# نكل (ن-ك-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%83%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Ayak bağı, bukağı demektir

- Harfler: ن - ك - ل
- Kur'an'da: 5 geçiş · 5 ayet · 4 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [نَكَالًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84/siga/%D9%86%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8B%D8%A7.md) | فَعَالًا | Caydırıcı | 2 | 2 | [2:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84/ayet/2:66.md) |
| [أَنْكَالًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%83%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8B%D8%A7.md) | أَفْعَالًا | Bukağılar | 1 | 1 | [73:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84/ayet/73:12.md) |
| [تَنْكِيلًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%92%D9%83%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%8B%D8%A7.md) | تَفْعِيلًا | Engellemek | 1 | 1 | [4:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84/ayet/4:84.md) |
| [نَكَالَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84/siga/%D9%86%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8E.md) | فَعَالَ | Caydırıcı | 1 | 1 | [79:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84/ayet/79:25.md) |

## Mücavir kökler — 29 mücavir (35 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [حرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Hurd kireç taşı demektir
2. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · El ve kol demektir
3. [سرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Çaldı
4. [كلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Yükümlü tutarız
5. [كفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Avuç demektir
6. [لدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Onların yanı
7. [وعظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Vea’de” (dal) yağmur yüklü bulut anlamına gelir
8. [جحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Cehennem tuğlanın pişirildiği fırındır
9. [عسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Umulur
10. [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kesinlikle keseceğim
11. [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kazandı
12. [بأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Bes besese dağınık taşlar demektir
13. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sicim bağıdır
14. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
15. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Half : Ense demektir
16. [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
17. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
18. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Alet kaldıraç demektir
19. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Biribirini kesen yoldur
20. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Gem demektir
21. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
22. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
23. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Uhur ense demektir
24. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
25. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
26. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
27. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Beyn topraktaki yarık demektir
28. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hufre, çukur demektir
29. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نكل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [ردع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%B9.md), [عقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8.md), [زجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | اغرى |
| Çekirdek Özet 1 | Ağır bukağı, hayvanın hareketini ve ısırmasını önleyen gem demiri; hareketi fiziksel bağla durdurma |
| Çekirdek Özet 2 | Suçlunun veya saldırganın gücünü kırıp hem kendisini hem de başkalarını benzer eylemden alıkoyan caydırıcı ceza |
| Çekirdek Özet 3 | Bir suç veya aşırılığın toplumsal alanda tekrarlanmasını önleyen, şahit olanda geri çekilme ve sakınma üreten yaptırım düzeni |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca intikam veya salt acı çektirme olarak daraltıp asıl kurucu unsur olan caydırıcılık, engelleme ve nükûl (geri durma) boyutunu gözden kaçırma riski |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نك | Doğrultusundan saptırma, geri çevirme, bozma ve zayıflatma; [نكب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%A8.md) yolundan sapmak, [نكث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AB.md) bağı ve sözü çözmek, [نكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B1.md) tanıdık mecradan çıkıp yadırgamak, [نكس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B3.md) baş aşağı çevrilmek, [نكص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B5.md) ökçeleri üzerine geri dönmek ve [نكف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%81.md) sakınarak geri durmak köklerinde görüldüğü üzere bir yönelişi tersine kırma | ل | Çekirdeğin taşıdığı geri çevirme ve kırma hareketine lâm harfinin temsil ettiği bağlama, yöneltme ve sınır çekme niteliği eklenmiş; böylece geri çekilme hali fiziksel bir bukağı veya ibretlik bir ceza vasıtasıyla kalıcı bir engellemeye dönüştürülmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Eyleme yönelen iradenin, canlı hareketliliğin ve akışın başlangıç noktası |
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Hareketi kavrayarak sıkıştırma, denetim altına alma ve kıvırma |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Dıştan gelen otoriter bir müdahaleyle yön tayin etme, sınır çizme ve bağlama |
| نكل | filizlenen hareketin kavranıp değnekle bağlanması | Canlı ve süreğen bir iradi eylemin harici ve sıkı bir bağla yakalanarak bükülmesi, başka yöne çevrilmesi ve sınırlandırılarak durdurulması |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Binek hayvanının ayağına vurulan ağır bukağı, demir köstek (en-nikl) ve hayvanın gem almasını, ısırmasını engelleyen lisan demiri |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair kılıcın ve zırhın koruyuculuğunu veya düşmanı sindirişini tasvir ederken kökü kısıtlayıcı demir bağ anlamında kullanmıştır: عهدت أبا عمران فيه نهاكة / وفي السيف نكل للعصا غير أعزل |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin hasmıyla karşılaşmaktan veya yeminden korkup geri çekilmesi, vazgeçmesi durumunda نَكَلَ عَنِ الْيَمِينِ وَعَنِ الْعَدُوِّ denilmiş; ayrıca savaşta düşmana gözdağı veren güçlü ve deneyimli süvari için el-fersu'n-nekel tabiri kullanılmıştır |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde نكل kökü, öncelikle kısıtlama, engelleme, hile ile veya zorla alıkoyma semantik ekseniyle ilişkili görünmektedir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında kök harflerinin fonetik karşılığı olan köklerde (özellikle n-k-l / n-k-r ile kesişen dairede) doğrudan "bukağı" anlamından ziyade bir kimseyi hile veya tedbirle durdurma, mahrum bırakma veya yabancılaştırma türevleri dikkat çeker. İbranicede n-k-l kökü kurnazca alıkoymak, komplo kurmak ve engellemek anlamlarında geçerken; Süryanicede benzer şekilde hile veya tedbirle bir kimsenin hareketini boşa çıkarma sahasıyla temas kurar. Arapçada ise kök en somut fiziksel düzeyine çekilerek bineklerin ve suçluların hareketini engelleyen maddi bukağı (en-nikl) ve lisan demiri üzerinden somutlaştırılmış; buradan hem failin ürküp geri durması (nükûl) hem de başkasına ibret olacak şekilde ağır yaptırımla durdurulması (nekâl ve tenkîl) anlamlarına genişlemiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نكل kökünden türeyen en-nikl (bukağı, gem demiri) ve nükûl (geri durma) | Maddi bir bukağının hareketi engellemesi fikrinden, suçlunun cezalandırılarak başkalarının benzer suçtan geri durmasını sağlayan caydırıcı yaptırım türetilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice n-k-l (hile ile durdurma, komplo kurma) ve Süryanice n-k-l | Arapçadaki engelleme ve iradeyi kırma nüvesi, Kuzeybatı Sami dillerinde daha çok kurnazca veya tedbirle alıkoyma mecrasında korunmuştur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dilleri ötesinde Afro-Asyatik diğer kollarda güvenilir doğrudan ses ve anlam denkliği tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Maqāyīs al-Lugha, Gesenius/Brown-Driver-Briggs.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نكل | Anlamlı | Bukağı vurmak, engellemek, geri durmak | Maddi bağla kısıtlama, korkup geri çekilme ve başkasına ibret olacak şekilde cezalandırma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [نلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%84%D9%83.md) | Anlamlı | Ayı meyvesi ağacı | Çöl florasında sarı alıç benzeri meyvesi olan bir ağaç türü | Kur'an'da geçmez; Arapçada müsta'meldir |
| كنل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| [كلن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%86.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| لنك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| [لكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%83%D9%86.md) | Anlamlı | Dili tutuk olmak, pelteklik | Dildeki yabancılık veya tutukluk sebebiyle meramını düzgün ifade edememek | Kur'an'da geçer (edat/bağlaç biçimiyle) |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نكل | Merkez | Caydırıcı ceza ve engelleme | Suçlunun hareket kabiliyetini kırarak hem kendisini hem de şahit olanları benzer eylemden vazgeçiren görünür yaptırım | Cezanın bizzat kendisinde değil, doğurduğu engelleme ve nükûl (geri çekilme) sonucunda yoğunlaşır |
| [ردع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%B9.md) | Komşu | Geri püskürtme ve men | Bir kimseyi eylem esnasında veya öncesinde doğrudan çarpıp durdurarak vazgeçirmek | نكل kökündeki gibi bukağı veya kalıcı ibret nesnesi olma şartı aranmaz; anlık durdurma ön plandadır |
| [عقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8.md) | Komşu | Suçun ardından gelen karşılık | Yapılan işin hemen arkasından adalet gereği uygulanan ceza | Sırasallık ve karşılıklılık esastır; ibret ve caydırıcılık boyutu نكل kökündeki kadar merkezi değildir |
| [زجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D8%B1.md) | Komşu | Söz veya tehditle menetme | Birini kaba bir ses, tehdit veya sert bir uyarıyla eylemden alıkoymak | نكل kökü fiili ve ağır bir yaptırıma dayanırken, [زجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D8%B1.md) daha çok sözlü ve ihtari bir engellemedir |
| اغرى | Zıt | Kışkırtma ve teşvik etme | Bir eyleme yapışmasını sağlamak, yönlendirmek ve tutkuyla sevk etmek | Eylemi durdurup geri çeken نكل kökünün aksine, eyleme iştahla koşturmayı ifade eder |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نكل | Caydırmak, bukağılamak, geri durmak | Suçlunun veya saldırganın hareketini ağır bir bağ veya ibret verici bir ceza ile durdurma hali | Kesin |
| Latince | deterrere, supplicium | Korkutarak vazgeçirmek; ağır ve ibretlik kamu cezası | Deterrere eylemin psikolojik caydırıcılığını karşılarken, supplicium kökün taşıdığı görünür ve ibretlik ceza yönünü karşılar | Güçlü |
| İngilizce | deterrent, exemplary punishment, shackle | Caydırıcı unsur; ibretlik ceza; bukağı | Shackle kökün ilk somut anlamı olan bukağıyı, deterrent ise hem faili hem toplumu geri çeken caydırıcılık işlevini verir | Kesin |
| Almanca | Abschreckung, Fessel | Caydırma, gözdağı verme; bukağı, köstek | Fessel maddi bağ ve kısıtlamayı, Abschreckung ise cezanın başkalarını suçtan geri durdurma etkisini tam karşılar | Güçlü |
| Fransızca | dissuasion, châtiment exemplaire | Caydırma, vazgeçirme; ibretlik ceza | Bireyi eylemden alıkoyan caydırıcı etkiyi ve toplumun gözü önünde uygulanan yaptırımı karşılar | Güçlü |

Kaynak: Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نَكَالًا | Tarihsel ve toplumsal ibret, caydırıcı ders | Cumartesi yasağını çiğneyenlerin maymuna çevrilerek hem çağdaşlarına hem sonrakilere bir ders kılınması bağlamında (Bakara [2:66](https://lisan.digital/tr/ayet/2:66.md)) |
| نَكَالًا | Hukuki ve had cezası niteliğinde caydırıcı yaptırım | Hırsızlık yapanın elinin kesilmesi hükmünde, kazanılan suça karşılık Allah'tan bir engelleyici ve caydırıcı ceza olarak (Mâide [5:38](https://lisan.digital/tr/ayet/5:38.md)) |
| أَنْكَالًا | Ahirette suçluları hareketsiz bırakan ağır bukağılar ve prangalar | Cehennem azabının dehşetini ve günahkârların kaçış imkanının kalmadığını bildiren bağlamda (Müzzemmil [73:12](https://lisan.digital/tr/ayet/73:12.md)) |
| تَنْكِيلًا | Düşmanın saldırı azmini kıran ezici askeri caydırıcılık | Müminlerin savaşa teşvik edilmesi ve inkarcıların baskı ve şiddetinin Allah tarafından kırılması bağlamında (Nisâ [4:84](https://lisan.digital/tr/ayet/4:84.md)) |
| نَكَالَ | Zorba iktidarın çöküşüyle ortaya konan nihai ibretlik helak | Firavun'un ilahlık iddiasına karşılık hem dünya hem ahiret felaketiyle cezalandırılması bağlamında (Nâziât [79:25](https://lisan.digital/tr/ayet/79:25.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi fiiller ve ceza teorisi | Allah'ın cezalandırmasının intikam veya öç alma değil, adalet ve kötülüğü defedici bir nizam aracı oluşu | Ceza, kötülüğün yayılmasını önleyen ilahi bir hikmet ve caydırıcı düzen unsuru olarak kavranır |
| Fıkıh | Had cezaları ve yargılama usulü | Hadlerin suçları önlemedeki caydırıcılık vasfı ve yargılamada davalının yeminden kaçınması (en-nükûl ani'l-yemîn) | Hadlerde suçu önleyen kesin sınır; usul hukukunda ise davalının yeminden çekinmesiyle aleyhine hüküm kurulması |
| Tefsir | Kıssalar ve ahkâm ayetleri | Geçmiş kavimlerin helakinin ve şer'i cezaların sonraki nesiller için ibret (nekâl) olması | Tarihsel anlatıların ve bedensel cezaların gelecekteki suçları peşinen engelleyen ahlaki ders yönü |
| Hadis | Cihad, ibadet ve ahlak | Düşmana karşı yılgınlık göstermemek, ibadette aşırıya kaçanları kısıtlamak ve "en-nekel ale'n-nekel" ifadesi | Düşmanı sindiren güçlü süvari niteliği ve vusul orucunu sürdürmek isteyenleri meneden sınırlandırıcı tavır |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve ahlaki sorumluluk | Sınır ihlalini önleyici ilahi yaptırım | Nefsin taşkınlığını geri çekilmeye (nükûl) zorlama | Dini emir ve yasaklar, insanın ifratını kırarak haddini bilmesini sağlayan manevi bir bukağı işlevi görür | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve mantıksal doğrulama | İddiadan vazgeçiren çürütücü kanıt | Tutarsız bilginin reddedilmesi ve geri çekilme | Delilsiz bir iddia sahibinin burhan karşısında direnme gücünü yitirip tezinden nükûl etmesi sürecidir | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve savunma | Caydırıcı savunma gücü ve meşru otorite | Düşman saldırısını ve iç isyanı başlamadan önleme | Devletin askeri ve hukuki gücünün, zorbaların cüretini kıracak seviyede tanzim edilmesidir (Nisâ [4:84](https://lisan.digital/tr/ayet/4:84.md)) | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyetin korunması ve piyasa güvenliği | Mülkiyet ihlallerine karşı engelleyici had | Sermayeye ve emeğe yönelen hırsızlığı durdurma | Hırsızlık gibi iktisadi güveni dinamitleyen cürümlere verilen cezanın piyasa ahlakını koruma işlevidir (Mâide [5:38](https://lisan.digital/tr/ayet/5:38.md)) | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kinetik hareketi durduran sönümleyici direnç ve potansiyel bariyeri | Fizikte bir parçacığın hareketini engelleyen ters yönlü kuvvet veya enerji bariyeri; sistemin aşırı salınımını sınırlandıran frenleme mekanizması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Ceza hukukunda genel ve özel önleme teorisi (deterrence) | Suçlunun infaz edilen ceza ile yeniden suç işlemesinin engellenmesi ve kamuoyunun bu cezayı görerek suçtan kaçınması süreci | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökten gelen نَكَال ve تَنْكِيل kavramlarını yalnızca barbarca bir işkence, vahşet, kan dökme veya intikam duygusunun tatmini olarak yorumlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün merkezinde acı vermek değil, engellemek, bağlamak ve hem suçluyu hem de toplumu o suçtan geri durduracak (nükûl) şeffaf bir sınır inşa etmek yer alır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'daki had cezalarının veya geçmiş kavimlerin helakinin ilahi adaletin hikmetli ve koruyucu bir nizam kurma gayesi yerine, salt cezalandırıcı bir şiddet gibi algılanması hatası doğar |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ceza felsefesini, kamu düzeni anlayışını ve tarih felsefesini açıklar; cezanın nihai amacının intikam değil, kötülüğü durduran bir caydırıcılık olduğunu gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hırsızlık gibi had cezalarını bildiren ahkâm ayetlerinde (Mâide [5:38](https://lisan.digital/tr/ayet/5:38.md)), geçmiş kavimlerin helak kıssalarında (Bakara [2:66](https://lisan.digital/tr/ayet/2:66.md), Nâziât [79:25](https://lisan.digital/tr/ayet/79:25.md)), cihad ve savunma stratejisinde (Nisâ [4:84](https://lisan.digital/tr/ayet/4:84.md)) ve ahiret tasvirlerinde (Müzzemmil [73:12](https://lisan.digital/tr/ayet/73:12.md)) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Cezalandırmanın merhametsiz bir öç alma olduğu zannını yıkar; toplumsal düzenin ancak suçu önceden durduran caydırıcı bir otorite ve şeffaf ibret mekanizmalarıyla korunabileceğini ortaya koyar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Hayvanın ayağına takılan ağır demir köstek (bukağı) ve ısırmasını önleyen gem demiri; eylemi fiziksel bağla durdurma.
- Soyut anlam: Bir failin cüretini kırarak hem kendisinin hem de onu gözlemleyen üçüncü şahısların benzer bir aşırılıktan korkup geri çekilmesini (nükûl) sağlayan ibretlik ve caydırıcı yaptırım.
- Sistematik karşılık: Kamu düzeninde ve ilahi nizamda suçun yayılmasını önleyen, ihlalin karşısına daha büyük bir engel koyarak potansiyel failleri eylemden vazgeçiren hukuki, askeri ve ahlaki koruma bariyeri.
- LaTeX modeli: $$E(A) = F - R \quad \text{ve} \quad R \ge F \implies \Delta A \le 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $A$ eyleme yönelen iradeyi veya suç potansiyelini, $F$ bu eylemi gerçekleştirmeye iten gücü ve motivasyonu temsil eder. $R$ harfi ise eylemin karşısına dikilen caydırıcı engeli, bukağıyı veya ibretlik cezayı (nekâl) gösterir. $E(A)$ eylemin gerçekleşme potansiyelidir. Eğer caydırıcı direnç eylemin itici gücüne eşit veya ondan büyük olursa ($R \ge F$), eylemin gerçekleşme veya yayılma ivmesi sıfıra veya negatife düşer ($\Delta A \le 0$), böylece fail ve toplum eylemden geri durur (nükûl gerçekleşir).

## Geçtiği ayetler (5 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%83%D9%84/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84/ayet/2:66.md) — نَكَالًا

فَجَعَلْنَاهَا نَكَالًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهَا وَمَا خَلْفَهَا وَمَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ

Meal (IK): Artık bunu hem önündekilere, hem de ardındakilere ibret verici bir ceza, hem de müttakilere bir öğüt kıldık.

### [Nisa 4:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84/ayet/4:84.md) — تَنْكِيلًا

فَقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ وَحَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَكُفَّ بَأْسَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَاللَّهُ أَشَدُّ بَأْسًا وَأَشَدُّ تَنْكِيلًا

Meal (IK): Allah yolunda savaş. Sen, ancak kendinden sorumlusun. İman edenleri de savaşa teşvik et. Umulur ki Allah, küfredenlerin şiddet ve baskısını önler. Allah’ın kahrı da, ibret alınacak cezası da pek şiddetlidir.

### [Maide 5:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84/ayet/5:38.md) — نَكَالًا

وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا جَزَاءً بِمَا كَسَبَا نَكَالًا مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Hırsız erkek ve hırsız kadının yaptıklarına karşılık Allah tarafından bir ceza olarak; ellerini kesin. Ve Allah; Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Müzzemmil 73:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84/ayet/73:12.md) — أَنْكَالًا

إِنَّ لَدَيْنَا أَنْكَالًا وَجَحِيمًا

Meal (IK): Muhakkak ki katımızda, ağır boyunduruklar ve cehennem var.

