# نكح (ن-ك-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%83%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Nikah

- Harfler: ن - ك - ح
- Kur'an'da: 23 geçiş · 19 ayet · 18 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (18)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [تَنْكِحُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%83%D9%90%D8%AD%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَفْعِلُوا | Evlenmeyin; Evlenirsiniz | 3 | 3 | [2:221](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/2:221.md) |
| [النِّكَاحِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/siga/%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%90%D9%91%D9%83%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%90.md) | الْفِعَالِ | Nikah | 2 | 2 | [2:235](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/2:235.md) |
| [تَنْكِحُوهُنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%83%D9%90%D8%AD%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | تَفْعِلُوهُنَّ | Onlarla evlenirsiniz | 2 | 2 | [4:127](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/4:127.md) |
| [نِكَاحًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/siga/%D9%86%D9%90%D9%83%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%8B%D8%A7.md) | فِعَالًا | Nikah | 2 | 2 | [24:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/24:33.md) |
| [أُنْكِحَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/siga/%D8%A3%D9%8F%D9%86%D9%92%D9%83%D9%90%D8%AD%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | أُفْعِلَكَ | Seni evlendiririm | 1 | 1 | [28:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/28:27.md) |
| [النِّكَاحَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/siga/%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%90%D9%91%D9%83%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%8E.md) | الْفِعَالَ | Nikah | 1 | 1 | [4:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/4:6.md) |
| [تَنْكِحَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%83%D9%90%D8%AD%D9%8E.md) | تَفْعِلَ | Evlenir | 1 | 1 | [2:230](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/2:230.md) |
| [تُنْكِحُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/siga/%D8%AA%D9%8F%D9%86%D9%92%D9%83%D9%90%D8%AD%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تُفْعِلُوا | Evlendirmeyin | 1 | 1 | [2:221](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/2:221.md) |
| [فَانْكِحُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%92%D9%83%D9%90%D8%AD%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَافْعِلُوا | Öyleyse evlenin | 1 | 1 | [4:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/4:3.md) |
| [فَانْكِحُوهُنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%92%D9%83%D9%90%D8%AD%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | فَافْعِلُوهُنَّ | Onlarla evlenin | 1 | 1 | [4:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/4:25.md) |
| [نَكَحَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/siga/%D9%86%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%AD%D9%8E.md) | فَعَلَ | Evlendi | 1 | 1 | [4:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/4:22.md) |
| [نَكَحْتُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/siga/%D9%86%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%AD%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | فَعَلْتُمْ | Evlendiniz | 1 | 1 | [33:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/33:49.md) |
| [وَأَنْكِحُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%83%D9%90%D8%AD%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَأَفْعِلُوا | Evlendirin | 1 | 1 | [24:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/24:32.md) |
| [يَسْتَنْكِحَهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%83%D9%90%D8%AD%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | يَسْتَفْعِلَهَا | Onunla evlenmek ister | 1 | 1 | [33:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/33:50.md) |
| [يَنْكِحَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%83%D9%90%D8%AD%D9%8E.md) | يَفْعِلَ | Evlenir | 1 | 1 | [4:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/4:25.md) |
| [يَنْكِحُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%83%D9%90%D8%AD%D9%8F.md) | يَفْعِلُ | Evlenir | 1 | 1 | [24:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/24:3.md) |
| [يَنْكِحُهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%83%D9%90%D8%AD%D9%8F%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | يَفْعِلُهَا | Onunla evlenir | 1 | 1 | [24:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/24:3.md) |
| [يَنْكِحْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%83%D9%90%D8%AD%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعِلْنَ | Evlenirler | 1 | 1 | [2:232](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/2:232.md) |

## Mücavir kökler — 174 mücavir (210 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 6 ortak ayet · G² 34 · Kadınlar
2. [عفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 31 · Haramdan kaçınırlar
3. [طلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82.md) — 4 ortak ayet · G² 27 · “Dalk” sansar demektir
4. [أمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 23 · Kadın köle
5. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 4 ortak ayet · G² 23 · Kanat demektir
6. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 15 ortak ayet · G² 19 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
7. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 10 ortak ayet · G² 19 · Dağın sivri noktası demektir
8. [فتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 19 · Kepçe, kefe demektir
9. [يتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AA%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 18 · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir
10. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 4 ortak ayet · G² 18 · Tanınan ile
11. [يمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 18 · Sağ yandır
12. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 4 ortak ayet · G² 17 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
13. [عقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Düğüm demektir
14. [نصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Yarısı
15. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 15 · Hayr : At sürüsü demektir
16. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 14 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
17. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 14 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
18. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 13 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
19. [حصن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir
20. [فرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Farz (dat) Ayırmada ayrılacak yerin belirtildiği yer…
21. [فقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Omurga kemiğidir
22. [أيم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Yem durgun akan ırmak, mevsimlere göre kabarıp inmesinden…
23. [عول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Bir şeyi çakmak için kullanılan taş balyozdur
24. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 8 ortak ayet · G² 11 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
25. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 11 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
26. [غني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir
27. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · İş ayakkabısı
28. [فحش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Fahşa (ha) “Üns” oku atan yayın insan tarafı; “vahş” ise…
29. [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden…
30. [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Akar temiz sudur
31. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Kulak demektir
32. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
33. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
34. [هجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir
35. [بدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Bedr dolunay demektir
36. [خدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Gizli dost demektir
37. [عضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Onlara kuvvet kullanmayın
38. [محن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Sınadı
39. [عمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “An” ve “ma”dan oluşmuştur
40. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
41. [سفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir
42. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · İcl havuz demektir
43. [زني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
44. [سرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Eğersiz attır
45. [عنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sıkıntıya düştünüz
46. [مقت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%82%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Mikat (tı) ile sicim demektir
47. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · Beyn topraktaki yarık demektir
48. [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Ona dokundu
49. [برج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bir yapının en yüksek yeri demektir
50. [خول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hal bir işte çalışanları gözetleyen kimsedir
51. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
52. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
53. [حجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kaş demektir
54. [رغب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sel yığıntısı alüvyonlu topraktır
55. [سلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Boynun üst tarafıdır
56. [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Ön dişler demektir
57. [دفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Def : Dalgaların denizden getirdiği atıklar
58. [عزم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kesin karar
59. [طول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Tivel” hayvanın çayıra bağlandığı ip demektir
60. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Onların malları

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%83%D8%AD/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نكح |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md), [عقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%AF.md), [بضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B6%D8%B9.md) |
| Zıt Kök | [طلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İki şeyin birbirine sarılıp geçmesi, nesnelerin birbirine kenetlenmesi ve fiziki örtüşme |
| Çekirdek Özet 2 | Hukuki meşruiyet ve rıza bağıyla kurulan, cinselliği ve nesil devamını koruma altına alan akit ve birliktelik |
| Çekirdek Özet 3 | Bireysel arzunun toplumsal, hukuki ve ahlaki bir nizam içinde meşru sözleşmeye bağlanması |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca fiziki birleşmeye indirgeyerek hukuki akit ve ahlaki sorumluluk boyutunu yok saymak ya da sadece şekli bir merasime indirgeyerek ontolojik ve bedensel bütünleşmeyi dışlamak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نك | Sert temas, bir nesnenin diğerine çarpması, delmesi, içine girmesi veya durumunu derinden etkilemesi; nitekim [نكب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%A8.md) yolundan saptırmayı, [نكث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB.md) bağı çözüp bozmayı, [نكد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AF.md) güçlükle çıkmayı, [نكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B1.md) yabancılaşmayı, [نكس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B3.md) baş aşağı çevirmeyi, [نكص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B5.md) gerisin geri dönmeyi, [نكف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%81.md) çekinip uzaklaşmayı ve [نكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84.md) engelleyici darbe vurmayı anlatır. | ح | Çekirdekteki sert nüfuz ve çarpma hareketine kuşatıcı, tutucu, birleştiren ve koruma sağlayan bir sınır boyutu eklenerek anlam iki varlığın birbirine kenetlenmesi, sarılması ve bir örtü yahut bağ altında kaynaşması yönünde özelleşmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Biyolojik süreklilik, neslin akışı, tohum ve can taşıyan hareket |
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Bir şeyi içine alma, el ile sarıp kavrama, mülkiyet ve koruma altına alma |
| ح | çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Sınır koyma, mahrem alanı belirleme, dış tehditlere kapatıp içte emniyet kurma |
| نكح | Canlılığın kavranarak korunaklı bir sınır içine alınması | Nesil sürekliliği ve biyolojik çekimin (nun), rıza ve sorumlulukla kavranıp (kef), koruyucu ve meşru bir mahremiyet çiti/sözleşmesi içine yerleştirilmesi (ha) hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağaçların dallarının birbirine geçip sarılması, yağmur damlasının toprağın içine işlemesi veya çakılların devenin tabanına batıp kenetlenmesi gibi iki cismin birbirine geçerek kaynaşması ve örtüşmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ bir beytinde kavramı açıkça meşru nikah ve evlilik bağı anlamında kullanır: ولا تَقْرَبَنَّ جارةً، إِنَّ سِرَّها / عليك حرامٌ، فانْكِحَنْ أَو تَأَبَّدا |
| Erken Arapça kullanım | Evlenme teklifi için kabile meclisine gelen kişinin mecliste خِطبٌ (dünür geldim) demesi üzerine kabile temsilcisinin ona نِكحٌ (seni evlendirdik / akdi kurduk) diyerek icap ve kabulü bu kök üzerinden ifade etmesi |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânü’l-A‘şâ.

### Sami etimolojik katman

Arapça kök نكح, merkez Sami dillerinde özellikle cinsel birleşme, çiftleşme ve evlilik sözleşmesi alanında yoğunlaşan bir semantik çekirdeğe dayanır. Kökün İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerindeki doğrudan izleri sınırlı olmakla birlikte, genel Sami gövdesinde fiziksel delme, içine geçme ve bitiştirme anlamı taşıyan köklerle yapısal yakınlığı mevcuttur. Arapçada kök çift yönlü bir gelişim göstermiş; hem fiziki temas ve cinsel birleşmeyi (el-vat') hem de bu fiili meşru kılan hukuki sözleşmeyi (el-akd) tek bir kavramsal çatıda birleştirmiştir. Râgıb el-İsfahânî kökün aslen akit için vazedildiğini, cinsel birleşmenin ise kinaye yoluyla bu isimle anıldığını savunurken, dilcilerin çoğunluğu iki anlamın somut kenetlenme çekirdeğinden türeyen eşzamanlı veçheler olduğunu kaydeder. Arap dilinde kelimenin kazandığı bu çift kutuplu yapı, nesebin korunmasını hedefleyen bedevi örfünde kurumlaşmış ve Kur'an bağlamında tamamen meşru evlilik bağına hasredilmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Lane’s Lexicon, Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât, Brown-Driver-Briggs.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İki nesnenin birbirine sarılıp geçmesi ve kaynaşması | Cisimlerin birbirine kenetlenmesi fiziksel anlamından, kadının ve erkeğin hukuki bağ ile birbirine helal kılınmasına ve cinsel birlikteliğe geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve merkez Sami dil katmanında örtüşme ve birleşme | Kuzeybatı Sami dillerinde seyrek olmakla birlikte Güney Arapça ve çevre lehçelerde çiftleşme ve akitleşme çekirdeğiyle örtüşür | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin dışındaki dil aileleriyle doğrudan doğrulanmış soydaşlık bağı tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نكح | Anlamlı | Birbirine sarılma, evlenme, cinsel birleşme | İki tarafın hukuki ve fiziki olarak birbirine bağlanıp kenetlenmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نحك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| كنح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| كحن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [حنك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%83.md) | Anlamlı | Damak, tecrübe kazanma, idareyi ele alma | Ağzın üst iç kısmı; bir canlının gemini tutarak sevk ve idare etme yetisi | Kur'an'da geçer; yönlendirme ve kavrama bağı |
| [حكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%86.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نكح | Merkez | Hukuki ve bedensel birliktelik | Akit ile fiili birlikteliği meşru bir potada birleştiren evlilik bağı | Hem sözleşmeyi hem zifafı kapsayan özgül kavram |
| [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) | Komşu | Eşleşme, çift olma | Nesnelerin veya kişilerin birbirini tamamlayan ikili bir yapı oluşturması | Ontolojik ve sosyolojik çift oluş; her zaman akit şartını içermez |
| [عقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%AF.md) | Komşu | Bağlama, düğümleme | İki iradenin karşılıklı taahhütle bağlanarak yükümlülük altına girmesi | Genel hukuki bağ; sadece evliliğe değil tüm sözleşmelere şamildir |
| [بضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B6%D8%B9.md) | Komşu | Kesme, cinsel ilişki | Salt bedensel birleşme ve cinsel temas | Hukuki meşruiyet ve akit boyutundan bağımsız fiziki yön |
| [طلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82.md) | Zıt | Bağı çözme, serbest bırakma | Mevcut nikah ve evlilik akdinin hukuken ve fiilen feshedilip çözülmesi | Bağın kurulmasının tam karşıtı olarak bağın koparılması |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نكح | Evlenmek, nikah akdi yapmak, cinsel birleşmede bulunmak | Akit ve cinselliği meşru bir çerçevede cem eden özgün yapı | Kesin |
| Latince | nubere, matrimonium, copulatio | Evlenmek, evlilik bağı, cinsel birleşme | Matrimonium hukuki statüyü, nubere kadının örtünerek evlenmesini, copulatio ise bedensel teması karşılar; tek bir kelimede nikah gibi birleşmez | Güçlü |
| İngilizce | marry, wedlock, copulate | Evlenmek, evlilik hali, cinsel ilişkide bulunmak | Marry ve wedlock hukuki ve toplumsal kurumu, copulate ise biyolojik fiili karşılar; ikisini bir arada ifade eden tekil terim yoktur | Güçlü |
| Almanca | heiraten, Ehe, Beischlaf | Evlenmek, evlilik kurumu, cinsel birliktelik | Ehe hukuki bağı, Beischlaf fiili teması gösterir; kavramsal kapsayıcılık parça parça aktarılır | Güçlü |
| Fransızca | épouser, mariage, coït | Evlenmek, evlilik akdi, cinsel ilişki | Mariage medeni akdi, coït fiziki eylemi ifade eder; Kur'an'daki çift kutuplu kullanım alanı bölünür | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert Dictionnaire.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نِكَاح / عُقْدَةُ النِّكَاحِ | Hukuki evlilik akdi ve sözleşmesi | Evlilik bağının kurulması, mehir tayini ve akdin bağlanması bağlamı; örnek Bakara [2:235](https://lisan.digital/tr/ayet/2:235.md), Bakara [2:237](https://lisan.digital/tr/ayet/2:237.md) |
| حَتَّى إِذَا بَلَغُوا النِّكَاحَ | Evlilik çağı, fiziki ve hukuki rüşt dönemi | Yetimlerin mallarının teslimi için biyolojik ergenlik ve medeni ehliyet eşiği; örnek Nisâ [4:6](https://lisan.digital/tr/ayet/4:6.md) |
| فَانْكِحُوا / تَنْكِحُوا | Fiilen evlenmek, nikah bağı tesis etmek | Meşru eş seçimi, evlenilmesi haram ve helal olan sınırların belirlenmesi; örnek Nisâ [4:3](https://lisan.digital/tr/ayet/4:3.md), Nisâ [4:22](https://lisan.digital/tr/ayet/4:22.md), Bakara [2:221](https://lisan.digital/tr/ayet/2:221.md) |
| لَا يَنْكِحُ إِلَّا زَانِيَةً | Cinsel temas ve fiili birleşme yönü | Zina edenlerin denklik ve fiili yönelim bağlamında ahlaki ve bedensel tercihlerinin vasfedilmesi; örnek Nûr [24:3](https://lisan.digital/tr/ayet/24:3.md) |
| وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَىٰ | Başkalarını evlendirmek, izdivaç kurdurmak | Toplumun bekarları, yetimleri veya cariyeleri evlendirme yükümlülüğü; örnek Nûr [24:32](https://lisan.digital/tr/ayet/24:32.md), Kasas [28:27](https://lisan.digital/tr/ayet/28:27.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi emirlerin ahlaki gayesi ve şer'i hükümlerin hikmeti | Nikahın kullar için bir ibadet mi yoksa muamele mi olduğu; neslin muhafazası ile ilahi teklifin sürekliliği arasındaki bağ | İnsani şehvetin ilahi nizamla meşrulaştırılması ve ontolojik gaye |
| Fıkıh | Aile hukuku, evlilik akdinin rükün ve şartları | Kökün hakiki anlamının akit mi yoksa zifaf (cinsel birleşme) mi olduğu; icap, kabul, veli izni, mehir ve şahitlerin akdin sıhhatine etkisi | Hukuki geçerlilik, helallik sağlama ve karşılıklı hak-sorumluluk doğuran sözleşme |
| Tefsir | Ahkam ayetlerinin analizi ve Kur'an içi kavramsal tutarlılık | Kur'an'da geçen tüm nikah kelimelerinin sadece 'akit' anlamına mı geldiği yoksa bazı ayetlerde 'cinsel birleşme'nin mi kastedildiği tartışması | Kur'an'ın kinayeli ve nezih üslubu gereği cinselliği meşru akit lafzıyla zikretmesi |
| Hadis | Sünnette evlilik teşviki ve uygulamaları | Nikahın peygamberlerin sünneti olması, gizli nikahın yasaklanıp ilan edilmesinin emredilmesi, denklik (küfüv) kriterleri | Toplumsal ilanın, sadakatin ve meşru aile kurmanın pratik esasları |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve helal dairesi | Meşru birleşme | Şehveti ibadete dönüştürme ve haramdan korunma | Cinsel enerjiyi ilahi rıza doğrultusunda meşru bir bağa dönüştürerek kaosu engeller | Kesin |
| İlmi | Sosyolojik ve antropolojik nizam | Kurumsal aile | Toplumsal yapının çekirdeğini ve nesil güvenliğini inşa etme | Biyolojik üremeyi salt tabii bir süreçten çıkarıp bilgi, ahlak ve kültür aktaran kuruma bağlar | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve medeni hukuk | Resmi ve alenî akit | Hakların kayıt altına alınması ve ihtilafların önlenmesi | Birlikteliği gizlilikten çıkarıp şahitler ve velayet mekanizmasıyla kamu hukukunun teminatına alır | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet, mehir ve nafaka | İktisadi ortaklık ve mali sorumluluk | Kaynak paylaşımı, miras düzeni ve bakım yükümlülüğü | Mehrin kadına mülk kılınması, erkeğe nafaka yüklenmesi ve miras intikalinin meşru zemini kurulur | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kovalent bağ ve moleküler kenetlenme | İki ayrı atomun veya molekülün dış yörüngelerindeki elektronları ortaklaşa kullanarak kararlı, sarsılmaz ve yeni özelliklere sahip ortak bir yapı meydana getirmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal sözleşme ve kurumsal entegrasyon | Bağımsız iki bireysel iradenin, karşılıklı hak ve ödevleri belirleyen kurumsal bir mukavele ile birleşerek korunaklı mikro-hukuki bir birlik oluşturması | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramın yalnızca kuru bir bürokratik imza yahut bireylerin anlık hazlarına hizmet eden geçici bir cinsel onay belgesi şeklinde algılanması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Nikah; sadece medeni bir izin değil, can, mal, nesil ve namus emniyetini üstlenen, tarafları birbirine 'sağlam bir teminatla' (mîsâkan galîzâ) bağlayan çok katmanlı bir nizamdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Akdi cinsellikten veya cinselliği meşru sözleşmeden ayırmak; evliliği ahlaki ve hukuki yükümlülüklerinden soyutlayarak ya gayrimeşru ilişkilere kapı aralamak ya da aileyi sadece şekli bir merasime indirgemek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan cinselliğini, kadın-erkek ilişkilerini, yetim haklarını ve miras düzenini nasıl bir ahlaki-hukuki zemine oturttuğunu gösteren en temel eksen kavram olduğu için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Evlilik haramlarının sayıldığı Nisâ [4:22](https://lisan.digital/tr/ayet/4:22.md)-25, aile hukukunun ve iddetin belirlendiği Bakara [2:221](https://lisan.digital/tr/ayet/2:221.md)-237, iffet ve toplumsal temizliğin emredildiği Nûr [24:3](https://lisan.digital/tr/ayet/24:3.md)-33 ve peygamber ailesi ile müminlerin evlilik adabını düzenleyen Ahzâb suresi ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Evliliğin sadece erkek egemen bir mülkiyet edinimi olduğu algısını yıkarak onu iki tarafın rızasına dayalı, mehrin kadına ait olduğu, yetimlerin rüştüne endeksli adil ve denetlenebilir bir hukuki mukavele haline getirir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: İki cismin birbirinin içine geçerek sarılması, kenetlenmesi ve bütünleşmesi.
- Soyut anlam: Bireysel iradelerin ve bedensel çekimin karşılıklı rıza, hak ve sorumluluklar içeren meşru bir akit dairesinde birleşmesi.
- Sistematik karşılık: Biyolojik üreme ve cinsellik potansiyelinin hukuki, mali ve ahlaki bir kurum aracılığıyla toplumsal nizama bağlanması.
- LaTeX modeli: $$N = (A \times B) \xrightarrow{\; C \;} M \implies \Delta R$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $A$ ve $B$ bağımsız tarafları (kadın ve erkek), $\times$ aralarındaki tabii ve potansiyel çekimi, $C$ meşruiyet şartlarını (rıza, mehir, şahitlik, aleniyet ve akit bağını), $M$ ortaya çıkan korunaklı evlilik kurumunu (nikah çatısı), $\Delta R$ ise bu bağın doğurduğu hukuki haklar, nafaka, helallik, nesep güvenliği ve miras gibi sistematik sonuçlar bütününü temsil eder.

