# نكز — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B2/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%83%D8%B2/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نكز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B2.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نكز

نكزت البئر، كنصر وفرح، تنكز وتنكز نكزا ونكوزا: فني ماؤها، وقيل: قل. وأنكزتها، وكذلك نكزتها. وهي بئر ناكز ونكوز. كصبور، قال ذو الرمة:
  على حميريات كأن عيونهـا                      ذمام الركايا أنكزتها المواتح ج نواكز ونكز، بضمتين. ونكز الماء نكوزا، بالضم: غار ونقص. نكزته الحية تنكزه نكزا: لسعت بأنفها، وخص بعضهم به الثعبان والدساسة. قال أبو الجراح: يقال للدساسة من الحيات وحدها: نكزته، ولا يقال لغيرها. وقال الأصمعي: نكزته الحية ووكزته ونشطته ونهشته بمعنى واحد. وقال غيره: النكز: أن يطعن بأنفه طعنا. نكز فلان: ضرب ودفع، نقله الجوهري عن الأصمعي. في التكملة: نكز: نكص. والنكز، بالكسر: الرذال، والذي في التكملة: الرذل، أي من المال والناس، وكأنه لغة في النقز. النكز أيضا: باقي المخ في العظم. النكز، بالفتح: الطعن بالغرز بشيء محدد الطرف، كسنان الرمح، وقيل: بطرف شيء حديد. النكاز، كشداد: حية لا ينكز إلا بأنفه. وقال النضر: ليس له فم يعض به. قال غيره: لا يعرف ذنبه من رأسه، لدقة رأسه، وهي من أخبث الحيات لا تقبل رقية، خ، نكاكيز ونكازات. قال أبو زيد: النكز من الحية بالأنف، ومن كل دابة سوى الحية العض. وقال شمر: النكاز: حية لا يدرى ذنبها من رأسها، ولا تعض إلا نكزا، أي نقزا. ومما يستدرك عليه: جاء نكزا، أي فارغا، من قولهم: نكزت البئر، عن ثعلب. وقال ابن الأعرابي: منكزا، وإن لم نسمعهم قالوا: أنكزت البئر، ولا أنكز صاحبها. ونكز البحر: نقص. وفلان بمنكزة من العيش، أي ضيق. والنكز: العض من كل دابة، عن أبي زيد. ونكز الدابة بعقبه ليحثها: ضربها. وقال الكسائي: نكزته ووكزته ولهزته: بمعنى واحد.

### Türkçe

**نكزت البئر**; **نصر** ve **فرح** gibi; **تنكز** ve **تنكز**; **نكزا** ve **نكوزا**: suyu tükendi; ve denildi ki: azaldı. Ve **أنكزتها**; ve yine **نكزتها**. Ve o, **بئر ناكز** ve **نكوز**dur; **صبور** gibi. ذو الرمة dedi ki:
  حميرîler üzerine; sanki onun gözleri                      kuyuların zimmeti; su çekenler onu **أنكزتها**; çorak yerler
**ج**: **نواكز** ve **نكز**; iki ötre ile. Ve **نكز الماء نكوزا**; ötre ile: dibe çöktü ve eksildi. **نكزته الحية تنكزه نكزا**: burnuyla soktu; ve bazıları bunu yılan ve **الدساسة**ya tahsis etti. أبو الجراح dedi ki: Yılanlardan yalnız **الدساسة**ya: **نكزته** denir; başkasına denmez. الأصمعي dedi ki: **نكزته الحية** ve **وكزته** ve **نشطته** ve **نهشته**: tek bir mânâdadır. Ve başkası dedi ki: **النكز**: burnuyla bir saplama saplamasıyla saplamaktır. **نكز فلان**: vurdu ve itti; onu الجوهري, الأصمعي’den nakletti. **في التكملة**: **نكز**: **نكص**. Ve **النكز**; kesre ile: aşağılıklar; ve **التكملة**’de olan: **الرذل**; yani maldan ve insanlardan; ve sanki **النقز**de bir dildir. **النكز** ayrıca: kemikteki iliğin kalanı. **النكز**; fetih ile: ucu sivri bir şeyle batırarak saplama; mızrak ucunun demiri gibi; ve denildi ki: demir bir şeyin ucuyla. **النكاز**; **شداد** gibi: ancak burnuyla **ينكز** eden bir yılan. النضر dedi ki: onunla ısıracağı bir ağzı yoktur. Başkası dedi ki: başının inceliğinden, kuyruğu başından ayırt edilmez; ve o, yılanların en habislerindendir; rukye kabul etmez; **خ**; **نكاكيز** ve **نكازات**. أبو زيد dedi ki: yılandan olan **النكز** burunladır; yılan dışındaki her hayvandan olan ise ısırmadır. شمر dedi ki: **النكاز**: kuyruğu başından bilinmeyen bir yılan; ve ancak **نكزا** ile ısırır; yani **نقزا**. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **جاء نكزا**; yani boş olarak; onların “**نكزت البئر**” sözünden; ثعلب’den. ابن الأعرابي dedi ki: **منكزا**; her ne kadar onların “**أنكزت البئر**” dediklerini işitmediysek de; ve ne de “**أنكز صاحبها**”. Ve **نكز البحر**: eksildi. Ve falan, geçimden **بمنكزة**dedir; yani darlık. Ve **النكز**: her hayvandan ısırma; أبو زيد’den. Ve onu teşvik etmek için hayvanı topuğuyla **نكز** etti: onu vurdu. الكسائي dedi ki: **نكزته** ve **وكزته** ve **لهزته**: tek bir mânâdadır.