### [Naziat 79:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84/ayet/79:25.md) — نَكَالَ

فَأَخَذَهُ اللَّهُ نَكَالَ الْآخِرَةِ وَالْأُولَى

Meal (IK): Bunu üzerine Allah, onu dünya ve ahiret azabıyla yakaladı.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Ayak bağı, bukağı demektir. Kişiyi bir iş yapamayacak hale getirmeye tenkil denir. Nükül pişman olup vazgeçmek denir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف واللام والنون معهما
ل ك ن، ن ك ل، ن ل ك مستعملات لكن: اللُّكْنة: عجمة الأَلْكَن، وهو يؤنث المذكر، ويذكر المؤنث، ويقال: هو الذي لا يقيم عربيته، لعجمة غالبة على لسانه، وهو الألْكَنُ.
نكل: النِّكلُ والنَّكلُ: ضرب من اللجم والقيود، وكل شيء يُنكل به غيره فهو نِكلٌ، قال:
عهدت أبا عمـران فـيه نـهـاكة		وفي السيف نِكْل للعصا غير أعزل
ونكِلَ يَنْكَل: تميميه، ونَكَل حجازية. يقال: نَكَل الرجل عن صاحبه إذا جبن عنه، قال:
ضرباً بكفي بطل لم يَنْكَلِ
أي: لم يَنكَل عن صاحبه.
ونَكَلَ عن اليمين: حاد عنه، والنُّكُول عن اليمين: الامتناع منها.
والنًّكالُ: اسم لما جعلته نَكالاً لغيره، إذا بلغه أو رآه خاف أن يعمل عمله.
نلك: النُّلكُ: شجرة الدب، الواحدة: نُلكة، وهي شجرة حملها زعرور أصفر.

##### Türkçe

**الكاف واللام والنون** birlikte:
**ل ك ن**، **ن ك ل**، **ن ل ك** kullanımdadır. **لكن**: **اللُّكْنة**: **الأَلْكَن**’in acemiliği; o, müzekkeri müennes yapar, müennesi de müzekker yapar. Ve denilir ki: o, diline galip gelen bir acemilik sebebiyle Arapçasını düzgün tutmayan kimsedir; o, **الألْكَنُ**’dır.

**نكل**: **النِّكلُ** ve **النَّكلُ**: gemlerin ve bağların bir türü. Ve her ne ki onunla başkası **يُنكل** edilirse o, **نِكلٌ**’dür. Dedi ki:
عهدت أبا عمـران فـيه نـهـاكة		وفي السيف نِكْل للعصا غير أعزل

Ve **ونكِلَ يَنْكَل**: Temîm lehçesidir; **ونَكَل** Hicaz lehçesidir. Denilir ki: **نَكَل** adam, arkadaşından **عن** ettiğinde, ondan korkaklık ettiğinde. Dedi ki:
ضرباً بكفي بطل لم يَنْكَلِ

Yani: arkadaşından **لم يَنكَل** etmedi.

Ve **نَكَلَ عن اليمين**: ondan saptı. Ve **النُّكُول عن اليمين**: ondan kaçınmadır.

Ve **النًّكالُ**: onu başkası için **نَكالاً** kıldığın şeye isimdir; ona ulaştığında veya onu gördüğünde, onun amelini işlemeye korkar.

**نلك**: **النُّلكُ**: ayı ağacı; teki: **نُلكة**. Ve o, meyvesi sarı alıç olan bir ağaçtır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النِكْلُ بالكسر: القَيْدُ. والنِكْلُ أيضاً: حديدةُ اللِجامِ. وقال أبو عبيد: النِكْلُ لِجامُ البَريد. ورجلٌ نِكْلٌ ونَكَلٌ، كأنَّه يُنَكِّلُ به أعداؤهُ. ورماهُ اللهُ بنُكْلَةٍ، أي بما يُنَكِّلُهُ. ويقال: نَكَّلَ به تَنْكيلاً، إذا جعله نَكالاً وعِبْرَةً لغيرِهِ. والمَنْكَلُ: الذي يُنَكِّلُ بالإنسانِ. وقال:
وارْمِ على أَقْفائهِمْ بالمَنْكَلِ
ونَكَلَ عن العَدُوِّ وعن اليمينِ يَنْكُلُ بالضم، أي جَبُنَ. والناكِلُ: الجبانُ الضعيفُ. ونَكِلٌ بالكسر: لغةٌ فيه. وفي الحديث: "إنَّ الله يُحِبَّ النَكَلَ على النَكَلِ: بالتحريك، يعني الرجلَ القويَّ المجرَّبَ على الفرسِ القويِّ المجرَّب.

##### Türkçe

**النِكْلُ** kesre ile: bağ(, pranga). Ve **النِكْلُ** ayrıca: gemin demiri. Ebû Ubeyd dedi: **النِكْلُ** posta(, ulak)ın gemidir. Ve bir adam **نِكْلٌ** ve **نَكَلٌ**(dür); sanki onunla düşmanları ibret verici ceza uygular. Ve “Allah onu **بِنُكْلَةٍ** ile vurdu” (denir); yani onu ibret verici ceza uygulatan bir şeyle. Ve denir: “**نَكَّلَ** onunla **تَنْكيلاً**”, onu başkası için ibret verici ceza ve ibret kıldığı zaman. Ve **المَنْكَلُ**: insanla ibret verici ceza uygulayan(şey/kimse). Ve dedi:
Ve onların arkalarına **بالمَنْكَلِ** ile at

Ve düşmandan ve yeminden geri durdu: **يَنْكُلُ** damme ile; yani korkaklık etti. Ve **الناكِلُ**: zayıf korkak. Ve **نَكِلٌ** kesre ile: onda bir lehçedir. Ve hadiste: “Şüphesiz Allah **النَكَلَ**’i **على النَكَلِ** sever: hareke ile; yani güçlü, tecrübeli adamı, güçlü, tecrübeli at üzerinde.”

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ل ن
لكن ، نكل ، نلك
استعمل من وجوهه : لكن ، نكل ، نلك .
نكل : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إن الله يُحِبُّ النَّكَلَ على النَّكَلِ ) قيل وما النَّكَلُ عَلَى النَّكَلِ ؟ قال : ( الرَّجلُ القويُّ المُجرَّبُ المُبْدِىءُ المعيدُ على الفَرَسُ المجرَّبِ المبْدِىء المِعيدِ ) .
قال أبو عبيد : يقال : رجلٌ نَكَلٌ ، ونِكْلٌ ، ومعناهُ قريبٌ من التَّفْسيرِ الذي في الحديث .
قال ويقال : رجلٌ بَدَلٌ وبِدْلٌ ، ومَثلٌ ومِثْلٌ وشَبهٌ وشِبهٌ .
قال : ولم نسمع في ( فَعَلٍ وفعْلٍ ) بمعنى واحد غيرَ هذه الأربعة الأحْرُفِ .
وأما قول الله جل وعز : ( قَلِيلاً إِنَّ لَدَيْنَآ أَنكَالاً وَجَحِيماً ) ( المزمل : 12 ) فإن التفسير جاء في الأنكَال أنها هاهنا : قُيُودٌ من نَار ، واحِدُهَا : نِكْلٌ .
وقال شمر : النِّكْلُ : الذي يَغلِبُ قِرْنَه ، والنِّكْلُ : القَيْدُ ، والنِّكْل : اللّجَامُ ، وفلانٌ نِكْلُ شَرَ أي قويٌّ عليه ، ويكونُ : نِكلُ شرَ أي يُنكِّلُ في الشَّرِّ ، ورَجلٌ نِكْلٌ ونَكَلٌ إذا نُكِّلَ به أَعداؤه أي دُفِعُوا وأُذِلُّوا ، والنِّكْلُ : لِجَامُ البريدِ ، وقيل له نِكْلٌ لأنه يُنكلُ به المُلْجَمُ أي يُدفَعُ كما سمّيت حَكمةُ الدابَّةِ حَكمةً لأنها تمنع الدابة عن الصعوبة .
ويقال : نَكَلَ الرجلُ عن الأمْر يَنْكُلُ نكولاً إذا جَبُن عنه ، ولُغَة أُخرى : نَكِلَ يَنْكَلُ ، والأولى : أَجودُ .
وقال الليث : النّكالُ : اسمٌ لما جَعلْتَهُ نَكالاً لغيره إذا رآه خافَ أن يَعمَلَ عَملَه .
قال : والمَنْكَلُ : اسمٌ للصَّخْرِ ، ( هُذَليةٌ ) .
وقال غيره : نكَّلْتُ بفلانٍ إذا عَاقَبْتَه في جُرْمٍ أَجْرَمَه عُقُوبةً تُنَكِّلُ غيرَه عن ارتكابِ مثله ، وأَنْكَلْتُ الرجلَ عن حاجَتِهِ إنْكالاً إذا دَفَعْتَهُ عنها ، وأَنكَلْتُ الحجَرَ عن مكانهِ إذا دَفَعْتَهُ عنه .
ومنه الحديثُ ( مُضَرُ صَخْرَةُ الله التي لا تُنْكَلُ ) أي لا تُدْفَعُ عما سُلِّطَتْ عليه .
وقال أبو إسحاق في قول الله جلَّ وعزَّ : ( فَجَعَلْنَاهَا نَكَالاً لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهَا وَمَا خَلْفَهَا ) ( البقرة : 66 ) أي جعلنا هذه الفَعْلَة عِبْرةً يَنْكُلُ أَن يَفعلَ مثلها فَاعِلٌ فينالَه مثلُ الذي نالَ اليهودَ والمعتدينَ في السَّبْتِ .
نلك : قال الليث : النُّلْكُ : شَجَرةُ الدُّبِّ ، الواحدةُ : نُلْكةٌ ، وهي شجرةٌ حَمْلُها زُعْرُورٌ أَصْفَرُ . قلت : ونحو ذلك قال ابن الأعرابي في النُّلْكِ إنَّه الزُّعْرُورُ .
لكن : قال الليث : الألْكَنُ : الذي لا يقيمُ عَرَبِيَّتَه ، وذلك لعُجْمةٍ غالبةٍ على لسانهِ .
يقال : لُكْنةٌ شديدةٌ ، ولُكُونةٌ ، وأَخبرني المنذريُّ عن المُبَرَّدِ أنه قال : اللُّكْنة : أن تعترض على كلام المتكلم اللغةُ الأعَجِميَّةُ .
يقال فلانٌ يَرْتَضِخُ لُكْنةً رُومِيَّةً أو حَبشِيَّةً أَو سندية ، أو ما كانت من لُغاتِ العَجَمِ .
سلمة عن الفراءِ أنَّهُ قال : للعرب في لاكِنْ وكُتِبَتْ في المَصَاحِفِ بغير أَلفٍ لَكِن لغتان تشديد النُّونِ مفتوحةً ، وإسْكَانُها خَفيفةً ، فمَنْ شَدَّدها نَصبَ بها الأَسماءَ ، ولمُ يَلِهَا ( فَعَلَ ، ولا يَفْعَلُ ) ومن خَفَّفَ نُونَها وأَسْكنها لمْ يُعْمِلْها في شيْءٍ : اسْمٍ ولا فِعْلٍ ، وكان الذي يعْمَلُ في الاسْم الذي بعدها ما معه مِمَّا يَنْصِبُه أَوْ يرفعه أو يخفِضهُ ، من ذلك قولُ الله : ( وَلَاكِنَّ النَّاسَ أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ ) ( يونس : 44 ) و ) وَلَاكِنَّ اللَّهَ رَمَى ) ( الأنفال : 17 ) ( وَلَاكِنَّ الشَّيْاطِينَ
كَفَرُواْ ) ( البقرة : 102 ) رُفعتْ هذه الأحْرُفُ بالأفَاعِيل التي بعدها وأما قولُهُ جَلَّ وعَزَّ : ( بِاللَّهِ حَسِيباً مَّا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَآ أَحَدٍ مّن رِّجَالِكُمْ وَلَاكِن رَّسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ ) ( يونس : 37 ) فإِنك أَضْمَرْتَ كانَ بعد : ( ولَكنْ ) فنصبتَ بها ولو رفعْتَه على أن تُضمر ( هو ) فتريد ولكن هو رسول الله ، كان صواباً . ومثله ( وما كان هذا القرآنُ أَن يُفترَى من دون الله ، ولكنْ تصديقُ ) و ) تَصْدِيقَ ) ( يونس : 37 ) وإذا أَلْقَيْتَ من ( لكن ) الواوَ التي في أَوَّلها آثرَتِ العربُ تخفِيفَ نونها ، وإذا أَدخَلوا الواوَ آثروا تشديدها ، وإنما فعلوا ذلك لأنها رُجُوعٌ عماأَصابَ أوَّل الكلام فشُبِّهَتْ ببلْ إذ كانت رجوعاً مِثلَها ، ألاَ ترى أنك تقول : لم يَقمْ أخوكَ بل أَبوك ثم تقولُ : لم يقم أخوكَ لكِن أبوك فتراهما في معنًى واحد ، والواو لا تَصْلح في بل فإذا قالوا : ولكِنْ فادخلُوا الواو تباعَدت من بل إذ لم تصلح في بل الواوُ فآثروا فيها تشديدَ النونِ ، وجعلوا الواوَ كأنها دخلت لعَطفٍ لا بمعنى بلْ .
وإنما نصبتِ العرب بها إذا شدَّدتْ نونها لأنَّ أَصلها إنَّ عبد الله قائمٌ زيدت على إنَّ لامٌ وكافٌ فصارتا جميعاً حرفاً واحداً .
ألا ترى أن الشاعر قال :
وَلَكِننِي مِن حُبِّهَا لَعَمِيدُ
فلم يُدخل اللامَ إلا أنَّ معناها إن .
ولا تجوز الإمالة في لكن ، وصورة اللفظ بها لا كن ، وكتبت في المصاحف بغير ألف ، وألفها غير ممالة .
وقال الكسائيُّ : حرْفان من الاستثناء لا يقعان أكثر ما يقعان إلا مع الجحد ، وهما : بل ولكن .
قال : والعربُ تجعلهما مثل واو النَّسَق .

##### Türkçe

ك ل ن
**لكن** , **نكل** , **نلك**
Şu veçhelerinden kullanıldı: **لكن** , **نكل** , **نلك** .

**نكل** : Nebî’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki o dedi: ( Allah, **النَّكَلَ**’i **النَّكَلِ** üzerine sever ) denildi: **النَّكَلُ عَلَى النَّكَلِ** nedir? dedi: ( güçlü, tecrübeli, başlatan, tekrar eden adam; tecrübeli, başlatan, tekrar eden at üzerinde ) .

Ebû Ubeyd dedi: denilir: **رجلٌ نَكَلٌ** , ve **نِكْلٌ** , ve onun manası hadisteki tefsire yakındır.
Dedi ve denilir: **رجلٌ بَدَلٌ** ve **بِدْلٌ** , ve **مَثلٌ** ve **مِثْلٌ** ve **شَبهٌ** ve **شِبهٌ** .
Dedi: ( **فَعَلٍ وفعْلٍ** ) içinde tek bir mana ile bu dört **الأحْرُفِ**’ten başkasını işitmedik.

Allah جل وعز’in sözüne gelince: ( قَلِيلاً إِنَّ لَدَيْنَآ **أَنكَالاً** وَجَحِيماً ) ( المزمل : 12 ) tefsir **الأنكَال** hakkında geldi ki o burada: ateşten bağlardır; onun teki: **نِكْلٌ** .

Şemmer dedi: **النِّكْلُ** : akranını yenen; ve **النِّكْلُ** : bağ; ve **النِّكْل** : gem; ve falan **نِكْلُ شَرَ**’dır yani ona karşı güçlüdür; ve olur: **نِكلُ شرَ** yani şerde şiddetli ceza verir; ve **رَجلٌ نِكْلٌ** ve **نَكَلٌ** , kendisiyle düşmanları **نُكِّلَ** edildiği vakit, yani geri püskürtüldüler ve zelil kılındılar; ve **النِّكْلُ** : posta (binitinin) gemi; ve ona **نِكْلٌ** denildi, çünkü gemlenmiş olan onunla **يُنكلُ** edilir, yani geri itilir; nitekim binitin **حَكمة**’sı, biniti zorluğa gitmekten men ettiği için **حَكمة** diye adlandırıldı.

Ve denilir: adam işten **نَكَلَ** eder, **يَنْكُلُ** **نكولاً**; ondan korkaklık ettiğinde. Ve başka bir lugat: **نَكِلَ يَنْكَلُ**; ve birincisi: daha iyidir.

Leys dedi: **النّكالُ** : başkası için onu **نَكالاً** kıldığın şeye isimdir; onu gördüğünde, onun amelini işlemeye korkar.
Dedi: ve **المَنْكَلُ** : kayaya isimdir, ( **هُذَليةٌ** ) .

Başkası dedi: **نكَّلْتُ بفلانٍ**; bir suç işlediği suçta onu, başkasını onun benzerini işlemeye kalkışmaktan **تُنَكِّلُ** eden bir ceza ile cezalandırdığında. Ve **أَنْكَلْتُ الرجلَ عن حاجَتِهِ إنْكالاً**; onu ondan geri ittiğinde. Ve **أَنكَلْتُ الحجَرَ عن مكانهِ**; onu yerinden geri ittiğinde.

Ve ondan hadis: ( **مُضَرُ صَخْرَةُ الله التي لا تُنْكَلُ** ) yani üzerine musallat kılındığı şeyden geri itilmez.

Ebû İshâk, Allah جلَّ وعزَّ’in sözü hakkında dedi: ( فَجَعَلْنَاهَا **نَكَالاً** لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهَا وَمَا خَلْفَهَا ) ( البقرة : 66 ) yani bu fiili, onu yapan bir yapanın benzerini yapmaktan **يَنْكُلُ** edeceği bir ibret kıldık; böylece Yahudilere ve sebtte haddi aşanlara erişen şeyin benzeri ona erişir.

**نلك** : Leys dedi: **النُّلْكُ** : ayı ağacı; teki: **نُلْكةٌ**; ve o bir ağaçtır, meyvesi sarı aluçtur. Dedim: İbnü’l-A‘râbî de **النُّلْكِ** hakkında buna benzer söyledi: o, **الزُّعْرُورُ**’dur.

**لكن** : Leys dedi: **الألْكَنُ** : Arapçasını düzgün kurmayan kimsedir; bu, diline galip gelen bir acemlik sebebiyledir.
Denilir: şiddetli **لُكْنةٌ** , ve **لُكُونةٌ** . Ve Münzirî bana Müberred’den haber verdi ki o dedi: **اللُّكْنة** : konuşanın sözü üzerine acem dili araya girmesidir.
Denilir: falan, Rûmî yahut Habeşî yahut Sindî bir **لُكْنةً** ile peltekleşir; yahut acem dillerinden her ne ise.