## Geçtiği ayetler (19 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%83%D8%AD/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:221](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/2:221.md) — تَنْكِحُوا · تُنْكِحُوا

وَلَا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكَاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ وَلَأَمَةٌ مُؤْمِنَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكَةٍ وَلَوْ أَعْجَبَتْكُمْ وَلَا تُنْكِحُوا الْمُشْرِكِينَ حَتَّى يُؤْمِنُوا وَلَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكٍ وَلَوْ أَعْجَبَكُمْ أُولَئِكَ يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَاللَّهُ يَدْعُو إِلَى الْجَنَّةِ وَالْمَغْفِرَةِ بِإِذْنِهِ وَيُبَيِّنُ آيَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ

Meal (IK): İman edinceye kadar putperest kadınları nikahlamayın. İman eden bir cariye puta tapan bir kadındano hoşunuza gitse dedaha iyidir. İman edinceye kadar onları puta tapan erkeklerle de nikah ettirmeyin. İman eden bir köle, -hoşunuza gitse deputa tapan erkekten daha iyidir. Onlar sizi cehenneme çağırırlar. Allah ise cennete ve mağfirete çağırır ve öğüt alsınlar diye insanlara ayetlerini açıkça bildirir.

### [Bakara 2:230](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/2:230.md) — تَنْكِحَ

فَإِنْ طَلَّقَهَا فَلَا تَحِلُّ لَهُ مِنْ بَعْدُ حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُ فَإِنْ طَلَّقَهَا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يَتَرَاجَعَا إِنْ ظَنَّا أَنْ يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ يُبَيِّنُهَا لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Şayet erkek eşini bir daha boşarsa; artık ondan sonra kadın, başka bir kocaya nikahlanıp varıncaya kadar ona helal olmaz. Şayet bu koca da onu boşar ve onlar Allah’ın hududunu ikame edeceklerini zannederlerse; tekrar birbirlerine dönmelerinde her ikisi için de bir günah yoktur. Bunlar Allah’ın hudududur. Bunları, bilen bir kavim için açıklıyor.

### [Bakara 2:232](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/2:232.md) — يَنْكِحْنَ

وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ يَنْكِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ إِذَا تَرَاضَوْا بَيْنَهُمْ بِالْمَعْرُوفِ ذَلِكَ يُوعَظُ بِهِ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ذَلِكُمْ أَزْكَى لَكُمْ وَأَطْهَرُ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Kadınları boşadığınız vakit, onlar iddetlerini bitirdiklerinde, aralarında güzelce anlaştıkları takdirde; kocalarıyla tekrar evlenmelerine mani olmayın. İşte sizden Allah’a ve ahiret gününe inanmış olanlara, bununla öğüt veriliyor. Bu, sizin için daha iyi, daha temizdir. Allah bilir, siz bilmezsiniz.

### [Bakara 2:235](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/2:235.md) — النِّكَاحِ

وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا عَرَّضْتُمْ بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّسَاءِ أَوْ أَكْنَنْتُمْ فِي أَنْفُسِكُمْ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ سَتَذْكُرُونَهُنَّ وَلَكِنْ لَا تُوَاعِدُوهُنَّ سِرًّا إِلَّا أَنْ تَقُولُوا قَوْلًا مَعْرُوفًا وَلَا تَعْزِمُوا عُقْدَةَ النِّكَاحِ حَتَّى يَبْلُغَ الْكِتَابُ أَجَلَهُ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي أَنْفُسِكُمْ فَاحْذَرُوهُ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ

Meal (IK): Böyle kadınları nikahlamak isteğinizi bildirmenizden veya bir arzuyu gönüllerinizde saklamanızdan dolayı size bir vebal yoktur. Allah bilmiştir k; siz, onları mutlaka hatırlayacaksınız, fakat uygun bir sözle söylememeniz müstesna, onlarla gizlice sözleşmeyin. İddeti nihayet bulmadıkça nikah bağını bağlamaya kalkmayın. Ve bilin ki; şüphesiz Allah, gönüllerinizde olanı bilir. Artık O’ndan sakının. Ve yine bilin ki; şüphesiz Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Bakara 2:237](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/2:237.md) — النِّكَاحِ

وَإِنْ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ وَقَدْ فَرَضْتُمْ لَهُنَّ فَرِيضَةً فَنِصْفُ مَا فَرَضْتُمْ إِلَّا أَنْ يَعْفُونَ أَوْ يَعْفُوَ الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكَاحِ وَأَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَلَا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Bir mehir kestiğniz takdirde temas etmeden önce onları boşarsanız; kestiğiniz mehrin yarısı onlarındır. Meğer, kendilerini bağışlamış veya nikah düğümü elinde bulunan kimse bağışlamış ola. Bağışlamanız, takvaya daha yakındır. Aranızdaki fazileti unutmayın. Şüphesiz Allah, yaptığınız şeyleri görendir.

### [Nisa 4:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/4:3.md) — فَانْكِحُوا

وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ذَلِكَ أَدْنَى أَلَّا تَعُولُوا

Meal (IK): Eğer yetim kızların haklarını gözetemeyeceğinizden korkarsanız; size helal olan diğer kadınlardan ikişer, üçer ve dörder olmak üzere nikahlayın. Şayet aralarında adalet yapamayacağınızdan endişe ederseniz; o zaman, bir tane. Veya sağ ellerinizin sahip oldukları. Bu adaletten sapmamanıza daha uygundur.

### [Nisa 4:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/4:6.md) — النِّكَاحَ

وَابْتَلُوا الْيَتَامَى حَتَّى إِذَا بَلَغُوا النِّكَاحَ فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ وَلَا تَأْكُلُوهَا إِسْرَافًا وَبِدَارًا أَنْ يَكْبَرُوا وَمَنْ كَانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ وَمَنْ كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ فَإِذَا دَفَعْتُمْ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ فَأَشْهِدُوا عَلَيْهِمْ وَكَفَى بِاللَّهِ حَسِيبًا

Meal (IK): Öksüzleri evlenme çağına gelene kadar deneyin. O vakit kendilerinde bir olgunlaşma görürseniz; mallarını kendilerine teslim edin. Büyüyecekler de geri alacaklar diye onları israf edip de tez elden yemeyin. Zengin olan sakınsın. Fakir olan da uygun bir şekilde yesin. Mallarını kendilerine verdiğinizde yanlarında şahid bulundurun. Hesab sorucu olarak Allah kafidir.

### [Nisa 4:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/4:22.md) — تَنْكِحُوا · نَكَحَ

وَلَا تَنْكِحُوا مَا نَكَحَ آبَاؤُكُمْ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَمَقْتًا وَسَاءَ سَبِيلًا

Meal (IK): Babalarınızın nikahladığı kadınları nikahlamayın. Geçmişte olanlar artık geçmiştir. Çünkü o, çok çirkin ve iğrenç bir şeydi. Ve o, fena adetti.

### [Nisa 4:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/4:25.md) — يَنْكِحَ · فَانْكِحُوهُنَّ

وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَنَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ فَمِنْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ مِنْ فَتَيَاتِكُمُ الْمُؤْمِنَاتِ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمَانِكُمْ بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَانْكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ وَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ مُحْصَنَاتٍ غَيْرَ مُسَافِحَاتٍ وَلَا مُتَّخِذَاتِ أَخْدَانٍ فَإِذَا أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى الْمُحْصَنَاتِ مِنَ الْعَذَابِ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ وَأَنْ تَصْبِرُوا خَيْرٌ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Sizden; hür, inanmış kadınlarla evlenmeye güç yetiremeyen kimse, inanmış genç kızlarınızdan sağ ellerinizin sahib olduklarından (alsın) . Allah sizin imanınızı daha iyi bilir. Birbirinizdensiniz. Onlarla zinadan kaçınmaları, iffetli yaşamış ve gizli dost tutmamış olmaları halinde, velilerinin izniyle evlenin. Ve ma’ruf şekilde mehirlerini verin. Evlendiklerinde zina edecek olurlarsa; onlara hür kadınlara verilen cezanın yarısı verilir. Bu; içinizden, günaha girme korkusu olanlaradır. Sabretmeniz ise sizin için daha hayırlıdır. Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Nisa 4:127](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/4:127.md) — تَنْكِحُوهُنَّ

وَيَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ وَمَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ فِي يَتَامَى النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا تُؤْتُونَهُنَّ مَا كُتِبَ لَهُنَّ وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الْوِلْدَانِ وَأَنْ تَقُومُوا لِلْيَتَامَى بِالْقِسْطِ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِهِ عَلِيمًا

Meal (IK): Kadınlar hakkında senden fetva istiyorlar. De ki: Onlara dair fetvayı size Allah veriyor. Kendilerine yazılmış olanı vermediğiniz ve nikahlamayı istemediğiniz yetim kızlar hakkında, mağdur çocuklar hakkında ve yetimlere insafla bakmanız hakkında kitabda sizlere okunan ayetler var. Hayır olarak ne yaparsanız, şüphesiz Allah, onu bilicidir.

### [Nur 24:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/24:3.md) — يَنْكِحُ · يَنْكِحُهَا

الزَّانِي لَا يَنْكِحُ إِلَّا زَانِيَةً أَوْ مُشْرِكَةً وَالزَّانِيَةُ لَا يَنْكِحُهَا إِلَّا زَانٍ أَوْ مُشْرِكٌ وَحُرِّمَ ذَلِكَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Zina eden erkek; zina eden veya müşrik olan bir kadından başkasını nikah layamaz. Zina eden kadınla da zina eden veya müşrik olan bir erkekten başkası nikahlanamaz. Bu, mü’minlere haram kılınmıştır.

### [Nur 24:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/24:32.md) — وَأَنْكِحُوا

وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): İçinizden bekarları ve kölelerinizden, cariyelerinizden salih olanları evlendirin. Şayet yoksul iseler; Allah onları lutfuyla zenginleştirir. Ve Allah; Vasi’dir, Alim’dir.

### [Nur 24:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/24:33.md) — نِكَاحًا

وَلْيَسْتَعْفِفِ الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ نِكَاحًا حَتَّى يُغْنِيَهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَالَّذِينَ يَبْتَغُونَ الْكِتَابَ مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا وَآتُوهُمْ مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي آتَاكُمْ وَلَا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّنًا لِتَبْتَغُوا عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَنْ يُكْرِهْهُنَّ فَإِنَّ اللَّهَ مِنْ بَعْدِ إِكْرَاهِهِنَّ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Evlenemeyenler de; kendilerini Allah, lutfuyla zenginleştirinceye kadar iffetli davransınlar. Kölelerinizden hür olmak için bedel vermek isteyenlerin bedel vermelerini kabul edin. Şayet onlarda bir hayır görüyorsanız Ve Allah’ın size verdiği maldan onlara verin. Dünya hayatının geçici menfaatını elde etmek için iffetli olmak isteyen cariyelerinizi fuhşa zorlamayın. Kim onları zorlarsa şüphesiz ki Allah, onların zorlamalarından sonra da Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Nur 24:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/24:60.md) — نِكَاحًا

وَالْقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا يَرْجُونَ نِكَاحًا فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُنَاحٌ أَنْ يَضَعْنَ ثِيَابَهُنَّ غَيْرَ مُتَبَرِّجَاتٍ بِزِينَةٍ وَأَنْ يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌ لَهُنَّ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Evlenme ümidi kalmayan yaşlanıp oturmuş kadınlara, zinetlerini açığa vurmamak şartıyla dış elbiselerini çıkarmaktan dolayı bir vebal yoktur. Ama iffetli davranmaları onlar için daha hayırlıdır. Ve Allah; Semi’dir, Alim’dir.

### [Kasas 28:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/28:27.md) — أُنْكِحَكَ

قَالَ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُنْكِحَكَ إِحْدَى ابْنَتَيَّ هَاتَيْنِ عَلَى أَنْ تَأْجُرَنِي ثَمَانِيَ حِجَجٍ فَإِنْ أَتْمَمْتَ عَشْرًا فَمِنْ عِنْدِكَ وَمَا أُرِيدُ أَنْ أَشُقَّ عَلَيْكَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّالِحِينَ

Meal (IK): O da dedi ki: Bana sekiz yıl çalışmana karşılık, bu iki kızımdan birini sana nıkahlamak istiyorum. Şayet on yıla tamamlarsan o, senden bir lutuf olur. Ama sana zorluk çektirmek istemem. İnşaallah beni salihlerden bulacaksın.

### [Ahzab 33:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/33:49.md) — نَكَحْتُمُ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نَكَحْتُمُ الْمُؤْمِنَاتِ ثُمَّ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ فَمَا لَكُمْ عَلَيْهِنَّ مِنْ عِدَّةٍ تَعْتَدُّونَهَا فَمَتِّعُوهُنَّ وَسَرِّحُوهُنَّ سَرَاحًا جَمِيلًا

Meal (IK): Ey iman edenler; mü’min kadınları nikahlayıp sonra onlarla temasta bulunmadan önce boşadığınızda, artık onlar için iddet saymanıza lüzum yoktur. Kendilerini geçindirin ve güzellikle serbest bırakın.

### [Ahzab 33:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/33:50.md) — يَسْتَنْكِحَهَا

يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَحْلَلْنَا لَكَ أَزْوَاجَكَ اللَّاتِي آتَيْتَ أُجُورَهُنَّ وَمَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْكَ وَبَنَاتِ عَمِّكَ وَبَنَاتِ عَمَّاتِكَ وَبَنَاتِ خَالِكَ وَبَنَاتِ خَالَاتِكَ اللَّاتِي هَاجَرْنَ مَعَكَ وَامْرَأَةً مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَهَا لِلنَّبِيِّ إِنْ أَرَادَ النَّبِيُّ أَنْ يَسْتَنْكِحَهَا خَالِصَةً لَكَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ قَدْ عَلِمْنَا مَا فَرَضْنَا عَلَيْهِمْ فِي أَزْوَاجِهِمْ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ لِكَيْلَا يَكُونَ عَلَيْكَ حَرَجٌ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Ey peygamber; Biz, mehirlerini verdiğin eşlerini, Allah’ın sana ganimet olarak verdiği cariyeleri, seninle beraber hicret eden amcanın kızlarını, halalarının kızlarını, dayının kızlarını, teyzelerinin kızlarını ve bir de eğer mü’min bir kadın kendisini peygambere hibe eder de peygamber de onunla evlenmeyi isterse onuki bu, mü’minlerden ayrı olarak sadece sana has olmak üzeresenin için helal kıldık. Sana bir zorluk olmasın diye mü’minlerin eşleri ve sağ ellerinin malik oldukları hakkında ne hükmettiğimizi bildirdik. Ve Allah; Gafur, Rahim olandır.

### [Ahzab 33:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/33:53.md) — تَنْكِحُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ وَلَكِنْ إِذَا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ يُؤْذِي النَّبِيَّ فَيَسْتَحْيِي مِنْكُمْ وَاللَّهُ لَا يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ ذَلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ وَمَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ وَلَا أَنْ تَنْكِحُوا أَزْوَاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَدًا إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمًا

Meal (IK): Ey iman edenler; Peygamber’in evlerine yemeğe çağrılmaksızın ve vakitli vakitsiz girmeyin. Ama davet olunursanız; girin ve yemeği yeyince de lafa dalmadan dağılın. Bu haliniz, Peygamber’i üzüyordu, o da size bir şey söylemeye çekiniyordu. Allah ise hakkı söylemekten çekinmez. Peygamber’in eşlerinden bir şey istediğinizde; onu perde arkasından isteyin. Bu; sizin kalbleriniz için de, onların kalbleri için de daha temizdir. Allah’ın Rasulünü üzmeniz ve ondan sonra eşlerini nikahlamak asla caiz değildir. Çünkü bu; Allah katında büyük bir günahtır.

### [Mümtehine 60:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/ayet/60:10.md) — تَنْكِحُوهُنَّ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا جَاءَكُمُ الْمُؤْمِنَاتُ مُهَاجِرَاتٍ فَامْتَحِنُوهُنَّ اللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمَانِهِنَّ فَإِنْ عَلِمْتُمُوهُنَّ مُؤْمِنَاتٍ فَلَا تَرْجِعُوهُنَّ إِلَى الْكُفَّارِ لَا هُنَّ حِلٌّ لَهُمْ وَلَا هُمْ يَحِلُّونَ لَهُنَّ وَآتُوهُمْ مَا أَنْفَقُوا وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ وَلَا تُمْسِكُوا بِعِصَمِ الْكَوَافِرِ وَاسْأَلُوا مَا أَنْفَقْتُمْ وَلْيَسْأَلُوا مَا أَنْفَقُوا ذَلِكُمْ حُكْمُ اللَّهِ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; inanan kadınlar hicret ederek size gelirlerse, onları imtihan edin. Allah, onların imanlarını daha iyi bilir. Fakat siz de onların inanmış kadınlar olduklarını öğrenirseniz; artık onları kafirlere geri göndermeyin. Bunlar onlara helal değildir, onlar da bunlara helal olmazlar. Onların sarfettiklerini kendilerine geri verin. Mehirlerini verdiğiniz zaman onlarla evlenmenizde bir vebal yoktur. Kafir kadınları nikahınızda tutmayın, sarfettiğinizi isteyin. Onlar da sarfettiklerini istesinler. Allah’ın hükmü budur. Aranızda O hükmeder. Ve Allah; Alim’ dir, Hakim’dir.

## Sözlükler (11)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والكاف والنون معهما
ن ك ح، ح ن ك مستعملان فقط
نكح:
نَكَحَ يَنكِحُ نَكْحاً: وهو البَضْع. ويُجرَى نَكَحَ أيضاً مُجْرَى التزويح. وامرأةٌ ناكِحٌ: أي ذاتُ زَوح، ويجوز في الشعر ناكحة بالهاء، قال:
ومثلك ناحَتْ عليه النِسـا		ءُ من بين بِكْرٍ إلى ناكِحَهْ
وقال:
أحاطَتْ بخطّابِ الأيامَى وطُلِّقَتْ		غَداتئِذٍ منهُنَّ من كان ناكـحـا
وكانَ الرجلُ يأتي الحَيَّ خاطباً فيقوم في ناديهم فيقول: خِطبٌ، أيْ جئتُ خاطباً، فيقال له: نِكحٌ، أي أنْكَحْناك.
حنك:
رجلٌ مُحَنَّك : لا يُستقلّ منه شيء مما عضَّه الدهر . والمُحتَنِك : الذي تَمَّ عقًلُه وسنُّه ، يُقال : حَنَّكَتْه السِّنُّ حَنْكاً وحَنَكاً. وحنَّكَتْه تحنيكاً: إذا نَبَتَتْ أسنانُه التي تُسَمَّى أسنان العقل، قال العجاج:
مُحتَنِكٌ ضَخْم شؤون الراسِ
ويقال: هم أهلُ الحُنْك، ومنهم من يكسر الحاء، ومنهم من يثقّل فيقول: أهل الحُنُك والحُنْكة يَعني أهلَ الشَرَف والتَجارِب.
والتَّحنيك: إن تغرِزَ عوداً في الحَنَك الأعلى من الدابَّة أو في طَرَف قَرْنٍ حتى يُدميه لِحَدَث يحدُثُ ليه.
واستَحنَكَ الرجلُ: اشتَدَّ أكْلُهُ بعد قِلَّة. وحَنَّكْتُ الصبيَّ بالتّمْر: دَلَكتُه في حَنَكه. والحَنَكانِ: الأعلى والأسفل، فإذا فَصلَوهما لم يَكادوا يقولون للأعلى حَنَك، قال حميد:
فالحَنَكُ الأعلى طُوالٌ سَرطُم
والحنك الأسفل منه أفقمُ
وفي الحديث: أن النبي -صلى الله عليه وسلم- كانَ يُحنِّك أولادَ الأنصار. واحتَنَكتُ الرجلَ: أخذتُ مالَه ومنه قوله تعالى: "لأَحَتنِكَنَّ ذُرِّيَتَه إلا قليلاً".

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الكاف** ve **النون**’un ikisiyle birlikte

**ن ك ح**، **ح ن ك** yalnızca kullanılmış olan ikisidir

**نكح**:
**نَكَحَ يَنكِحُ نَكْحاً**: ve o, **البَضْع**’dır. Ve **نَكَحَ** da **التزويح**’in yürütüldüğü tarz üzere yürütülür. Ve bir kadın **ناكِحٌ**: yani **زَوح** sahibi. Ve şiirde **ناكحة** (ه ile) caiz olur, dedi ki:
ومثلك ناحَتْ عليه النِسـا		ءُ من بين بِكْرٍ إلى ناكِحَهْ
Ve dedi ki:
أحاطَتْ بخطّابِ الأيامَى وطُلِّقَتْ		غَداتئِذٍ منهُنَّ من كان ناكـحـا
Ve erkek, bir topluluğa talip olarak gelirdi; onların meclisinde ayağa kalkar ve “**خِطبٌ**” derdi; yani talip olarak geldim. Bunun üzerine ona “**نِكحٌ**” denirdi; yani seni evlendirdik.

**حنك**:
Bir adam **مُحَنَّك**: zamanın ısırdığı şeylerden hiçbir şey ondan eksilmez. Ve **المُحتَنِك**: aklı ve yaşı tamam olan kimsedir; denir ki: **حَنَّكَتْه السِّنُّ حَنْكاً وحَنَكاً**. Ve onu **تحنيكاً** ile **حنَّكَتْه**: eğer “akıl dişleri” diye adlandırılan dişleri biterse. **العجاج** dedi ki:
مُحتَنِكٌ ضَخْم شؤون الراسِ
Ve denir ki: onlar **أهلُ الحُنْك**’tur. Onlardan **الحاء**’ı kesreleyen vardır; onlardan da ağırlaştırıp “**أهل الحُنُك** ve **الحُنْكة**” diyen vardır; yani şeref ve tecrübeler ehli.

