# نكف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%83%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نكف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نكف

نكف عنه، كفرح ونصر الأولى عن ابن دريد، والثانية عن الفراء، ونقلهما الجوهري: أنف منه وامتنع، وهو ناكف. ونكف منه، كفرح نكفا: تبرأ هو نحو الأول. ونكفت اليد نكفا: أصابها وجع. قال ابن دريد: وينكف كيمنع: ع. قال: وينكف: ملك لحمير وقال ابن الكلبي في نسب حمير: فمن ذي أصبح: أبرهة بن الصباح بن لهيعة بن شيبة الحمد بن مرثد الخير بن ينكف بن ينف بن معد يكرب بن مضحى، وهو عبد الله بن عمرو بن ذي أصبح. وذات نكيف، كأمير: ع، بناحية يلملم. ويوم نكيف: م معروف، كان به وقعة بين قريش وبني كنانة، فهزمت قريش بني كنانة وعلى قريش عبد المطلب، قال ابن شعلة الفهري:
  فلله عينا من رأى من عصابة                      غوت غي بكر يوم ذات نكيف
  أناخوا إلى أبياتنـا ونـسـائنـا                      فكانوا لنا ضيفا لشر مضـيف

  ونكفت الغيث، وانتكفته، أي: أقطعته، أي: انقطع عني كما في الصحاح، قال ابن بري: قول الجوهري: أي أقطعته، قال: كذا في إصلاح المنطق، وقال: يقال: أقطعت الشيء: إذا انقطع عنك ويقال: هذا غيث لا ينكف وهذا غيث ما نكفناه، أي: ما قطعناه، قال ابن سيد: وكذلك حكاه ثعلب قطعناه بغير ألف، وقد نكفناه نكفا ورأينا غيثا ما نكفه أحد، سار يوما، ولا يومين، أي: ما أقطعه كذا في الصحاح والعباب. وقولهم: غيث لا ينكف، بالضم: أي لا ينقطع ولا ينكفه أحد، أي: لا يعلم أحد أين أقصاه. وفلان بحر لا ينكف، أي: لا ينزح، نقله الجوهري. أو جاءنا جيش لا ينكف ولا يكت، أي: لا يبلغ آخره وقيل: لا ينقطع آخره، كأنه من نكف الدمع وقيل: لا ينقطع، وقيل: لا يحصى وبكل ذلك فسر حديث حنين. ونكف الدمع نكفا: نحاه عن خده بإصبعه قال:
  فبانوا فلولا ما تذكـر مـنـهـم                      من الحلف لم ينكف لعينيك مدمع ونكف عنه نكفا: عدل مثل كنف، نقله الجوهري. ونكف أثره نكفا: اعترضه في مكان سهل؛ لأنه علا ظلفا من الأرض لا يؤدي أثرا، كانتكفه نقله الجوهري والأزهري، وأنشد ابن بري:
  ثم استحت ذرعه استحثاثا
  نكفت حيث مثمث المثماثا والنكف، محركة: جمع نكفة، وهي: غدد صغار في أصل اللحي، بين الرأد وشحمة الأذن، وقيل: هو حد اللحي، كما في المحكم، وقيل: هي ما بين اللحيين والعنق من جانبي الحلقوم من قدم، من ظاهر وباطن، وأنشد ابن الأعرابي:
  فطوحت ببضعة والبطن خف
  فقذفتها فأبـت لاتـنـقـذف
  فحرفتها فتلقاها الـنـكـف