Seleme, Ferrâ’dan: o dedi ki: Araplar için **لاكِنْ**’de—ve mushaflarda ألف’sız **لَكِن** diye yazıldı—iki lugat vardır: **النُّونِ**’u açık olarak şeddeli kılmak, ve onu hafif olarak sâkin kılmak. Artık kim onu şeddeli kılarsa onunla isimleri nasb eder; ve onu ( **فَعَلَ** , ve **لا يَفْعَلُ** ) izlemez. Ve kim **نُونَها**’yı hafif kılar ve onu sâkin yaparsa onu hiçbir şeyde amel ettirmez: ne isimde ne fiilde; ve ondan sonra gelen isimde amel eden, onunla beraber bulunan, onu nasb eden yahut ref‘ eden yahut cer eden şey olur. Bundan Allah’ın sözü: ( وَلَاكِنَّ النَّاسَ أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ ) ( يونس : 44 ) ve ( وَلَاكِنَّ اللَّهَ رَمَى ) ( الأنفال : 17 ) ( وَلَاكِنَّ الشَّيْاطِينَ كَفَرُواْ ) ( البقرة : 102 ) bu **الأحْرُفُ** kendilerinden sonra olan fiillerle ref‘ olundu. Allah جلَّ وعَزَّ’in sözüne gelince: ( بِاللَّهِ حَسِيباً مَّا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَآ أَحَدٍ مّن رِّجَالِكُمْ وَلَاكِن رَّسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ ) ( يونس : 37 ) artık sen ( **ولَكنْ** )’den sonra **كانَ**’ı gizledin; böylece onunla nasb ettin. Ve eğer onu, ( **هو** )’yu gizleyerek ref‘ etseydin—“fakat o Allah’ın elçisidir” demek istersen—doğru olurdu. Ve bunun benzeri: ( وما كان هذا القرآنُ أَن يُفترَى من دون الله ، ولكنْ **تصديقُ** ) ve ( **تَصْدِيقَ** ) ( يونس : 37 ) . Ve ( **لكن** )’den başındaki **الواو**’yu attığında Araplar **نون**’unu hafifletmeyi tercih etti; ve **الواو**’yu soktuklarında şeddeli kılmayı tercih ettiler. Bunu ancak, çünkü o sözün başına isabet eden şeyden bir dönüş olduğu için yaptılar; böylece **بلْ**’e benzetildi, zira o da onun gibi bir dönüş idi. Görmez misin ki sen dersin: “kardeşin kalkmadı, bilakis baban”; sonra dersin: “kardeşin kalkmadı, fakat baban”; böylece ikisini tek bir manada görürsün. Ve **الواو** **بل** içinde uygun olmaz; artık “**ولكِنْ**” dediklerinde **الواو**’yu soktular; **بل**’den uzaklaştı, zira **بل** içinde **الواو** uygun olmadı; böylece onda **النون**’un şeddelenmesini tercih ettiler; ve **الواو**’yu, **بلْ** manasıyla değil, bir atıf için girmiş gibi kıldılar.

Araplar onunla ancak **نون**’unu şeddeli kıldıklarında nasb etti; çünkü aslı “**إنَّ** Abdullah قائمٌ”dır; **إنَّ** üzerine bir **لام** ve bir **كاف** ziyade edildi; böylece ikisi birlikte tek bir harf oldu.
Görmez misin ki şair dedi:
وَلَكِننِي مِن حُبِّهَا لَعَمِيدُ
Böylece **اللام**’ı ancak manası **إن** olduğu için soktu.

Ve **لكن** içinde imâle câiz olmaz; ve lafzın sureti onunla “لا كن”dir; ve mushaflarda ألف’sız yazıldı; ve onun ألف’sı imâleli değildir.

Kisâî dedi: istisnadan iki harf vardır; çoğu kez ancak nefy ile beraber vâki olurlar; ve onlar: **بل** ve **ولكن** .
Dedi: ve Araplar ikisini **واو النَّسَق** gibi kılarlar.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والكاف وما يثلثهما)
(نكل)  النون والكاف واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على مَنعٍ وامتناع، وإليه يرجع فروعه. ونَكَل عنه نُكولاً يَنكِل. وأصل ذلك النِّكْل: القَيْد، وجمعه أنكال، لأنَّه يَنْكُل: أي يَمنَع. والنِّكْل: حديدة اللِّجام. وهو ناكلٌ عن الأمور: ضعيفٌ عنها. وقال ابن دُريد: رماه [اللهُ بنُكْلِهِ وبِنُكلَةٍ، أي رماه بما([1])] ينكِّله.
ومن الباب نَكَّلت به تنكيلاً، ونَكَّلت به نَكالاً، وهو ذلك القياس، ومعناه أنّه فَعَل به ما يمنَعُه من المعاودة ويمنع غيرَه من إتيانِ مثلِ صَنيعِه. وهذا أجْوَدُ الوجهين. ويقال: المَنْكَل: الشَّيء الذي ينكِّل بالإنسان. قال:
* وارْمِ عَلَى أقفائِهِمْ بمَنْكَلِ([2]) *
فأمَّا الحديث: "إنّ الله تعالى يحبُّ النَّكَلَ على النَّكَل"، فإنَّ تفسيره في الحديث أنَّه الرّجل القويُّ المجرَّب، على الفرس القويّ المجرَّب. وهذا للتَّفسير الذي جاء فيه، وليس هو من الأصل الذي ذكرناه.
(نكه)  النون والكاف والهاء كلمةٌ واحدة، وهي نَكْهةُ الإنسان. واستَنكَهْتُه: تشمَّمْتُ رِيحَ فمِه. ويقولون وما أدري كيف هو: إنَّ النُّكَّهَ من الإبل: التي ذهَبَتْ أصواتها من الضَّعف. قال:
* بعد اهتضامِ الراغِياتِ النُّكَّهِ([3]) *
(نكب)  النون والكاف والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على مَيْل أو مَيَلٍ في الشَّيء. ونَكَب عن الشَّيء يَنكُبُ. قال الله تعالى: ﴿عَن الصِّراطِ لَناكِبُون([4])﴾ [المؤمنون 74]. والنَّكباء: كلُّ ريح عَدلَتْ عن مَهبِّ الرِّياح الأربع. قال:
لا تَعدِلَنّ أَتَاوِيِّين تَضربُهُمْ *** نَكباءُ صِرٌّ بأصحاب المُحِلاّتِ([5])والأنكَب: الذي كأنَّه يمشي في شِقّ. والمَنْكِبُ: مُجتَمَع ما بين العَضُد والكَتِف، وهما مَنكِبان، لأنَّهما في الجانبين. والنَّكَبُ: داءٌ يأخذ الإبلَ في مناكبها فتَظلَعُ منه. والمَنْكِب: عَون العَرِيف، مشبَّه بمنكب الإنسان، كأنَّه يقوِّي أمرَ العَرِيف كما يتقوَّى بمَنكِبِه الإنسان.
(نكت)  النون والكاف والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على تأثيرٍ يسيرٍ في  الشيء* كالنُّكتة ونحوِها ونكت في الأرض بقَضِيبهِ ينكُت، إذا أثَّر فيها. وكلُّ نُقطةٍ نُكْتَة.
ومن الباب رُطَبةٌ منَكِّتة: بدأ الإرطاب فيها، كأنَّ ذلك كالنُّقَط. والنّاكِت بالبَعير: شِبه الحازِّ، وهو أنْ ينكُت مِرْفَقُه حرفَ كِركِرته.
ومما يقاس على هذا قولهم: نكَتُّه، إذا ألقيتَه على رأسه فانتكَتَ، ولعل ذاك من أثرٍ يؤثِّره في الأرض.
(نكث)  النون والكاف والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على نقض شيء. ونكثَ العهد ينكُثُه نَكْثاً. وانتَكَثَ الشّيءُ: انتَقَض. وقال قولاً لا نَكِيثَةَ فيه، أي لا خُلْف. ومنه: طَلَب حاجةً ثم انتكثَ لأُخْرَى. كأنه نقض عَزْمَه الأوّل. والنِّكْث: أن تُنقَضَ أخلاقُ الأكسية وتُغْزَلَ ثانية، وبها سمِّي الرَّجلُ نِكْثاً. والنَّكيثَةُ: خُطَّةٌ صَعبة يَنكُثُ فيها القَومُ. قال طرفة:
* مَتَى يَكُ أمرٌ للنَّكيثةِ أَشْهَدِ([6]) *
(نكح)  النون والكاف والحاء أصلٌ واحد، وهو البِضاع. ونَكَحَ يَنْكِحُ. وامرأةٌ ناكِحٌ في بني فلان، أي ذات زَوجٍ منهم. والنِّكاح يكون العَقدَ دونَ الوطء. يقال نَكَحْتُ: تَزَوّجْتُ. وأنكَحْتُ غَيرِي.
(نكد)  النون والكاف والدال أُصَيل يدلُّ على خُروجِ الشَّيء إلى طالِبِه بِشدّة. وهذا مَطلَبٌ نَكِدٌ. ورجلٌ نَكِدٌ ونَكَدٌ([7]). ويقال: نَكَدَ الغُراب([8]):  استَقْصَى في شَحِيجِه، كأنَّه يَقِيء. وناقةٌ نَكْدَاءُ: لا لبَنَ فيها.
(نكر)  النون والكاف والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على خلاف المعرفة التي يَسكُن إليها القَلب. ونَكِرَ الشَّيءَ وأنكَره: لم يَقْبَلْه قلبُه ولم يعترِفْ به لسانُه. قال:
وأنكرَتْنِي وما كانَ الَّذِي نَكِرَتْ *** مِنَ الحوادثِ إلاَّ الشَّيبَ والصَّلَعا([9])والباب كلُّه راجعٌ إلى هذا. فالنُّكْر: الدَّهْي. والنَّكْراء: الأمر الصعب الشَّديد. ونَكُرَ الأمرُ نَكَارةً. والإنكار: خِلاف الاعتراف. والتنكُّر: التَّنقُّل من حالٍ تَسُرُّ([10]) إلى أخرى تُكْرَه. ويقولون لما يخرج من الحُِوَلاءِ([11]) [من([12])] دمٍ وما أشبهه: نَكِرَة.
(نكز)  النون والكاف والزاء أُصَيلٌ يدلُّ على غَرْزِ شيء ممدَّد في شيء. يقال: نكَزْتُه بالحديد أنكُزُه، وذلك كالغَرْز. ونَكَزَت الحيّةُ بأنْفِها. ومنه: نكزَ الماءُ: غاضَ، كأنَّه كالشَّيء يدخُل في الأرض. وبئرٌ ناكزٌ: غارَ ماؤُها. وأنكَزَها أصحابُها. وهذا على المعنى، كأنَّهم لمّا استقَوْا ماءها ظُنَّ بها أنَّ ماءها غارَ ونكَزَ في الأرض. قال ذو الرُّمّة:
على حِمْيَرِيّاتٍ كأنَّ عيونَها *** ذِمام الرَّكايا أنكزَتْها المواتحُ([13])(نكس)  النون والكاف والسين أصلٌ يدلُّ على قَلْب الشّيء. منه النَّكْس: قَلبُك شيئاً على رأسه. والوِلاد المنكوس: أن يَخرُج رجلاهُ قَبْلَ رأسِه. والنِّكْسُ: السَّهم الذي ينكسر فُوقُه، فيُجعلُ أعلاه أسفلَه. ويقال للمائق: إنَّه لنِكْسٌ، تشبيهاً بذلك. والمُنَكِّس من الخيل: الذي إذا جرى لم يَسْمُ برأسهِ ولا هادِيهِ من ضَعفه.
(نكش)  النون والكاف والشين كلمةٌ تدلُّ على الأتْيِ على الشَّيء. يقال: أتَوا على عُشب فنكَشُوه. ويقولون: هو بحرٌ لا يُنكَش، كما يقولون: لا يُنْزَف.
(نكص)  النون والكاف والصاد كلمةٌ. يقال: نَكَصَ على عَقبَيه، إذا أحجَمَ عن الشَّيءِ خوفاً وجُبناً. قال ابن دريد([14]): نكَصَ على عَقِبيه: رجَع عمَّا كان عليه من خَير؛ لا يقال ذلك إلاَّ في الرُّجوع عن الخَير.
(نكظ)  النون والكاف والظاء كلمة واحدة. يقال النَّكظ: الدَّفع والعَجَلة. قال:
[قد] تجاوزتُها على نَكَظِ المَيْـ *** ـطِ إذا خَبَّ لامعاتُ الآلِ([15])قال ابن دريد: أنكَظته([16]) إنكاظاً، ونَكَظْتُه نكظاً، إذا أعجلتَه.
(نكع)  النون والكاف والعين أصلانِ: أحدهما يدلُّ على لونٍ من الألوان، والآخر على* حَبْسٍ وردّ.
فالأوّل: الأنكع: الأحمر المتقشِّر الأنف. يقال منه نَكِع. ونَكَعَة الطُّرْثُوت من أعلاه إلى قدر إصبع، عليه قِشرة حمراء. وشَفَة([17]) نَكِعة، شديدة الحمرة.
ومن الأصل الآخر: نكعَهُ حَقَّه، إذا حَبَسه([18]) عنه. ونكَعه عنه: دَفَعه. ونكعتُه بالسَّيف وغيرِه: دفعتُه. ونكَعْتُه عن حاجته رددتُه عنها. ومنه نكعته الشيء مثل نَقَصْتُه، كأنَّك دفعتَه عن إكماله أكلاً وشُرْباً.
ومن الباب النَّكُوع: المرأة القصيرة، والجمع نُكُع، كأنَّها حُبِست عن أن تطول. ورجلٌ هُكَعة نُكَعة: يثبت مكانَه لا يبرح، وهو من الحَبْس أيضاً.
(نكف)  النون والكاف والفاء أصلان: أحدُهما يدلُّ على قطع شيء وتنحيته، والآخر على عضوٍ من الأعضاء، ثم يقاس عليه.
فالأوّل النَّكْف: تنحِيتُك الدُّموعَ عن خدِّكَ بإصبعك. ويقولون: رأينا غيثاً ما نكَفَه أحدٌ سار يوماً ولا يومين. يقول: ما قَطَعه. وبَحرٌ لا يُنْكَف، مثل لا يُنْزَح، والانتكاف، خُروجٌ من أرضٍ إلى ارض، أو أمرٍ إلى أمر. تقول: أراد هذا وانتكَفَ فأراد هذا، كأنَّه قطع عزْمَه الأوّل. وانتكف الأثرَ: وجَدَه.
والأصل الآخر النَّكَف: جمع نَكفَة، وهي غُدّةٌ في أصل اللَّحْي. يقال: إبلٌ مُنكِّفة: ظهرت نَكَفاتُها.
ثم قِيسَ على هذا فقيل: نَكِف من الأمر([19]) واستنكف، إذا أنِفَ منه. معنى القِياس في هذا أنَّه لما أنِفَ أعْرَضَ عنه وأراهُ أصل لَحْيِه، كما يقال أعْرضَ إذا ولاَّه عارِضَه وتركَ مواجَهَتَه. والأَنِفُ من هذا، كأنَّه شَمَخَ بأنْفِه دُونَه. والقياس في جميع هذا واحد. والله أعلم بالصَّواب.
--------------ـــ
([1]) التكملة من المجمل. والذي في الجمهرة (3: 170): "والنكلة، من قولهم نكل به نكلة قبيحة، كأنه رماه بما ينكله".
([2]) الرجز لرياح الهذلي، كما في بقية أشعار الهذليين 71 وحواشي الجمهرة (3: 170).
          وأنشده في المجمل واللسان (نكل) بدون نسبة. وصواب روايته: "فارم" كما في البقية واللسان لأن قبله:
* يا رب أشقاني بنو مؤمل *
          وبعده:             * بصخرة أو عرض جيش جحفل *
([3]) لرؤبة في ديوانه 166 والمجمل واللسان (نكه).
([4]) في الأصل: "وهم عن الصراط لناكبون"، تحريف وهي الآية 74 من سورة المؤمنين، وهي: {وإن الذين لا يؤمنون بالآخرة عن الصراط  لناكبون.
([5]) سبق إنشاده في (أتي). وانظر الحيوان (5: 97) والبيان (3: 43) واللسان (حلل، أتو).
([6])  من معلقة طرفة. وصدره:
* وقربت بالقربى وجدك إنه *
([7]) ويقال نكد أيضاً، بالفتح، وأنكد.
([8]) ذكر في القاموس، ولم يذكر في اللسان.
([9]) للأعشى في ديوانه 72 واللسان (نكر).
([10]) في الأصل: "تستر".
([11]) الحولاء، بضم الحاء وكسرها مع فتح الواو، هي من الناقة كالمشيمة للمرأة، وهي جلدة ماؤها أخضر تخرج مع الولد. وفي الأصل: "من الجولا"، صوابه في المجمل واللسان.
([12]) التكملة من المجمل واللسان.
([13]) ديوان ذي الرمة 103 واللسان (نكز، ذمم).
([14]) الجمهرة (3: 86).
([15])  للأعشى في ديوانه 6 والمجمل واللسان (نكظ). والتكملة في أول البيت من هذه المراجع.
([16])  في الأصل: "أنكظه"، صوابه من الجمهرة (3: 124).
([17])  في الأصل: وشفعة"، صوابه في المجمل واللسان.
([18])  في الأصل: "تحبسه"، صوابه في المجمل.
([19])  يقال نكف من الأمر، وعن الأمر أيضاً.

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** ve **الكاف** ve ikisini üçleyenler)

(**نكل**)  **النون** ve **الكاف** ve **اللام**; men‘ ve imtinâ‘a delâlet eden sahih bir asıldır; dalları ona döner. Ve ondan **نَكَل** عنه, **نُكولاً** **يَنكِل**. Bunun aslı **النِّكْل**’dir: bağ; çoğulu **أنكال**’dır; çünkü o **يَنْكُل**: yani men eder. Ve **النِّكْل**: gem demiri. Ve o, işlerden **ناكلٌ**’dir: onlardan zayıftır. İbn Düreyd dedi: “[Allah] onu **بُنُكْلِهِ** ve **بِنُكلَةٍ** ile attı; yani onu, kendisiyle([1]) **ينكِّله** olan şeyle attı.”
Ve bâbdan: onunla **نَكَّلت** به **تنكيلاً**, ve onunla **نَكَّلت** به **نَكالاً**; bu o kıyastır; mânâsı: ona, onu yeniden dönmekten men eden ve başkasını onun yaptığı gibi bir şeyi yapmaktan men eden şeyi yaptı demektir. Ve bu, iki vechin daha iyisidir. Ve denir: **المَنْكَل**: insanla **ينكِّل** olan şey. Dedi:
* ve onların enselerine **بِمَنْكَلِ**([2]) at *
أما hadise gelince: “Şüphesiz Allah Teâlâ **النَّكَلَ**’i **على النَّكَل** sever”; onun tefsiri hadiste: o, güçlü tecrübeli adamdır; güçlü tecrübeli at üzerindedir. Bu, içinde geldiği tefsir içindir; bizim zikrettiğimiz asıldan değildir.

(**نكه**)  **النون** ve **الكاف** ve **الهاء** tek bir kelimedir; o da insanın **نَكْهةُ**’sidir. Ve **استَنكَهْتُه**: ağzının kokusunu kokladım. Ve derler: nasıl olduğunu bilmiyorum: develerden **النُّكَّهَ**: zayıflıktan sesleri gitmiş olanlardır. Dedi:
* **النُّكَّهِ** böğürenlerin ezilmesinden sonra([3]) *

(**نكب**)  **النون** ve **الكاف** ve **الباء**; şeyde bir meyl veya meyile delâlet eden sahih bir asıldır. Ve **نَكَب** عن الشيء **يَنكُبُ**. Allah Teâlâ dedi: ﴿**عَن الصِّراطِ لَناكِبُون**([4])﴾ [Mü’minûn 74]. Ve **النَّكباء**: dört rüzgârın esiş yönünden sapan her rüzgâr. Dedi:
لا تَعدِلَنّ أَتَاوِيِّين تَضربُهُمْ *** نَكباءُ صِرٌّ بأصحاب المُحِلاّتِ([5])
Ve **الأنكَب**: sanki bir yarıkta yürüyen kimsedir. Ve **المَنْكِبُ**: pazu ile omuz arasının birleştiği yer; ikisi **مَنكِبان**’dır; çünkü ikisi yanlardadır. Ve **النَّكَبُ**: develeri omuzlarında tutan bir hastalıktır; ondan dolayı topallar. Ve **المَنْكِب**: **العَرِيف**’in yardımcısıdır; insanın omzuna benzetilmiştir; sanki **العَرِيف**’in işini güçlendirir; insanın omzuyla güçlenmesi gibi.