Ve **التَّحنيك**: bir değneği binit hayvanının üst **حَنَك**’ına yahut bir boynuzun ucuna, onu kanatıncaya kadar, ona bir olay meydana geldiği için saplamandır.

Ve **استَحنَكَ** adam: azlıktan sonra onun yemesi şiddetlendi. Ve çocuğu hurma ile **حَنَّكْتُ**: onu **حَنَكه**’inde ovaladım. Ve **الحَنَكانِ**: üst ve alt olandır; onları ayırdıklarında, üste **حَنَك** demeye neredeyse söylemezler. **حميد** dedi ki:
فالحَنَكُ الأعلى طُوالٌ سَرطُم
والحنك الأسفل منه أفقمُ
Ve hadiste: Peygamber’in -Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun- Ensâr’ın çocuklarını **يُحنِّك** olduğu (vardır). Ve adamı **احتَنَكتُ**: malını aldım. Ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: "**لأَحَتنِكَنَّ ذُرِّيَتَه إلا قليلاً**".

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النُكاحُ: الوَطْءُ، وقد يكونُ العقدَ. تقول: نَكَحتُها ونَكَحَتْ هي، أي تزوَّجت؛ وهي ناكِحٌ في بني فلان، أي هي ذات زوج منهم. وقال:
لَصَلْصَلَةُ اللِجامِ برأسِ طِرْفٍ		أحبُّ إليَّ من أن تَنْكِحينـي
واسْتَنْكَحَها بمعنى نَكَحَها. وأنْكَحَها، أي زوَّجها. ورجلٌ نُكَحَةٌ: كثير النكاح. والنُكْحُ والنِكْحُ لغتان، وهي كلمة كانت العرب تتزوَّج بها. وكان يقال لأم خارجة عند الخِطبة: خِطْبٌ، فتقول نُكْحٌ. حتَّى قالوا: أسرعْ إلى نِكاحِ أمِّ خارجة.

##### Türkçe

**النُكاحُ**: cinsel birleşme; ve akit de olabilir. Dersin ki: **نَكَحتُها** ve **نَكَحَتْ** o; yani evlendi; ve o, Benî falan içinde **ناكِحٌ**’tır; yani onlardan bir koca sahibidir. Ve dedi ki:
لَصَلْصَلَةُ اللِجامِ برأسِ طِرْفٍ		أحبُّ إليَّ من أن تَنْكِحينـي

Ve **اسْتَنْكَحَها** **نَكَحَها** anlamındadır. Ve **أنْكَحَها**; yani onu evlendirdi. Ve bir adam **نُكَحَةٌ**: çok nikâh yapan. Ve **النُكْحُ** ve **النِكْحُ** iki lugattır; ve o, Arapların onunla evlendikleri bir kelimedir. Ve isteme sırasında Ümmü Hârice’ye denirdi: **خِطْبٌ**; o da derdi **نُكْحٌ**. Nihayet dediler: Ümmü Hârice’nin **نِكاحِ**’ına çabuk ol.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الحاء والكاف والنون
حنك ، نكح : ( مستعملات ) .
نكح : قال الليث : تقول : نكحَ فلان امّرأة يَنكِحُها نِكاحاً إذا تزوَّجَها ، ونكَحَها إذا باضَعَها ينكِحُها أيضاً ، وكذلك دَحَمَها وخَجَأَها وقال الأعشى في نَكَحَ بمعنى تزوَّج :
ولا تَقَرَبَنَّ جارةً إنَّ سِرَّها
عليك حرامٌ فانكِحَن أو تأَبَّدَا
قال : وامرأةٌ ناكحٌ بغير هاء : ذاتُ زَوْج . وأنشد :
أحاطت بخُطَّاب الأيامَى فَطُلِّقت
غداتَئِذٍ منهن مَن كان ناكحا
ويجوز في الشعر ناكحة .
وقال الطِّرِماح :
ومِثلُكَ ناحت عليه النسا
ءُ من بَينِ بِكْرٍ إلى ناكحه
قال : وكان الرجل يأتى الحَيَّ خاطباً فيقوم في نادِيهم فيقول : خِطْبٌ أي جئت خاطباً ، فيقال له : نِكْحٌ أي قد أنكَحْناك .
وقال الله جلّ وعزّ : ( الزَّانِى لاَ يَنكِحُ إِلاَّ زَانِيَةً أَوْ مُشْرِكَةً وَالزَّانِيَةُ لاَ يَنكِحُهَآ إِلاَّ زَانٍ ) ( النُّور : 3 ) تأوِيلُه لا يتزوجُ الزاني إلا زانية وكذلك الزانية لا يتزَوَّجُها إلا زانٍ .
وقد قال قوم : معنى النِّكاح هاهنا الوطء ، فالمعنى عندهم الزّاني لا يطأ إلا زانية ، والزانيةُ لا يطؤها إلاّ زانٍ ، قال : وهذا القول يَبْعُد ، لأنه لا يُعرفُ شيءٌ من ذِكْر النِّكاح في كتاب الله إلا على معنى التزويج . قال الله تعالى : ( وَأَنْكِحُواْ الأَيَامَى مِنْكُمْ ) ( النُّور : 32 ) . فهذا تزوِيجٌ لا شكَّ فيه .
وقال الله جلّ وعزّ : ( بِاللَّهِ وَكِيلاً ياأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ إِذَا نَكَحْتُمُ الْمُؤْمِنَاتِ ثُمَّ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِن قَبْلِ أَن ) ( الأحزَاب : 49 ) فأعلم أنَّ عقد التزويج يسمى النِّكاح ، وأكثرُ التفسير أن هذه الآية نزلت في قوم من المسلمين فقراء بالمدينة وكان بها بَغَايا يَزْنين ويأخُذْن الأُجْرة فأرادُوا التزوُّج بهن وعَوْلَهن فأنزل الله تحريم ذلك .
ويقال : رجل نُكَحَةٌ إذا كان كثير النِّكاح . قلت : أصلُ النِّكاح في كلام العرب الوطْء ، وقيل للتزوُّج نِكاح لأنه سببُ الوطء المُباح .
وقال أبو زيد : يقال إنه لنُكَحَة من قوم نُكَحاتٍ إذا كان شديد النِّكاح .
ويقال : نَكَحَ المطَرُ الأرضَ إذا اعْتَمد عليها . ونَكَحَ النّعاسُ عَيْنه وناكَ المطرُ الأرض . وناكَ النعاسُ عينَه إذا غلب عليها .
حنك : يقال : أَسْود حانِكٌ وحالِكٌ أَيْ شَديدُ السَّوادِ . وحَنَكُ الغُراب منقارُهُ .
والحَنَك : الجماعة من الناسِ ينتجِعون بلداً يَرْعَوْنه . يقال : ما ترك الأحْنَاكُ في أَرْضِنا شيئاً يَعْنُون الجماعات المارة .
وقال أبو نُخَيْلَة :
إنا وكُنَّا حَنَكاً نَجْدِيّا
لمَّا انْتَجَعْنا الوَرَقَ المَرْعِيَّا
فلم نجد رُطْباً ولا لَوِيّا
ثعلب عن ابن الأعرابي : قال : الحَنَكُ : الأسفَلُ ، والفُقْمُ : الأعْلَى مِن الفم . يقال : أخذ بفُقْمِه .
وقال الليث : الحَنَكانِ للأعْلى والأسفل . فإذا فَصَلُوهُما لم يكادوا يقولون للأعْلَى حَنَك .
وقال حُمَيْدٌ يصف الفيلَ :
فالحَنَكُ الأعْلى طُوالٌ سَرْطَمُ
والحَنَكُ الأسفل منه أَفْقَمُ
يريد به الحَنَكَيْنِ .
وقول الله جلّ وعزّ : ( لأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إَلاَّ قَلِيلاً ) ( الإسرَاء : 62 ) .
قال الفراء : يقول : لأسْتَوْلِيَنَّ عليهم إلا قليلاً ، يعني المعصومين .
وقال محمد بنُ سَلاَّم : سألتُ يونُسَ عن هذه الآية فقال : يقال : كأن في الأرض كَلأً فاحتنَكه الجَرادُ أي أتى عليه . ويقول أحَدُهُم : لم أجد لِجاماً فاحْتَنَكتُ دَابَّتِي أي ألقيتُ في حَنَكها حَبْلا وقدته به .
وقال الأخفش في قوله تعالى : ( لأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ ( . قال : لأستأصِلَنَّهُم ولأستَمِيلَنَّهُمْ . واحتنَك فلانٌ ما عند فلانٍ أي أخذه كله .
وأخبرني المُنذرِيُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي أنشده لزَبَّان بن سَيَّار الفزَاري :
فإن كنتَ تُشْكَى بالجِماحِ بن جعفر
فإنَّ لدَينا مُلْجِمِينَ وحانِك
قال تُشْكى : تُزَنّ . وحانك : مَن يدقّ حنَكه باللِّجَام .
سَلَمةُ عن الفراء : رجل حُنُك وامرأة حُنُكَة إذا كانا لبيبَين عاقلين .
وقال : رجل مُحَنَّك وهو الذي لا يُسْتقلُّ منه شيء مما قد عضَّته الأمور .
والمُحْتَنِك : الرجل المتناهِي عقلُه وسِنُّه .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الحُنُك : العُقلاء .
والحُنُك : الأكَلَة من الناس .
والحُنُك : خشب الرَّحْل .
قلت : الحُنُك : العقلاءُ ، جمع حَنِيكٍ . يقال : رجل مَحْنوك وحَنِيك ومُحْتَنِك ، ومُحْتَنَك إذا كان عاقلاً . وقوله : الحُنُك : الأكلة من الناس جَمْع حانك وهو الآكِلُ بحَنَكه . وأما الحُنُك : خشب الرّحْل فجَمْع حِناكٍ .
أبو عُبيد عن الأصمعي يقال للقِدَّةِ التي تَضُمُّ العَرَاصيفَ : حُنْكة وحِناك .
الليث : يقال حَنَكَتُه السِّن إذا نبتت أسنانُه التي تسمى أسنان العقل .
ثعلب عن ابن الأعرابي : جرَّذَه الدهر ودَلَكَه ووَعَسَه وحَنَّكه وعَرَكه ونَجَّذَه بمعنى واحد .
وقال الليث : يقولون : هم أهل الحُنْك والحِنْك والحَنَك والحُنْكة أي أهل السن
والتجارب . قال : والتَّحْنيك : أن تُحَنَّك الدابةَ : تَغرِز عوداً في حَنَكه الأعلى أو طرَف قرن حتى يُدْميه لحَدَثٍ يحدث فيه .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه كان يُحنِّك أولاد الأنصار . قال : والتَّحْنِيك أن يَمْضُغ التمر ثم يَدْلِكه بحَنك الصبيّ داخلَ فيه ، يقال منه حَنَّكْتُه وحَنَكتُه فهو مَحْنوك ومُحَنَّك . قال ذلك شَمِر .
ويقال : اسْتَحْنك الرجل إذا اشتد أكْله بعد قِلَّة .
والحِناك : وثاق يُرْبَط به الأسير وهو غلٌّ كلما جُذِب أصاب حَنَكه .
وقال الراعي يَذكر رجلاً مأسوراً :
إذا ما اشتكى ظُلْمَ العشيرة عَضَّه
حِناكٌ وقَرّاصٌ شديد الشكائم
وقال أبو سعيد : يقال : أحنَكهم عن هذا الأمر إحناكا وأحكمَهم أي رَدَّهم .
قال : والحَنَكة : الرابية المشرفة من القُفِّ يقال : أَشرِف على هاتيك الحنكة ، وهي نحو الفَلَكَة في الغِلَظ .
وقال أبو خيرة : الحَنَك : آكام صغار مرتفعة كرِفعةِ الدّار المرتفعة ، وفي حجارتها رَخاوة وبياضٌ كالكَذَّان .
وقال النضر : الحَنَكة : تَلٌّ غليظ وطوله في السماء على وجه الأرض مثل طول الرَّزن وهما شيءٌ واحد .

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الكاف** ve **النون**
**حنك** , **نكح** : (kullanılanlar).
**نكح** : **الليث** dedi: dersin ki: **نكحَ** falan kimse bir kadını, onu **يَنكِحُها** **نِكاحاً**; onu evlendiği zaman. Ve onu **نكَحَها**; onu cima ettiği zaman; onu da **ينكِحُها**. Ve bunun gibi: onu **دَحَمَها** ve onu **خَجَأَها**. Ve **الأعشى** **نَكَحَ** hakkında “evlendi” mânâsında dedi:

Ve sakın yaklaşma bir komşuya; şüphesiz onun sırrı
Sana haramdır; öyleyse evlen yahut ebedî bekâr kal

Dedi: ve bir kadın **ناكحٌ** (هاء’sız): koca sahibi (evli). Ve okudu:

Günlerin bekârlarının talipleri onu kuşattı da boşandı
O gün onlardan koca sahibi olan kimse

Ve şiirde **ناكحة** câiz olur.
Ve **الطِّرِماح** dedi:

Ve senin gibisine kadınlar onun üzerine ağıt yaktı
Bir bakireden **ناكحه**’sine kadar

Dedi: ve adam bir mahalleye talip olarak gelirdi; onların meclisinde ayağa kalkar da derdi ki: **خِطْبٌ** yani talip olarak geldim; ona denirdi ki: **نِكْحٌ** yani biz seni evlendirdik.
Ve Allah جلّ وعزّ dedi: (**الزَّانِى لاَ يَنكِحُ إِلاَّ زَانِيَةً أَوْ مُشْرِكَةً وَالزَّانِيَةُ لاَ يَنكِحُهَآ إِلاَّ زَانٍ**) (**النُّور**: 3). Onun te’vîli: zina eden, ancak zina eden bir kadınla evlenir; ve bunun gibi zina eden kadın da onu ancak zina eden bir erkek evlenir.
Ve bir kavim dedi: **النِّكاح**’ın mânâsı burada cinsel birleşmedir; mânâ onlara göre: zina eden, ancak zina eden bir kadınla cima eder; zina eden kadınla da ancak zina eden bir erkek cima eder. Dedi: ve bu söz uzak olur; çünkü Allah’ın kitabında **النِّكاح** zikrinden, evlendirme mânâsı üzere olandan başka bir şey bilinmez. Allah تعالى dedi: (**وَأَنْكِحُواْ الأَيَامَى مِنْكُمْ**) (**النُّور**: 32). Bu, şüphesiz bir evlendirmedir.
Ve Allah جلّ وعزّ dedi: (**ياأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 اْ إِذَا نَكَحْتُمُ الْمُؤْمِنَاتِ ثُمَّ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِن قَبْلِ أَن**) (**الأحزَاب**: 49). Böylece bildirdi ki evlendirme akdi **النِّكاح** diye adlandırılır. Ve tefsirin çoğu: bu âyet, Medine’de Müslümanlardan fakir bir kavim hakkında indi; orada zina eden ve ücret alan fahişeler vardı; onlarla evlenmeyi ve onların geçimini üstlenmeyi istediler; bunun üzerine Allah bunu haram kılmayı indirdi.
Ve denir: adam **نُكَحَةٌ**; **النِّكاح**’ı çok olduğu zaman. Dedim: **النِّكاح**’ın Arapların sözündeki aslı, cinsel birleşmedir; ve evlenmeye **نِكاح** denildi; çünkü o, mubah cinsel birleşmenin sebebidir.
Ve **أبو زيد** dedi: denir ki: o, bir kavimden **نُكَحَة**’dir, **نُكَحاتٍ**; **النِّكاح**’ı şiddetli olduğu zaman.
Ve denir: **نَكَحَ** yağmur yeri; ona dayandığı zaman. Ve **نَكَحَ** uyuklama gözünü. Ve yağmur yeri **ناكَ**. Ve uyuklama gözünü **ناكَ**; ona galip geldiği zaman.

**حنك** : denir: **أَسْود حانِكٌ** ve **حالِكٌ** yani şiddetli siyahlık sahibi. Ve karganın **حَنَكُ**’u: onun gagasıdır.
Ve **الحَنَك**: insanlardan bir topluluk; bir beldeyi otlatmak üzere (otlak aramak için) giderler. Denir: **الأحْنَاكُ** bizim toprağımızda bir şey bırakmadı; geçen toplulukları kastederler.
Ve **أبو نُخَيْلَة** dedi:

Şüphesiz biz, ve biz idik bir **حَنَكاً** Necdli
Otlanan yaprağı otlak arayıp gittiğimizde
Ne taze bulduk ne de eğri-büğrü

**ثعلب**’den, **ابن الأعرابي**’den: dedi: **الحَنَكُ**: aşağı (alt kısım); **الفُقْمُ**: ağzın üst kısmı. Denir: onun **فُقْمِه**’inden tuttu.
Ve **الليث** dedi: **الحَنَكانِ** üst ve alt içindir. Onları ayırdıkları zaman, üst için neredeyse **حَنَك** demezler.
Ve **حُمَيْدٌ** fili vasfederken dedi:

Üst **الحَنَكُ** uzun, iri burunlu
Alt **الحَنَكُ** ondan daha geniş ağızlı

Bununla iki **الحَنَك**’ı kasteder.
Ve Allah جلّ وعزّ’ün sözü: (**لأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إَلاَّ قَلِيلاً**) (**الإسرَاء**: 62).
**الفراء** dedi: der ki: onlara mutlaka galip geleceğim, azı hariç; yani korunmuş olanları.
Ve **محمد بنُ سَلاَّم** dedi: **يونُس**’a bu âyet hakkında sordum; dedi ki: denir: sanki yerde ot var da çekirge onu **احتنَكه**; yani onu yiyip bitirdi. Ve onların birisi der: bir gem bulamadım da bineğimi **احْتَنَكتُ**; yani onun **حَنَك**’ına bir ip attım ve onunla onu sevk ettim.
Ve **الأخفش** تعالى’nın sözü hakkında: (**لأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ**). Dedi: onları mutlaka kökünden kazıyacağım ve onları mutlaka kendime meylettireceğim. Ve falan kimse, falan kimsenin yanındaki şeyi **احتنَك**; yani onun hepsini aldı.
Ve bana **المُنذرِيُّ** haber verdi; **ثعلب**’den, **ابن الأعرابي**’den: **زَبَّان بن سَيَّار الفزَاري**’ye ait olarak ona okuttu:

Eğer **الجِماحِ بن جعفر** ile şikâyet ediliyorsan
Şüphesiz bizde gemleyenler ve **حانِك** vardır

Dedi: **تُشْكى**: zan altında bırakılırsın. Ve **حانك**: **اللِّجَام** ile **حنَك**’ını (ağzının altını) döven kimse.
**سَلَمةُ**’den, **الفراء**’dan: adam **حُنُك** ve kadın **حُنُكَة**; ikisi de anlayışlı, akıllı oldukları zaman.
Ve dedi: adam **مُحَنَّك**; o, işlerin ısırdığı şeylerden hiçbir şeyin kendisinden hafif görülmediği kimsedir.
Ve **المُحْتَنِك**: aklı ve yaşı olgunlaşmış adam.
**ثعلب**’den, **ابن الأعرابي**’den dedi: **الحُنُك**: akıllılar.
Ve **الحُنُك**: insanlardan oburlar.
Ve **الحُنُك**: semer ağacı.
Dedim: **الحُنُك**: akıllılar; **حَنِيكٍ**’in çoğulu. Denir: adam **مَحْنوك** ve **حَنِيك** ve **مُحْتَنِك** ve **مُحْتَنَك**; akıllı olduğu zaman. Ve onun sözü: **الحُنُك**: insanlardan oburlar; **حانك**’ın çoğuludur; o, **حَنَكه** ile yiyendir. Ama **الحُنُك**: semer ağacı ise **حِناكٍ**’ın çoğuludur.
**أبو عُبيد**’den, **الأصمعي**’den: **العَرَاصيفَ**’i bir araya getiren kayışa **حُنْكة** ve **حِناك** denir.
**الليث**: denir: diş onu **حَنَكَتُه**; **أسنان العقل** diye adlandırılan dişleri bittiği zaman.
**ثعلب**’den, **ابن الأعرابي**’den: zaman onu **جرَّذَه** ve onu **دَلَكَه** ve onu **وَعَسَه** ve onu **حَنَّكه** ve onu **عَرَكه** ve onu **نَجَّذَه**; bir mânâdadır.
Ve **الليث** dedi: derler: onlar **الحُنْك** ve **الحِنْك** ve **الحَنَك** ve **الحُنْكة** ehlidir; yani yaş ve tecrübe ehlidir. Dedi: ve **التَّحْنيك**: bineği **تُحَنَّك** etmen; onun üst **حَنَك**’ına bir çubuk yahut boynuz ucu batırırsın; onda bir hâdise meydana geldiği için onu kanatın.
Ve Nebî’nin ( صلى الله عليه وسلم ) hadîsinde: Ensâr’ın çocuklarını **يُحنِّك** ederdi. Dedi: ve **التَّحْنِيك**: hurmayı çiğneyip sonra onu çocuğun **حَنك**’ı ile, içine (ağzına) sürtmendir. Ondan: onu **حَنَّكْتُه** ve onu **حَنَكتُه** denir; o da **مَحْنوك** ve **مُحَنَّك** olur. Bunu **شَمِر** söyledi.
Ve denir: adam **اسْتَحْنك**; azlıktan sonra yemesi şiddetlendiği zaman.
Ve **الحِناك**: esirin bağlandığı bir bağdır; o, bir prangadır; her ne zaman çekilse onun **حَنَك**’ına isabet eder.
Ve **الراعي** esir edilmiş bir adamı anarak dedi:

