةً، والاسم من ذلك كله النَّكيثَةُ. ونَكَث العهدَ والحبلَ فانْتَكَثَ أَي نقضه فانتقض.
وفي التنزيل العزيز: ولا تكونوا كالتي نَقَضَتْ غَزْلها من بعد قُوَّةٍ أَنْكاثاً؛ واحد الأَنْكاث: نِكْثٌ، وهو الغَزْلُ من الصوف أَو الشعر، تُبْرَمُ وتُنْسَجُ، فإِذا خَلَقَتِ النسيجةُ قُطِّعَتْ قِطَعاً صِغاراً، ونُكِثَتْ خيوطُها المبرومة، وخُلِطت بالصوف الجديد ونَشِبَتْ به، ثم ضُربت بالمطارق وغزلت ثانية واستعملت، والذي ينكُثها يقال له: نَكَّاثٌ؛ ومن هذا نَكْثُ العهد، وهو نَقْضه بعد إِحْكامه، كما تُنْكَث خيوطُ الصوف المغزول بعد إِبْرامه. ابن السكيت: النَّكْثُ المصدر. وفي حديث عمر: أَنه كان يأْخذ النِّكْثَ والنَّوى من الطريق، فإِن مَرَّ بدار قوم، رمى بهما فيها وقال: انتفعوا بهذا النِّكثَ؛ النِّكْث، بالكسر: الخيط الخَلَقُ من صوف أَو شعر أَو وَبرٍ، سمي به لأَنه يُنْقَضُ، ثم يُعاد فَتْلُه. والنَّكِيثَة: الأَمر الجليل. والنَّكِيثَة: خُطَّةٌ صَعْبة يَنْكُثُ فيها القوم؛ قال طرفة:
وقرّبتُ بالقُرْبَى، وجَدِّك أَنه
متى يَكُ عَقْدٌ للنَّكِيثَةِ، أَشْهَدِ
يقول: متى ينزل بالحيِّ أَمر شديد يبلغ النكيثة، وهي النفس، ويَجْهَدها، فإِني أَشهده. قال ابن بري: وذكر الوزير المغربي أَنَّ النكيثة في بيت طرفة هي النفس؛ وقال أَبو نخيلة:
إِذا ذَكَرْنا، فالأُمورُ تُذْكَرُ،
واستوعبَ، النَّكائِثَ، التَّفَكُّرُ،
قُلْنا: أَميرُ المُؤْمِنِينَ مُعْذِرُ
يقول: استوعبَ الفِكرُ أَنْفُسَنا كلها وجَهَدَ بها. والنَّكِيثَةُ: النَّفسُ. قال أَبو منصور: وسميت النفس نَكِيثَةً، لأَن تكاليف ما هي مضطرة إِليه تَنْكُثُ قُوَاها، والكِبَرُ يفنيها، فهي منكوثة القُوَى بالنَّصَبِ والفناء، وأُدخلت الهاء في النكيثة لأَنها اسم. الجوهري: فلانٌ شديدُ النكيثة أَي النفس. وبُلِغت نَكِثَتُه أَي جُهْدُه. يقال: بُلِغَت نَكِيثَةُ البعير إِذا جَهِدَ قوَّتَه. ونكائث الإِبل: قُوَاها؛ قال الراعي يصف ناقة:
تُمْسِي، إِذا العِيسُ أَدْرَكْنا نَكائثَها،
خَرْقاءَ، يعتادُها الطُّوفانُ والزُّوُدُ
وبلغ فلانٌ نَكِيثَةَ بعيرِه أَي أَقْصَى مجهوده في السير. وقال فلانٌ قولاً لا نَكِيثَةَ فيه أَي لا خُلْفَ.
وطلب فلانٌ حاجة ثم انْتَكَثَ الأُخرى أَي انصرف إِليها.
ويقال: بعيرٌ مُنْتَكِثٌ إِذا كان سميناً فَهُزِلَ؛ قال الشاعر: ومُنْتَكِثٍ عالَلْتُ بالسَّوْطِ رأَسَه،
وقد كَفَرَ اللَّيْلُ الخَرُوقُ المَوَامِيَا
ونَكَثَ السِّواكَ وَغَيْرَهُ يَنْكُثُه نَكْثاً فانْتَكَثَ: شَعَّثَهُ، وكذلك نَكَثَ السَّافَ عن أُصولِ الأَظفار.
والنُّكَاثَةُ: ما انْتَكَثَ من الشيء.
والنُّكَاثُ: أَن يَشْتَكِيَ البعيرُ نُكْفَتَيْه، وهما عظمان ناتِئان عند شحمتي أُذنيه، وهو النُّكَافُ. اللحياني: اللُّكاثُ والنُّكاثُ داءٌ يأْخذ الإِبلَ، وهو شبه البَثْرِ يأْخذها في أَفواهها.
ونِكْثٌ: اسمٌ. وبَشِيرُ بنُ النِّكْثِ: شاعر معروف، حكاه سيبويه، وأَنشد له:
وَلَّتْ ودَعْواها شَديدٌ صَخَبُهْ