(**نكت**)  **النون** ve **الكاف** ve **التاء**; şeyde hafif bir tesire delâlet eden tek bir asıldır; **النُّكتة** ve benzeri gibi. Ve **نكت** في الأرض بقَضِيبهِ **ينكُت**: onda iz bıraktığında. Ve her **نُقطةٍ** bir **نُكْتَة**’dir.
Ve bâbdan: **رُطَبةٌ منَكِّتة**: onda olgunlaşma başladı; sanki o, noktalar gibidir. Ve deveyle **النّاكِت**: yarıcıya benzer; o, dirseğinin, hörgücünün kenarını **ينكُت** etmesidir.
Ve buna kıyas edilen şeylerden: onların sözü: **نكَتُّه**; onu başı üzerine attığında, o da **فانتكَتَ**; belki bu, yerde bıraktığı bir izdendir.

(**نكث**)  **النون** ve **الكاف** ve **الثاء**; bir şeyi bozmağa delâlet eden sahih bir asıldır. Ve **نكثَ** العهد **ينكُثُه** **نَكْثاً**. Ve **انتَكَثَ** الشيءُ: bozuldu. Ve “onda **نَكِيثَةَ** yok” dedi; yani hulf yok. Ve ondan: bir ihtiyacı istedi, sonra başka birine **انتكثَ** etti; sanki ilk azmini bozdu. Ve **النِّكْث**: örtülerin ipliklerinin çözülüp yeniden eğrilmesidir; bununla adama **نِكْثاً** adı verildi. Ve **النَّكيثَةُ**: kavmin içinde bozduğu zor bir plandır. Tarafe dedi:
* ne zaman **للنَّكيثةِ** bir iş olursa, şahit olurum([6]) *

(**نكح**)  **النون** ve **الكاف** ve **الحاء** tek bir asıldır; o da **البِضاع**’dır. Ve **نَكَحَ** **يَنْكِحُ**. Ve “falancaların içinde **ناكِحٌ** bir kadın”: yani onlardan bir kocası olan. Ve **النِّكاح**; cima olmaksızın akit olur. Denir: **نَكَحْتُ**: evlendim. Ve **أنكَحْتُ** başkasını.

(**نكد**)  **النون** ve **الكاف** ve **الدال**; bir şeyin, onu isteyene şiddetle çıkmasına delâlet eden köklü bir asıldır. Ve bu, **مَطلَبٌ نَكِدٌ**’dir. Ve bir adam **نَكِدٌ** ve **نَكَدٌ**([7]). Ve denir: **نَكَدَ الغُراب**([8]): ötüşünde sonuna kadar gitti; sanki kusuyor. Ve **ناقةٌ نَكْدَاءُ**: onda süt yoktur.

(**نكر**)  **النون** ve **الكاف** ve **الراء**; kalbin kendisine sükûn bulduğu marifetin zıddına delâlet eden sahih bir asıldır. Ve **نَكِرَ** الشيءَ ve **أنكَره**: kalbi onu kabul etmedi ve dili onu tanımadı. Dedi:
وأنكرَتْنِي وما كانَ الَّذِي نَكِرَتْ *** مِنَ الحوادثِ إلاَّ الشَّيبَ والصَّلَعا([9])
Bâbın hepsi buna döner. O hâlde **النُّكْر**: **الدَّهْي**’dir. Ve **النَّكْراء**: zor, şiddetli iş. Ve iş **نَكُرَ** **نَكَارةً**. Ve **الإنكار**: ikrarın zıddıdır. Ve **التنكُّر**: sevindiren([10]) bir hâlden, hoş görülmeyen bir başkasına geçiştir. Ve derler: **الحُِوَلاءِ**([11])’dan([12]) çıkan kan ve benzeri için: **نَكِرَة**.

(**نكز**)  **النون** ve **الكاف** ve **الزاء**; uzatılmış bir şeyi bir şeye saplamaya delâlet eden köklü bir asıldır. Denir: **نكَزْتُه** بالحديد **أنكُزُه**; bu, saplama gibidir. Ve yılan burnuyla **نَكَزَت**. Ve ondan: **نكزَ الماءُ**: çekildi; sanki yere giren şey gibidir. Ve **بئرٌ ناكزٌ**: suyu çekildi. Ve sahipleri onu **أنكَزَها**. Bu, mânâ üzerinedir; sanki onlar suyunu çektiklerinde, suyunun çekilip yere **نكَزَ** ettiği sanıldı. Zü’r-Rumme dedi:
على حِمْيَرِيّاتٍ كأنَّ عيونَها *** ذِمام الرَّكايا أنكزَتْها المواتحُ([13])

(**نكس**)  **النون** ve **الكاف** ve **السين**; bir şeyi ters çevirmeye delâlet eden bir asıldır. Ondan **النَّكْس**: bir şeyi başı üzerine çevirmendir. Ve **الوِلاد المنكوس**: ayaklarının başından önce çıkmasıdır. Ve **النِّكْسُ**: ucu kırılan oktur; üstü alt yapılır. Ve ahmağa: “o, **لِنِكْسٌ**’tir” denir; buna benzetilerek. Ve atlardan **المُنَكِّس**: koştuğunda zayıflığından başını ve boynunu yükseltmeyen.

(**نكش**)  **النون** ve **الكاف** ve **الشين**; şeye gelip onu tüketmeye delâlet eden bir kelimedir. Denir: bir ota geldiler de onu **فنكَشُوه**. Ve derler: o, **بحرٌ لا يُنكَش**’tir; “**لا يُنْزَف**” dedikleri gibi.

(**نكص**)  **النون** ve **الكاف** ve **الصاد** bir kelimedir. Denir: **نَكَصَ** على عَقبَيه; korku ve korkaklıkla şeyden geri durduğunda. İbn Düreyd([14]) dedi: **نكَصَ** على عَقِبيه: üzerinde bulunduğu hayırdan döndü; bu, ancak hayırdan dönüşte söylenir.

(**نكظ**)  **النون** ve **الكاف** ve **الظاء** tek bir kelimedir. Denir: **النَّكظ**: itme ve aceledir. Dedi:
[قد] تجاوزتُها على نَكَظِ المَيْـ *** ـطِ إذا خَبَّ لامعاتُ الآلِ([15])
İbn Düreyd dedi: **أنكَظته**([16]) **إنكاظاً**, ve **نَكَظْتُه** **نكظاً**; onu acele ettirdiğinde.

(**نكع**)  **النون** ve **الكاف** ve **العين** iki asıldır: biri renklerden bir renge delâlet eder; diğeri hapis ve reddedişe.
Birincisi: **الأنكع**: burnu soyulan kırmızıdır. Ondan **نَكِع** denir. Ve **نَكَعَة** **الطُّرْثُوت**: üstünden bir parmak miktarına kadar; üzerinde kırmızı bir kabuk vardır. Ve **شَفَة**([17]) **نَكِعة**: şiddetli kırmızıdır.
Diğer asıldan: **نكعَهُ** حَقَّه: onu([18]) ondan hapsettiğinde. Ve **نكَعه** عنه: onu itti. Ve onu kılıçla ve başkasıyla **نكعتُه**: onu ittim. Ve onu ihtiyacından **نكَعْتُه**: onu ondan geri çevirdim. Ve ondan: **نكعته** الشيء; **نَقَصْتُه** gibi; sanki onu, onu tamamlamaktan yeme ve içmece itmişsin.
Ve bâbdan **النَّكُوع**: kısa kadın; çoğulu **نُكُع**; sanki uzamaktan alıkonmuştur. Ve bir adam **هُكَعة نُكَعة**: yerinde durur, ayrılmaz; bu da hapistendir.

(**نكف**)  **النون** ve **الكاف** ve **الفاء** iki asıldır: biri bir şeyi kesip ayırmaya delâlet eder; diğeri organlardan bir organa; sonra ona kıyas edilir.
Birincisi **النَّكْف**: parmağınla gözyaşlarını yanağından ayırmandır. Ve derler: bir yağmur gördük; onu bir gün yahut iki gün yürüyen kimse **ما نكَفَه**; yani onu kesmedi. Ve **بَحرٌ لا يُنْكَف**; “**لا يُنْزَح**” gibi. Ve **الانتكاف**: bir yerden bir yere, yahut bir işten bir işe çıkıştır. Dersin: bunu istedi, sonra **انتكَفَ** etti de bunu istedi; sanki ilk azmini kesti. Ve **انتكف الأثرَ**: onu buldu.
Diğer asıl **النَّكَف**: **نَكفَة**’nin cemidir; o, sakalın dibinde bir bezedir. Denir: **إبلٌ مُنكِّفة**: **نَكَفاتُها** göründü.
Sonra buna kıyas edildi de denildi: **نَكِف** من الأمر([19]) ve **استنكف**; ondan çekindiğinde. Bu kıyasta mânâ: çekindiğinde ondan yüz çevirdi ve ona sakalının dibini gösterdi; “yüz çevirdi” denildiği gibi: yanağını ona döndürdü ve yüz yüze gelmeyi terk etti. Ve **الأَنِفُ** bundan; sanki burnuyla ona karşı yükseldi. Ve bütün bunlarda kıyas birdir. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
--------------ـــ
([1]) tekmile **المجمل**’dendir. Ve **الجمهرة**’de (3: 170) olan: “**والنكلة**، من قولهم **نكل به نكلة قبيحة**، كأنه رماه بما ينكله”.
([2]) recez, **رياح الهذلي**’nindir; **بقية أشعار الهذليين** 71 ve **حواشي الجمهرة** (3: 170)’de olduğu gibi.
          Ve onu **المجمل** ve **اللسان** (**نكل**)’de nisbesiz rivayet etti. Ve rivayetinin doğrusu: “**فارم**”dır; **البقية** ve **اللسان**’da olduğu gibi; çünkü ondan önce:
* يا رب أشقاني بنو مؤمل *
          ve ondan sonra:             * بصخرة أو عرض جيش جحفل *
([3]) **رؤبة**’nindir; divanında 166 ve **المجمل** ve **اللسان** (**نكه**).
([4]) asılda: “**وهم عن الصراط لناكبون**”, tahriftir; o, Mü’minûn sûresinin 74. âyetidir; o da: {**وإن الذين لا يؤمنون بالآخرة عن الصراط  لناكبون**.
([5]) daha önce (**أتي**)’de okunmuştu. Ve **الحيوان** (5: 97) ve **البيان** (3: 43) ve **اللسان** (**حلل**، **أتو**)’ya bak.
([6]) **معلقة طرفة**’dendir. Ve sadrı:
* وقربت بالقربى وجدك إنه *
([7]) ve **نكد** de denir, fetha ile; ve **أنكد**.
([8]) **القاموس**’ta zikredildi; **اللسان**’da zikredilmedi.
([9]) **الأعشى**’nındır; divanında 72 ve **اللسان** (**نكر**).
([10]) asılda: “**تستر**”.
([11]) **الحولاء**; **الحاء**’ın zammı ve kesriyle, **الواو**’un fethasıyla; o, deveden, kadın için meşime gibidir; suyu yeşil olan bir deridir; yavruyla birlikte çıkar. Asılda: “**من الجولا**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([12]) tekmile **المجمل** ve **اللسان**’dandır.
([13]) **ديوان ذي الرمة** 103 ve **اللسان** (**نكز**، **ذمم**).
([14]) **الجمهرة** (3: 86).
([15]) **الأعشى**’nındır; divanında 6 ve **المجمل** ve **اللسان** (**نكظ**). Ve tekmile, bu kaynaklarda beytin başındadır.
([16]) asılda: “**أنكظه**”; doğrusu **الجمهرة** (3: 124)’dendir.
([17]) asılda: “**وشفعة**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([18]) asılda: “**تحبسه**”; doğrusu **المجمل**’dedir.
([19]) **نكف** من الأمر denir; ve **عن الأمر** da.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- يقال: نكل عن الشيء: ضعف وعجز، ونكلته: قيدته، والنكل: قيد الدابة، وحديدة اللجام؛ لكونهما مانعين، والجمع: الأنكال. قال تعالى: ﴿إن لدينا أنكالا وجحيما﴾ [المزمل/12] ونكلت به: إذا فعلت به ما ينكل به غيره، واسم ذلك الفعل نكال. قال تعالى: ﴿فجعلناها نكالا لما بين يديها وما خلفها﴾ [البقرة/ 66]، وقال: ﴿جزاء بما كسبا نكالا من الله﴾ [المائدة/38] وفي الحديث:) إن الله يحب النكل على النكل) (عن أبي هريرة قال: إن الله يحب النكل على النكل. قيل: وما النكل على النكل؟ قال: الرجل المجرب القوي المبدئ المعيد على الفرس القوي المجرب.
قال ابن كثير: أكثر ظني أنه رفعه، وقال غير ابن كثير: عن أبي هريرة، ولا يرفعه. راجع: غريب الحديث 3/44؛ والفائق 3/127)، أي: الرجل القوي على الفرس القوي.

##### Türkçe

- Denilir: **نكل** bir şeyden: zayıfladı ve âciz kaldı; ve **نكلته**: onu bağladım; ve **النكل**: binit hayvanının bağı; ve gemin demiri; ikisinin de engelleyici olmaları sebebiyle; çoğulu: **الأنكال**. Yüce Allah dedi ki: ﴿Şüphesiz bizim yanımızda **أنكالا** ve bir cehennem vardır﴾ [المزمل/12]. Ve **نكلت به**: onunla, başkası onunla **ينكل** olacak şeyi yaptığın zaman; ve o fiilin adı **نكال**dır. Yüce Allah dedi ki: ﴿Böylece onu, önündekilere ve arkasındakilere bir **نكالا** kıldık﴾ [البقرة/ 66]; ve dedi ki: ﴿İkisi kazandıklarına karşılık, Allah’tan bir **نكالا** olarak bir ceza﴾ [المائدة/38]. Ve hadiste: “Şüphesiz Allah **النكل**i **النكل** üzerine sever” (Ebû Hureyre’den: Allah **النكل**i **النكل** üzerine sever, dedi. Denildi: **النكل**in **النكل** üzerine olanı nedir? Dedi: tecrübeli, güçlü, başlayıp tekrar eden, güçlü tecrübeli at üzerindeki adam.
İbn Kesîr dedi ki: zannımın çoğu onu merfû kıldığıdır; İbn Kesîr’den başkası dedi ki: Ebû Hureyre’den, ve onu merfû kılmaz. Bakınız: **غريب الحديث** 3/44; ve **الفائق** 3/127), yani: güçlü at üzerindeki güçlü adam.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ك ل
نكل عن اليمين وعن العدو نكولاً‏.‏
ونكّلته عن كذا‏:‏ فطمته‏.‏
ونكّلت به‏:‏ جعلت غيره ينكل أن يفعل مثل فعله وهو النّكال‏.‏

##### Türkçe

ن ك ل
**نكل** yeminden ve düşmandan **نكولاً** (geri durma/kaçınma) etti.
Ve **نكّلته** ondan şundan: onu (ondan) sütten kestim.
Ve **نكّلت به**: başkasını, onun yaptığı gibi bir şeyi yapmaktan **ينكل** (geri durur) kıldım; o da **النّكال**dır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

نَكَلَ عنه يَنْكِل
(* قوله «نكل عنه ينكل إلخ» عبارة القاموس: نكل
عنه كضرب ونصر وعلم نكولاً: نكص وجبن) ويَنْكُل نُكولاً ونَكِلَ: نَكَصَ. يقال: نَكَل عن العدوّ وعن اليمين يَنْكُل، بالضم، أَي جَبُنَ، ونَكَّله عن الشيء: صرفه عنه. ويقال: نكَل الرجل عن الأَمر يَنْكُل نُكولاً إِذا جَبُنَ عنه، ولغة أُخرى نَكِل، بالكسر، يَنْكَل، والأُولى أَجود. الليث: النّكل
(* قوله «الليث النكل إلخ» عبارة التهذيب: الليث النكال اسم إلخ) اسم لما جعلْته نَكالاً لغيره إِذا رآه خاف أَن يعمل عمله. الجوهري: نَكَّل به تَنْكِيلاً إِذا جعله نَكالاً وعِبْرة لغيره. ويقال: نَكَّلْت بفلان إِذا عاقبته في جُرْم أَجرمه عُقوبةُ تَنَكِّل غيره عن ارتكاب مثله.
وأَنْكَلْت الرجلَ عن حاجته إِنْكالاً إِذا دفعته عنها. وقوله تعالى: فجعلناهما نَكالاً لما بين يَدَيْها وما خَلْفها؛ قال الزجاج: أَي جعلنا هذه الفَعلة عِبرةً يَنْكُل أَن يفعل مثلَها فاعلٌ فَيناله مثل الذي نال اليهود المُعْتَدِين في السَّبْت. وفي حديث وِصالِ الصوم: لو تأَخَّر لزدْتُكُم كالتَّنْكِيل لهم أَي عُقوبة لهم. المحكم: ونَكَل بفلان إِذا صنع به صَنِيعاً يحذَر غيره منه إِذا رآه، وقيل: نَكَله نحَّاه عما قِبَلَه. والنَّكال والنُّكْلة والمَنْكَل: ما نَكَلْت به غيرك كائناً ما كان. الجوهري: المَنْكَل الذي يُنَكِّل بالإِنسان. ونَكِل الرجل: قَبِلَ النَّكَالَ؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
فاتَّقُوا اللهَ، وخَلُّوا بيننا
نَبْلغِ الثَّأْر، ويَنْكَلْ مَنْ نَكِلْ
وإِنه لَنِكْلُ شَرٍّ أَي يُنَكَّل به أَعداؤه؛ حكاه يعقوب في المنطق، وفي بعض النسخ: يُنْكَل به أَعداؤه.
التهذيب: وفلان نِكْلُ شَرٍّ أَي قويّ عليه، ويكون نِكْل شرّ أَي يُنَكِّل في الشر. ورجل نِكْل ونَكَلٌ إِذا نُكِّل به أَعداؤه أَي دُفِعوا وأُذِلُّوا. ورَماه الله بِنُكْلة أَي بما يُنَكِّله به. والنِّكْلُ، بالكسر: القيد الشديد من أَي شيء كان، والجمع أَنْكال. وفي التنزيل العزيز: إِنَّ لدينا أَنْكالاً وجَحِيماً؛ قيل: هي قيود من نارٍ. وفي الحديث: يؤتى بقوم في النُّكُول، بمعنى القُيود، الواحد نِكْل ويجمع أَيضاً على أَنْكال، وسميت القيود أَنْكالاً لأَنها يُنْكَل بها أَي يُمنع. والناكِلُ: الجَبانُ الضعيفُ. والنِّكْلُ: ضرْب من اللُّجُم، وقيل: هو لِجام البَرِيدِ قيل له نِكْل لأَنه يُنْكَل به المُلْجَم أَي يُدفَع، كما سميت حَكَمة الدابة حَكَمَة لأَنها تمنع الدابة عن الصُّعوبة. شمر: النِّكْل الذي يغلب قِرْنَه، والنِّكْل اللِّجام، والنِّكْل القيد، والنِّكْل حديدة اللجام. والنَّكَلُ: عِناجُ الدَّلْوِ؛ وأَنشد ابن بري:
تشدُّ عَقْدَ نَكَلٍ وأَكْراب
ورجل نَكَل: قويٌّ مجرَّب شجاع، وكذلك الفرَس. وفي الحديث: إِن الله يحب النَّكَل على النَّكَل، بالتحريك، قيل له: وما النَّكَل على النَّكَل؟ قال: الرجل القويُّ المجرَّب المبدئ المعيدُ أَي الذي أَبدأَ في غَزْوِه وأَعاد على مثله من الخيل، وفي الصحاح: النَّكَل على النَّكَل يعني الرجل القويَّ المجرَّب على الفرس القوي المجرَّب؛ وأَنشد ابن بري للراجز: ضرْباً بكفَّيْ نَكَلٍ لم يُنْكَل
قال ابن الأَثير: النَّكَل، بالتحريك، من التَّنْكِيل وهو المنع والتنحية عما يريد؛ ومنه النُّكول في اليمين وهو الامتناع منها وترك الإِقدام عليها؛ ومنه الحديث: مُضَرُ صَخْرة اللهِ التي لا تُنكل أَي لا تُدْفَع عمَّا سُلِّطت عليه لثبوتها في الأَرض.
يقال: أَنْكَلْت الرجل عن حاجته إِذا دَفَعْتَه عنها؛ ومنه حديث ماعِزٍ: لأَنْكُلَنَّه عنهنَّ أَي لأَمنَعنَّه. وفي حديث عليّ: غير نِكْلٍ في قَدَمٍ ولا واهناً في عزم أَي بغير جُبن ولا إِحْجام في الإِقدام، وقد يكون القَدَم بمعنى التقدم. الفراء: يقال رجل نِكْل ونَكَل كأَنه تُنْكَل به أَعداؤه، ومعناه قريب من التفسير الذي في الحديث، قال: ويقال أَيضاً رجل بِدْل وبَدَل ومِثْل ومَثَل وشِبْه وشَبَه، قال: ولم نسمع في فِعْل وفَعَل بمعنى واحد غير هذه الأَربعة الأَحرف.
والمَنْكَلُ: اسم الصخر، هذلية؛ قال:
فارْمِ على أَقْفائهم بِمَنْكَل،
بصخرةٍ أَو عَرْض جَيشٍ جَحْفَل
وأَنْكَلْت الحجَر عن مكانه إِذا دفعته عنه.