Kabile zulmünden şikâyet ettiğinde onu ısırır
Bir **حِناكٌ** ve bir **قَرّاصٌ**; gemleri şiddetli

Ve **أبو سعيد** dedi: denir: onları bu işten **أحنَكهم**; **إحناكا** ve **أحكمَهم**; yani onları geri çevirdi.
Dedi: ve **الحَنَكة**: **القُفِّ**’ten yüksekçe görünen tümsek; denir: şu **الحنكة**’ye yukarıdan bak; o, kalınlıkta **الفَلَكَة** gibidir.
Ve **أبو خيرة** dedi: **الحَنَك**: küçük, yüksekçe tümsekler; yüksek evin yüksekliği gibi; taşlarında gevşeklik ve **الكَذَّان** gibi bir beyazlık vardır.
Ve **النضر** dedi: **الحَنَكة**: kalın bir tepe; onun gökteki (yüksekliği), yer yüzü üzerinde **الرَّزن**’in uzunluğu gibidir; ikisi bir tek şeydir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والكاف وما يثلثهما)
(نكل)  النون والكاف واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على مَنعٍ وامتناع، وإليه يرجع فروعه. ونَكَل عنه نُكولاً يَنكِل. وأصل ذلك النِّكْل: القَيْد، وجمعه أنكال، لأنَّه يَنْكُل: أي يَمنَع. والنِّكْل: حديدة اللِّجام. وهو ناكلٌ عن الأمور: ضعيفٌ عنها. وقال ابن دُريد: رماه [اللهُ بنُكْلِهِ وبِنُكلَةٍ، أي رماه بما([1])] ينكِّله.
ومن الباب نَكَّلت به تنكيلاً، ونَكَّلت به نَكالاً، وهو ذلك القياس، ومعناه أنّه فَعَل به ما يمنَعُه من المعاودة ويمنع غيرَه من إتيانِ مثلِ صَنيعِه. وهذا أجْوَدُ الوجهين. ويقال: المَنْكَل: الشَّيء الذي ينكِّل بالإنسان. قال:
* وارْمِ عَلَى أقفائِهِمْ بمَنْكَلِ([2]) *
فأمَّا الحديث: "إنّ الله تعالى يحبُّ النَّكَلَ على النَّكَل"، فإنَّ تفسيره في الحديث أنَّه الرّجل القويُّ المجرَّب، على الفرس القويّ المجرَّب. وهذا للتَّفسير الذي جاء فيه، وليس هو من الأصل الذي ذكرناه.
(نكه)  النون والكاف والهاء كلمةٌ واحدة، وهي نَكْهةُ الإنسان. واستَنكَهْتُه: تشمَّمْتُ رِيحَ فمِه. ويقولون وما أدري كيف هو: إنَّ النُّكَّهَ من الإبل: التي ذهَبَتْ أصواتها من الضَّعف. قال:
* بعد اهتضامِ الراغِياتِ النُّكَّهِ([3]) *
(نكب)  النون والكاف والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على مَيْل أو مَيَلٍ في الشَّيء. ونَكَب عن الشَّيء يَنكُبُ. قال الله تعالى: ﴿عَن الصِّراطِ لَناكِبُون([4])﴾ [المؤمنون 74]. والنَّكباء: كلُّ ريح عَدلَتْ عن مَهبِّ الرِّياح الأربع. قال:
لا تَعدِلَنّ أَتَاوِيِّين تَضربُهُمْ *** نَكباءُ صِرٌّ بأصحاب المُحِلاّتِ([5])والأنكَب: الذي كأنَّه يمشي في شِقّ. والمَنْكِبُ: مُجتَمَع ما بين العَضُد والكَتِف، وهما مَنكِبان، لأنَّهما في الجانبين. والنَّكَبُ: داءٌ يأخذ الإبلَ في مناكبها فتَظلَعُ منه. والمَنْكِب: عَون العَرِيف، مشبَّه بمنكب الإنسان، كأنَّه يقوِّي أمرَ العَرِيف كما يتقوَّى بمَنكِبِه الإنسان.
(نكت)  النون والكاف والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على تأثيرٍ يسيرٍ في  الشيء* كالنُّكتة ونحوِها ونكت في الأرض بقَضِيبهِ ينكُت، إذا أثَّر فيها. وكلُّ نُقطةٍ نُكْتَة.
ومن الباب رُطَبةٌ منَكِّتة: بدأ الإرطاب فيها، كأنَّ ذلك كالنُّقَط. والنّاكِت بالبَعير: شِبه الحازِّ، وهو أنْ ينكُت مِرْفَقُه حرفَ كِركِرته.
ومما يقاس على هذا قولهم: نكَتُّه، إذا ألقيتَه على رأسه فانتكَتَ، ولعل ذاك من أثرٍ يؤثِّره في الأرض.
(نكث)  النون والكاف والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على نقض شيء. ونكثَ العهد ينكُثُه نَكْثاً. وانتَكَثَ الشّيءُ: انتَقَض. وقال قولاً لا نَكِيثَةَ فيه، أي لا خُلْف. ومنه: طَلَب حاجةً ثم انتكثَ لأُخْرَى. كأنه نقض عَزْمَه الأوّل. والنِّكْث: أن تُنقَضَ أخلاقُ الأكسية وتُغْزَلَ ثانية، وبها سمِّي الرَّجلُ نِكْثاً. والنَّكيثَةُ: خُطَّةٌ صَعبة يَنكُثُ فيها القَومُ. قال طرفة:
* مَتَى يَكُ أمرٌ للنَّكيثةِ أَشْهَدِ([6]) *
(نكح)  النون والكاف والحاء أصلٌ واحد، وهو البِضاع. ونَكَحَ يَنْكِحُ. وامرأةٌ ناكِحٌ في بني فلان، أي ذات زَوجٍ منهم. والنِّكاح يكون العَقدَ دونَ الوطء. يقال نَكَحْتُ: تَزَوّجْتُ. وأنكَحْتُ غَيرِي.
(نكد)  النون والكاف والدال أُصَيل يدلُّ على خُروجِ الشَّيء إلى طالِبِه بِشدّة. وهذا مَطلَبٌ نَكِدٌ. ورجلٌ نَكِدٌ ونَكَدٌ([7]). ويقال: نَكَدَ الغُراب([8]):  استَقْصَى في شَحِيجِه، كأنَّه يَقِيء. وناقةٌ نَكْدَاءُ: لا لبَنَ فيها.
(نكر)  النون والكاف والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على خلاف المعرفة التي يَسكُن إليها القَلب. ونَكِرَ الشَّيءَ وأنكَره: لم يَقْبَلْه قلبُه ولم يعترِفْ به لسانُه. قال:
وأنكرَتْنِي وما كانَ الَّذِي نَكِرَتْ *** مِنَ الحوادثِ إلاَّ الشَّيبَ والصَّلَعا([9])والباب كلُّه راجعٌ إلى هذا. فالنُّكْر: الدَّهْي. والنَّكْراء: الأمر الصعب الشَّديد. ونَكُرَ الأمرُ نَكَارةً. والإنكار: خِلاف الاعتراف. والتنكُّر: التَّنقُّل من حالٍ تَسُرُّ([10]) إلى أخرى تُكْرَه. ويقولون لما يخرج من الحُِوَلاءِ([11]) [من([12])] دمٍ وما أشبهه: نَكِرَة.
(نكز)  النون والكاف والزاء أُصَيلٌ يدلُّ على غَرْزِ شيء ممدَّد في شيء. يقال: نكَزْتُه بالحديد أنكُزُه، وذلك كالغَرْز. ونَكَزَت الحيّةُ بأنْفِها. ومنه: نكزَ الماءُ: غاضَ، كأنَّه كالشَّيء يدخُل في الأرض. وبئرٌ ناكزٌ: غارَ ماؤُها. وأنكَزَها أصحابُها. وهذا على المعنى، كأنَّهم لمّا استقَوْا ماءها ظُنَّ بها أنَّ ماءها غارَ ونكَزَ في الأرض. قال ذو الرُّمّة:
على حِمْيَرِيّاتٍ كأنَّ عيونَها *** ذِمام الرَّكايا أنكزَتْها المواتحُ([13])(نكس)  النون والكاف والسين أصلٌ يدلُّ على قَلْب الشّيء. منه النَّكْس: قَلبُك شيئاً على رأسه. والوِلاد المنكوس: أن يَخرُج رجلاهُ قَبْلَ رأسِه. والنِّكْسُ: السَّهم الذي ينكسر فُوقُه، فيُجعلُ أعلاه أسفلَه. ويقال للمائق: إنَّه لنِكْسٌ، تشبيهاً بذلك. والمُنَكِّس من الخيل: الذي إذا جرى لم يَسْمُ برأسهِ ولا هادِيهِ من ضَعفه.
(نكش)  النون والكاف والشين كلمةٌ تدلُّ على الأتْيِ على الشَّيء. يقال: أتَوا على عُشب فنكَشُوه. ويقولون: هو بحرٌ لا يُنكَش، كما يقولون: لا يُنْزَف.
(نكص)  النون والكاف والصاد كلمةٌ. يقال: نَكَصَ على عَقبَيه، إذا أحجَمَ عن الشَّيءِ خوفاً وجُبناً. قال ابن دريد([14]): نكَصَ على عَقِبيه: رجَع عمَّا كان عليه من خَير؛ لا يقال ذلك إلاَّ في الرُّجوع عن الخَير.
(نكظ)  النون والكاف والظاء كلمة واحدة. يقال النَّكظ: الدَّفع والعَجَلة. قال:
[قد] تجاوزتُها على نَكَظِ المَيْـ *** ـطِ إذا خَبَّ لامعاتُ الآلِ([15])قال ابن دريد: أنكَظته([16]) إنكاظاً، ونَكَظْتُه نكظاً، إذا أعجلتَه.
(نكع)  النون والكاف والعين أصلانِ: أحدهما يدلُّ على لونٍ من الألوان، والآخر على* حَبْسٍ وردّ.
فالأوّل: الأنكع: الأحمر المتقشِّر الأنف. يقال منه نَكِع. ونَكَعَة الطُّرْثُوت من أعلاه إلى قدر إصبع، عليه قِشرة حمراء. وشَفَة([17]) نَكِعة، شديدة الحمرة.
ومن الأصل الآخر: نكعَهُ حَقَّه، إذا حَبَسه([18]) عنه. ونكَعه عنه: دَفَعه. ونكعتُه بالسَّيف وغيرِه: دفعتُه. ونكَعْتُه عن حاجته رددتُه عنها. ومنه نكعته الشيء مثل نَقَصْتُه، كأنَّك دفعتَه عن إكماله أكلاً وشُرْباً.
ومن الباب النَّكُوع: المرأة القصيرة، والجمع نُكُع، كأنَّها حُبِست عن أن تطول. ورجلٌ هُكَعة نُكَعة: يثبت مكانَه لا يبرح، وهو من الحَبْس أيضاً.
(نكف)  النون والكاف والفاء أصلان: أحدُهما يدلُّ على قطع شيء وتنحيته، والآخر على عضوٍ من الأعضاء، ثم يقاس عليه.
فالأوّل النَّكْف: تنحِيتُك الدُّموعَ عن خدِّكَ بإصبعك. ويقولون: رأينا غيثاً ما نكَفَه أحدٌ سار يوماً ولا يومين. يقول: ما قَطَعه. وبَحرٌ لا يُنْكَف، مثل لا يُنْزَح، والانتكاف، خُروجٌ من أرضٍ إلى ارض، أو أمرٍ إلى أمر. تقول: أراد هذا وانتكَفَ فأراد هذا، كأنَّه قطع عزْمَه الأوّل. وانتكف الأثرَ: وجَدَه.
والأصل الآخر النَّكَف: جمع نَكفَة، وهي غُدّةٌ في أصل اللَّحْي. يقال: إبلٌ مُنكِّفة: ظهرت نَكَفاتُها.
ثم قِيسَ على هذا فقيل: نَكِف من الأمر([19]) واستنكف، إذا أنِفَ منه. معنى القِياس في هذا أنَّه لما أنِفَ أعْرَضَ عنه وأراهُ أصل لَحْيِه، كما يقال أعْرضَ إذا ولاَّه عارِضَه وتركَ مواجَهَتَه. والأَنِفُ من هذا، كأنَّه شَمَخَ بأنْفِه دُونَه. والقياس في جميع هذا واحد. والله أعلم بالصَّواب.
--------------ـــ
([1]) التكملة من المجمل. والذي في الجمهرة (3: 170): "والنكلة، من قولهم نكل به نكلة قبيحة، كأنه رماه بما ينكله".
([2]) الرجز لرياح الهذلي، كما في بقية أشعار الهذليين 71 وحواشي الجمهرة (3: 170).
          وأنشده في المجمل واللسان (نكل) بدون نسبة. وصواب روايته: "فارم" كما في البقية واللسان لأن قبله:
* يا رب أشقاني بنو مؤمل *
          وبعده:             * بصخرة أو عرض جيش جحفل *
([3]) لرؤبة في ديوانه 166 والمجمل واللسان (نكه).
([4]) في الأصل: "وهم عن الصراط لناكبون"، تحريف وهي الآية 74 من سورة المؤمنين، وهي: {وإن الذين لا يؤمنون بالآخرة عن الصراط  لناكبون.
([5]) سبق إنشاده في (أتي). وانظر الحيوان (5: 97) والبيان (3: 43) واللسان (حلل، أتو).
([6])  من معلقة طرفة. وصدره:
* وقربت بالقربى وجدك إنه *
([7]) ويقال نكد أيضاً، بالفتح، وأنكد.
([8]) ذكر في القاموس، ولم يذكر في اللسان.
([9]) للأعشى في ديوانه 72 واللسان (نكر).
([10]) في الأصل: "تستر".
([11]) الحولاء، بضم الحاء وكسرها مع فتح الواو، هي من الناقة كالمشيمة للمرأة، وهي جلدة ماؤها أخضر تخرج مع الولد. وفي الأصل: "من الجولا"، صوابه في المجمل واللسان.
([12]) التكملة من المجمل واللسان.
([13]) ديوان ذي الرمة 103 واللسان (نكز، ذمم).
([14]) الجمهرة (3: 86).
([15])  للأعشى في ديوانه 6 والمجمل واللسان (نكظ). والتكملة في أول البيت من هذه المراجع.
([16])  في الأصل: "أنكظه"، صوابه من الجمهرة (3: 124).
([17])  في الأصل: وشفعة"، صوابه في المجمل واللسان.
([18])  في الأصل: "تحبسه"، صوابه في المجمل.
([19])  يقال نكف من الأمر، وعن الأمر أيضاً.

ـ

##### Türkçe

(**باب النون والكاف وما يثلثهما**)
(**نكل**)  **النون والكاف واللام** sahih bir asıldır; bir men‘e ve imtinâ‘a delâlet eder; dalları ona döner. Ve **نَكَل** ondan **نُكولاً**; **يَنكِل**. Bunun aslı **النِّكْل**’dir: bağ; çoğulu **أنكال**’dır; çünkü o **يَنْكُل**: yani men‘ eder. Ve **النِّكْل**: gem demiri. Ve o, işlerden **ناكلٌ**’dir: onlara karşı zayıftır. İbn Düreyd dedi: “[Allah] onu **بُنُكْلِهِ** ve **بِنُكلَةٍ** ile attı; yani onu, kendisiyle **ينكِّله** olan şeyle([1]) attı.”
Ve bâbdan: onunla **نَكَّلت** **تنكيلاً**; ve onunla **نَكَّلت** **نَكالاً**; bu o kıyastır; mânâsı: ona, onu yeniden dönmekten men‘ eden ve başkasını onun yaptığının benzerini yapmaktan men‘ eden şeyi yaptı. Bu, iki vechin daha iyisidir. Ve denir: **المَنْكَل**: insanla **ينكِّل** olan şey. Dedi:
* ve onların enselerine **بِمَنْكَلِ**([2]) ile at *
أما hadîs: “Muhakkak Allah Teâlâ **النَّكَلَ**’i **على النَّكَل** sever”, bunun tefsiri hadîste: o, güçlü tecrübeli adamdır; güçlü tecrübeli at üzerinde. Bu, içinde geldiği tefsir içindir; bizim zikrettiğimiz asıldan değildir.

(**نكه**)  **النون والكاف والهاء** tek bir kelimedir; o, insanın **نَكْهةُ**’sidir. Ve **استَنكَهْتُه**: ağzının kokusunu kokladım. Ve derler: nasıl olduğunu bilmiyorum: muhakkak develerden **النُّكَّهَ**: zayıflıktan sesleri gitmiş olanlardır. Dedi:
* **النُّكَّهِ** böğürenlerin ezilmesinden sonra([3]) *

(**نكب**)  **النون والكاف والباء** sahih bir asıldır; şeyde bir meyle yahut bir meyile delâlet eder. Ve **نَكَب** şeyden; **يَنكُبُ**. Allah Teâlâ dedi: ﴿**عَن الصِّراطِ لَناكِبُون**([4])﴾ [Mü’minûn 74]. Ve **النَّكباء**: dört rüzgârın esiş yönünden sapan her rüzgâr. Dedi:
لا تَعدِلَنّ أَتَاوِيِّين تَضربُهُمْ *** نَكباءُ صِرٌّ بأصحاب المُحِلاّتِ([5])
Ve **الأنكَب**: sanki bir yarıkta yürüyen kimsedir. Ve **المَنْكِبُ**: pazu ile omuz arasının birleştiği yer; ikisi **مَنكِبان**’dır; çünkü ikisi yanlardadır. Ve **النَّكَبُ**: develeri omuzlarında tutan bir hastalıktır; ondan dolayı topallar. Ve **المَنْكِب**: **العَرِيف**’in yardımcısıdır; insanın omzuna benzetilmiştir; sanki **العَرِيف**’in işini, insanın omzuyla güçlenmesi gibi güçlendirir.

(**نكت**)  **النون والكاف والتاء** tek bir asıldır; şeyde hafif bir tesire delâlet eder; **كالنُّكتة** ve benzeri gibi. Ve **نكت** yerde değneğiyle; **ينكُت**; onda iz bıraktığında. Ve her **نُقطةٍ** bir **نُكْتَة**’dir.
Ve bâbdan: **رُطَبةٌ منَكِّتة**: onda olgunlaşma başladı; sanki o, noktalar gibidir. Ve deveyle **النّاكِت**: kesen gibi bir şeydir; o, dirseğinin hörgücünün kenarını **ينكُت** etmesidir.
Ve buna kıyas olunan şeylerden: onların sözü: **نكَتُّه**; onu başı üzerine attığında, o da **فانتكَتَ**; belki bu, yerde bıraktığı bir izdendir.

(**نكث**)  **النون والكاف والثاء** sahih bir asıldır; bir şeyi bozmağa delâlet eder. Ve **نكثَ** ahdi; **ينكُثُه** **نَكْثاً**. Ve **انتَكَثَ** şey: bozuldu. Ve “onda **نَكِيثَةَ** olmayan bir söz söyledi” denir; yani hulf yok. Ve ondan: bir ihtiyacı istedi, sonra başka birine **انتكثَ**. Sanki ilk azmini bozdu. Ve **النِّكْث**: örtülerin ipliklerinin çözülüp tekrar eğrilmesidir; bununla adama **نِكْثاً** adı verildi. Ve **النَّكيثَةُ**: kavmin içinde bozulduğu zor bir plandır. Tarafe dedi:
* ne zaman **للنَّكيثةِ** bir iş olursa, şahit olurum([6]) *

(**نكح**)  **النون والكاف والحاء** tek bir asıldır; o, **البِضاع**’dır. Ve **نَكَحَ**; **يَنْكِحُ**. Ve “Falanoğullarında **ناكِحٌ** bir kadın” denir; yani onlardan bir kocası olan. Ve **النِّكاح** cima‘ olmaksızın akit olur. “**نَكَحْتُ**” denir: evlendim. Ve “**أنكَحْتُ** başkasını” (evlendirdim).

(**نكد**)  **النون والكاف والدال** köklü bir asıldır; şeyin, onu isteyene şiddetle çıkmasına delâlet eder. Bu, **مَطلَبٌ نَكِدٌ**’dir. Ve **نَكِدٌ** ve **نَكَدٌ**([7]) bir adam. Ve denir: **نَكَدَ الغُراب**([8]): ötüşünde sonuna kadar gitti; sanki kusuyor. Ve **ناقةٌ نَكْدَاءُ**: onda süt yoktur.

(**نكر**)  **النون والكاف والراء** sahih bir asıldır; kalbin kendisine sükûn bulduğu marifetin zıddına delâlet eder. Ve **نَكِرَ** şeyi ve **أنكَره**: kalbi onu kabul etmedi ve dili onu tanımadı. Dedi:
وأنكرَتْنِي وما كانَ الَّذِي نَكِرَتْ *** مِنَ الحوادثِ إلاَّ الشَّيبَ والصَّلَعا([9])
Bâbın tamamı buna döner. O hâlde **النُّكْر**: **الدَّهْي**’dir. Ve **النَّكْراء**: zor şiddetli iştir. Ve iş **نَكُرَ**; **نَكَارةً**. Ve **الإنكار**: itirafın zıddıdır. Ve **التنكُّر**: sevindiren([10]) bir hâlden, hoş görülmeyen bir başkasına intikaldir. Ve derler: **الحُِوَلاءِ**’dan([11]) [**من**([12])] çıkan kan ve benzeri için: **نَكِرَة**.