### Türkçe

**النَّكْثُ**: **بَيْعَةٍ** ve onun dışındakinden, bağladığını ve düzelttiğini bozmak.

**نَكَثَه يَنْكُثُه نَكْثاً فانْتَكَثَ**; ve kavim **تَناكَثَ** ahitlerini: onları bozdular; ve o, mesel üzerinedir. Ve Ali’nin hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: **أُمِرْت بقتال الناكِثِينَ والقاسِطِين والمارِقِين**; **النَّكْثُ**: ahdi bozmak; ve onlarla **وقعة الجمل** ehlini kastetti; çünkü onlar ona biat etmişlerdi, sonra biatini bozdular ve onunla savaştılar; ve **القاسطين** ile Şam ehlini kastetti; ve **المارقين** ile Hâricîleri.

Ve **حَبْلٌ نِكْثٌ** ve **نَكِيث** ve **أَنْكاثٌ**: bozulmuş. Ve **النِّكْث** (kesre ile): eski çadırların ve eski örtülerin ipliklerinin çözülmesi, sonra ikinci defa eğrilmesi; ve bunun hepsinden olan isim **النَّكيثَةُ**’dir. Ve ahdi ve ipi **نَكَثَ**; sonra **انْتَكَثَ**; yani onu bozdu da bozuldu.

Ve aziz tenzilde: **ولا تكونوا كالتي نَقَضَتْ غَزْلها من بعد قُوَّةٍ أَنْكاثاً**; **الأَنْكاث**’ın teki: **نِكْثٌ**; ve o, yün yahut kıldan eğrilmiş iptir; bükülür ve dokunur; dokuma eskidiği vakit küçük parçalara kesilir; bükülmüş iplikleri çözülür; yeni yünle karıştırılır ve ona yapışır; sonra tokmaklarla dövülür, ikinci defa eğrilir ve kullanılır; onu çözen kimseye: **نَكَّاثٌ** denir. Ve bundan, ahdi **نَكْثُ** vardır; ve o, sağlamlaştırdıktan sonra onu bozmaktır; tıpkı yün ipliklerinin büküldükten sonra çözülmesi gibi. İbnü’s-Sikkît: **النَّكْثُ** mastardır. Ve Ömer’in hadîsinde: onun yoldan **النِّكْثَ** ve **النَّوى** aldığı; bir kavmin evinin yanından geçerse ikisini de onun içine atar ve derdi ki: “Şu **النِّكْثَ**’ten faydalanın”; **النِّكْث** (kesre ile): yün yahut kıl yahut deve tüyünden eski ipliktir; onunla adlandırıldı, çünkü o çözülür, sonra bükümü yeniden yapılır.