##### Türkçe

**نَكَلَ** ondan **يَنْكِل**
(*Onun sözü: «**نكل عنه ينكل إلخ**» **القاموس**’un ibaresidir: **نكل** ondan, **ضرب** ve **نصر** ve **علم** gibi, **نكولاً**: geri döndü ve korktu*) ve **يَنْكُل** **نُكولاً** ve **نَكِلَ**:
**نَكَصَ**. Denilir: **نَكَل** düşmandan ve yeminden **يَنْكُل**, damme ile; yani korktu,
ve **نَكَّله** onu şeyden: onu ondan çevirdi. Ve denilir: adam işten **نكَل** **يَنْكُل** **نُكولاً**; ondan korktuğu zaman; başka bir dil: **نَكِل** kesre ile, **يَنْكَل**; ve birincisi daha iyidir. **الليث**:
**النّكل**
(*Onun sözü: «**الليث النكل إلخ**» **التهذيب**’in ibaresidir: **الليث النكال** isimdir إلخ*)
başkası için onu gördüğünde onun işini yapmaktan korksun diye, başkası için **نَكالاً** kıldığın şeye isimdir.

**الجوهري**: **نَكَّل** onunla **تَنْكِيلاً**; onu başkası için **نَكالاً** ve ibret kıldığı zaman. Ve denilir:
**نَكَّلْت** falanla; işlediği bir suçta onu cezalandırdığım zaman; başkasını onun benzerini işlemeye girişmekten **تَنَكِّل** eden bir ceza.

Ve **أَنْكَلْت** adamı ihtiyacından **إِنْكالاً**; onu ondan ittiğim zaman. Ve Yüce sözü:
“**فجعلناهما نَكالاً لما بين يَدَيْها وما خَلْفها**”; **الزجاج** dedi: yani bu fiili, onu yapan bir yapanın onun benzerini yapmaktan **يَنْكُل** edeceği bir ibret kıldık; böylece, cumartesi hakkında haddi aşan Yahudilere erişen şeyin benzeri ona erişir. Oruçta **وِصال** hadîsinde: “Eğer gecikseydim elbette size artırırdım, onlar için **كالتَّنْكِيل** gibi”; yani onlar için bir ceza. **المحكم**: ve **نَكَل** falanla; onu gördüğünde başkasının ondan sakınacağı bir iş onunla yaptığı zaman; ve denildi: **نَكَله** onu, önünde olana karşı ondan uzaklaştırdı.

Ve **النَّكال** ve **النُّكْلة** ve **المَنْكَل**: her ne olursa olsun, onunla başkasına **نَكَلْت** ettiğin şeydir. **الجوهري**: **المَنْكَل** insana **يُنَكِّل** eden şeydir. Ve **نَكِل** adam:
**النَّكَالَ**’ı kabul etti; İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşad etti:
فاتَّقُوا اللهَ، وخَلُّوا بيننا
نَبْلغِ الثَّأْر، ويَنْكَلْ مَنْ نَكِلْ

Ve o, **لَنِكْلُ شَرٍّ**’dir; yani düşmanları onunla **يُنَكَّل** edilir; Yakub bunu **المنطق**’ta nakletti; ve bazı nüshalarda: düşmanları onunla **يُنْكَل** edilir.

**التهذيب**: ve falan **نِكْلُ شَرٍّ**’dir; yani ona karşı güçlüdür; ve **نِكْل شرّ** olur; yani şerde **يُنَكِّل** eder. Ve bir adam **نِكْل** ve **نَكَلٌ**’dir; düşmanları onunla **نُكِّل** edildiği zaman; yani itildiler ve zelil kılındılar. Ve Allah onu **بِنُكْلة** ile attı; yani onunla onu **يُنَكِّله** ettiği şeyle. Ve **النِّكْلُ**, kesre ile: her ne şeyden olursa olsun, şiddetli bağdır; çoğulu **أَنْكال**. Aziz tenzilde:
“**إِنَّ لدينا أَنْكالاً وجَحِيماً**”; denildi: onlar ateşten bağlardır. Hadîste: bir kavim **في النُّكُول** içinde getirilir; bağlar manasında; tekili **نِكْل**’dir ve ayrıca **أَنْكال** üzerine de cem‘ olunur; ve bağlara **أَنْكال** denildi; çünkü onlarla **يُنْكَل** edilir; yani engellenir. Ve **الناكِلُ**:
korkan zayıf. Ve **النِّكْلُ**: gemlerden bir tür; ve denildi: o, posta hayvanının gemidir; ona **نِكْل** denildi; çünkü onunla gemlenmiş olan **يُنْكَل** edilir; yani itilir; tıpkı binek hayvanının **حَكَمة**’sine **حَكَمَة** denildiği gibi; çünkü o, hayvanı huysuzluktan men eder. **شمر**: **النِّكْل** rakibini yenen şeydir; ve **النِّكْل** gemdir; ve **النِّكْل** bağdır; ve **النِّكْل** gemin demiridir.

Ve **النَّكَلُ**: kovanın **عِناجُ**’udur; ve İbn Berrî inşad etti:
تشدُّ عَقْدَ نَكَلٍ وأَكْراب

Ve bir adam **نَكَل**: güçlü, tecrübeli, cesur; ve at da böyledir. Hadîste: “Şüphesiz Allah **النَّكَل**’i **على النَّكَل** sever”, hareke ile; ona denildi: **النَّكَل على النَّكَل** nedir? Dedi: güçlü, tecrübeli, başlayıp geri dönen adam; yani gazvesinde başladı ve onun benzeri atlar üzerine tekrar döndü. **الصحاح**’ta: **النَّكَل على النَّكَل** güçlü tecrübeli adamı, güçlü tecrübeli at üzerinde, demektir; ve İbn Berrî recez söyleyene ait inşad etti:
ضرْباً بكفَّيْ نَكَلٍ لم يُنْكَل

İbnü’l-Esîr dedi: **النَّكَل**, hareke ile, **التَّنْكِيل**’dendir; o da men etmek ve istediğinden uzaklaştırmaktır; ondan, yeminde **النُّكول** vardır; o da ondan kaçınmak ve ona girişmeyi terk etmektir; ve ondan hadîs: “**مُضَرُ صَخْرة اللهِ التي لا تُنكل**”; yani üzerine musallat kılındığı şeyden itilmez; onun yerde sabit oluşu sebebiyle.

Denilir: **أَنْكَلْت** adamı ihtiyacından; onu ondan ittiğim zaman; ve ondan Mâiz hadîsi: “Elbette onu onlardan **لأَنْكُلَنَّه**”; yani elbette onu men edeceğim. Ali hadîsinde: “bir ayakta **غير نِكْلٍ** ve bir azimde gevşek olmayan”; yani korkaklık ve girişmede geri durma olmaksızın; ve **القَدَم** ilerleme manasında da olabilir. **الفراء**: denilir: adam **نِكْل** ve **نَكَل**; sanki onunla düşmanları **تُنْكَل** edilir; ve manası, hadîste olan tefsire yakındır. Dedi: ve ayrıca denilir: adam **بِدْل** ve **بَدَل** ve **مِثْل** ve **مَثَل** ve **شِبْه** ve **شَبَه**. Dedi: **فِعْل** ve **فَعَل**’de, bir tek mana üzere, bu dört harften başkasını işitmedik.

Ve **المَنْكَلُ**: kayanın ismidir; Huzeyl dili; dedi:
فارْمِ على أَقْفائهم بِمَنْكَل،
بصخرةٍ أَو عَرْض جَيشٍ جَحْفَل

Ve **أَنْكَلْت** taşı yerinden; onu ondan ittiğim zaman.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ك ل * * النِّكْلُ * بوزن الطِّفل القيد وجمعه * أَنْكَالٌ * و * نَكَّلَ * به * تَنْكِيلاً * أي جعله * نَكَالا * وعبرة لغيره و * نَكَلَ * عن العَدُوِّ وعن اليمين من باب دخل أي جبُن قال أبو عُبيد * نَكِلَ * بالكسر لغة فيه وأنكرها الأصمعي وفي الحديث ﴿إن الله يُحب النَّكَل على النَّكَل﴾ بفتحتين يعني الرجل القوي المُجَرَب على الفرس القوي المُجرب

##### Türkçe

* ن ك ل * * **النِّكْلُ** * **الطِّفل** vezninde: bağ; ve çoğulu * **أَنْكَالٌ** *; ve **نَكَّلَ** onunla **تَنْكِيلاً**: yani onu **نَكَالا** ve başkası için ibret kıldı. Ve **نَكَلَ** düşmandan ve yeminden, “girdi” babından; yani korkaklık etti. Ebû Ubeyd dedi ki: **نَكِلَ** kesre ile, onda bir dildir; el-Asma‘î onu inkâr etti. Ve hadiste: {Şüphesiz Allah **النَّكَل**’i **النَّكَل** üzerine sever} iki fetha ile; yani güçlü, tecrübeli adamı, güçlü, tecrübeli at üzerinde.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( نَكَلَ عَنْهُ ، كَضَرَبَ وَنَصَرَ وَعَلِمَ ) ، | الأَخِيْرَة أَنْكَرَها الأَصْمَعِيّ وَأَثْبَتَها | غَيْرُهُ ، وَقِيلَ : هِيَ لُغَةُ بَنِي تَمِيمٍ ، | وَأَمّا الأُوْلَى فَقَدْ نَقَلَها المُطَرّزيّ | والزَّمَخْشَرِيّ ، وَاقْتَصرَ كَثيرٌ عَلى |

| الثّانية ، وَفي الاقْتِطافِ : ضَمُّ المُضارعِ | هُوَ المَشْهُور ، ( نُكُولاً ) ، بالضَّمّ ، | مَصْدَرٌ لِلْثَّلاَثةِ على مَا يَقْتَضِي سِياقُهُ ، | وَالصَّحِيحُ أَنَّهُ مَصْدَرٌ لِلْثّانِيَة ، كَقَعد | قُعودًا : ( نَكَصَ ) ، أَي : رَجَعَ ، قَالَ | المُطَرِّزِيّ : عَن شيءٍ نالَهُ ، أَو عَدُوٍّ | قاوَمَهُ ، أو شَهَادَةٍ أَرَادَ أَدَاءَها ، أَوْ | يَمِينٍ وَجَبَتْ عَلَيْهِ . | | ( و ) يُقالُ : نَكَلَ عَن الأَمْرِ يَنْكُلُ عَنْهُ | نُكُولاً : إِذا ( جَبُنَ ) عَنْه . | ( وَنَكَّلَ بِهِ تَنْكِيلاً ) : إِذا عَاقَبَهُ في | جُرْمٍ أَجْرَمَهُ عُقُوبَةً تُنَكِّلُ غَيْرَه ، أو | ( صَنَعَ بِهِ صَنِيعًا يُحَذِّرُ غَيْرَهُ ) عَن | ارْتِكابِ مِثْلِهِ . وَفِي المُحْكَم : يَحْذَرُ | غَيْرُهُ مِنْهُ إِذا رَآهُ ، ( أو نَكَلَهُ : نَحَّاهُ | عَمَّا قَبْلَهُ ) يَنْكُلُهُ نُكُولاً . | | ( وَالنَّكَالُ ) ، كَسَحَابٍ ، ( والنُّكْلَةُ ، | بالضَّمّ ، و ) المَنْكَلُ ، ( كَمَقْعَدٍ : مَا | نَكَّلْتَ بِهِ غَيْرَكَ كائِنًا مَا كانَ ) . | وَقالَ ابْنُ دُرَيْد : النُّكْلَةُ ، بِالضَّمّ ، | مِنْ قَوْلِهِم : نَكَّلَ بِهِ نُكْلَةً قَبيحَةً ، كَأَنَّهُ | رَمَاه بِمَا يُنَكِّلُهُ . وَقَال الزَّجَّاج - في | قَوْلِهِ تَعَالَى : ^ ( ( فَجَعَلْنَهَا نَكَلاً لِّمَا بَيْنَ | يَدَيْهَا وَمَا خَلْفَهَا ) ^ - أَيْ : جَعَلْنا | هذِهِ الفَعْلَةَ عِبْرَةً يَنْكُلُ أَنْ يَفْعَلَ | مِثْلَها فاعِلٌ ، فَينالَهُ مِثْلُ الَّذِي نالَ | اليَهُودَ المُعْتَدِينَ في السَّبْتِ . | | ( و ) نَكِلَ الرَّجُلُ ( كَسَمِعَ : قَبِلَ | النَّكالَ ) ، عَن ابْنِ الأَعْرابيّ ، وَأَنْشَدَ : | % ( وَ اتَّقُوا اللهَ وَخَلُّوا بَيْنَنَا % | نَبْلُغِ الثَّأْرَ وَيَنْكَلْ مَنْ نَكِلْ ) % | | ( و ) يُقالُ : ( إِنَّهُ لَنِكْلُ شَرٍّ ، بِالكَسْرِ ، | أَيْ : يُنَكَّلُ بِهِ أَعْداؤُه ) ، حَكَاهُ يَعْقُوب | في المَنْطِقِ ، وَ في التَّهْذِيب : وَفَلاَنٌ | نِكْلُ شَرٍّ ؛ أَي : قَوِيٌّ عَلَيْهِ ، وَيَكُونُ | نِكْلُ شَرٍّ أَيْ : يُنَكِّلُ فِي الشَّرِّ . | ( وَرَماهُ ) اللهُ ( بِنُكْلَةٍ ، بالضَّمِّ ، أَيْ : | بِمَا يُنَكِّلُهُ بِهِ ) ، عَن ابْنِ دُرَيْد . | ( والنِّكْلُ ، بالكَسْرِ : القَيْدُ الشَّدِيدُ ) | مِنْ أَيّ شَيْءٍ كَانَ ، ( ج : أَنْكالٌ ) ، |

| وَمِنْهُ قَوْلُهُ تَعَالى : ! 2 \< إن لدينا أنكالا وجحيما > 2 ! ، ( أو ) هُوَ ( قَيْدٌ مِنْ نارٍ ) ، | وَبِهِ فُسِّرَتْ الآيَةُ أَيْضًا . | | ( و ) النِّكْلُ : ( ضَرْبٌ مِنَ اللُّجُمِ ) | شَدٍ يدٌ ، ( أو ) هُوَ ( لِجَامُ البَرِيدِ ) ، | سُمِّيَ بِهِ ؛ لِأَنَّهُ يُنْكَلُ بِهِ المُلْجَمُ ، | أَي : يُدْفَعُ ، كَما سُمِّيَتْ حَكَمَةُ الدابَّةِ | حَكَمَةً ؛ لِأَنَّها تَمْنَعُ الدّابَّةَ عَن | الصُّعُوبة . ( و ) النِّكْلُ ( حَدِيدَةُ | اللِّجام ، و ) أَيْضًا ( الزِّمامُ ) ، نقله | الصّاغاني . | | ( و ) النَّكَلُ ، ( بالتَّحْرِيكِ : عِناجُ | الدَّلْوِ ) ، عَن أَبي زَيْدٍ ، وَأَنْشَدَ ابْنُ | بَرّي : | % ( * تَشُدُّ عَقْدَ نَكَلٍ وَ أَكْرابْ * % ) % | | ( و ) أَيْضًا ( الرَّجُلُ القَوِيُّ المُجَرِّبُ ) | الشُّجاعُ ، لُغَةٌ فِي النِّكْلِ بِالكَسْرِ ، كَأَنَّهُ | يُنْكَلُ بِهِ أَعْداؤُهُ ، وَمِثْله بِدْلٌ وَبَدَلٌ ، | وَشِبْهٌ وَ شَبَهٌ ، وَ مِثْلٌ وَ مَثَلٌ ، وَلَم يُسْمَعْ | فِي فِعْلٍ وَفَعَلٍ بِمَعْنَى وَاحِدٍ إِلاَّ هذِهِ | الأَرْبَعَةُ الأَحْرُفُ ، قَالَهُ الفَرَّاء . | وَأَيْضًا : الرَّجُلُ ( المُبْدِئُ المُعِيدُ ) ، | أَي : الَّذي أَبْدَأَ فِي غَزْوِهِ وَأَعَادَ ، | ( وَكذا الفَرَسُ ، وَمِنْهُ ) الحَدِيثُ :
  إِنَّ | اللهَ يُحِبُّ النَّكَلَ عَلى النَّكَلِ   ، | أَي : الرَّجُلَ القَوِيَّ المُجَرِّبَ المُبْدِئَ | المُعِيْدَ عَلى مِثْلِهِ مِنَ الخَيْلِ ، وَأَنْشَدَ | ابْن بَرِّي لِلْرّاجِزِ : | % ( * ضَرْبًا بِكَفَّيْ نَكَلٍ لَمْ يُنْكَلِ * % ) % | | ( و ) المَنْكَلُ ، ( كَمَقْعَدٍ : الصَّخْر ) ، | هُذَلِيَّةٌ ، وَبِهِ فُسِّرَ قَوْلُ رِياحٍ | المُؤَمَّلِي : | % ( * يا رَبِّ أَشْقَانِي بَنُو مُؤَمَّلِ * % ) % | % ( * فارْمِ عَلى أَقْفائِهِم بِمَنْكَلِ * % ) % | % ( * بِصَخْرَةٍ أَوْ عَرْضِ جَيْشٍ جَحْفَلِ * % ) % | | ( و ) المِنْكَلُ ، ( كَمِنْبَرٍ : الَّذِي يُنَكِّلُ | بِالإِنْسانِ ) ، نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ . |

| ( و أَنْكَلَهُ ) عَن حاجَتِه : إذا ( دَفَعَهُ ) | عَنْها . | ( والنّاكِلُ : الضَّعِيفُ والجَبانُ ، وَفِي | الحَدِيثِ :   مُضَرُ صَخْرَةُ اللهِ الَّتِي لاَ | تُنْكَلُ   ، أَيْ : لاَ تُدْفَعُ عَمّا وَقَعَتْ | عليهِ ) ، وقيلَ : عَمّا سُلِّطَتْ عَلَيْهِ | لِثُبُوتِها في الأَرْضِ ، وَقِيلَ : لاَ تُغْلَب . | [ ] وَ مِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | النُّكُولُ ، بالضَّمّ : القُيُودُ ، جَمْعُ | نِكْلٍ ، بِالكَسْرِ ، وَمِنْهُ الحَدِيثُ : |
  يُؤْتَى بِقَوْمٍ فِي النُّكُولِ   . | وَنُكِلَ الرَّجُلُ ، كَعُنِيَ : دُفِعَ وَأُذِلَّ . | وَقَالَ شَمِرٌ : النِّكْلُ ، بِالكَسْر : الَّذي | يَغْلِبُ قِرْنَهُ . | وَقَالَ ابْنُ الأَثير : النَّكَلُ ، بالتَّحْرِيك | مِنَ التَّنْكِيل ، وَهو المَنْعُ والتَّنْحِيَةُ عَمّا | يُرِيد . |
وَفِي حَدِيثِ عَلِيٍّ رَضِيَ اللهُ تَعَالَى | عَنْهُ :   غَيْرَ نِكْلٍ في قَدَم ، وَلاَ وَهَنًا | فِي عَزْمٍ   ، هوَ بِالكَسْرِ ، أَي : بِغَيْرِ | جُبْنٍ وَلاَ إِحْجامٍ فِي الإِقْدامِ . | وَأَنْكَلَ الحَجَرَ عَنْ مَكانِهِ : إِذا | دَفَعَه عَنْهُ . | وَنِكْلَى ، كَذِكْرَى : قَريَةٌ بِمَصْرَ ، وَقَد | وَرَدْتُها . |