  وقال اللحياني: النكف: ذربة تحت اللغدين مثل الغدد. والنكفتان، بالضم وبالفتح وبالتحريك: اللهزمتان قاله أبو الغوث، واقتصر على التحريك، وقيل: هما غدتان تكتنفان الحلقوم في أصل اللحي، وقيل: لحمتان مكتنفا عكدة اللسان من باطن الفم في أصول الأذنين، داخلتان بين اللحيين، وقيل: هما عقدتان ربما سقطتا من وجع الحلق، فظهر لهما حجم، وقيل: هما عظمان ناتئان عند شحمة الأذنين، يكون في الناس وفي الإبل، وقيل: هما عن يمين العنفقة وشمالها وهو الموضع الذي لا ينبت عليه شعر، وقيل: هما من الإنسان: غدتان في الحلق بينهما الحلقوم، وهما من الفرس: طرفا اللحيين اللذان في أصول الأذنين، وقال ابن الأعرابي: هما اللغدان في الحلق، وهما جانبا الحلقوم. والنكاف كغراب: ورم في نكفتي البعير، أو داء في حلوقها قاتل ذريعا وكذلك النكاث، على البدل، وهو أحد الأدواء التي اشتقت من العضو، وهو أي: البعير منكوف وهي أي: الناقة منكوفة. وقال ابن السكيت: نكفت الإبل تنكيفا: ظهرت نكفاتها، فهي منكفة كمحدثة: أصابها ذلك. وقال الليث: النفكة: لغة في النكفة. وأنكفته: نزهته عما يستنكف منه وفي النهاية: إنكاف الله من كل سوء؛ أي: تنزيهة وتقديسه، وقال ثعلب: هو التبرؤ من الأولاد والصواحب. وقال ابن فارس: الانتكاف: الخروج من أمر إلى أمر، أو من أرض إلى أرض. والانتكاف: الميل تقول: ضرب هذا فانتكف، فضرب هذا، نقله الجوهري. وقال أبو عمرو: انتكفت له فضربته، أي: ملت عليه، وأنشد:
  لما انتكفت له فولى مدبرا                      كرنفته بهراوة عجـراء والانتكاف: الانتكاث والانتقاض، وأنشد الجوهري لأبي النجم:
  ما بال قلب راجع انتكافا
  بعد التعزى اللهو والإيجافا وفي نوادر الأعراب: تناكفا أي الرجلان الكلام: إذا تعاوراه. وقال المفسرون: استنكف واستكبر بمعنى واحد، والاستكبار: أن يتكبر ويتعظم، والاستنكاف: أن يقول لا، رواه المنذري عن أبي العباس، وقال الزجاج في تفسير قوله تعالى:  لن يستنكف المسيح أن يكون عبدا لله  أي: لن يأنف. وقيل: لن ينقبض، ولن يمتنع عن عبودة الله. واستنكف أثره: اعترضه في مكان سهل، كنكفه كنصره وقد تقدم. ومنكف، كمجلس وقال ياقوت: قياسه كمقعد: ع، وهو اسم واد في قول ابن مقبل:
  عفا من سليمى ذو كلاف فمنكف                      مبادى الجميع القيظ والمتصيف ومما يستدرك عليه: انتكف العرق عن جبينه؛ أي: مسحه ونحاه. وقليب لا ينكف: لا ينزح، وقال ابن الأعرابي: نكف البئر ونكشها: أي نزحها. وعنده شجاعة لا تنكف، ولا تنكش: أي لا تدرك كلها. ونكف الرجل عن الأمر، كفرح: أنف حمية، وامتنع. ورجل نكف، بالكسر: يستنكف منه. ويقال: ما عليه في ذلك الأمر نكف ولا وكف؛ أيك أن يقال له سوء. والنكفة، محركة: وجع يأخذ في الأذن. وانتكف أثره، كنكفه، نقله الجوهري.

### Türkçe

**نكف** ondan; **فرح** ve **نصر** gibi; birincisi İbn Düreyd’den, ikincisi Ferrâ’dan; ikisini Cevherî nakletti: ondan **أنف** etti ve kaçındı; ve o **ناكف**tir. Ve ondan **نكف** etti, **فرح** gibi, **نكفا**: o, birincisine yakın olarak beri oldu. Ve el **نكفت** etti **نكفا**: ona bir ağrı isabet etti. İbn Düreyd dedi: ve **ينكف** **يمنع** gibi: bir yer adıdır. Dedi: ve **ينكف**: Himyer’e ait bir meliktir. İbnü’l-Kelbî Himyer nesebinde dedi: **ذي أصبح**’tan olan: **أبرهة بن الصباح بن لهيعة بن شيبة الحمد بن مرثد الخير بن ينكف بن ينف بن معد يكرب بن مضحى**; ve o, **عبد الله بن عمرو بن ذي أصبح**’dır. Ve **ذات نكيف**, **أمير** gibi: bir yer adıdır, Yelemlem tarafında. Ve **يوم نكيف**: bilinen bir yer adıdır; onda Kureyş ile Benî Kinâne arasında bir vukuat oldu; Kureyş Benî Kinâne’yi bozguna uğrattı; Kureyş’in başında Abdülmuttalib vardı. İbn Şu‘le el-Fehrî dedi:
  Allah’a yemin olsun, bir topluluktan görenin gözüne;                      Bekr’in sapıklık sapıttığı **يوم ذات نكيف** gününde
  Evlerimize ve kadınlarımıza çöktüler;                      böylece bize, en kötü ev sahibine misafir oldular