(**نكز**)  **النون والكاف والزاء** köklü bir asıldır; uzatılmış bir şeyi bir şeye batırmaya delâlet eder. Denir: onu demirle **نكَزْتُه**; **أنكُزُه**; bu, batırma gibidir. Ve yılan burnuyla **نَكَزَت**. Ve ondan: su **نكزَ**: çekildi; sanki yere giren şey gibidir. Ve **بئرٌ ناكزٌ**: suyu çekildi. Ve sahipleri onu **أنكَزَها**. Bu, mânâ üzerinedir; sanki onlar suyunu çektiklerinde, onun suyunun çekilip yere girdiği zannedildi. Zü’r-Rumme dedi:
على حِمْيَرِيّاتٍ كأنَّ عيونَها *** ذِمام الرَّكايا أنكزَتْها المواتحُ([13])

(**نكس**)  **النون والكاف والسين** bir asıldır; şeyin çevrilmesine delâlet eder. Ondan **النَّكْس**: bir şeyi başı üzerine çevirmendir. Ve **الوِلاد المنكوس**: ayaklarının başından önce çıkmasıdır. Ve **النِّكْسُ**: ucu kırılan oktur; üstü alt yapılır. Ve ahmağa: “muhakkak o **لِنِكْسٌ**’tir” denir; buna benzetme olarak. Ve atlardan **المُنَكِّس**: koştuğunda zayıflığından başını ve boynunu yükseltmeyendir.

(**نكش**)  **النون والكاف والشين** bir kelimedir; şeye gelip onu tüketmeye delâlet eder. Denir: bir ota geldiler, onu **فنَكَشُوه**. Ve derler: o, **بحرٌ لا يُنكَش**’tir; “**لا يُنْزَف**” dedikleri gibi.

(**نكص**)  **النون والكاف والصاد** bir kelimedir. Denir: topukları üzerine **نَكَصَ**; korku ve ödleklikten şeyden geri durduğunda. İbn Düreyd([14]) dedi: topukları üzerine **نكَصَ**: üzerinde bulunduğu hayırdan döndü; bu, ancak hayırdan dönüşte söylenir.

(**نكظ**)  **النون والكاف والظاء** tek bir kelimedir. Denir: **النَّكظ**: itme ve aceledir. Dedi:
[قد] تجاوزتُها على نَكَظِ المَيْـ *** ـطِ إذا خَبَّ لامعاتُ الآلِ([15])
İbn Düreyd dedi: onu **أنكَظته**([16]) **إنكاظاً**; ve onu **نَكَظْتُه** **نكظاً**; onu acele ettirdiğinde.

(**نكع**)  **النون والكاف والعين** iki asıldır: birisi renklerden bir renge delâlet eder; diğeri hapse ve reddetmeye.
Birincisi: **الأنكع**: burnu soyulan kırmızıdır. Ondan **نَكِع** denir. Ve **نَكَعَة** **الطُّرْثُوت**’un üstünden bir parmak miktarına kadar; üzerinde kırmızı bir kabuk vardır. Ve **شَفَة**([17]) **نَكِعة**: şiddetli kırmızıdır.
Diğer asıldan: onun hakkını **نكعَهُ**; onu ondan **حَبَسه**([18]) ettiğinde. Ve onu ondan **نكَعه**: onu itti. Ve onu kılıçla ve başkasıyla **نكعتُه**: onu ittirdim. Ve onu ihtiyacından **نكَعْتُه**: onu ondan geri çevirdim. Ve ondan: ona şeyi **نكعته**; **نَقَصْتُه** gibi; sanki onu, onu tamamlamaktan yeme ve içmece men‘ ettin.
Ve bâbdan **النَّكُوع**: kısa kadın; çoğulu **نُكُع**; sanki uzamaktan hapsedilmiştir. Ve **هُكَعة نُكَعة** bir adam: yerinde durur, ayrılmaz; bu da hapstendir.

(**نكف**)  **النون والكاف والفاء** iki asıldır: birisi bir şeyi kesmeye ve uzaklaştırmaya delâlet eder; diğeri organlardan bir organa; sonra ona kıyas edilir.
Birincisi **النَّكْف**: parmağınla gözyaşlarını yanağından uzaklaştırmandır. Ve derler: bir yağmur gördük; onu bir gün yahut iki gün yürüyen hiç kimse **ما نكَفَه**. Yani: onu kesmedi. Ve **بَحرٌ لا يُنْكَف**: “**لا يُنْزَح**” gibi. Ve **الانتكاف**: bir yerden bir yere, yahut bir işten bir işe çıkıştır. Dersin: bunu istedi, sonra **انتكَفَ** etti, şu bunu istedi; sanki ilk azmini kesti. Ve izi **انتكف**: onu buldu.
Diğer asıl **النَّكَف**: **نَكفَة**’nin cem‘idir; o, sakalın dibinde bir bezedir. Denir: **إبلٌ مُنكِّفة**: **نَكَفاتُها** göründü.
Sonra buna kıyas edildi de denildi: işten **نَكِف**([19]) etti ve **استنكف**; ondan çekindiğinde. Bu kıyasta mânâ: çekinince ondan yüz çevirdi ve ona sakalının dibini gösterdi; “yüz çevirdi” denildiği gibi: yanağını ona döndürdü ve yüz yüze gelmeyi bıraktı. Ve **الأَنِفُ** bundan; sanki burnuyla ona karşı yükseldi. Bütün bunlarda kıyas birdir. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
--------------ـــ
([1]) tekmile **المجمل**’dendir. Ve **الجمهرة**’de (3: 170) olan: “**والنكلة، من قولهم نكل به نكلة قبيحة، كأنه رماه بما ينكله**”.
([2]) Recez, **رياح الهذلي**’nindir; **بقية أشعار الهذليين** 71 ve **حواشي الجمهرة** (3: 170)’de olduğu gibi.
          Ve onu **المجمل** ve **اللسان** (**نكل**)’de nisbesiz rivayet etti. Rivayetinin doğrusu: “**فارم**”dır; **البقية** ve **اللسان**’da olduğu gibi; çünkü ondan önce:
* يا رب أشقاني بنو مؤمل *
          Ve ondan sonra:             * بصخرة أو عرض جيش جحفل *
([3]) **رؤبة**’nindir; divanında 166 ve **المجمل** ve **اللسان** (**نكه**)’de.
([4]) asılda: “**وهم عن الصراط لناكبون**”, tahriftir; o, Mü’minûn sûresinin 74. âyetidir; o da: {**وإن الذين لا يؤمنون بالآخرة عن الصراط  لناكبون**.
([5]) daha önce (**أتي**)’de rivayet edildi. Ve bak: **الحيوان** (5: 97) ve **البيان** (3: 43) ve **اللسان** (**حلل**، **أتو**).
([6]) **معلقة طرفة**’dendir. Ve onun sadrı:
* وقربت بالقربى وجدك إنه *
([7]) ve **نكد** de denir, fetih ile; ve **أنكد**.
([8]) **القاموس**’ta zikredildi; **اللسان**’da zikredilmedi.
([9]) **الأعشى**’nindir; divanında 72 ve **اللسان** (**نكر**)’de.
([10]) asılda: “**تستر**”.
([11]) **الحولاء**, **الحاء**’ın zammı ve kesriyle, **الواو**’un fethiyle; o, deveden, kadına nisbetle meşime gibidir; suyu yeşil olan bir deridir; yavruyla birlikte çıkar. Asılda: “**من الجولا**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([12]) tekmile **المجمل** ve **اللسان**’dandır.
([13]) **ذو الرمة** divanı 103 ve **اللسان** (**نكز**، **ذمم**).
([14]) **الجمهرة** (3: 86).
([15]) **الأعشى**’nindir; divanında 6 ve **المجمل** ve **اللسان** (**نكظ**)’de. Tekmile, bu kaynaklarda beytin başındadır.
([16]) asılda: “**أنكظه**”; doğrusu **الجمهرة** (3: 124)’dendir.
([17]) asılda: “**وشفعة**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([18]) asılda: “**تحبسه**”; doğrusu **المجمل**’dedir.
([19]) “işten **نكف**” denir; “işten **عن الأمر**” de.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- أصل النكاح للعقد، ثم استعير للجماع، ومحال أن يكون في الأصل للجماع، ثم استعير للعقد؛ لأن أسماء الجماع كلها كنايات لاستقباحهم ذكره كاستقباح تعاطيه، ومحال أن يستعير من لا يقصد فحشا اسم ما يستفظعونه لما يستحسنونه. قال تعالى: ﴿وأنكحوا الأيامى﴾ [النور/32]، ﴿إذا نكحتم المؤمنات﴾ [الأحزاب/49]، ﴿فانكحوهن بإذن أهلهن﴾ [النساء/25] إلى غير ذلك من الآيات.

##### Türkçe

- **النكاح**ın aslı akit içindir; sonra cima için ödünçlenmiştir. Ve aslında cima için olup sonra akit için ödünçlenmiş olması imkânsızdır; çünkü cima adlarının hepsi, onu anmayı çirkin görmeleri sebebiyle, onu yapmayı çirkin görmeleri gibi, kinayelerdir. Ve fuhuş kastetmeyen kimsenin, çirkin buldukları şeyin adını, güzel buldukları şeye ödünçlemesi imkânsızdır. Yüce Allah dedi ki: ﴿وأنكحوا الأيامى﴾ [النور/32]، ﴿إذا نكحتم المؤمنات﴾ [الأحزاب/49]، ﴿فانكحوهن بإذن أهلهن﴾ [النساء/25] ve bunun dışındaki âyetlerden başkaları.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ك ح
نكحها واستنكحها ‏"‏ أن يستنكحها خالصة ‏"‏‏.‏
وقال النابغة‏:‏ وهم قتلوا الطائيّ بالحجر عنوةً أبا جابر واستنكحوا أم جابر وتناكحوا تكثروا‏.‏
وفلانة ناكح في بني فلانٍ‏.‏
ورجل نكحة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أنكحوا الحصى أخفاف الإبل‏.‏
واستنكح النوم عيونهم‏.‏
قال عمر بن أبي ربيعة‏:‏ واستنكح النوم الذين نخافهم ورمى الكرى بوّابهم فتجدّلا

##### Türkçe

ن ك ح
**نكحها** ve **استنكحها**: “Onu sırf olarak **استنكح** etmesi.”

Nâbiga dedi ki:
Ve onlar, Taî’liyi taşla zorla öldürdüler; Ebû Câbir’i; ve Ümm Câbir’i **استنكحوا**; ve **تناكحوا**: çoğalınız.

Ve falanca kadın, falanca oğulları içinde **ناكح**tır.

Ve bir adam **نكحة**dır.

Mecazdan:
Develerin ayakları çakılları **أنكحوا**.

Uyku onların gözlerini **استنكح** etti.

Ömer b. Ebî Rebîa dedi ki:
Ve uyku, kendilerinden korktuğumuz kimseleri **استنكح** etti; ve uyuklamayı onların kapıcısına attı da, yuvarlandı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

نَكَحَ فلان
(* قوله «نكح فلان إلخ» بابه منع وضرب كما في
القاموس.) امرأَة يَنْكِحُها نِكاحاً إِذا تَزوجها. ونَكَحَها يَنْكِحُها: باضعها أَيضاً، وكذلك دَحَمَها وخَجَأَها؛ وقال الأَعشى في نَكَحَ بمعنى تزوج: ولا تَقْرَبَنَّ جارةً، إِنَّ سِرَّها
عليك حرامٌ، فانْكِحَنْ أَو تَأَبَّدا
الأَزهري: وقوله عز وجل: الزاني لا ينكح إلا زانية أَو مشركة والزانية لا ينكحها إِلا زانٍ أَو مشرك؛ تأْويله لا يتزوج الزاني إِلا زانية، وكذلك الزانية لا يتزوجها إِلا زان؛ وقد قال قومٌ: معنى النكاح ههنا الوطء، فالمعنى عندهم: الزاني لا يطأُ إِلا زانية والزانية لا يطؤُها إِلا زان؛ قال: وهذا القول يبعد لأَنه لا يعرف شيء من ذكر النكاح في كتاب الله تعالى إِلا على معنى التزويج؛ قال الله تعالى: وأَنْكِحُوا الأَيامَى منكم؛ فهذا تزويج لا شك فيه؛ وقال تعالى: يا أَيها الذين آمنوا إِذا نكحتم المؤمنات؛ فاعلم أَن عقد التزويج يسمى النكاح، وأَكثر التفسير أَن هذه الآية نزلت في قوم من المسلمين فقراء بالمدينة، وكان بها بغايا يزنين ويأْخذن الأُجرة، فأَرادوا التزويج بهنَّ وعَوْلَهنَّ، فأَنزل الله عز وجل تحريم ذلك. قال الأَزهري: أَصل النكاح في كلام العرب الوطء، وقيل للتزوّج نكاح لأَنيه سبب للوطء المباح. الجوهري: النكاح الوطء وقد يكون العَقْدَ، تقول: نَكَحْتُها ونَكَحَتْ هي أَي تزوَّجت؛ وهي ناكح في بني فلان أَي ذات زوج منهم. قال ابن سيده: النِّكاحُ البُضْعُ، وذلك في نوع الإِنسان خاصة، واستعمله ثعلب في الذُّباب؛ نَكَحَها يَنكِحُها نَكْحاً ونِكاحاً، وليس في الكلام فَعَلَ يَفْعِلُ
(* قوله «وليس في الكلام فعل يفعل إلخ» الحصر إِضافي
وإلا فقد فاته ينتح وينزح ويصمح ويجنح ويأمح.) مما لام الفعل منه حاء إِلا يَنْكِحُ ويَنْطِحُ ويَمْنِحُ ويَنْضِحُ ويَنْبِحُ ويَرْجِحُ ويَأْنِحُ ويَأْزِحُ ويَمْلِحُ.
ورجل نُكَحَةٌ ونَكَحٌ: كثير النكاح. قال: وقد يجري النكاح مجرى التزويج؛ وفي حديث معاوية: لستُ بنُكَحٍ طُلَقَةٍ أَي كثير التزويج والطلاق، والمعروف أَن يقال نُكَحَة ولكن هكذا روي، وفُعَلَةٌ من أَبنية المبالغة لمن يكثر منه الشيء.
وأَنْكَحَه المرأَة: زوَّجَه إِياها. وأَنْكَحَها: زوَّجها، والاسم النُّكْحُ والنِّكْحُ؛ وكان الرجل في الجاهلية يأْتي الحيَّ خاطباً فيقوم في ناديهم فيقول: خِطْبٌ أَي جئت خاطباً، فيقال له: نِكْحٌ أَي قد أَنكحناك إِياها؛ ويقال: نُكْحٌ إِلاَّ أَن نِكْحاً هنا ليوازن خِطْباً، وقصر أَبو عبيد وابن الأَعرابي قولهم خِطْبٌ، فيقال نِكْحٌ على خبر أُمِّ خارجة؛ كان يأْتيها الرجل فيقول: خِطْبٌ، فتقول هي: نِكْحٌ، حتى قالوا: أَسرعُ من نكاح أُمِّ خارجة. قال الجوهري: النِّكْحُ والنُّكْحُ لغتان، وهي كلمة كانت العرب تتزوَّج بها. ونِكْحُها: الذي يَنْكِحُها، وهي نِكْحَتُه؛ كلاهما عن اللحياني.
قال أَبو زيد: يقال: إِنه لنُكَحَة من قوم نُكَحاتٍ إِذا كان شديد النكاح.
ويقال: نَكَحَ المطرُ الأَرضَ إِذا اعتمد عليها. ونَكَحَ النُّعاسُ عينَه، وناكَ المطرُ الأَرضَ، وناك النُّعاسُ عينَه إِذا غَلب عليها. وامرأَة ناكح، بغير هاء: ذات زوج؛ قال:
أَحاطتْ بخُطَّابِ الأَيامى، وطُلِّقتْ،
غَداةَ غَدٍ، منهنَّ من كان ناكِحا
وقد جاء في الشعر ناكِحةٌ على الفعل؛ قال الطِّرِمَّاحُ:
ومِثْلُكَ ناحتْ عليه النسا
ءُ، من بينِ بِكْرٍ إِلى ناكِحه
ويقوِّيه قول الآخر:
لَصَلْصَلَةُ اللجامِ بِرأْسِ طِرْفٍ
أَحبُّ إِليَّ من أَن تَنْكِحِيني
وفي حديث قَيْلَة: انطلقتُ إِلى أُخت لي ناكحٍ في بني شَيْبَانَ أَي ذاتِ نكاح يعني متزوجة، كما يقال حائض وطاهر وطالق أَي ذات حيض وطهارة وطلاق؛ قال ابن الأَثير: ولا يقال ناكح إِلا إِذا أَرادوا بناء الاسم من الفعل فيقال: نَكَحتْ، فهي ناكح؛ ومنه حديث سُبَيْعةَ: ما أَنتِ بناكح حتى تنقضيَ العدَّة. واسْتَنْكَحَ في بني فلان: تزوَّج فيهم، وحكى الفارسي اسْتَنْكَحَها كَنَكَحها؛ وأَنشد:
وهمْ قَتَلوا الطائيَّ، بالحِجْرِ عَنْوَةً،
أَبا جابرٍ، واسْتَنْكَحُوا أُمَّ جابرِ

##### Türkçe

**نَكَحَ** falan
(*Onun sözü “**نكح فلان** ilh.” babı **منع** ve **ضرب**’dır, **القاموس**’ta olduğu gibi.) bir kadını **يَنْكِحُها** **نِكاحاً**: onu evlendiği zaman. Ve **نَكَحَها يَنْكِحُها**: onu cima etti; ayrıca; bunun gibi **دَحَمَها** ve **خَجَأَها**; ve **الأَعشى**, **نَكَحَ**’ta “evlendi” mânâsıyla dedi:
ولا تَقْرَبَنَّ جارةً، إِنَّ سِرَّها
عليك حرامٌ، فانْكِحَنْ أَو تَأَبَّدا

**الأَزهري**: Aziz ve celil olanın sözü: **الزاني لا ينكح إلا زانية أَو مشركة والزانية لا ينكحها إِلا زانٍ أَو مشرك**; onun te’vili: zina eden, ancak zina eden bir kadınla evlenir; ve bunun gibi, zina eden kadın da ancak zina eden bir erkek onu evlenir; ve bir kavim dedi ki: **النكاح**’ın mânâsı burada **الوطء**’dür; o hâlde mânâ onlara göre: zina eden, ancak zina eden bir kadına cima eder; ve zina eden kadına da ancak zina eden bir erkek cima eder; dedi ki: ve bu söz uzak olur; çünkü Allah Teâlâ’nın kitabında **النكاح** zikrinden, tezvîc mânâsı üzere olandan başka bir şey bilinmez; Allah Teâlâ dedi ki: **وأَنْكِحُوا الأَيامَى منكم**; işte bu, şüphesiz tezvîctir; ve Teâlâ dedi ki: **يا أَيها الذين آمنوا إِذا نكحتم المؤمنات**; o hâlde bil ki tezvîc akdi **النكاح** diye adlandırılır; ve tefsirin çoğu: bu âyet, Medine’de Müslümanlardan fakir bir kavim hakkında indi; ve orada ücret alan ve zina eden fahişeler vardı; böylece onlarla evlenmeyi ve onların geçimini üstlenmeyi istediler; bunun üzerine Allah عز وجل bunu haram kılmayı indirdi.
**الأَزهري** dedi ki: Arapların sözünde **النكاح**’ın aslı **الوطء**’dür; ve tezvîce **نكاح** denildi; çünkü o, mubah **الوطء** için bir sebeptir. **الجوهري**: **النكاح** **الوطء**’dür ve **العَقْدَ** da olabilir; dersin: **نَكَحْتُها** ve **نَكَحَتْ** o, yani evlendi; ve o, بني falan içinde **ناكح**’tır, yani onlardan bir kocası olan. **ابن سيده** dedi ki: **النِّكاحُ** **البُضْعُ**’dır; ve bu, özellikle insan türündedir; ve **ثعلب** onu sinekte kullandı; **نَكَحَها يَنكِحُها نَكْحاً ونِكاحاً**; ve sözde **فَعَلَ يَفْعِلُ** yoktur
(*Onun sözü “ve sözde **فعل يفعل** ilh.” hasr izâfîdir; yoksa ondan **ينتح** ve **ينزح** ve **يصمح** ve **يجنح** ve **يأمح** kaçmıştır.) fiilin lâm’ı ondan **حاء** olanlardan, ancak **يَنْكِحُ** ve **يَنْطِحُ** ve **يَمْنِحُ** ve **يَنْضِحُ** ve **يَنْبِحُ** ve **يَرْجِحُ** ve **يَأْنِحُ** ve **يَأْزِحُ** ve **يَمْلِحُ**.

Ve bir adam **نُكَحَةٌ** ve **نَكَحٌ**: nikâhı çok olan. Dedi ki: ve nikâh, tezvîc mecrasına da cereyan eder; ve Muâviye hadîsinde: **لستُ بنُكَحٍ طُلَقَةٍ** yani tezvîci ve boşaması çok olan; ve bilinen, **نُكَحَة** denilmesidir; fakat böyle rivayet olundu; ve **فُعَلَةٌ**, kendisinden şey çok olan kimse için mübalağa binalarındandır.