##### Türkçe

| | **نَكَلَ عَنْهُ** , **كَضَرَبَ وَنَصَرَ وَعَلِمَ** , | sonuncusunu **الأَصْمَعِيّ** inkâr etti, başkası onu sabit kıldı; ve denildi ki: o, **بَنِي تَمِيمٍ**’in lügatidir. | Birincisine gelince: onu **المُطَرّزيّ** ve **الزَّمَخْشَرِيّ** nakletti; ve birçok kimse ikinciyle yetindi. |

| **الاقْتِطافِ**’ta: muzârinin dammesi meşhurdur. (**نُكُولاً**) damme ile, siyakının gerektirdiği üzere üçlü için masdardır; ve sahih olan, onun ikinci için masdar olduğudur; **كَقَعد قُعودًا**: (**نَكَصَ**) yani: döndü. **المُطَرِّزِيّ** dedi ki: kendisine erişen bir şeyden, yahut karşı koyduğu bir düşmandan, yahut eda etmek istediği bir şahitlikten, yahut üzerine vacip olan bir yeminden. | | (Ve) denilir: **نَكَلَ عَن الأَمْرِ يَنْكُلُ عَنْهُ نُكُولاً**: ondan (**جَبُنَ**) ettiği zaman. | **وَنَكَّلَ بِهِ تَنْكِيلاً**: işlediği bir suçta onu, başkasını yıldıracak bir ceza ile cezalandırdığı zaman; yahut (**صَنَعَ بِهِ صَنِيعًا يُحَذِّرُ غَيْرَهُ**) onun benzerini işlemeye karşı. **المُحْكَم**’de: onu gördüğü zaman başkası ondan sakınır; (yahut **نَكَلَهُ**: onu, öncesinde bulunduğu şeyden uzaklaştırdı) **يَنْكُلُهُ نُكُولاً**. | | (**وَالنَّكَالُ**) **كَسَحَابٍ**, (**والنُّكْلَةُ** damme ile, ve) **المَنْكَلُ**, (**كَمَقْعَدٍ**: her ne olursa olsun, senin onunla başkasını yıldırdığın şey). | **ابْنُ دُرَيْد** dedi: **النُّكْلَةُ**, damme ile, onların “**نَكَّلَ بِهِ نُكْلَةً قَبيحَةً**” sözündendir; sanki onu, kendisini yıldıracak şeyle atmış gibidir. **الزَّجَّاج** dedi — Yüce’nin sözü hakkında: ^((**فَجَعَلْنَهَا نَكَلاً لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهَا وَمَا خَلْفَهَا**))^ — yani: bu fiili, bir yapanın onun benzerini yapmaktan çekineceği bir ibret kıldık; böylece, cumartesi hakkında haddi aşan Yahudilere erişenin benzeri ona erişir. | | (Ve) **نَكِلَ الرَّجُلُ** (**كَسَمِعَ**: **قَبِلَ النَّكالَ**), **ابْنِ الأَعْرابيّ**’den; ve inşad etti: | % ( وَ اتَّقُوا اللهَ وَخَلُّوا بَيْنَنَا % | نَبْلُغِ الثَّأْرَ وَيَنْكَلْ مَنْ نَكِلْ ) % | | (Ve) denilir: (**إِنَّهُ لَنِكْلُ شَرٍّ** kesre ile, yani: (**يُنَكَّلُ بِهِ أَعْداؤُه**) ), bunu **يَعْقُوب** **المَنْطِقِ**’te hikâye etti; ve **التَّهْذِيب**’de: “Falanca **نِكْلُ شَرٍّ**”; yani: ona karşı kuvvetlidir; ve **نِكْلُ شَرٍّ** olur, yani: şerde yıldırır. | Allah onu (**بِنُكْلَةٍ** damme ile, yani: (**بِمَا يُنَكِّلُهُ بِهِ**)) ile attı, **ابْنِ دُرَيْد**’den. | (**والنِّكْلُ** kesre ile: şiddetli bağdır), her ne şeyden olursa olsun; (çoğulu: **أَنْكالٌ**). |

| Ve ondan Yüce’nin sözü: ! 2 \< إن لدينا أنكالا وجحيما > 2 !; (yahut) o, (**قَيْدٌ مِنْ نارٍ**)dır; ayet bununla da tefsir edilmiştir. | | (Ve) **النِّكْلُ**: (**ضَرْبٌ مِنَ اللُّجُمِ**) şiddetlidir; (yahut) o, (**لِجَامُ البَرِيدِ**)dir; onunla adlandırıldı; çünkü onunla gemlenmiş olan **يُنْكَلُ** edilir, yani: itilir; nitekim binek hayvanının **حَكَمَةُ**’si **حَكَمَةً** diye adlandırıldı; çünkü o, hayvanı zorluktan men eder. | (Ve) **النِّكْلُ** (gemin demir parçasıdır; ve) ayrıca (**الزِّمامُ**)dır; bunu **الصّاغاني** nakletti. | | (Ve) **النَّكَلُ** (hareke ile: (**عِناجُ الدَّلْوِ**)), **أَبي زَيْدٍ**’den; ve **ابْنُ بَرّي** inşad etti: | % ( * تَشُدُّ عَقْدَ نَكَلٍ وَ أَكْرابْ * % ) % | | (Ve) ayrıca (**الرَّجُلُ القَوِيُّ المُجَرِّبُ**) yiğit; kesre ile **النِّكْلِ**’de bir lügattir; sanki onunla düşmanları yıldırılır. Bunun benzeri **بِدْلٌ** ve **بَدَلٌ**, **شِبْهٌ** ve **شَبَهٌ**, **مِثْلٌ** ve **مَثَلٌ**’dir; bir tek manada **فِعْلٍ** ve **فَعَلٍ** içinde, bu dört harften başkası işitilmemiştir; bunu **الفَرَّاء** söyledi. | Ve ayrıca: (**المُبْدِئُ المُعِيدُ**) adam; yani: gazasında başlatan ve tekrar eden. | (Ve aynı şekilde at; ve ondan) hadis:
  Allah, **النَّكَلَ**’i **النَّكَلِ** üzerine sever; yani: benzeri atlardan olan benzeri üzerine, (**الرَّجُلَ القَوِيَّ المُجَرِّبَ المُبْدِئَ المُعِيْدَ**)i. Ve **ابْن بَرِّي** recez söyleyen için inşad etti: | % ( * ضَرْبًا بِكَفَّيْ نَكَلٍ لَمْ يُنْكَلِ * % ) % | | (Ve) **المَنْكَلُ** (**كَمَقْعَدٍ**: kaya)dır; **هُذَلِيَّةٌ**’dir; ve bununla **رِياحٍ المُؤَمَّلِي**’nin sözü tefsir edildi: | % ( * يا رَبِّ أَشْقَانِي بَنُو مُؤَمَّلِ * % ) % | % ( * فارْمِ عَلى أَقْفائِهِم بِمَنْكَلِ * % ) % | % ( * بِصَخْرَةٍ أَوْ عَرْضِ جَيْشٍ جَحْفَلِ * % ) % | | (Ve) **المِنْكَلُ** (**كَمِنْبَرٍ**: (**الَّذِي يُنَكِّلُ بِالإِنْسانِ**))dır; bunu **الجَوْهَرِيّ** nakletti. |

| (Ve **أَنْكَلَهُ**) ihtiyacından: ondan (**دَفَعَهُ**) ettiği zaman. | (**والنّاكِلُ**: zayıf ve korkaktır; ve hadiste: **مُضَرُ صَخْرَةُ اللهِ الَّتِي لاَ تُنْكَلُ**; yani: üzerine düştüğü şeyden **لاَ تُدْفَعُ** edilmez), ve denildi ki: üzerine musallat kılındığı şeyden; yer içinde sabit oluşundan dolayı. Ve denildi ki: mağlup edilmez. | [ ] Ve ona istidrâk olunanlardandır: | **النُّكُولُ** damme ile: bağlar; kesre ile **نِكْلٍ**in çoğuludur. Ve ondan hadis: |
  **يُؤْتَى بِقَوْمٍ فِي النُّكُولِ**. | Ve **نُكِلَ الرَّجُلُ** **كَعُنِيَ**: itildi ve zelil kılındı. | **شَمِرٌ** dedi: **النِّكْلُ** kesre ile: akranını yenen kimsedir. | **ابْنُ الأَثير** dedi: **النَّكَلُ** hareke ile, **التَّنْكِيل**dendir; ve o, men etme ve istediği şeyden uzaklaştırmadır. |
Ve **عَلِيٍّ** hadîsinde, Allah Teâlâ ondan razı olsun: **غَيْرَ نِكْلٍ في قَدَم ، وَلاَ وَهَنًا فِي عَزْمٍ**; o, kesre iledir; yani: atılmada korkaklık ve geri durma olmaksızın. | Ve **أَنْكَلَ الحَجَرَ عَنْ مَكانِهِ**: onu ondan ittiği zaman. | Ve **نِكْلَى** **كَذِكْرَى**: Mısır’da bir köydür; ve ben ona vardım. |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَكِلَ
1 نَكِلَ ذ , aor. يَنْكُلُ, see 1 in art. فضل.

النِّكْلُ
النِّكْلُ ذ signifies أَلَّذِى يُنْكِلُ أَقْرَانَهُ. (A, art. عض.) ― -b2- See نَكَلٌ.

نَكَلٌ
نَكَلٌ ذ and ↓ نِكْلٌ: see بَدَلٌ.

نَكَالٌ
نَكَالٌ ذ Any punishment serving to give warning to others than the sufferer: (M, K, TA:) or that restrains the offender from repeating the offence. (Bd, ii. 6.)

##### Türkçe

نَكِلَ
1 **نَكِلَ** ذ, muzâri‘ **يَنْكُلُ**, **فضل** maddesinde 1’e bak.

**النِّكْلُ**
**النِّكْلُ** ذ, **أَلَّذِى يُنْكِلُ أَقْرَانَهُ** anlamına gelir. (**A**, **عض** maddesi.) ― -b2- **نَكَلٌ**’a bak.

**نَكَلٌ**
**نَكَلٌ** ذ ve ↓ **نِكْلٌ**: **بَدَلٌ**’e bak.

**نَكَالٌ**
**نَكَالٌ** ذ Başına gelenden başka kimselere uyarı vermeye yarayan her türlü ceza: (**M**, **K**, **TA**:) yahut suçluyu suçu tekrar etmekten alıkoyan (ceza). (**Bd**, ii. 6.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَكَلَ
نَكَلَ I ,  U ( n. ac. نُكُوْل 27 )
a.  [ 'An or Min ], Recoiled from; desisted; shunned; shirked.

نَكِلَ
نَكِلَ A ( n. ac. نَكَل 4 ),
a.  see supra.

b.  Received an admonishment.

نَكَّلَ
نَكَّلَ II
a.  [ Bi ], Made an example of; punished.

b.  Prevented.

أَنْكَلَ
أَنْكَلَ IV ,
a.  see II (b) .

اِنْتَكَلَ
اِنْتَكَلَ VIII ,
a.  Coerced, inhibited.

نِكْل
نِكْل 2 , ( pl. أَنْكَاْل 38 ),
a.  Chain; shackle.

b.  A kind of bridle.

c.  see 4 (a) .

نُكْلَة
نُكْلَة 3t ,
a.  Warning, example; chastisement.

نَكَل
نَكَل 4 ,
a.  Resolute.

b.  Powerful ( horse ).

مَنْكَل
مَنْكَل 17 ,
a.  see 3t .

b.  Rock.

مِنْكَل
مِنْكَل 20 ,
a.  Instrument of torture; rack; torture.

مِنْكَلَة
مِنْكَلَة 20t ,  P. , ( pl. مَنَاْكِلُ 44 ),
a.  Tobaccocutter ( instrument ).

نَاْكِل
نَاْكِل 21 ,
a.  Weak; faint-hearted, spiritless.

b.  Shirker.

نَكَاْل
نَكَاْل 22 ,
a.  see 3t .

نَكِيْل
نَكِيْل 25 ,
a.  Neck.

اِنَّهُ لَنِكْل شَرٍّ
اِنَّهُ لَنِكْل شَرٍّ
a.  He is a scourge to the wicked.

نَكْمَة
نَكْمَة
a.  Calamity.

##### Türkçe

**نَكَلَ**
**نَكَلَ** I , U ( mastar **نُكُوْل** 27 )
a. [ 'An veya Min ], -den geri çekildi; vazgeçti; sakındı; kaçındı.

**نَكِلَ**
**نَكِلَ** A ( mastar **نَكَل** 4 ),
a. yukarıya bak.

b. Bir azarlama aldı.

**نَكَّلَ**
**نَكَّلَ** II
a. [ Bi ], ibret yaptı; cezalandırdı.

b. Engelledi.

**أَنْكَلَ**
**أَنْكَلَ** IV ,
a. II (b)’ye bak.

**اِنْتَكَلَ**
**اِنْتَكَلَ** VIII ,
a. Zorladı, engelledi.

**نِكْل**
**نِكْل** 2 , ( çoğulu **أَنْكَاْل** 38 ),
a. Zincir; pranga.

b. Bir tür gem.

c. 4 (a)’ya bak.

**نُكْلَة**
**نُكْلَة** 3t ,
a. Uyarı, ibret; terbiye edici ceza.

**نَكَل**
**نَكَل** 4 ,
a. Azimli.

b. Güçlü (at).

**مَنْكَل**
**مَنْكَل** 17 ,
a. 3t’ye bak.

b. Kaya.

**مِنْكَل**
**مِنْكَل** 20 ,
a. İşkence aleti; germe sehpası; işkence.

**مِنْكَلَة**
**مِنْكَلَة** 20t , P. , ( çoğulu **مَنَاْكِلُ** 44 ),
a. Tütün kesici (alet).

**نَاْكِل**
**نَاْكِل** 21 ,
a. Zayıf; yüreksiz, ruhsuz.

b. Kaçınan.