Ve **النَّكِيثَة**: büyük iş. Ve **النَّكِيثَة**: kavmin içinde çözüldüğü zor bir plan; Tarafe dedi ki:
وقرّبتُ بالقُرْبَى، وجَدِّك أَنه
متى يَكُ عَقْدٌ للنَّكِيثَةِ، أَشْهَدِ
Der ki: mahalleye nefse ulaşan, onu yoran şiddetli bir iş ne zaman inse, ben ona şahit olurum. İbn Berrî dedi ki: Mağribî vezir, Tarafe’nin beytindeki **النكيثة**’nin nefis olduğunu zikretti; ve Ebû Nuhayle dedi ki:
إِذا ذَكَرْنا، فالأُمورُ تُذْكَرُ،
واستوعبَ، النَّكائِثَ، التَّفَكُّرُ،
قُلْنا: أَميرُ المُؤْمِنِينَ مُعْذِرُ
Der ki: fikir, nefislerimizin hepsini kuşattı ve onunla yordu. Ve **النَّكِيثَةُ**: nefistir. Ebû Mansûr dedi ki: nefis **نَكِيثَةً** diye adlandırıldı; çünkü onun mecbur olduğu şeylerin yükümlülükleri kuvvetlerini çözer; ve ihtiyarlık onu tüketir; o hâlde o, yorgunluk ve tükeniş ile kuvvetleri bozulmuş olandır; ve **النكيثة**’ye **الهاء** sokuldu, çünkü o bir isimdir. Cevherî: falan **شديدُ النكيثة**’dir; yani nefisçe. Ve **بُلِغت نَكِثَتُه**; yani gayreti. Denir ki: **بُلِغَت نَكِيثَةُ البعير**; deve kuvvetini yorduğu vakit. Ve develerin **نكائث**’i: kuvvetleridir; Râ‘î bir dişi deveyi vasfederek dedi ki:
تُمْسِي، إِذا العِيسُ أَدْرَكْنا نَكائثَها،
خَرْقاءَ، يعتادُها الطُّوفانُ والزُّوُدُ
Ve falan, devesinin **نَكِيثَةَ**sine ulaştı; yani yürüyüşte gayretinin en sonuna vardı. Ve falan, içinde **نَكِيثَةَ** olmayan bir söz söyledi; yani içinde sözden dönme yoktur.

Ve falan bir ihtiyaç istedi, sonra ötekine **انْتَكَثَ**; yani ona yöneldi.

Ve denir ki: deve **مُنْتَكِثٌ**; semiz iken zayıfladığı vakit; şair dedi ki:
ومُنْتَكِثٍ عالَلْتُ بالسَّوْطِ رأَسَه،
وقد كَفَرَ اللَّيْلُ الخَرُوقُ المَوَامِيَا
Ve **السِّواكَ** ve başkasını **نَكَثَ**; onu **يَنْكُثُه نَكْثاً فانْتَكَثَ**: onu dağıttı; ve aynı şekilde, tırnakların köklerinden **السَّافَ**’ı **نَكَثَ**.

Ve **النُّكَاثَةُ**: şeyden bozulup ayrılan şey.

Ve **النُّكَاثُ**: devenin **نُكْفَتَيْه**’inden şikâyet etmesidir; ikisi, kulaklarının iki yağ parçası yanında çıkıntı yapan iki kemiktir; ve o **النُّكَافُ**’dır. Lihyânî: **اللُّكاثُ** ve **النُّكاثُ** develeri tutan bir hastalıktır; ve o, ağızlarında onları tutan, çıban benzeri bir şeydir.

Ve **نِكْثٌ**: bir isimdir. Ve **بَشِيرُ بنُ النِّكْثِ**: tanınmış bir şairdir; Sîbeveyh onu nakletti; ve ona ait şu beyti okudu:
وَلَّتْ ودَعْواها شَديدٌ صَخَبُهْ