Ve **أَنْكَحَه** kadını: onu onunla evlendirdi. Ve **أَنْكَحَها**: onu evlendirdi; ve isim **النُّكْحُ** ve **النِّكْحُ**’tur; ve câhiliyede adam, kabileye talip olarak gelirdi; sonra onların meclisinde ayağa kalkar ve derdi: **خِطْبٌ** yani talip olarak geldim; ona denirdi: **نِكْحٌ** yani biz seni onunla evlendirdik; ve denir: **نُكْحٌ**; ancak burada **نِكْحاً**, **خِطْباً** ile denkleştirmek içindir; ve Ebû Ubeyd ile İbnü’l-A‘râbî onların “**خِطْبٌ**” sözünü, Ümmü Hârice’nin haberi üzerine tahsis etti; ona adam gelirdi ve derdi: **خِطْبٌ**; o da derdi: **نِكْحٌ**; nihayet dediler: Ümmü Hârice’nin nikâhından daha hızlı. **الجوهري** dedi ki: **النِّكْحُ** ve **النُّكْحُ** iki lugattır; ve o, Arapların onunla evlendikleri bir kelime idi. Ve **نِكْحُها**: onu nikâhlayan kimse; ve o, onun **نِكْحَتُه**’dir; ikisi de **اللحياني**’dendir.

Ebû Zeyd dedi ki: denir: o, **نُكَحَة**’dir, **نُكَحاتٍ** bir kavimdendir; nikâhı şiddetli olduğu zaman.

Ve denir: **نَكَحَ** yağmur, yeri; ona dayandığı zaman. Ve **نَكَحَ** uyku basması, gözünü; ve **ناكَ** yağmur, yeri; ve **ناك** uyku basması, gözünü; ona galip geldiği zaman. Ve bir kadın **ناكح**, هاء’sız: kocası olan; dedi ki:
أَحاطتْ بخُطَّابِ الأَيامى، وطُلِّقتْ،
غَداةَ غَدٍ، منهنَّ من كان ناكِحا

Ve şiirde fiil üzere **ناكِحةٌ** gelmiştir; **الطِّرِمَّاحُ** dedi ki:
ومِثْلُكَ ناحتْ عليه النسا
ءُ، من بينِ بِكْرٍ إِلى ناكِحه

Ve onu, başkasının sözü kuvvetlendirir:
لَصَلْصَلَةُ اللجامِ بِرأْسِ طِرْفٍ
أَحبُّ إِليَّ من أَن تَنْكِحِيني

Ve **قَيْلَة** hadîsinde: “Şeybân oğulları içinde nikâhlı olan bir kız kardeşime gittim” yani nikâh sahibi, yani evli; tıpkı **حائض** ve **طاهر** ve **طالق** denildiği gibi, yani hayız ve temizlik ve talâk sahibi; **ابن الأَثير** dedi ki: fiilden isim bina etmeyi istedikleri zaman dışında **ناكح** denilmez; böylece denir: **نَكَحتْ**; o hâlde o, **ناكح**’tır; ve ondan, **سُبَيْعةَ** hadîsi: “Sen, iddet bitinceye kadar **بناكح** değilsin.” Ve **اسْتَنْكَحَ** بني falan içinde: onların içinde evlendi; ve **الفارسي** **اسْتَنْكَحَها**’yı, **كَنَكَحها** diye nakletti; ve inşad etti:
وهمْ قَتَلوا الطائيَّ، بالحِجْرِ عَنْوَةً،
أَبا جابرٍ، واسْتَنْكَحُوا أُمَّ جابرِ

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النكاح، بالكسر، في كلام العرب: الوطء، في الأصل، وقيل: هو العقءد له، وهو التزويج، لأنه سبب للوطء المباح، وفي الصحاح: النكاح: الوطء، وقد يكون العقد. وقال ابن سيده: النكاح: البضع، وذلك في نوع الإنسان خاصة، واستعمله ثعلب في الذباب. قال شيخنا: واستعماله في الوطء والعقد مما وقع فيه الخلاف، هل هذا حقيقة في الكل أو مجاز في الكل، أو حقيقة في أحدهما مجاز في الآخر. قالوا: لم يرد النكاح في القرآن إلا بمعنى العقد، لأنه في الوطء صريح في الجماع، وفي العقد كناية عنه. قالوا: وهو أوفق بالبلاغة والأدب، كما ذكره الزمخشري والراغب وغيرهما. نكح الرجل، كمنع - اقتضاه القياس وأنكره جماعة - وضرب، وهذا هو الأكثر وبه ورد القرآن، وعليه اقتصر صاحب المصباح وغيره. قال ابن سيده: وليس في الكلام فعل يفعل مما لام الفعل منه حاء إلا ينكح وينطح، ويمنح، وينضح، وينبح، ويرجح، ويأنح، ويأزح، ويملح. وقال ابن فارس: النكاح يطلق على الوطء، وعلى العقد دون الوطء، وقال ابن القوطية: نكحتها، إذا وطئتها أو تزوجتها، وأقره ابن القطاع، ووافقهما السرقسطي وغيرهم. ثم قال في المصباح بعد تصريفات الفعل: يقال مأخوذ من نكحه الدواء إذا خامره وغلبه، أو من تناكح الأشجار، إذا انضم بعضها إلى بعض، أو نكح المطر الأرض، إذا اختلط في ثراها وعلى هذا فيكون النكاح مجازا في العقد والوطءء جميعا، لأنه مأخوذ من غيره، فلا يستقيم القول بأنه حقيقة لا فيهما ولا في أحدهما. ويؤيده أنه لا يفهم العقد إلا بقرينة، نحو نكح في بني فلان؛ ولا يفهم الوطء إلا بقرينة، نحو نكح زوجته، وذلك من علامات المجاز. وإن قيل غير مأخوذ من شيء فيعتبر الوطء والاشتراك، واستعماله لغة في العقد أكثر. وفي نسخة من المصباح: فيترجح الاشتراك، لأنه لا يفهم واحد من قسمية إلا بقرينة. قال شيخنا: وهذا من المجاز أقرب. وقوله: واستعماله لغة في العقد، إلخ هو ظاهر كلام جماعة، وظاهر المصنف كالجوهري عكسه، لأنه قدم الوطء، ثم ظاهر الصحاح أن استعماله في العقد قليل أو مجاز، وكلام المصنف يدل على تساويهما. انتهى. وفي اللسان: نكحها ينكحها، إذا تزوجها، ونكحها ينكحها، إذا باضعها، وكذلك دحمها وخجأها. وقال الأعشى في نكح بمعنى تزوج:
  ولا تقربن جارة إن سرهـا                      عليك حرام فانكحن أو تأبدا ونكحت هي: تزوجت وهي ناكح في بني فلان. وقد جاء في الشعر: ناكحة، على الفعل، أي ذات زوج منهم. قال:
  أحاطت بخطاب الأيامى وطلقت                      غداة غد منهن من كان ناكحـا وقال الطرماح:
  ومثلك ناحت عليه النسـا                      ء من بين بكر إلى ناكحة وفي حديث قيلة انطلقت إلى أخت لي ناكح في بني شيبان، أي ذات نكاح، يعني متزوجة، كما يقال حائض وطاهر وطالق، أي ذات حيض وطهارة وطلاق. قال ابن الأثير ولا يقال ناكح إلا إذا أرادوا بناء الاسم من الفعل، فيقال نكحت فهي ناكح ومنه حديث سبيعة ما أنت بناكح حتى تنقضي العدة. واستنكحها: نكحها، حكاه الفارسي. وأنشد:
  وهم قتلوا الطائي بالحجر عنوة                      أبا جابر واستنكحوا أم جابـر

  واستنكح في بني فلان: تزوج فيهم: كذا في اللسان. وأنكحه المرأة: زوجه إياها. وأنكحها: زوجها. والاسم النكح والنكح بالضم والكسر، لغتان. قال الجوهري: وهي كلمة كانت العرب تتزوج بها. ونكحها الذي ينكحها وهي نكحته، كلاهما عن اللحياني. ورجل نكحة، كهمزة، ونكح، بغير هاء: كثيره، أي النكاح، المراد به هنا التزويج. وفي حديث معاوية:  لست بنكح طلقة  ، أي كثير التزويج والطلاق. وفعلة من أبنية المبالغة لمن يكثر منه الشيء. وقال أبو زيد: يقال: إنه لنكحة من قوم نكحات، إذا كان شديد النكاح. وفي اللسان: وكان الرجل في الجاهلية يأتي الحي خاطبا، فيقوم في ناديهم فيقول: خطب، أي جئت، خاطبا، فيقال له: نكح أي قد أنكحناك إياها. ويقال نكح، إلا أن نكحا هنا ليوازن خطبا وقصر أبو عبيد وابن الأعرابي قولهم خطب، فيقال: نكح، على خبر أم خارجة، وإليه أشار المصنف بقوله وكان يقال لأم خارجة عند الخطبة: خطب، فتقول نكح، فقالوا أسرع من نكاح أم خارجة. وقد مر شيء من ذلك في خ ط ب. ومن المجاز: نكح النعاس عينه: غلبها، كناكها. وكذلك استنكح النوم عينه. ومنه أيضا نكح المطر الأرض وناكها، إذا اعتمد عليها. والنكح، بالفتح: البضع وذلك في نوع الإنسان، وقد مر ذلك عن ابن سيده. والمناكح: النساء. وفي المثل: إن المناكح خيرها الأبكار. قيل لا مفرد له وقيل مفرده منكح، كمقعد، وهو أقرب إلى القياس، وقيل منكوحة. ويستدرك عليه: ما مر من المصباح في معاني النكاح، ومن المجاز: أنكحوا الحصى أخاف الإبل.

##### Türkçe

**النكاح** (kesre ile), Arapların كلامında: aslında **الوطء**; ve denildi ki: o, onun için olan **العقد**’dır; ve o, **التزويج**’dir; çünkü o, mubah **الوطء** için bir sebeptir. Ve **الصحاح**’ta: **النكاح**: **الوطء**’dür; ve **العقد** olabilir. İbn Sîde dedi: **النكاح**: **البضع**’dır; ve bu, özellikle insan türündedir; ve Sa‘leb onu sinekte kullandı. Şeyhimiz dedi: Onun **الوطء** ve **العقد**’da kullanımı, hakkında ihtilafın vuku bulduğu şeylerdendir: bu, hepsinde hakikat midir, yoksa hepsinde mecaz mıdır, yahut ikisinden birinde hakikat, diğerinde mecaz mıdır? Dediler ki: Kur’ân’da **النكاح** ancak **العقد** manasında gelmiştir; çünkü o, **الوطء**’da **الجماع** hakkında sarih, **العقد**’da ise ondan kinayedir. Dediler ki: O, belâgat ve edebe daha uygundur; Zemahşerî, Râgıb ve başkaları onu zikrettiği gibi.

**نكح** adam, **منع** gibi — kıyas onu gerektirdi ve bir cemaat onu inkâr etti — ve **ضرب** (babından); ve bu, en çok olanıdır; Kur’ân onunla gelmiştir; ve **المصباح**’ın sahibi ve başkaları onunla yetindi. İbn Sîde dedi: Sözde, fiilin lâm’ı **حاء** olan **يفعل** vezninde bir fiil yoktur; ancak **ينكح** ve **ينطح** ve **يمنح** ve **ينضح** ve **ينبح** ve **يرجح** ve **يأنح** ve **يأزح** ve **يملح** vardır. İbn Fâris dedi: **النكاح** **الوطء** üzerine ve **الوطء** olmaksızın **العقد** üzerine إطلاق olunur. İbnü’l-Kûtıyye dedi: **نكحتها**: onu **وطئتها** ettiğimde yahut onu **تزوجتها** ettiğimde; İbnü’l-Kattâ‘ onu kabul etti; Serkustî ve başkaları ikisine muvafakat etti.

Sonra **المصباح**’ta fiilin tasriflerinden sonra dedi: Denilir ki, **نكحه الدواء**’dan alınmıştır; ilaç onu karıştırıp bastırdığı zaman; yahut **تناكح الأشجار**’dan; ağaçlar birbirine bitiştiği zaman; yahut **نكح المطر الأرض**’dan; yağmur onun toprağına karıştığı zaman. Buna göre **النكاح**, **العقد** ve **الوطء**’ün ikisinde de mecaz olur; çünkü o, başkasından alınmıştır; o hâlde, onun ne ikisinde ne de ikisinden birinde hakikat olduğu sözü düzgün olmaz. Ve onu, şu destekler: **العقد** ancak bir karine ile anlaşılır; mesela: **نكح في بني فلان**; ve **الوطء** ancak bir karine ile anlaşılır; mesela: **نكح زوجته**; ve bu, mecazın alametlerindendir. Eğer “bir şeyden alınmış değildir” denilirse, **الوطء** ve iştirâk itibara alınır; ve onun dilde **العقد**’da kullanımı daha çoktur. **المصباح**’ın bir nüshasında: Böylece iştirâk tercih edilir; çünkü iki kısmından birini ancak bir karine ile anlar. Şeyhimiz dedi: Bu, mecazdan daha yakındır. Ve onun sözü: “Onun dilde **العقد**’da kullanımı…” ilh., bir cemaatin كلامının zahiridir; ve musannifin zahiri, Cevherî gibi, bunun tersidir; çünkü **الوطء**’ü önceledi. Sonra **الصحاح**’ın zahiri, onun **العقد**’da kullanımının az yahut mecaz olduğudur; musannifin كلامı ise ikisinin eşitliğine delalet eder. Bitti.

Ve **اللسان**’da: **نكحها ينكحها**: onu **تزوجها** ettiği zaman; ve **نكحها ينكحها**: onu **باضعها** ettiği zaman; ve aynı şekilde **دحمها** ve **خجأها**. A‘şâ, **نكح**’ı **تزوج** manasında söyledi:

  ولا تقربن جارة إن سرهـا                      عليك حرام فانكحن أو تأبدا

Ve **نكحت** o (kadın): evlendi; ve o, **ناكح**tır **في بني فلان**. Şiirde gelmiştir: **ناكحة**, fiil üzere; yani onlardan bir kocası olan. Dedi:

  أحاطت بخطاب الأيامى وطلقت                      غداة غد منهن من كان ناكحـا

Ve Tırmâh dedi:

  ومثلك ناحت عليه النسـا                      ء من بين بكر إلى ناكحة

Ve Kîle’nin hadîsinde: “Şeybân oğullarında **ناكح** olan bir kız kardeşime doğru çıktım”; yani **ذات نكاح**; yani evli; tıpkı **حائض** ve **طاهر** ve **طالق** denildiği gibi; yani **ذات حيض** ve **طهارة** ve **طلاق**. İbnü’l-Esîr dedi: **ناكح** denilmez; ancak fiilden isim bina etmeyi istedikleri zaman; böylece denilir: **نكحت**; o hâlde o, **ناكح**tır. Ondandır: Subey‘a hadîsi: “Sen, iddet bitinceye kadar **بناكح** değilsin.” Ve **استنكحها**: **نكحها**; Fârisî onu hikâye etti. Ve inşâd etti:

  وهم قتلوا الطائي بالحجر عنوة                      أبا جابر واستنكحوا أم جابـر

Ve **استنكح في بني فلان**: onların içinde evlendi; **اللسان**’da böyledir. Ve **أنكحه المرأة**: onu onunla evlendirdi. Ve **أنكحها**: onu evlendirdi. İsim: **النكح** ve **النكح** (damme ve kesre ile); iki lugattır. Cevherî dedi: Bu, Arapların onunla evlendikleri bir kelime idi. Ve **نكحها** (onu nikâhlayan) o kimse **ينكحها**; ve o (kadın) onun **نكحته**’sidir; ikisi de Lihyânî’dendir. Ve bir adam **نكحة** ( **همزة** gibi), ve **نكح** ( **هاء** olmaksızın): onun çoğu; yani **النكاح**; burada murad edilen **التزويج**’dir. Muâviye hadîsinde: “**لست بنكح طلقة**”; yani çok **التزويج** ve **الطلاق** eden. Ve **فعلة**, kendisinden şey çok olan kimse için mübalağa binalarındandır. Ebû Zeyd dedi: Denilir: “O, **نكحة**’dır, **من قوم نكحات**”; **النكاح**’ı şiddetli olduğu zaman.

Ve **اللسان**’da: Câhiliyede adam, bir mahalleye talip olarak gelirdi; onların meclisinde ayağa kalkar ve derdi: **خطب**; yani geldim, talip olarak. Ona denilirdi: **نكح**; yani biz onu sana **أنكحناك** ettik. Ve **نكح** denilir; ancak burada **نكحا**, **خطب**’a muvazene etsin diyedir. Ebû Ubeyd ve İbnü’l-A‘râbî, onların “**خطب**” sözünü, “**نكح**” denilmesine, Ümmü Hârice haberi üzerine hasretti; musannif de “Ümmü Hârice’ye, **الخطبة** sırasında: **خطب** denilirdi; o da **نكح** derdi” sözüyle ona işaret etti. Böylece “Ümmü Hârice’nin **نكاح**’ından daha hızlı” dediler. Bunun bir kısmı **خ ط ب**’da geçti.

Mecazdandır: **نكح النعاس عينه**: onu bastırdı; **كناكها** gibi. Ve aynı şekilde: **استنكح النوم عينه**. Ondan da: **نكح المطر الأرض** ve **ناكها**; ona dayandığı zaman. Ve **النكح** (fetha ile): **البضع**; ve bu, insan türündedir; bu, İbn Sîde’den geçti. Ve **المناكح**: kadınlar. Meselde: “**إن المناكح خيرها الأبكار**.” Denildi: onun müfredi yoktur; ve denildi: müfredi **منكح**’tır, **كمقعد**; ve bu, kıyasa daha yakındır; ve denildi: **منكوحة**. Üzerine istidrâk olunur: **المصباح**’tan **النكاح**’ın manalarında geçen şey. Ve mecazdandır: “**أنكحوا الحصى أخاف الإبل**.”

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَكَحَ
1 نَكَحَ كح نكح , (S, K, &c.,) aor. نَكِحَ , (Msb, K,) and نَكَحَ , (K,) the latter agreeable with analogy, but by some rejected, and the former contr. to analogy, but more common, and the form used in the Kur, (TA,) the only instance of an aor. of this form from a verb having ح for its last radical letter, except ينطح and يمنح and ينضح and ينبح and يرجح and يأنح and يأزح and يملح, (ISd,) [and يضح] inf. n. نِكَاحٌ (S, K, &c.) and نَكْحٌ; (ISd, K;) Inivit feminam: and (sometimes, S) he married, took in marriage, or contracted a marriage with, a woman: as also ↓ استنكح (S, K, &c.) [and ↓ ناكح, inf. n. مُنَاكَحَةٌ:] used only with reference to a man: (ISd:) but Th uses it with reference to flies: (TA:) J says, that it is sometimes used in the latter sense; but accord. to the Msb it is more commonly so used; (MF;) and it is used only in this sense in the Kur: (TA:) IF and others say, that it signifies coitus; and coitus without marriage; and marriage without coitus: (Msb:) [but] in the Time of Ignorance, when a man demanded a woman in marriage he said, اِنْكِحِينِى; and when he desired fornication, he said, سَافِحِينِى. (TA, in art سفح.) It is disputed whether it be proper or tropical in these two senses; or proper in one, and tropical in one: (MF:) it is said to be from نَكَحَهُ الدَّوَى, or from تَنَاكَحَتِ الأَشْجَارُ, or from نَكَحَ المَطَرُ الأَرْضَ; and if so, it is tropical in both the above senses; and the opinion that it is so is confirmed by this, that the signification of marriage is not understood unless by a word or phrase in connexion with it, as when you say نَكَحَ فِى بَنِى فُلَانٍ [he took a wife from among the sons of such a one]; nor is that of coitus unless by the same means, as when you say نَكَحَ زَوْجَتَهُ [inivit conjugem suam]; and this is one of the signs of a tropical expression. (Msb.) ― -b2- نَكَحَتْ She married, or took a husband. (S, K.) ― -b3- نَكَحَ المَطَرُ الأَرْضَ The rain became commingled with the soil: (Msb:) or, rested upon the ground so as to soak it; syn. اِعْتَمَدَ عَلَيْهَا: (K:) as also ↓ نَاكَهَا. (L.) ― -b4- نَكَحَهُ الدَّوَى The disease infected him (خَامَرهُ), and overcame him. (Msb.) ― -b5- نَكَحَ النُّعَاسُ عَيْنَهُ (tropical:) Drowsiness overcame his eye; (K;) as also نَاكَهَا: and in like manner ↓ استنكح النَّوْمُ عَيْنَهُ sleep overcame his eye. (TA.)

3 نَاْكَحَ see 1.

انكحهُ المَرْأَةَ
4 انكحهُ المَرْأَةَ ذ He married the woman to him. (TA.) ― -b2- أَنْكَحَهَا He married the woman; i. e. gave her in marriage. (S, K.) ― -b3- أَنْكِحُوا الحَصَى أَخْفَافَ الاِبِلِ (tropical:) [Accustom ye the feet of the camels to pebbles]. (A.)

تناكحوا
6 تناكحوا ذ They intermarried; contracted marriages together. (Commencing a trad. in the Jلmi' es-Sagheer.) [And تَنَاكَحَا Se invicem futuerunt: see 6, in art. ردف] ― -b2- تَنَاكَحَتِ الأَشْجَارُ The trees became drawn, or connected, together. (Msb.)

10 اِسْتَنْكَحَ see 1.

نِكْحٌ
نِكْحٌ ذ and ↓ نُكْحٌ substs. from أَنْكَحَهَا, [The act of giving a woman in marriage]. (K.) ― -b2- [These two words are properly quasi-inf. ns, of أَنْكَحَ, signifying as explained above; and, like inf. ns., may be used as epithets, meaning A giver of a woman in marriage, correlative to خُِطْبٌ.] It was a custom, in the time of paganism, for a man to come to a tribe asking for a woman in marriage; and he would stand up in their assembly, and say خِطْبٌ, i. e., I have come as an asker of a woman in marriage; whereupon it would be said to him نِكْحٌ, meaning We marry her to thee, or give her to thee in marriage, [or, more lit., we are givers of her in marriage: for an inf. n. or quasi-inf. n. used as an epithet is used without variation as sing., dual., and pl.; and masc. and fem.]. ↓ نُكْحٌ was also said: but نِكْحٌ is here said for the sake of resemblance to خِطْبٌ. (L.) You say هو نِكْحُهَا He is the person who gives her in marriage: and هِىَ نِكْحَتُهُ She is the person whom he gives in marriage. (Lh, L) ― -b3- نِكْحٌ and ↓ نُكْحٌ, [and, accord. to Lth and ISh, نِكِحٌ: see اِبِدٌ:] are also two words by which the [Pagan] Arabs used to take women in marriage: (S:) [meaning A giver of a woman in marriage]. (MF, in art. خطب.) A man used to say to Umm-Khلrijeh, in asking her in marriage, خُِطْبٌ, and she used to reply نُكِْحٌ: hence the saying أَسْرَعُ مِنْ نِكَاحِ أُمِّ خَارِجَةَ [Quicker than the marriage of Umm-Khلrijeh]. (S, K.) [See خِطْبٌ].