**نَكَاْل**
**نَكَاْل** 22 ,
a. 3t’ye bak.

**نَكِيْل**
**نَكِيْل** 25 ,
a. Boyun.

**اِنَّهُ لَنِكْل شَرٍّ**
**اِنَّهُ لَنِكْل شَرٍّ**
a. O, kötülere bir beladır.

**نَكْمَة**
**نَكْمَة**
a. Musibet.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نكل
نَكَلَ - يَنْكُلُ (نَكَلَ - يَنْكِلُ) - نِكْل - أَنْكَال - نَكَال - نَكَالاً نَكَّلَ - يُنَكِّلُ - تَنْكِيْل
نَكَلَ - يَنْكُلُ (نَكَلَ - يَنْكِلُ) + كائن + كائناً أو شيئاً + عن شيء: يدفعه ويصرفه ويردعه ويُلْجِمُه عنه: يشده بقيد أو لجام أو رسن فيجعله يقف أويتنحى ويبتعد عنه: يوقفه عن الحركة أو يحوله بعيداً عن وجهته وذلك بشد أو جذب قيده أو لجامه أو رسنه
نِكْل - النِّكل: اسم فعل " نَكَلَ - يَنْكُلُ ": وهو كذلك اسم آلة: ما يكون بفعل " نَكَلَ - يَنْكُلُ ": اللجام أو الرسن أو القيد: قوة الردع
أَنْكَال: جمع " نِكْل"
نَكال: على وزن " فَعال " اسم فعل  مبالغة  حال من " نَكَلَ - يَنْكُلُ "
نَكَالاً: حال من " نَكَال ": بشكل ينكل المجرم عن التمادي بإجرامه: كف بأسه
نَكَّلَ - يُنَكِّلُ: على وزن " فَعَّلَ " من " نَكَلَ - يَنْكُلُ ": جعله " يَنْكُلُ " على وجه التكرار والشدة: ردعه بشدة بقيود ولجام ورسن عن فعل أو جرم
تَنْكِيل: اسم فعل " نَكَّلَ - يُنَكِّلُ ": الردع بقوة: كف بأس الذين كفروا
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدفع بقوة للزجر والردع والقمع والضبط لحفظ النظام، وما ينجم عن ذلك من تضييق وحصر وتقييد حركة، بالأقوال والأفعال العنيفة القاسية"، وهي:
نَكَلَ - يَنْكُلُ (نَكَلَ - يَنْكِلُ)، قَمَعَ - يَقْمَعُ، زَبَنَ - يَزْبِنُ، زَجَرَ - يَزْجُرُ، عَذَبَ - يَعْذِبُ، وَزَعَ - يَزَعُ (وَزَعَ - يَزِعُ)

نكال -  نكالا
 	﴿فجعلناها نكالا لما بين يديها وما خلفها وموعظة للمتقين(66)﴾ البقرة ﴿فأخذه الله نكال الآخرة والأولى(25)﴾ النازعات
 	﴿والسارق والسارقة فاقطعوا أيديهما جزاء بما كسبا نكالا من الله والله عزيز حكيم(38)﴾ المائدة
أنكال - أنكالا
 ﴿إن لدينا أنكالا وجحيما(12)﴾ المزمل
تنكيل - تنكيلا
 ﴿فقاتل في سبيل الله لا تكلف إلا نفسك وحرض المؤمنين عسى الله أن يكف بأس الذين كفروا والله أشد بأسا وأشد تنكيلا(84)﴾ النساء
جاء في التفسير : نكالاً : عقوبة، تنكيل : تعذيب ، أنكالاً - مفردها : نكل : قيود
مختار الصحاح
● [نكل] ن ك ل: النِّكْلُ بوزن الطِّفل القيد وجمعه أَنْكَالٌ و نَكَّلَ به تَنْكِيلاً أي جعله نَكَالا وعبرة لغيره و نَكَلَ عن العَدُوِّ وعن اليمين من باب دخل أي جبُن قال أبو عُبيد نَكِلَ بالكسر لغة فيه وأنكرها الأصمعي وفي الحديث ﴿إن الله يُحب النَّكَل على النَّكَل﴾ بفتحتين يعني الرجل القوي المُجَرَب على الفرس القوي المُجرب
الراغب
نكل
- يقال: نكل عن الشيء: ضعف وعجز، ونكلته: قيدته، والنكل: قيد الدابة، وحديدة اللجام؛ لكونهما مانعين، والجمع: الأنكال. قال تعالى: }إن لدينا أنكالا وجحيما﴿[المزمل/12] ونكلت به: إذا فعلت به ما ينكل به غيره، واسم ذلك الفعل نكال. قال تعالى:﴾فجعلناها نكالا لما بين يديها وما خلفها﴿[البقرة/ 66]، وقال:﴾جزاء بما كسبا نكالا من الله{ [المائدة/38] وفي الحديث:) إن الله يحب النكل على النكل) (عن أبي هريرة قال: إن الله يحب النكل على النكل. قيل: وما النكل على النكل؟ قال: الرجل المجرب القوي المبدئ المعيد على الفرس القوي المجرب.
قال ابن كثير: أكثر ظني أنه رفعه، وقال غير ابن كثير: عن أبي هريرة، ولا يرفعه. راجع: غريب الحديث 3/44؛ والفائق 3/127)، أي: الرجل القوي على الفرس القوي.
ملخص اللسان
1.     نَكَلَ عنه يَنْكِل :كضرب ونصر وعلم نكولاً: نكص وجبن ،يقال: نَكَل عن العدوّ وعن اليمين يَنْكُل، بالضم، أَي جَبُنَ،  والناكِلُ: الجَبانُ الضعيفُ.
2.     ويَنْكُل نُكولاً ونَكِلَ: نَكَصَ.
3.    ونَكَّله عن الشيء: صرفه عنه.وأَنْكَلْت الرجلَ عن حاجته إِنْكالاً إِذا دفعته عنها.
4.     النّكل اسم لما جعلْته نَكالاً لغيره إِذا رآه خاف أَن يعمل عمله. : نَكَّل به تَنْكِيلاً إِذا جعله نَكالاً وعِبْرة لغيره. ويقال:      نَكَّلْت بفلان إِذا عاقبته في جُرْم أَجرمه عُقوبةُ تَنَكِّل غيره عن رتكاب مثله.
5.     وقوله تعالى:  فجعلناهما نَكالاً لما بين يَدَيْها وما خَلْفها؛: أَي جعلنا هذه الفَعلة عِبرةً يَنْكُل أَن يفعل مثلَها فاعلٌ فَيناله مثل الذي نال اليهود المُعْتَدِين في السَّبْت.ونَكَل بفلان إِذا صنع به  صَنِيعاً يحذَر غيره منه إِذا رآه، وقيل: نَكَله نحَّاه عما قِبَلَه.
6.     ورجل نِكْل ونَكَلٌ إِذا نُكِّل به أَعداؤه أَي دُفِعوا وأُذِلُّوا. ورَماه الله بِنُكْلة أَي بما يُنَكِّله به. ورجل نَكَل: قويٌّ مجرَّب شجاع، وكذلك الفرَس.
7.  والنِّكْلُ، بالكسر: القيد الشديد من أَي شيء كان، والجمع أَنْكال. وفي التنزيل العزيز: إِنَّ لدينا أَنْكالاً وجَحِيماً؛ قيل: هي قيود من نارٍ. وسميت القيود أَنْكالاً لأَنها يُنْكَل بها أَي يُمنع. والنِّكْلُ: ضرْب من اللُّجُم،
8.    مُضَرُ صَخْرة اللهِ التي لا تُنكل أَي لا تُدْفَع  عمَّا سُلِّطت عليه لثبوتها في الأَرض. يقال: أَنْكَلْت الرجل عن حاجته إِذا دَفَعْتَه عنها؛
لسان العرب
● - نكل: نَكَلَ عنه يَنْكِل      (* قوله «نكل عنه ينكل إلخ» عبارة القاموس: نكل      عنه كضرب ونصر وعلم نكولاً: نكص وجبن) ويَنْكُل نُكولاً ونَكِلَ:      نَكَصَ. يقال: نَكَل عن العدوّ وعن اليمين يَنْكُل، بالضم، أَي جَبُنَ،      ونَكَّله عن الشيء: صرفه عنه. ويقال: نكَل الرجل عن الأَمر يَنْكُل نُكولاً إِذا      جَبُنَ عنه، ولغة أُخرى نَكِل، بالكسر، يَنْكَل، والأُولى أَجود. الليث:      النّكل      (* قوله «الليث النكل إلخ» عبارة التهذيب: الليث النكال اسم إلخ)      اسم لما جعلْته نَكالاً لغيره إِذا رآه خاف أَن يعمل عمله.      الجوهري: نَكَّل به تَنْكِيلاً إِذا جعله نَكالاً وعِبْرة لغيره. ويقال:      نَكَّلْت بفلان إِذا عاقبته في جُرْم أَجرمه عُقوبةُ تَنَكِّل غيره عن      ارتكاب مثله.      وأَنْكَلْت الرجلَ عن حاجته إِنْكالاً إِذا دفعته عنها. وقوله تعالى:      فجعلناهما نَكالاً لما بين يَدَيْها وما خَلْفها؛ قال الزجاج: أَي جعلنا      هذه الفَعلة عِبرةً يَنْكُل أَن يفعل مثلَها فاعلٌ فَيناله مثل الذي نال      اليهود المُعْتَدِين في السَّبْت. وفي حديث وِصالِ الصوم: لو تأَخَّر      لزدْتُكُم كالتَّنْكِيل لهم أَي عُقوبة لهم. المحكم: ونَكَل بفلان إِذا صنع به      صَنِيعاً يحذَر غيره منه إِذا رآه، وقيل: نَكَله نحَّاه عما قِبَلَه.  والنَّكال والنُّكْلة والمَنْكَل: ما نَكَلْت به غيرك كائناً ما كان.      الجوهري: المَنْكَل الذي يُنَكِّل بالإِنسان. ونَكِل الرجل: قَبِلَ      النَّكَالَ؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:      فاتَّقُوا اللهَ، وخَلُّوا بيننا      نَبْلغِ الثَّأْر، ويَنْكَلْ مَنْ نَكِلْ      وإِنه لَنِكْلُ شَرٍّ أَي يُنَكَّل به أَعداؤه؛ حكاه يعقوب في المنطق،      وفي بعض النسخ: يُنْكَل به أَعداؤه.      التهذيب: وفلان نِكْلُ شَرٍّ أَي قويّ عليه، ويكون نِكْل شرّ أَي يُنَكِّل في الشر. ورجل نِكْل ونَكَلٌ إِذا نُكِّل به أَعداؤه أَي دُفِعوا    وأُذِلُّوا. ورَماه الله بِنُكْلة أَي بما يُنَكِّله به. والنِّكْلُ، بالكسر:      القيد الشديد من أَي شيء كان، والجمع أَنْكال. وفي التنزيل العزيز:      إِنَّ لدينا أَنْكالاً وجَحِيماً؛ قيل: هي قيود من نارٍ. وفي الحديث: يؤتى      بقوم في النُّكُول، بمعنى القُيود، الواحد نِكْل ويجمع أَيضاً على أَنْكال،      وسميت القيود أَنْكالاً لأَنها يُنْكَل بها أَي يُمنع. والناكِلُ:      الجَبانُ الضعيفُ. والنِّكْلُ: ضرْب من اللُّجُم، وقيل: هو لِجام البَرِيدِ      قيل له نِكْل لأَنه يُنْكَل به المُلْجَم أَي يُدفَع، كما سميت حَكَمة      الدابة حَكَمَة لأَنها تمنع الدابة عن الصُّعوبة. شمر: النِّكْل الذي يغلب      قِرْنَه، والنِّكْل اللِّجام، والنِّكْل القيد، والنِّكْل حديدة اللجام.      والنَّكَلُ: عِناجُ الدَّلْوِ؛ وأَنشد ابن بري:      تشدُّ عَقْدَ نَكَلٍ وأَكْراب      ورجل نَكَل: قويٌّ مجرَّب شجاع، وكذلك الفرَس. وفي الحديث: إِن الله يحب      النَّكَل على النَّكَل، بالتحريك، قيل له: وما النَّكَل على النَّكَل؟      قال: الرجل القويُّ المجرَّب المبدئ المعيدُ أَي الذي أَبدأَ في غَزْوِه      وأَعاد على مثله من الخيل، وفي الصحاح: النَّكَل على النَّكَل يعني الرجل      القويَّ المجرَّب على الفرس القوي المجرَّب؛ وأَنشد ابن بري للراجز:      ضرْباً بكفَّيْ نَكَلٍ لم يُنْكَل      قال ابن الأَثير: النَّكَل، بالتحريك، من التَّنْكِيل وهو المنع      والتنحية عما يريد؛ ومنه النُّكول في اليمين وهو الامتناع منها وترك الإِقدام      عليها؛ ومنه الحديث: مُضَرُ صَخْرة اللهِ التي لا تُنكل أَي لا تُدْفَع      عمَّا سُلِّطت عليه لثبوتها في الأَرض.      يقال: أَنْكَلْت الرجل عن حاجته إِذا دَفَعْتَه عنها؛ ومنه حديث ماعِزٍ:      لأَنْكُلَنَّه عنهنَّ أَي لأَمنَعنَّه. وفي حديث عليّ: غير نِكْلٍ في      قَدَمٍ ولا واهناً في عزم أَي بغير جُبن ولا إِحْجام في الإِقدام، وقد يكون      القَدَم بمعنى التقدم. الفراء: يقال رجل نِكْل ونَكَل كأَنه تُنْكَل به      أَعداؤه، ومعناه قريب من التفسير الذي في الحديث، قال: ويقال أَيضاً رجل      بِدْل وبَدَل ومِثْل ومَثَل وشِبْه وشَبَه، قال: ولم نسمع في فِعْل      وفَعَل بمعنى واحد غير هذه الأَربعة الأَحرف.      والمَنْكَلُ: اسم الصخر، هذلية؛ قال:      فارْمِ على أَقْفائهم بِمَنْكَل،      بصخرةٍ أَو عَرْض جَيشٍ جَحْفَل      وأَنْكَلْت الحجَر عن مكانه إِذا دفعته عنه.
مقاييس اللغة:
(نكل) النون والكاف واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على مَنعٍ وامتناع،وإليه يرجع فروعه. ونَكَل عنه نُكولاً يَنكِل. وأصل ذلك النِّكْل: القَيْد، وجمعه أنكال، لأنَّه يَنْكُل: أي يَمنَع. والنِّكْل: حديدة اللِّجام. وهو ناكلٌ عن الأمور: ضعيفٌ عنها. وقال ابن دُريد: رماه [اللهُ بنُكْلِهِ وبِنُكلَةٍ، أي رماه بما([1])] ينكِّله.
ومن الباب نَكَّلت به تنكيلاً، ونَكَّلت به نَكالاً، وهو ذلك القياس، ومعناه أنّه فَعَل به ما يمنَعُه من المعاودة ويمنع غيرَه من إتيانِ مثلِ صَنيعِه. وهذا أجْوَدُ الوجهين. ويقال: المَنْكَل: الشَّيء الذي ينكِّل بالإنسان. قال:
* وارْمِ عَلَى أقفائِهِمْ بمَنْكَلِ([2]) *
فأمَّا الحديث: "إنّ الله تعالى يحبُّ النَّكَلَ على النَّكَل"، فإنَّ تفسيره في الحديث أنَّه الرّجل القويُّ المجرَّب، على الفرس القويّ المجرَّب. وهذا للتَّفسير الذي جاء فيه، وليس هو من الأصل الذي ذكرناه.
القاموس المحيط:
نَكَِلَ عنه، كضَرَبَ ونَصَرَ وعَلِمَ نُكولاً نَكَصَ وجَبُنَ. ونَكَّلَ به تَنْكيلاً صَنَعَ به صَنيعاً يُحَذِّرُ غيرَه. أو نَكَلَه نَحَّاهُ عَمَّا قَبْلَهُ، والنَّكالُ والنُّكْلَةُ، بالضمِّ، وكمَقْعَدٍ ما نَكَّلْتَ به غيرَكَ كائناً ما كان. وكسَمِعَ قَبِلَ النَّكالَ. وإنه لَنِكْلُ شَرٍّ، بالكسر، أي يُنَكَّلُ به أعداؤه. ورماهُ بِنُكْلَةٍ، بالضم، أي بما يُنَكِّلُه به. والنِّكْلُ، بالكسر القَيْدُ الشديدُ ج أنْكالٌ، أو قَيْدٌ من نارٍ، وضَرْبٌ من اللُّجُمِ، أو لجامُ البَريدِ، وحَديدةُ اللِّجامِ، والزِّمامُ، وبالتحريك عِناجُ الدَّلْوِ، والرجلُ القَوِيُّ المُجَرَّبُ المُبْدِىءُ المعِيدُ، وكذا الفَرَسُ، ومنه " إن الله يُحِبُّ النَّكَلَ على النَّكَلِ " . وكمقعدٍ الصَّخْرُ. وكمنْبَرٍ الذي يُنَكِّلُ بالإِنسانِ. وأنْكَلَهُ دفعهُ. والناكِلُ الضعيفُ والجَبانُ. وفي الحديث " مُضَرُ صَخْرَةُ اللهِ التي لا تُنْكَلُ " أي لا تُدْفَعُ عما وقَعَتْ عليه.
تاج العروس:
( نكل عنه كضرب ونصر وعلم ) الاخيرة انكرها الاصمعي وأثبتها غيره وقيل هي لغة بنى تميم وأما الاولى فقد نقلها المطرزى والزمخشري واقتصر كثير على الثانية وفي الاقتطاف ضم المضارع هو المشهور ( نكولا ) بالضم مصدر للثلاثة على ما يقتضى سياقه والصحيح أنه مصدر للثانية كقعد قعودا ( نكص ) أي رجع قال المطرزى عن شئ ناله أوعد وقاومه أو شهادة اراد أداءها أو يمين وجبت عليه ( و ) يقال نكل عن الامر ينكل عنه نكولا إذا ( جبن ) عنه ( ونكل به تنكيلا ) إذاعاقبه في جرم أجرمه عقوبة تنكل غيره أو ( صنع به صنيعا يحذر غيره ) عن ارتكاب مثله وفي المحكم يحذر غيره منه إذا رآه ( أو نكله نحاه عما قبله ) ينكله نكولا ( والنكال ) كسحاب ( والنكلة بالضم و ) المنكل ( كمقعد ما نكلت به غيرك كائنا ما كان ) وقال ابن دريد النكلة بالضم من قولهم نكل به نكلة قبيحة كأنه رماه بما ينكله وقال الزجاج في قوله تعالى فجعلناها نكالا لما بين يديها وما خلفها أي جعلنا هذه الفعلة عبرة تنكل أن يفعل مثلها فاعل فيناله مثل الذى نال اليهود المعتدين في السبت ( و ) نكل الرجل ( كسمع قبل النكال ) عن ابن الاعرابي وأنشد واتقوا الله وخلوا بيننا * نبلغ الثأر وننكل من نكل ( و ) يقال ( انه لنكل شريا لكسر أي ينكل به أعداؤه ) حكاه يعقوب في المنطق وفي التهذيب وفلان نكل شر أي قوى عليه ويكون نكل شر أي ينكل في الشر ( ورماه ) الله ( بنكلة بالضم أي بما ينكله به ) عن ابن دريد ( والنكل بالكسر القيد الشديد ) من أي شئ كان ( ج أنكال ) ومنه قوله تعالى ان لدينا أنكالا وجحيما ( أو ) هو ( قيد من نار ) وبه فسرت الآية أيضا ( و ) النكل ( ضرب من اللجم ) شديد ( أو ) هو ( لجام البريد ) سمى به لانه ينكل به الملجم أي يدفع كما سميت حكمة الدابة حكمة لانه تمنع الدابة عن الصعوبة ( و ) النكل ( حديدة اللجام و ) أيضا ( الزمام ) نقله الصاغانى ( و ) النكل ( بالتحريك عناج الدلو ) عن أبى زيد وأنشد ابن برى * تشد عقد نكل وأكراب * ( و ) أيضا ( الرجل القوى المجرب ) الشجاع لغة في النكل بالكسر كانه ينكل به اعداؤه ومثله بدل وبدل وشبه وشبه ومثل ومثل ولم يسمع في فعل وفعل بمعنى واحد الا هذه الاربعة الا حرف قاله الفراء وأيضا الرجل ( المبدئ المعيد ) أي الذى أبدأ في غزوه وأعاد ( وكذا الفرس ومنه ) الحديث ( ان الله يحب النكل على النكل ) أي الرجل القوى المجرب المبدئ المعيد على مثله من الخيل وأنشد ابن برى للراجز * ضربا بكفى نكل لم ينكل * ( و ) المنكل ( كمقعد الصخر ) هذلية وبه فسر قول رياح المؤملى يا رب أشقاني بنو مؤمل * فارم على أقفائهم بمنكل * بصخرة أو عرض جيش جحفل ( و ) المنكل ( كمنبر الذى ينكل بالانسان ) نقله الجوهرى ( وأنكله ) عن حاجته إذا ( دفعه ) عنها ( والناكل الضعيف والجبان وفي الحديث مضر صخرة الله التى لا تنكل أي لا تدفع عما وقعت عليه ) وقيل عما سلطت عليه لثبوتها في الارض وقيل لا تغلب * ومما يستدرك عليه النكول بالضم القيود جمع نكل بالكسر ومنه الحديث يؤتى بقوم في النكول ونكل الرجل كعنى دفع وأذل وقال شمر النكل بالكسر الذى يغلب قرنه وقال ابن الاثير النكل بالتحريك من التنكيل وهو المنع والتنحية عما يريد وفي حديث على رضى الله تعالى عنه غير نكل في قدم ولا وهنا في عزم هو بالكسر أي بغير جبن ولا احجام في الاقدام وأنكل الحجر عن مكانه إذا رفعه عنه ونكلى كذكري قرية بمصر وقد وردتها