Ve **نكفت** ettim yağmuru, ve onu **انتكفته** ettim; yani: onu kestim; yani: benden kesildi, **الصحاح**’ta olduğu gibi. İbn Berrî dedi: Cevherî’nin sözü: “yani onu kestim”; dedi: **إصلاح المنطق**’ta böyledir. Ve dedi: denir ki: **أقطعت** ettim şeyi: senden kesildiği zaman; ve denir ki: bu, **غيث**tir, **لا ينكف**; ve bu, bir **غيث**tir, onu **ما نكفناه**; yani: onu kesmedik. İbn Seyyid dedi: Thâleb de bunu, elifsiz “**قطعناه**” diye böyle rivayet etti. Ve onu **نكفناه نكفا**; ve bir **غيث** gördük ki onu hiç kimse **ما نكفه**; bir gün yürüdü, ne de iki gün; yani: onu kesmedi; **الصحاح** ve **العباب**’da böyledir. Ve onların sözü: **غيث لا ينكف**, zamme ile: yani kesilmez; ve onu hiç kimse **لا ينكفه**; yani: hiç kimse onun en sonunun nerede olduğunu bilmez. Ve falan kimse, **بحر لا ينكف**tir; yani: çekilip tükenmez; Cevherî onu nakletti. Yahut bize bir ordu geldi ki **لا ينكف ولا يكت**; yani: onun sonuna erişilmez. Ve denildi: onun sonu kesilmez; sanki **نكف الدمع**’dandır. Ve denildi: kesilmez. Ve denildi: sayılmaz. Ve bunların hepsiyle **حديث حنين** tefsir edildi. Ve gözyaşını **نكف** etti **نكفا**: onu parmağıyla yanağından uzaklaştırdı. Dedi:
  Ayrıldılar; eğer onlardan hatırlanan yemin olmasaydı,                      gözlerin için bir damla **لم ينكف** etmezdi

Ve ondan **نكف** etti **نكفا**: saptı; **كنف** gibi; Cevherî nakletti. Ve izini **نكف** etti **نكفا**: onu düz bir yerde kesti; çünkü yerden bir toynağa yükseldi; iz götürmez; onu **كانتکفه** etti; Cevherî ve Ezherî nakletti. İbn Berrî şu beyti okudu:
  Sonra kolunu utandırdı, hızlandırarak
  **نكفت** ettim; **مثمث** olan yerde, **المثماثا**yı

Ve **النكف**, harekeli: **نكفة**’nin çoğuludur; o da: çenenin kökünde, **الرأد** ile kulak memesinin yağı arasında küçük bezlerdir. Ve denildi: o, çenenin sınırıdır; **المحكم**’de olduğu gibi. Ve denildi: o, iki çene ile boyun arasında, gırtlağın iki yanından, önden, dıştan ve içtendir. İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
  Bir parça ile savurdu, karın hafifken
  Onu fırlattım; fakat fırlatılmaya razı olmadı
  Onu çevirdim; derken onu **النكف** karşıladı