نُكْحٌ
نُكْحٌ ذ : see نِكْحٌ.

نُكَحٌ
نُكَحٌ ذ : see نَكَحُةٌ.

رَجُلٌ نُكَحَةٌ
رَجُلٌ نُكَحَةٌ ذ , (S, K,) and ↓ نُكَحٌ (K) A man who marries much, or often: (S, K, TA:) AZ explains the former by شَدِيدُ النِّكَاحِ, [app. meaning vehement in coitus,] and mentions as its pl. نُكَحَاتٌ: (TA:) [and ↓ نَكَّاحٌ (A, TA, art. تيس, &c.) signifies the same.]

نَكَّاحٌ
نَكَّاحٌ ذ : see نُكَحَةٌ.

نَاكِحٌ
نَاكِحٌ ذ (S, K) and نَاكِحَةٌ, (K,) the latter occurring in poetry, (TA,) A woman married; (TA;) having a husband. (S, K, TA.) Ex. هِىَ نَاكِحٌ فِى بَنِى فُلاَنٍ She has a husband among the sons of such a one. (S.)

مَنْكَِحٌ
مَنْكَِحٌ ذ and مَنْكُوحَةٌ: see مَنَاكِحُ.

مَنَاكِحُ
مَنَاكِحُ ذ Women, or wives; syn. نِسَآءٌ: (K:) a pl. having no sing.; or its sing. is ↓ مَنْكَحٌ; [or ↓ مَنْكِحٌ, which occurs in the S and K, art. علث, evidently as signifying a wife; as though being a place of نِكَاح;] or ↓ مَنْكُوحَةٌ. (TA.) ― -b2- اِنَّ المَنَاكِحَ خَيْرَهُا الأَبْكَارُ [Verily the best of women to take in marriage are virgins]. A proverb. (TA.)

##### Türkçe

**نَكَحَ**
1 **نَكَحَ** كح نكح, (S, K, &c.,) muzâri‘ı **نَكِحَ**, (Msb, K,) ve **نَكَحَ**, (K,) ikincisi kıyasa uygun; fakat bazılarınca reddedilmiş; birincisi kıyasa aykırı; fakat daha yaygın; ve Kur’ân’da kullanılan şekil; (TA;) son kök harfi **ح** olan bir fiilden bu vezinde bir muzâri‘ın tek örneği; **ينطح** ve **يمنح** ve **ينضح** ve **ينبح** ve **يرجح** ve **يأنح** ve **يأزح** ve **يملح**, (ISd,) [ve **يضح**] müstesna; mastarı **نِكَاحٌ** (S, K, &c.) ve **نَكْحٌ**; (ISd, K;) Kadına girdi: ve (bazen, S) bir kadınla evlendi, nikâhladı, yahut bir kadınla nikâh akdi yaptı: bunun gibi ↓ **استنكح** (S, K, &c.) [ve ↓ **ناكح**, mastarı **مُنَاكَحَةٌ**:] yalnız erkek hakkında kullanılır: (ISd:) fakat Th onu sinekler hakkında kullanır: (TA:) J der ki, bazen bu ikinci mânada kullanılır; fakat Msb’ye göre daha çok bu mânada kullanılır; (MF;) ve Kur’ân’da yalnız bu mânada kullanılır: (TA:) IF ve başkaları der ki, cinsel birleşme mânasına gelir; ve nikâhsız cinsel birleşme; ve cinsel birleşmesiz nikâh: (Msb:) [fakat] Câhiliye devrinde, bir adam bir kadını nikâh için istediğinde **اِنْكِحِينِى** derdi; ve zina istediğinde **سَافِحِينِى** derdi. (TA, سفح maddesinde.) Bu iki mânada hakikat mi mecaz mı olduğu; yahut birinde hakikat, birinde mecaz olduğu ihtilaf edilmiştir: (MF:) **نَكَحَهُ الدَّوَى**’dan, yahut **تَنَاكَحَتِ الأَشْجَارُ**’dan, yahut **نَكَحَ المَطَرُ الأَرْضَ**’dan olduğu söylenmiştir; böyle ise, yukarıdaki iki mânanın ikisinde de mecazdır; ve onun böyle olduğu görüşü şu ile teyit edilir: nikâh mânası, onunla bağlantılı bir kelime yahut ibare olmaksızın anlaşılmaz; senin **نَكَحَ فِى بَنِى فُلَانٍ** [falancanın oğulları arasında birinden eş aldı] demen gibi; cinsel birleşme mânası da aynı yolla olmaksızın anlaşılmaz; senin **نَكَحَ زَوْجَتَهُ** [kendi eşine girdi] demen gibi; ve bu, mecazî ifadenin alâmetlerinden biridir. (Msb.) ― -b2- **نَكَحَتْ** O evlendi, yahut koca edindi. (S, K.) ― -b3- **نَكَحَ المَطَرُ الأَرْضَ** Yağmur toprakla karışık hâle geldi: (Msb:) yahut, onu ıslatacak şekilde yer üzerinde durdu; eş anlamlısı **اِعْتَمَدَ عَلَيْهَا**: (K:) bunun gibi ↓ **نَاكَهَا**. (L.) ― -b4- **نَكَحَهُ الدَّوَى** Hastalık onu bulaştırdı (**خَامَرهُ**), ve ona galip geldi. (Msb.) ― -b5- **نَكَحَ النُّعَاسُ عَيْنَهُ** (mecaz:) Uyuklama onun gözünü bastırdı; (K;) bunun gibi **نَاكَهَا**: ve aynı şekilde ↓ **استنكح النَّوْمُ عَيْنَهُ** uyku onun gözünü bastırdı. (TA.)

3 **نَاْكَحَ**: 1’e bak.

**انكحهُ المَرْأَةَ**
4 **انكحهُ المَرْأَةَ** ذ O, kadını ona nikâhladı. (TA.) ― -b2- **أَنْكَحَهَا** O, kadını nikâhladı; yani onu evlendirdi. (S, K.) ― -b3- **أَنْكِحُوا الحَصَى أَخْفَافَ الاِبِلِ** (mecaz:) [Develerin ayaklarını çakıla alıştırın]. (A.)

**تناكحوا**
6 **تناكحوا** ذ Onlar birbirleriyle evlendiler; aralarında nikâh akitleri yaptılar. (Câmi‘u’s-Sağîr’de bir hadisin başlangıcı.) [Ve **تَنَاكَحَا** Birbirleriyle cinsel birleşmede bulundular: ردف maddesinde 6’ya bak] ― -b2- **تَنَاكَحَتِ الأَشْجَارُ** Ağaçlar birbirine çekildi, yahut birbirine bağlandı. (Msb.)

10 **اِسْتَنْكَحَ**: 1’e bak.

**نِكْحٌ**
**نِكْحٌ** ذ ve ↓ **نُكْحٌ** **أَنْكَحَهَا**’dan isimlerdir; [Bir kadını evlendirme fiili]. (K.) ― -b2- [Bu iki kelime, yukarıda açıklandığı üzere mânaya gelen, **أَنْكَحَ**’ın aslında mastara benzer isimleridir; ve mastarlar gibi, “bir kadını evlendiren” mânasında sıfat olarak kullanılabilir; **خُِطْبٌ**’a mukabildir.] Putperestlik devrinde bir âdet idi: bir adam bir kabileye bir kadını nikâh için isteyerek gelirdi; ve onların meclisinde ayağa kalkar, **خِطْبٌ** derdi; yani, bir kadını nikâh için isteyen olarak geldim; bunun üzerine ona **نِكْحٌ** denirdi; mânası: Biz onu sana nikâhlıyoruz, yahut onu sana nikâh ile veriyoruz, [yahut daha lafzen: biz onu nikâh ile verenleriz; çünkü sıfat olarak kullanılan mastar yahut mastara benzer isim, tekil, ikil ve çoğul; ve müzekker ve müennes olarak değişmeksizin kullanılır]. ↓ **نُكْحٌ** da söylenirdi: fakat burada **نِكْحٌ**, **خِطْبٌ**’a benzetme için söylenmiştir. (L.) Sen **هو نِكْحُهَا** dersin: O, onu nikâh ile veren kimsedir: ve **هِىَ نِكْحَتُهُ**: O, onun nikâh ile verdiği kimsedir. (Lh, L) ― -b3- **نِكْحٌ** ve ↓ **نُكْحٌ**, [ve Lth ile ISh’a göre **نِكِحٌ**: **اِبِدٌ**’e bak:] [Putperest] Arapların kadınları nikâha almak için kullandıkları iki kelimedir: (S:) [mânası: bir kadını nikâh ile veren]. (MF, خطب maddesinde.) Bir adam, onu nikâh için isterken Ümm-Hârice’ye **خُِطْبٌ** derdi; o da **نُكِْحٌ** diye cevap verirdi: buradan şu söz: **أَسْرَعُ مِنْ نِكَاحِ أُمِّ خَارِجَةَ** [Ümm-Hârice’nin nikâhından daha hızlı]. (S, K.) [**خِطْبٌ**’a bak.]

**نُكْحٌ**
**نُكْحٌ** ذ : **نِكْحٌ**’a bak.

**نُكَحٌ**
**نُكَحٌ** ذ : **نَكَحُةٌ**’e bak.

**رَجُلٌ نُكَحَةٌ**
**رَجُلٌ نُكَحَةٌ** ذ, (S, K,) ve ↓ **نُكَحٌ** (K) Çok, yahut sık evlenen bir adam: (S, K, TA:) AZ birincisini **شَدِيدُ النِّكَاحِ** ile açıklar, [görünüşe göre cinsel birleşmede şiddetli mânasında,] ve onun çoğulunu **نُكَحَاتٌ** olarak zikreder: (TA:) [ve ↓ **نَكَّاحٌ** (A, TA, تيس maddesinde, &c.) aynı mânaya gelir.]

**نَكَّاحٌ**
**نَكَّاحٌ** ذ : **نُكَحَةٌ**’e bak.

**نَاكِحٌ**
**نَاكِحٌ** ذ (S, K) ve **نَاكِحَةٌ**, (K,) ikincisi şiirde vârid olur, (TA,) Evli bir kadın; (TA;) kocası olan. (S, K, TA.) Ör. **هِىَ نَاكِحٌ فِى بَنِى فُلاَنٍ** O, falancanın oğulları arasında bir kocaya sahiptir. (S.)

**مَنْكَِحٌ**
**مَنْكَِحٌ** ذ ve **مَنْكُوحَةٌ**: **مَنَاكِحُ**’a bak.

**مَنَاكِحُ**
**مَنَاكِحُ** ذ Kadınlar, yahut eşler; eş anlamlısı **نِسَآءٌ**: (K:) tekili olmayan bir çoğuldur; yahut onun tekili ↓ **مَنْكَحٌ**’tır; [yahut ↓ **مَنْكِحٌ**, ki S ve K’da علث maddesinde, açıkça bir eş mânasında geçer; sanki **نِكَاح**’ın yeri gibi;] yahut ↓ **مَنْكُوحَةٌ**. (TA.) ― -b2- **اِنَّ المَنَاكِحَ خَيْرَهُا الأَبْكَارُ** [Şüphesiz nikâha alınacak kadınların en hayırlısı bakirelerdir]. Bir darb-ı meseldir. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَكَحَ
نَكَحَ A ,  I ( n. ac. نِكَاْح 23 ),
a.  Married, wedded.

b.  Took in marriage; had connection with.

c.  Soaked ( the ground : rain ).

d.  Overcame.

e.  Perforated.

نَكَّحَ
نَكَّحَ II
a.  [ coll. ], Ran away ( animal ).

نَاْكَحَ
نَاْكَحَ III ,
a.  see I (a) , ( b ).

أَنْكَحَ
أَنْكَحَ IV ,
a.  Married, gave in marriage to.

b.  Accustomed to.

تَنَاْكَحَ
تَنَاْكَحَ VI ,
a.  Married, intermarried; had connection.

اِسْتَنْكَحَ
اِسْتَنْكَحَ X ,
a.  see I (b) .

نِكْح
نِكْح 2 ,  نُكْح 3 ,
a.  Marriage-formula.

نُكَح
نُكَح 9 ,
a.  Uxorious; polygamist.

نُكَحَة
نُكَحَة 9t ,
a.  see 9 .

نَاْكِح
نَاْكِح 21 ,  نَاْكِحَة 21t ,
a.  Married, wedded ( woman ).

نِكَاْح
نِكَاْح 23 ,
a.  Marriage; wedlock, matrimony; sexual intercourse.

نَكَّاْح
نَكَّاْح 28 ,
a.  see 9 .

مَنَاْكِحُ
مَنَاْكِحُ 44 ,
a.  Women; wives.

##### Türkçe

**نَكَحَ**
**نَكَحَ** A , I ( n. ac. **نِكَاْح** 23 ),
a. Evlendi, nikâhlandı.

b. Evlilikte aldı; onunla birleşmede bulundu.

c. Islatttı (yer: yağmur).

d. Üstün geldi.

e. Deldi.

**نَكَّحَ**
**نَكَّحَ** II
a. [ toplu ], kaçtı (hayvan).

**نَاْكَحَ**
**نَاْكَحَ** III ,
a. I (a), (b)’ye bak.

**أَنْكَحَ**
**أَنْكَحَ** IV ,
a. Evlendirdi, evliliğe verdi.

b. Alıştırdı.

**تَنَاْكَحَ**
**تَنَاْكَحَ** VI ,
a. Evlendi, karşılıklı evlendi; birleşmede bulundu.

**اِسْتَنْكَحَ**
**اِسْتَنْكَحَ** X ,
a. I (b)’ye bak.

**نِكْح**
**نِكْح** 2 , **نُكْح** 3 ,
a. Nikâh formülü.

**نُكَح**
**نُكَح** 9 ,
a. Karısına düşkün; çok eşli.

**نُكَحَة**
**نُكَحَة** 9t ,
a. 9’a bak.

**نَاْكِح**
**نَاْكِح** 21 , **نَاْكِحَة** 21t ,
a. Evli, nikâhlı (kadın).

**نِكَاْح**
**نِكَاْح** 23 ,
a. Evlilik; nikâh, evlilik bağı; cinsel birleşme.

**نَكَّاْح**
**نَكَّاْح** 28 ,
a. 9’a bak.

**مَنَاْكِحُ**
**مَنَاْكِحُ** 44 ,
a. Kadınlar; eşler.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نكح
نَكَحَ - يَنْكِحُ - نِكَاح - أََنْكَحَ - يُنْكِحُ - استَنْكَحَ - يَسْتَنْكِحُ
نَكَحَ - يَنْكِحُ + كائن ذكر + كائناً أنثى: وهي بنفس معنى يتزوج بالعرف الشائع حالياً: يأتي الذكر الأنثى في فرجها بعقد شرعي: فعل النكاح لا يقوم به إلا الذكر، فهو الذي " يَنْكِح" ، أما الأنثى فهي التي تُنكَح: وقد يستعمل للمرأة بمعنى أنها تسعى وترغب أن ينكحها ذكر
نِكَاح - النكاح: على وزن " فِعال ": اسم فعل مبالغة من " نَكَحَ - يَنْكِحُ ": الزواج: إتيان المرأة في فرجها بعقد شرعي
أَنْكَحَ - يُنْكِحُ: على وزن " أفعلَ " من " نَكَحَ - يَنْكِحُ ": جعله " يَنْكِحُ ": أذن له بوصايته على أنثى أن ينكحها بعقد شرعي
استَنْكَحَ - يَسْتَنْكِحُ: على وزن " استفعلَ " من " نَكَحَ - يَنْكِحُ ": طلب وسعى أن " يَنْكِحَ: يطلب أن  يُنْكًحَ  بعقد شرعي
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الاستنبات والتكاثر بالتزاوج والنكاح والاجتماع الجنسي والزرع"، وهي:
طَمَثَ - يَطْمِثُ، حَرَثَ - يَحْرُثُ، نَكَحَ - يَنْكِحُ، زَرَعَ - يَزْرَعُ، زَنَى - يَزْنِي، لَقِحَت - تَلْقَحُ (لَقِحَ - يَلْقَحُ)
نَكَحَ - يَنْكِحُ
 	﴿وإن خفتم ألا تقسطوا في اليتامى فانكحوا ما طاب لكم من النساء مثنى وثلاث ورباع فإن خفتم ألا تعدلوا فواحدة أو ما ملكت أيمانكم ذلك أدنى ألا تعولوا(3)﴾ النساء ﴿ويستفتونك في النساء قل الله يفتيكم فيهن وما يتلى عليكم في الكتاب في يتامى النساء اللاتي لا تؤتونهن ما كتب لهن وترغبون أن تنكحوهن والمستضعفين من الولدان وأن تقوموا لليتامى بالقسط وما تفعلوا من خير فإن الله كان به عليما(127)﴾ النساء
 	﴿ومن لم يستطع منكم طولا أن ينكح المحصنات المؤمنات فمن ما ملكت أيمانكم من فتياتكم المؤمنات والله أعلم بإيمانكم بعضكم من بعض فانكحوهن بإذن أهلهن وآتوهن أجورهن بالمعروف محصنات غير مسافحات ولا متخذات أخدان فإذا أحصن فإن أتين بفاحشة فعليهن نصف ما على المحصنات من العذاب ذلك لمن خشي العنت منكم وأن تصبروا خير لكم والله غفور رحيم(25)﴾ النساء
 	﴿ياأيها الذين آمنوا إذا جاءكم المؤمنات مهاجرات فامتحنوهن الله أعلم بإيمانهن فإن علمتموهن مؤمنات فلا ترجعوهن إلى الكفار لا هن حل لهم ولا هم يحلون لهن وآتوهم ما أنفقوا ولا جناح عليكم أن تنكحوهن إذا آتيتموهن أجورهن ولا تمسكوا بعصم الكوافر واسألوا ما أنفقتم وليسألوا ما أنفقوا ذلكم حكم الله يحكم بينكم والله عليم حكيم(10)﴾ الممتحنة

 ﴿ولا تنكحوا المشركات حتى يؤمن ولأمة مؤمنة خير من مشركة ولو أعجبتكم ولا تنكحوا المشركين حتى يؤمنوا ولعبد مؤمن خير من مشرك ولو أعجبكم أولئك يدعون إلى النار والله يدعو إلى الجنة والمغفرة بإذنه ويبين آياته للناس لعلهم يتذكرون(221)﴾ البقرة
 	﴿الزاني لا ينكح إلا زانية أو مشركة والزانية لا ينكحها إلا زان أو مشرك وحرم ذلك على المؤمنين(3)﴾ النور
 	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تدخلوا بيوت النبي إلا أن يؤذن لكم إلى طعام غير ناظرين إناه ولكن إذا دعيتم فادخلوا فإذا طعمتم فانتشروا ولا مستأنسين لحديث إن ذلكم كان يؤذي النبي فيستحي منكم والله لا يستحي من الحق وإذا سألتموهن متاعا فاسألوهن من وراء حجاب ذلكم أطهر لقلوبكم وقلوبهن وما كان لكم أن تؤذوا رسول الله ولا أن تنكحوا أزواجه من بعده أبدا إن ذلكم كان عند الله عظيما(53)﴾ الأحزاب ﴿ولا تنكحوا ما نكح آباؤكم من النساء إلا ما قد سلف إنه كان فاحشة ومقتا وساء سبيلا(22)﴾ النساء

 ﴿وإذا طلقتم النساء فبلغن أجلهن فلا تعضلوهن أن ينكحن أزواجهن إذا تراضوا بينهم بالمعروف ذلك يوعظ به من كان منكم يؤمن بالله واليوم الآخر ذلكم أزكى لكم وأطهر والله يعلم وأنتم لا تعلمون(232)﴾ البقرة ﴿فإن طلقها فلا تحل له من بعد حتى تنكح زوجا غيره فإن طلقها فلا جناح عليهما أن يتراجعا إن ظنا أن يقيما حدود الله وتلك حدود الله يبينها لقوم يعلمون(230)﴾ البقرة
 	﴿وإن طلقتموهن من قبل أن تمسوهن وقد فرضتم لهن فريضة فنصف ما فرضتم إلا أن يعفون أو يعفو الذي بيده عقدة النكاح وأن تعفوا أقرب للتقوى ولا تنسوا الفضل بينكم إن الله بما تعملون بصير(237)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا نكحتم المؤمنات ثم طلقتموهن من قبل أن تمسوهن فما لكم عليهن من عدة تعتدونها فمتعوهن وسرحوهن سراحا جميلا(49)﴾ الأحزاب
النكاح
 ﴿ولا جناح عليكم فيما عرضتم به من خطبة النساء أو أكننتم في أنفسكم علم الله أنكم ستذكرونهن ولكن لا تواعدوهن سرا إلا أن تقولوا قولا معروفا ولا تعزموا عقدة النكاح حتى يبلغ الكتاب أجله واعلموا أن الله يعلم ما في أنفسكم فاحذروه واعلموا أن الله غفور حليم(235)﴾ البقرة ﴿وابتلوا اليتامى حتى إذا بلغوا النكاح فإن آنستم منهم رشدا فادفعوا إليهم أموالهم ولا تأكلوها إسرافا وبدارا أن يكبروا ومن كان غنيا فليستعفف ومن كان فقيرا فليأكل بالمعروف فإذا دفعتم إليهم أموالهم فأشهدوا عليهم وكفى بالله حسيبا(6)﴾ النساء ﴿وليستعفف الذين لا يجدون نكاحا حتى يغنيهم الله من فضله والذين يبتغون الكتاب مما ملكت أيمانكم فكاتبوهم إن علمتم فيهم خيرا وآتوهم من مال الله الذي آتاكم ولا تكرهوا فتياتكم على البغاء إن أردن تحصنا لتبتغوا عرض الحياة الدنيا ومن يكرهن فإن الله من بعد إكراههن غفور رحيم(33)﴾ النور ﴿والقواعد من النساء اللاتي لا يرجون نكاحا فليس عليهن جناح أن يضعن ثيابهن غير متبرجات بزينة وأن يستعففن خير لهن والله سميع عليم(60)﴾ النور
أَنْكَحَ - يُنْكِحُ - أنكحك
 ﴿قال إني أريد أن أنكحك إحدى ابنتي هاتين على أن تأجرني ثمانية حجج فإن أتممت عشرا فمن عندك وما أريد أن أشق عليك ستجدني إن شاء الله من الصالحين(27)﴾ القصص وَلَا تَنكِحُوا الْمُشْرِكَاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ وَلَأَمَةٌ مُؤْمِنَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكَةٍ وَلَوْ أَعْجَبَتْكُمْ وَلَا تُنكِحُوا الْمُشْرِكِينَ حَتَّى يُؤْمِنُوا وَلَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكٍ وَلَوْ أَعْجَبَكُمْ أُوْلَئِكَ يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَاللَّهُ يَدْعُو إِلَى الْجَنَّةِ وَالْمَغْفِرَةِ بِإِذْنِهِ وَيُبَيِّنُ آيَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ(221)
 	﴿وأنكحوا الأيامى منكم والصالحين من عبادكم وإمائكم إن يكونوا فقراء يغنهم الله من فضله والله واسع عليم(32)﴾ النور
يستنكح - يستنكحها
 ﴿ياأيها النبي إنا أحللنا لك أزواجك اللاتي آتيت أجورهن وما ملكت يمينك مما أفاء الله عليك وبنات عمك وبنات عماتك وبنات خالك وبنات خالاتك اللاتي هاجرن معك وامرأة مؤمنة إن وهبت نفسها للنبي إن أراد النبي أن يستنكحها خالصة لك من دون المؤمنين قد علمنا ما فرضنا عليهم في أزواجهم وما ملكت أيمانهم لكيلا يكون عليك حرج وكان الله غفورا رحيما(50)﴾ الأحزاب
الراغب
نكح
- أصل النكاح للعقد، ثم استعير للجماع، ومحال أن يكون في الأصل للجماع، ثم استعير للعقد؛ لأن أسماء الجماع كلها كنايات لاستقباحهم ذكره كاستقباح تعاطيه، ومحال أن يستعير من لا يقصد فحشا اسم ما يستفظعونه لما يستحسنونه. قال تعالى: }وأنكحوا الأيامى﴿[النور/32]،﴾إذا نكحتم المؤمنات﴿[الأحزاب/49]،﴾فانكحوهن بإذن أهلهن{ [النساء/25] إلى غير ذلك من الآيات.
ملخص اللسان
1.     نَكَحَ فلان امرأَة يَنْكِحُها نِكاحاً إِذا تَزوجها.ونَكَحَها يَنْكِحُها: باضعها أَيضاً، وكذلك دَحَمَها وخَجَأَها؛
2.     النكاح ههنا الوطء،  فالمعنى عندهم: الزاني لا يطأُ إِلا زانية والزانية لا يطؤُها إِلا زان؛ أَصل النكاح في كلام العرب الوطء، وقيل للتزوّج نكاح  لأَنيه سبب للوطء المباح
3.     .النكاح الوطء وقد يكون العَقْدَ،
4.     لا يعرف شيء من ذكر النكاح في كتاب الله تعالى  إِلا على معنى التزويج؛فاعلم أَن عقد التزويج يسمى النكاح،
5.     نَكَحَها يَنكِحُها نَكْحاً ونِكاحاً،
6.     وأَنْكَحَه المرأَة: زوَّجَه إِياها. وأَنْكَحَها
7.     النِّكْحُ والنُّكْحُ لغتان، وهي كلمة كانت العرب تتزوَّج بها. ونِكْحُها: الذي يَنْكِحُها، وهي نِكْحَتُه؛
8.     انطلقتُ إِلى أُخت لي ناكحٍ في بني شَيْبَانَ أَي  ذاتِ نكاح يعني متزوجة،
9.     واسْتَنْكَحَ في بني فلان: تزوَّج فيهم، وحكى الفارسي  اسْتَنْكَحَها كَنَكَحها؛
لسان العرب
● - نكح: نَكَحَ فلان  (* قوله «نكح فلان إلخ» بابه منع وضرب كما في  القاموس.) امرأَة يَنْكِحُها نِكاحاً إِذا تَزوجها. ونَكَحَها يَنْكِحُها: باضعها  أَيضاً، وكذلك دَحَمَها وخَجَأَها؛ وقال الأَعشى في نَكَحَ بمعنى تزوج:  ولا تَقْرَبَنَّ جارةً، إِنَّ سِرَّها  عليك حرامٌ، فانْكِحَنْ أَو تَأَبَّدا  الأَزهري: وقوله عز وجل: الزاني لا ينكح إلا زانية أَو مشركة والزانية  لا ينكحها إِلا زانٍ أَو مشرك؛ تأْويله لا يتزوج الزاني إِلا زانية، وكذلك  الزانية لا يتزوجها إِلا زان؛ وقد قال قومٌ: معنى النكاح ههنا الوطء،  فالمعنى عندهم: الزاني لا يطأُ إِلا زانية والزانية لا يطؤُها إِلا زان؛  قال: وهذا القول يبعد لأَنه لا يعرف شيء من ذكر النكاح في كتاب الله تعالى  إِلا على معنى التزويج؛ قال الله تعالى: وأَنْكِحُوا الأَيامَى منكم؛  فهذا تزويج لا شك فيه؛ وقال تعالى: يا أَيها الذين آمنوا إِذا نكحتم  المؤمنات؛ فاعلم أَن عقد التزويج يسمى النكاح، وأَكثر التفسير أَن هذه الآية  نزلت في قوم من المسلمين فقراء بالمدينة، وكان بها بغايا يزنين ويأْخذن  الأُجرة، فأَرادوا التزويج بهنَّ وعَوْلَهنَّ، فأَنزل الله عز وجل تحريم ذلك.  قال الأَزهري: أَصل النكاح في كلام العرب الوطء، وقيل للتزوّج نكاح  لأَنيه سبب للوطء المباح. الجوهري: النكاح الوطء وقد يكون العَقْدَ، تقول:  نَكَحْتُها ونَكَحَتْ هي أَي تزوَّجت؛ وهي ناكح في بني فلان أَي ذات زوج  منهم. قال ابن سيده: النِّكاحُ البُضْعُ، وذلك في نوع الإِنسان خاصة،  واستعمله ثعلب في الذُّباب؛ نَكَحَها يَنكِحُها نَكْحاً ونِكاحاً، وليس في  الكلام فَعَلَ يَفْعِلُ  (* قوله «وليس في الكلام فعل يفعل إلخ» الحصر إِضافي  وإلا فقد فاته ينتح وينزح ويصمح ويجنح ويأمح.) مما لام الفعل منه حاء  إِلا يَنْكِحُ ويَنْطِحُ ويَمْنِحُ ويَنْضِحُ ويَنْبِحُ ويَرْجِحُ  ويَأْنِحُ ويَأْزِحُ ويَمْلِحُ.  ورجل نُكَحَةٌ ونَكَحٌ: كثير النكاح. قال: وقد يجري النكاح مجرى  التزويج؛ وفي حديث معاوية: لستُ بنُكَحٍ طُلَقَةٍ أَي كثير التزويج والطلاق،  والمعروف أَن يقال نُكَحَة ولكن هكذا روي، وفُعَلَةٌ من أَبنية المبالغة لمن  يكثر منه الشيء.  وأَنْكَحَه المرأَة: زوَّجَه إِياها. وأَنْكَحَها: زوَّجها، والاسم  النُّكْحُ والنِّكْحُ؛ وكان الرجل في الجاهلية يأْتي الحيَّ خاطباً فيقوم في  ناديهم فيقول: خِطْبٌ أَي جئت خاطباً، فيقال له: نِكْحٌ أَي قد أَنكحناك  إِياها؛ ويقال: نُكْحٌ إِلاَّ أَن نِكْحاً هنا ليوازن خِطْباً، وقصر أَبو  عبيد وابن الأَعرابي قولهم خِطْبٌ، فيقال نِكْحٌ على خبر أُمِّ خارجة؛  كان يأْتيها الرجل فيقول: خِطْبٌ، فتقول هي: نِكْحٌ، حتى قالوا: أَسرعُ من  نكاح أُمِّ خارجة. قال الجوهري: النِّكْحُ والنُّكْحُ لغتان، وهي كلمة  كانت العرب تتزوَّج بها. ونِكْحُها: الذي يَنْكِحُها، وهي نِكْحَتُه؛  كلاهما عن اللحياني.  قال أَبو زيد: يقال: إِنه لنُكَحَة من قوم نُكَحاتٍ إِذا كان شديد  النكاح.  ويقال: نَكَحَ المطرُ الأَرضَ إِذا اعتمد عليها. ونَكَحَ النُّعاسُ  عينَه، وناكَ المطرُ الأَرضَ، وناك النُّعاسُ عينَه إِذا غَلب عليها. وامرأَة  ناكح، بغير هاء: ذات زوج؛ قال:  أَحاطتْ بخُطَّابِ الأَيامى، وطُلِّقتْ،  غَداةَ غَدٍ، منهنَّ من كان ناكِحا  وقد جاء في الشعر ناكِحةٌ على الفعل؛ قال الطِّرِمَّاحُ:  ومِثْلُكَ ناحتْ عليه النسا  ءُ، من بينِ بِكْرٍ إِلى ناكِحه  ويقوِّيه قول الآخر:  لَصَلْصَلَةُ اللجامِ بِرأْسِ طِرْفٍ  أَحبُّ إِليَّ من أَن تَنْكِحِيني  وفي حديث قَيْلَة: انطلقتُ إِلى أُخت لي ناكحٍ في بني شَيْبَانَ أَي  ذاتِ نكاح يعني متزوجة، كما يقال حائض وطاهر وطالق أَي ذات حيض وطهارة  وطلاق؛ قال ابن الأَثير: ولا يقال ناكح إِلا إِذا أَرادوا بناء الاسم من الفعل  فيقال: نَكَحتْ، فهي ناكح؛ ومنه حديث سُبَيْعةَ: ما أَنتِ بناكح حتى  تنقضيَ العدَّة. واسْتَنْكَحَ في بني فلان: تزوَّج فيهم، وحكى الفارسي  اسْتَنْكَحَها كَنَكَحها؛ وأَنشد:  وهمْ قَتَلوا الطائيَّ، بالحِجْرِ عَنْوَةً،  أَبا جابرٍ، واسْتَنْكَحُوا أُمَّ جابرِ
مقاييس اللغة:
(نكح) النون والكاف والحاء أصلٌ واحد، وهو البِضاع. ونَكَحَ يَنْكِحُ. وامرأةٌ ناكِحٌ في بني فلان، أي ذات زَوجٍ منهم. والنِّكاح يكون العَقدَ دونَ الوطء. يقال نَكَحْتُ: تَزَوّجْتُ. وأنكَحْتُ غَيرِي.
القاموس المحيط:
النِّكاحُ الوَطْءُ، والعَقْدُ لَهُ. نَكَحَ، كَمَنَعَ وضَرَبَ، ونَكَحَتْ. وهي ناكِحٌ وناكِحَةُ ذاتُ زَوْجٍ.
واسْتَنْكَحَها: نَكَحَها. وأَنْكَحَها: زَوَّجَها. والاسم: النُّكْحُ، النِكْحُ، بالضَّمِّ والكسر. ورَجُلٌ نُكَحَةٌ ونُكَحٌ: كثيرهُ. وكان يقالُ لأِمِّ خارِجَةَ عندَ الخِطْبَةِ: خِطْبٌ، فتقولُ: نِكْحٌ، فقالوا: " أسْرَعُ من نِكاحِ أُمِّ خارِجَةَ " . ونَكَحَ النُّعاسُ عَيْنَهُ: غَلَبَها، والمَطَرُ الأرضَ: اعْتَمَدَ عليها. والنَّكْحُ، بالفتح: البُضْعُ. والمَناكِحُ: النِّساءُ.
تاج العروس:
نكح
النِّكَاح بالكسر في كلام العرب : الوَطْءُ في الأَصل وقيل : هو العَقدُ له وهو التَّزويج لأَنّه سببٌ للوَطءِ المباحِ وفي الصّحاح : النِّكاحُ : الوَطْءُ وقد يكون العَقْد . وقال ابن سيده : النِّكاح : البُضْع وذلك في نَوْعِ الإِنسانِ خاصّةً واستعمله ثعلبٌ في الذّباب . قال شيخنا : واستعماله في الوَطْءِ والعَقْدِ مما وقَعَ فيه الخِلافُ هل هذا حقيقةٌ في الكلّ أَو مَجازٌ في الكلّ أَو حقيقةٌ في أَحدِهِما مَجازٌ في الآخَر . قالوا : لم يَرِدِ النّكَاحُ في القرآن إِلاّ بمعنَى العَقْدِ لأَنّه في الوَطْءِ صَرِيحٌ في الجِماعِ وفي العَقْدِ كِنايةٌ عنه . قالوا : وهو أَوْفَقُ بالبلاغَةِ والأَدبِ كما ذكرَه الزَّمخشريّ والرَّاغبُ وغيرهما . نَكَحَ الرّجلُ كَمَنَعَ - اقتضاه القِياسُ وأَنكرَه جماعَة - وضَرَبَ وهذا هو الأَكثر وبه وَرد القرآن وعليه اقتصرَ صاحبُ المصباح وغيره . قال ابن سيده : وليس في الكلام فَعَل يَفْعِل مما لامُ الفِعل منه حاءٌ إِلاّ يَنكِحُ ويَنْطِح ويَمْنِحُ ويَنْضِح وَيَنْبِح ويَرْجِح ويأْنِح ويأْزِح ويَمْلِح . وقال ابن فارس : النِّكاح يُطلَق على الوطْءِ وعلى العَقْد دون الوَطْءِ وقال ابن القُوطِيّة : نكَحْتُها إِذا وَطِئتها أَو تَزَوّجْتها وأَقَرَّه ابنُ القَطّاع ووافقهما السَّرَقُسطيّ وغيرُهم . ثم قَال في المصباح بعد تصريفَات الفعل : يقال مأْخُوذٌ مْن نَكَحَه الدَّواءُ إِذا خامَرَه وغَلَبَه أَو من تَناكُحِ الأَشجارِ إِذا انضَمَّ بعضُهَا إِلى بعض أَو نَكَحَ المطَرُ الأَرضَ إِذا اختلَط في ثَرَاهَا وعلى هذا فيكون النِّكاح مَجازاً في العَقْد والوَطءءِ جميعاً لأَنّه مأْخوذٌ من غيره فلا يَستقيم القَولُ بأَنّه حقيقةٌ لا فيهما ولا في أَحدِهما . ويؤيِّده أَنّه لا يُفْهَم العَقْد إِلاّ بقرينةٍ نحو نَكَحَ في بَنِي فلانٍ ؛ ولا يفهم الوَطْءُ إِلاّ بقرينةٍ نحو نَكَحَ زَوْجتَه وذلك من علامات المَجاز . وإِن قيل غير مأْخوذٍ من شَيْءٍ فيعتَبَر الوطءُ والاشتراك واستعماله لغةً في العقْد أَكثرُ . وفي نُسخةٍ من المصباح : فيترجَّح الاشترَاك لأَنّه لا يُفهَم واحدٌ من قِسْمَية إِلاّ بقَرينة . قال شيخنا : وهذا من المجاز أَقرَبُ . وقولُه : واستعماله لُغة في العقد إِلخ هو ظاهرُ كلامِ جماعة وظاهرُ المصنّف كالجوهريّ عكْسهُ لأَنَّه قدم الوَطءَ ثم ظاهِر الصّحاح أَنّ استعمالَه في العقْد قليلٌ أَو مَجاز وكلامُ المصنّف يَدلُّ على تَساويهما . انتهى . وفي اللسان : نَكَحَها يَنْكِحُها إِذا تَزوَّجها ونَكَحَهَا يَنكِحها إِذا باضَعها وكذلك دَحَمَها وخَجَأَها . وقال الأَعشَى في نَكَح بمعنى تَزَوّجَ :
ولا تَقْرَبَنّ جَارَةً إِنّ سِرَّهَا ... عليكَ حَرامٌ فانكِحَنْ أَو تأَبَّدَا ونَكَحَتْ هي : تَزوّجَتْ وهي ناكِحٌ في بني فُلان . وقد جاءَ في الشِّعر : ناكِحةٌ على الفِعْل أَي ذاتُ زَوْجٍ منهم . قال :
أَحاطَتْ بخُطّابِ الأَيَامَى وطُلِّقَتْ ... غَدَاةَ غَدِ منهنَّ مَنْ كان ناكِحَا وقال الطِّرِمَّاح :
ومِثْلُكِ ناحَتْ عليه النِّسَا ... ءُ من بين بِكْر إِلى ناكِحَةْ وفي حديث قَيْلة انْطلقْتُ إِلى أُختٍ لي ناكحٍ في بني شَيْبَانَ أَي ذاتِ نِكَاح يعنِي متزوّجة كما يقال حائضٌ وطاهرٌ وطالقٌ أَي ذات حيض وطهارة وطلاق . قال ابن الأَثير ولا يقال ناكحٌ إِلاّ إِذا أَرَادوا بناءَ الاسم من الفعل فيقال نكَحَت فهي ناكِح ومنه حديث سُبيعَةَ ما أَنتِ بناكحٍ حتَّى تَنقَضِيَ العِدّة . واسْتَنْكَحَها : نَكَحَهَا حكاه الفارسيّ . وأَنشد :
وهُمْ قَتَلوا الطّائيَّ بالحِجْرِ عَنْوَةً ... أَبا جابِرٍ واستَنكحُوا أُمَّ جابرِ
واستَنكَحَ في بني فُلانٍ : تَزوّجَ فيهم : كذا في اللسان . وأَنكحَه المرأَة : زَوّجَه إِياها . وأَنكَحَهَا : زَوَّجهَا . والاسمُ النُّكح والنِّكح بالضمّ والكسر لُغتان . قال الجوهريّ : وهي كلمةٌ كانت العرب تَتزوَّج بها . ونِكْحُها الّذِي يَنكِحها وهي نِكْحتُه كلاهما عن اللِّحْيانيّ . ورَجُلٌ نُكَحَة كهُمْزَةٍ ونُكَحٌ بغير هاءٍ : كَثِيرُهُ أَي النّكاح المراد به هنا التّزويج . وفي حديث مُعَاوِيَةَ : " لسْتُ بنُكَحٍ طُلَقةٍ " أَي كثير التَزويج والطَّلاق . وفُعَلَةٌ من أَبْنيةِ المبالغة لمن يَكثُر منه الشّيْءُ . وقال أَبو زيد : يقال : إِنّه لنُكَحَةٌ من قَوْمٍ نُكَحَاتٍ إِذا كان شديدَ النِّكاح . وفي اللسان : وكان الرَّجلُ في الجاهليّة يأْتِي الحيَّ خاطباً فيقوم في ناديهم فيقول : خِطْبٌ أَي جِئْت خاطِباً فيقال له : نِكْحٌ أَي قد أَنْكحناك إِيَّاها . ويقال نُكْحٌ إِلَّا أَنْ نِكْحاً هنا ليوازِنَ خِطْباً وقَصَرَ أَبو عبيدٍ وابنُ الأَعرابيّ قولهم خِطْبٌ فيقال : نِكْحٌ على خبرِ أُمِّ خارجةَ وإِليه أَشار المصنِّف بقوله وكانَ يُقالُ لأُمِّ خارِجَةَ عِنْدَ الخِطْبَة : خِطْب فتقول نِكْح فقالوا أَسْرَعُ مِنْ نِكَاحِ أُمِّ خارِجَة . وقد مرَّ شيءٌ من ذلك في خ ط ب . ومن المجاز : نَكَحَ النُّعاسُ عَيْنَه : غَلَبها كنَاكَها . وكذلك استنكَحَ النَّومُ عَينَه . ومنه أَيضاً نَكَحَ المَطَرُ الأَرضَ وناكَها إِذا اعْتَمَدَ عليها . والنَّكْحُ بالفتح : البُضْعُ وذلك في نَوعِ الإِنسان وقد مرّ ذلك عن ابن سيده . والمَنَاكِح : النِّساء . وفي المثل : إِنَّ المناكِحَ خَيْرُهَا الأَبكارُ . قيل لا مُفردَ له وقيل مُفردُه مَنْكَحٌ كمَقْعَد وهو أَقرب إِلى القياس وقيل مَنكوحةٌ . ويستدرك عليه : ما مرَّ من المصباح في معاني النّكاح ومن المجاز : أَنكَحُوا الحَصَى أَخافَ الإِبل

_Türkçe çeviri henüz yok_