Ve el-Lihyânî dedi: **النكف**: iki **لغد** altında, bezler gibi bir çıkıntıdır. Ve **النكفتان**, zamme ile ve fetha ile ve hareke ile: iki **اللهزمتان**dır; bunu Ebû’l-Gavs söyledi; ve hareke ile olana hasretti. Ve denildi: onlar, çenenin kökünde gırtlağı kuşatan iki bezdir. Ve denildi: onlar, ağzın iç tarafından, kulakların köklerinde, iki çenenin içine giren, dilin düğümünü kuşatan iki et parçasıdır. Ve denildi: onlar, boğaz ağrısından bazen düşen iki düğümdür; böylece onlara bir hacim görünür. Ve denildi: onlar, kulak memesi yanında çıkıntı yapan iki kemiktir; insanlarda da develerde de olur. Ve denildi: onlar, **العنفقة**’nın sağından ve solundan; ve o, üzerinde kıl bitmeyen yerdir. Ve denildi: onlar insandan: boğazda iki bezdir; aralarında gırtlak vardır. Ve onlar attan: kulakların köklerinde olan iki çenenin iki ucudur. İbnü’l-A‘râbî dedi: onlar boğazdaki iki **لغدان**dır; ve onlar gırtlağın iki yanıdır. Ve **النكاف** **غراب** gibi: devenin iki **نكفة**sinde bir şişliktir; yahut boğazlarında hızlı öldürücü bir hastalıktır; ve aynı şekilde **النكاث** da, بدل üzere; ve o, uzuvdan türetilmiş hastalıklardan biridir. Ve o, yani: deve **منكوف**tur; ve o, yani: dişi deve **منكوفة**dir. İbnü’s-Sikkît dedi: develer **نكفت** etti **تنكيفا**: **نكفات**ları ortaya çıktı; böylece o, **منكفة**dir, **محدثة** gibi: ona bu isabet etti. Leys dedi: **النفكة**: **النكفة** hakkında bir lehçedir. Ve onu **أنكفته** ettim: kendisinden **يستنكف** olunan şeyden onu tenzih ettim. Ve **النهاية**’de: “**إنكاف الله** her kötülükten”; yani: onu tenzih etmek ve takdis etmek. Thâleb dedi: o, evlatlardan ve eşlerden beri olmaktır. İbn Fâris dedi: **الانتكاف**: bir işten bir işe çıkmaktır; yahut bir yerden bir yere. Ve **الانتكاف**: meyildir; dersin ki: bu vurdu da **انتكف** etti; derken bu vurdu; Cevherî nakletti. Ebû Amr dedi: ona **انتكفت** ettim de onu vurdum; yani: ona meylettim. Ve şu beyti okudu:
  Ona **انتكفت** ettiğimde, sırt çevirip kaçtı;                      ona, çıplak bir sopayla **كرنفته** ettim

Ve **الانتكاف**: **الانتكاث** ve **الانتقاض**dır. Cevherî, Ebû’n-Necm için şu beyti okudu:
  Ne oluyor da bir kalp, geri dönen bir **انتكافا** ile
  Teselliden sonra, eğlenceyi ve hızlı sürüşü (seçiyor)

Ve **نوادر الأعراب**’da: **تناكفا** etti, yani iki adam, sözü: onu birbirlerinden devraldıkları zaman. Müfessirler dedi: **استنكف** ve **استكبر** bir mânâdadır; ve **الاستكبار**: kibirlenmesi ve büyüklük taslamasıdır; ve **الاستنكاف**: “hayır” demesidir; Münzirî, Ebû’l-Abbâs’tan rivayet etti. Zeccâc, Yüce Allah’ın sözü tefsirinde dedi: **لن يستنكف المسيح أن يكون عبدا لله**; yani: **لن يأنف**. Ve denildi: **لن ينقبض**; ve Allah’a kulluktan **لن يمتنع**. Ve izini **استنكف** etti: onu düz bir yerde kesti; **نكفه** gibi, **نصره** gibi; ve geçti. Ve **منكف**, **مجلس** gibi; ve Yâkût dedi: kıyası **مقعد** gibi olmasıdır: bir yer adıdır; ve İbn Mukbil’in sözünde bir vadinin adıdır:
  Süleymâ’dan, **ذو كلاف** ve **منكف** silindi;                      yazın başlangıçları ve yazlık yer

Ve üzerinde istidrâk olunanlardandır: ter, alnından **انتكف** etti; yani: onu sildi ve uzaklaştırdı. Ve bir kuyu **لا ينكف**: çekilip tükenmez. İbnü’l-A‘râbî dedi: kuyuyu **نكف** etmek ve onu **نكش** etmek: yani onu çekip boşaltmak. Ve onun yanında bir cesaret vardır ki **لا تنكف**, ve **لا تنكش**: yani hepsine erişilmez. Ve adam, işten **نكف** etti, **فرح** gibi: hamiyetle **أنف** etti ve kaçındı. Ve bir adam **نكف**, kesre ile: ondan **يستنكف** olunur. Ve denir ki: o işte onun üzerinde ne **نكف** vardır ne de **وكف**; yani: ona kötü söz söylenmesi. Ve **النكفة**, harekeli: kulakta tutan bir ağrıdır. Ve izini **انتكف** etti, **نكفه** gibi; Cevherî nakletti.