##### Türkçe

نكل
**نَكَلَ - يَنْكُلُ** (**نَكَلَ - يَنْكِلُ**) - **نِكْل** - **أَنْكَال** - **نَكَال** - **نَكَالاً** **نَكَّلَ - يُنَكِّلُ** - **تَنْكِيْل**
**نَكَلَ - يَنْكُلُ** (**نَكَلَ - يَنْكِلُ**) + bir varlık + bir varlığı veya bir şeyi + bir şeyden: onu iter, uzaklaştırır, engeller ve ondan alıkoyar ve onu ondan gemler: onu bir bağ, gem veya yular ile sıkar; böylece onu durdurur yahut geri çekilir ve ondan uzaklaşır kılar: onu hareketten durdurur veya onu yönünden uzağa çevirir; bu da bağını, gemini veya yularını sıkma yahut çekme ile olur.
**نِكْل** - **النِّكل**: “**نَكَلَ - يَنْكُلُ**” fiilinin isim-fiilidir: ve aynı şekilde âlet ismidir: “**نَكَلَ - يَنْكُلُ**” fiiliyle olan şey: gem veya yular veya bağ: engelleme gücü.
**أَنْكَال**: “**نِكْل**”in çoğuludur.
**نَكال**: “**فَعال**” vezninde, isim-fiil; mübalağa; “**نَكَلَ - يَنْكُلُ**”den hâl.
**نَكَالاً**: “**نَكَال**”den hâl: suçlunun suçunda ileri gitmekten vazgeçmesi şeklinde: onun şiddetini kesti.
**نَكَّلَ - يُنَكِّلُ**: “**فَعَّلَ**” vezninde, “**نَكَلَ - يَنْكُلُ**”den: onu, tekrar ve şiddet üzere “**يَنْكُلُ**” kıldı: bir fiilden veya suçtan dolayı onu bağlar, gem ve yularlarla şiddetle engelledi.
**تَنْكِيل**: “**نَكَّلَ - يُنَكِّلُ**” fiilinin isim-fiilidir: kuvvetle engelleme: inkâr edenlerin şiddetini kesti.
Ve lafız, “düzeni korumak için azarlama, engelleme, bastırma ve zapt için kuvvetle itme; ve bunun doğurduğu daraltma, kuşatma ve hareketi kısıtlama; sert, şiddetli söz ve fiillerle” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**نَكَلَ - يَنْكُلُ** (**نَكَلَ - يَنْكِلُ**)، قَمَعَ - يَقْمَعُ، زَبَنَ - يَزْبِنُ، زَجَرَ - يَزْجُرُ، عَذَبَ - يَعْذِبُ، وَزَعَ - يَزَعُ (**وَزَعَ - يَزِعُ**)

نكال -  نكالا
 	﴿فجعلناها نكالا لما بين يديها وما خلفها وموعظة للمتقين(66)﴾ البقرة ﴿فأخذه الله نكال الآخرة والأولى(25)﴾ النازعات
 	﴿والسارق والسارقة فاقطعوا أيديهما جزاء بما كسبا نكالا من الله والله عزيز حكيم(38)﴾ المائدة
أنكال - أنكالا
 ﴿إن لدينا أنكالا وجحيما(12)﴾ المزمل
تنكيل - تنكيلا
 ﴿فقاتل في سبيل الله لا تكلف إلا نفسك وحرض المؤمنين عسى الله أن يكف بأس الذين كفروا والله أشد بأسا وأشد تنكيلا(84)﴾ النساء
Tefsirde geldi: **نكالاً**: ceza; **تنكيل**: işkence; **أنكالاً** - onun müfredi: **نكل**: bağlar.
مختار الصحاح
● [**نكل**] ن ك ل: **النِّكْلُ** **الطِّفل** vezninde, bağdır; onun çoğulu **أَنْكَالٌ**dur. Ve **نَكَّلَ** onunla **تَنْكِيلاً**: yani onu **نَكَالا** ve başkası için ibret kıldı. Ve **نَكَلَ** düşmandan ve yeminden, **دخل** babındandır; yani korkaklık etti. Ebû Ubeyd dedi: **نَكِلَ** kesre ile, onda bir dildir; el-Asma‘î onu inkâr etti. Ve hadiste: ﴿إن الله يُحب **النَّكَل** على **النَّكَل**﴾ iki fetha ile; yani güçlü, tecrübeli adamı, güçlü, tecrübeli at üzerinde (sever) demektir.
الراغب
نكل
- Denilir: **نكل عن الشيء**: zayıfladı ve âciz kaldı; ve **نكلته**: onu bağladım; ve **النكل**: binitin bağı ve gemin demiri; ikisinin de engelleyici olmaları sebebiyle; çoğulu: **الأنكال**. Yüce Allah dedi: }إن لدينا أنكالا وجحيما﴿[المزمل/12]. Ve **نكلت به**: onunla, başkası onunla engellensin diye, onda (öyle) bir şey yaptığın zaman; ve o fiilin adı **نكال**dır. Yüce Allah dedi:﴾فجعلناها نكالا لما بين يديها وما خلفها﴿[البقرة/ 66], ve dedi:﴾جزاء بما كسبا نكالا من الله{ [المائدة/38]. Ve hadiste: ) إن الله يحب النكل على النكل) (Ebû Hureyre’den: Allah **النكل**i **النكل** üzerine sever. Denildi: **النكل** üzerine **النكل** nedir? Dedi: güçlü, tecrübeli, başlayıp tekrar eden adam; güçlü, tecrübeli at üzerinde.
İbn Kesîr dedi: zannımın çoğu, onu merfû kıldığıdır; İbn Kesîr’den başkası dedi: Ebû Hureyre’den, onu merfû kılmaz. Bakınız: غريب الحديث 3/44؛ والفائق 3/127), yani: güçlü adam, güçlü at üzerinde.
ملخص اللسان
1.     **نَكَلَ عنه يَنْكِل**: **ضرب** ve **نصر** ve **علم** gibi; **نكولاً**: geri döndü ve korkaklık etti; denilir: **نَكَل عن العدوّ وعن اليمين يَنْكُل**; damme ile; yani korkaklık etti; ve **الناكِلُ**: zayıf korkaktır.
2.     Ve **يَنْكُل نُكولاً** ve **نَكِلَ**: geri döndü.
3.    Ve **نَكَّله عن الشيء**: onu ondan çevirdi. Ve **أَنْكَلْت الرجلَ عن حاجته إِنْكالاً**: onu ondan ittiğim zaman.
4.     **النّكل**: onu başkası için **نَكالاً** kıldığın şeyin adıdır; onu gördüğünde, onun yaptığını yapmaktan korkar. : **نَكَّل به تَنْكِيلاً**: onu **نَكالاً** ve başkası için ibret kıldığı zaman. Ve denilir: **نَكَّلْت بفلان**: onu, işlediği bir suçtan dolayı, başkasını onun benzerini işlemeye kalkışmaktan alıkoyacak bir ceza ile cezalandırdığım zaman.
5.     Yüce Allah’ın sözü: **فجعلناهما نَكالاً لما بين يَدَيْها وما خَلْفها**; yani bu fiili, onu yapan birinin benzerini yapmaktan vazgeçeceği bir ibret kıldık; böylece, cumartesi konusunda haddi aşan yahudilerin başına gelenin benzeri ona gelir. Ve **نَكَل بفلان**: onu gördüğünde başkasının ondan sakınacağı bir iş yaptığında; ve denildi: **نَكَله** onu, önündekinden uzaklaştırdı.
6.     Ve adam **نِكْل** ve **نَكَلٌ**: düşmanları onunla **نُكِّل** edildiği zaman; yani itildiler ve zelil kılındılar. Ve Allah onu **بِنُكْلة** ile attı; yani onunla onu **يُنَكِّله** kılacak şeyle. Ve adam **نَكَل**: güçlü, tecrübeli, yiğit; at da böyledir.
7.  Ve **النِّكْلُ** kesre ile: her ne olursa olsun şiddetli bağdır; çoğulu **أَنْكال**dır. Ve aziz tenzilde: **إِنَّ لدينا أَنْكالاً وجَحِيماً**; denildi: ateşten bağlardır. Ve bağlara **أَنْكال** denildi; çünkü onlarla **يُنْكَل** edilir; yani engellenir. Ve **النِّكْلُ**: gemlerden bir türdür.
8.    **مُضَرُ صَخْرة اللهِ التي لا تُنكل**: yani üzerine musallat kılındığı şeyden itilmez; çünkü yerde sabittir. Denilir: **أَنْكَلْت الرجل عن حاجته**: onu ondan ittiğim zaman.
لسان العرب
● - **نكل**: **نَكَلَ عنه يَنْكِل**      (* “**نكل عنه ينكل إلخ**” sözü: **القاموس**un ibaresidir: **نكل**      عنه **ضرب** ve **نصر** ve **علم** gibi; **نكولاً**: geri döndü ve korkaklık etti) ve **يَنْكُل نُكولاً** ve **نَكِلَ**:      geri döndü. Denilir: **نَكَل عن العدوّ وعن اليمين يَنْكُل**; damme ile; yani korkaklık etti.      Ve **نَكَّله عن الشيء**: onu ondan çevirdi. Ve denilir:      **نكَل الرجل عن الأَمر يَنْكُل نُكولاً**: ondan korkaklık ettiği zaman. Ve başka bir dil: **نَكِل** kesre ile, **يَنْكَل**; birincisi daha iyidir. **الليث**:      **النّكل**      (* “**الليث النكل إلخ**” sözü: **التهذيب**in ibaresidir: **الليث النكال اسم إلخ**)      onu gördüğünde, onun yaptığını yapmaktan korksun diye, onu başkası için **نَكالاً** kıldığın şeyin adıdır.      **الجوهري**: **نَكَّل به تَنْكِيلاً**: onu **نَكالاً** ve başkası için ibret kıldığı zaman. Ve denilir:      **نَكَّلْت بفلان**: onu, işlediği bir suçtan dolayı, başkasını onun benzerini işlemeye kalkışmaktan alıkoyacak bir ceza ile cezalandırdığım zaman.      Ve **أَنْكَلْت الرجلَ عن حاجته إِنْكالاً**: onu ondan ittiğim zaman. Ve Yüce Allah’ın sözü:      **فجعلناهما نَكالاً لما بين يَدَيْها وما خَلْفها**; **الزجاج** dedi: yani bu fiili, onu yapan birinin benzerini yapmaktan vazgeçeceği bir ibret kıldık; böylece, cumartesi konusunda haddi aşan yahudilerin başına gelenin benzeri ona gelir. Ve oruçta visâl hadisi: لو تأَخَّر      لزدْتُكُم كالتَّنْكِيل لهم yani onlara ceza olarak. **المحكم**: ve **نَكَل بفلان**: onu gördüğünde başkasının ondan sakınacağı bir iş yaptığında; ve denildi: **نَكَله** onu, önündekinden uzaklaştırdı.  Ve **النَّكال** ve **النُّكْلة** ve **المَنْكَل**: her ne olursa olsun, başkasıyla **نَكَلْت** ettiğin şeydir.      **الجوهري**: **المَنْكَل** insana **يُنَكِّل** eden şeydir. Ve **نَكِل الرجل**:      **النَّكَالَ**ı kabul etti; İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşâd etti:
      فاتَّقُوا اللهَ، وخَلُّوا بيننا
      نَبْلغِ الثَّأْر، ويَنْكَلْ مَنْ نَكِلْ
      Ve o, **نِكْلُ شَرٍّ**dür; yani düşmanları onunla **يُنَكَّل** edilir; Yakub bunu **المنطق**ta nakletti; bazı nüshalarda: düşmanları onunla **يُنْكَل** edilir.      **التهذيب**: ve falan **نِكْلُ شَرٍّ**dür; yani ona karşı güçlüdür; ve **نِكْل شرّ** olur; yani şerde **يُنَكِّل** eder. Ve adam **نِكْل** ve **نَكَلٌ**: düşmanları onunla **نُكِّل** edildiği zaman; yani itildiler    ve zelil kılındılar. Ve Allah onu **بِنُكْلة** ile attı; yani onunla onu **يُنَكِّله** kılacak şeyle. Ve **النِّكْلُ** kesre ile:      her ne olursa olsun şiddetli bağdır; çoğulu **أَنْكال**dır. Ve aziz tenzilde:      **إِنَّ لدينا أَنْكالاً وجَحِيماً**; denildi: ateşten bağlardır. Ve hadiste: يؤتى      بقوم في **النُّكُول**; bağlar manasında; tekili **نِكْل**dir; ayrıca **أَنْكال** üzerine de çoğul yapılır. Ve bağlara **أَنْكال** denildi; çünkü onlarla **يُنْكَل** edilir; yani engellenir. Ve **الناكِلُ**:      zayıf korkaktır. Ve **النِّكْلُ**: gemlerden bir türdür; ve denildi: o, posta hayvanının gemidir; ona **نِكْل** denildi; çünkü gemlenen onunla **يُنْكَل** edilir; yani itilir; nitekim binitin **حَكَمة**sine **حَكَمَة** denildi; çünkü o, biniti huysuzluktan men eder. **شمر**: **النِّكْل** rakibini yenen şeydir; ve **النِّكْل** gemdir; ve **النِّكْل** bağdır; ve **النِّكْل** gemin demiridir.      Ve **النَّكَلُ**: kovanın askısıdır; ve İbn Berrî inşâd etti:
      تشدُّ عَقْدَ نَكَلٍ وأَكْراب
      Ve adam **نَكَل**: güçlü, tecrübeli, yiğit; at da böyledir. Ve hadiste: Allah      **النَّكَل**i **النَّكَل** üzerine sever; hareke ile; ona denildi: **النَّكَل** üzerine **النَّكَل** nedir?      Dedi: güçlü, tecrübeli, **المبدئ المعيد**; yani gazvesinde başladı ve benzeri atlar üzerine tekrar döndü. Ve **الصحاح**ta: **النَّكَل** üzerine **النَّكَل**, güçlü, tecrübeli adamı, güçlü, tecrübeli at üzerinde demektir. Ve İbn Berrî, recez söyleyen için inşâd etti:
      ضرْباً بكفَّيْ نَكَلٍ لم يُنْكَل
      İbnü’l-Esîr dedi: **النَّكَل** hareke ile, **التَّنْكِيل**dendir; o da men etme ve istediğinden uzaklaştırmadır; bundan: yeminde **النُّكول**; o da ondan kaçınma ve ona girişmeyi terk etmedir. Ve bundan hadiste:      **مُضَرُ صَخْرة اللهِ التي لا تُنكل**: yani üzerine musallat kılındığı şeyden itilmez; çünkü yerde sabittir.      Denilir: **أَنْكَلْت الرجل عن حاجته**: onu ondan ittiğim zaman; ve bundan Maiz hadisi:      لأَنْكُلَنَّه عنهنَّ: yani onu onlardan men edeceğim. Ve Ali hadisi: غير **نِكْلٍ** في      قَدَمٍ ولا واهناً في عزم: yani korkaklık olmaksızın ve girişmede gevşeklik olmaksızın; ve **القَدَم** bazen ilerleme manasındadır. **الفراء**: denilir: adam **نِكْل** ve **نَكَل**; sanki düşmanları onunla **تُنْكَل** edilir; manası hadisteki tefsire yakındır. Dedi: ayrıca denilir: adam **بِدْل** ve **بَدَل** ve **مِثْل** ve **مَثَل** ve **شِبْه** ve **شَبَه**; dedi: **فِعْل** ve **فَعَل**de, aynı manada, bu dört harften başkasını işitmedik.      Ve **المَنْكَلُ**: kayanın adıdır; Huzeylîdir; dedi:
      فارْمِ على أَقْفائهم بِمَنْكَل،
      بصخرةٍ أَو عَرْض جَيشٍ جَحْفَل
      Ve **أَنْكَلْت الحجَر عن مكانه**: onu yerinden ittiğim zaman.
مقاييس اللغة:
(**نكل**) **النون** ve **الكاف** ve **اللام**; sahih bir asıldır; men etmeye ve kaçınmaya delâlet eder; dalları ona döner. Ve **نَكَل عنه نُكولاً يَنكِل**. Bunun aslı **النِّكْل**dir: bağ; çoğulu **أنكال**dır; çünkü o **يَنْكُل** eder; yani men eder. Ve **النِّكْل**: gemin demiridir. Ve o, işlerden **ناكل**dir: onlara karşı zayıftır. İbn Düreyd dedi: Allah onu **بنُكْلِهِ وبِنُكلَةٍ** ile attı; yani onu, onunla([1]) **ينكِّله** kılacak şeyle attı.
Ve bu babdandır: **نَكَّلت به تنكيلاً** ve **نَكَّلت به نَكالاً**; o, o kıyastır; manası: ona, tekrar etmeyi men edecek ve başkasını onun yaptığının benzerini yapmaktan men edecek şeyi yaptı. Bu, iki vecihden daha iyisidir. Ve denilir: **المَنْكَل**: insana **ينكِّل** eden şeydir. Dedi:
* وارْمِ عَلَى أقفائِهِمْ بمَنْكَلِ([2]) *
أما hadise gelince: “إنّ الله تعالى يحبُّ **النَّكَلَ** على **النَّكَل**”, onun tefsiri hadiste: güçlü, tecrübeli adamın, güçlü, tecrübeli at üzerinde olmasıdır. Bu, onda gelen tefsir içindir; bizim zikrettiğimiz asıldan değildir.
القاموس المحيط:
**نَكَِلَ عنه**; **ضَرَبَ** ve **نَصَرَ** ve **عَلِمَ** gibi; **نُكولاً**: geri döndü ve korkaklık etti. Ve **نَكَّلَ به تَنْكيلاً**: onunla, başkasını sakındıracak bir iş yaptı. Veya **نَكَلَه**: onu, önündekinden uzaklaştırdı. Ve **النَّكالُ** ve **النُّكْلَةُ** damme ile ve **المَنْكَل** **مَقْعَد** gibi: her ne olursa olsun, başkasıyla **نَكَّلْتَ** ettiğin şeydir. Ve **سَمِعَ** gibi: **النَّكالَ**ı kabul etti. Ve o, **لَنِكْلُ شَرٍّ**dür; kesre ile; yani düşmanları onunla **يُنَكَّلُ** edilir. Ve Allah onu **بِنُكْلَةٍ** ile attı; damme ile; yani onunla onu **يُنَكِّلُه** kılacak şeyle. Ve **النِّكْلُ** kesre ile: şiddetli bağdır; çoğulu **أنْكالٌ**dır; veya ateşten bir bağdır; ve gemlerden bir türdür; veya posta hayvanının gemidir; ve gemin demiridir; ve yulardır. Ve hareke ile: kovanın askısıdır; ve adam: güçlü, tecrübeli, **المُبْدِىءُ المعِيدُ**; at da böyledir; ve bundan: “ إن الله يُحِبُّ **النَّكَلَ** على **النَّكَلِ** ”. Ve **مقعد** gibi: kayadır. Ve **منْبَر** gibi: insana **يُنَكِّلُ** eden şeydir. Ve **أنْكَلَهُ**: onu itti. Ve **الناكِلُ**: zayıf ve korkaktır. Ve hadiste: “ **مُضَرُ صَخْرَةُ اللهِ التي لا تُنْكَلُ** ”: yani üzerine düştüğü şeyden itilmez.
تاج العروس:
( **نكَل عنه كضرب ونصر وعلم** ) sonuncusunu el-Asma‘î inkâr etti; başkası onu sabit kıldı; ve denildi: o, Benî Temîm’in dilidir. Birincisine gelince: onu el-Mutrizzî ve ez-Zemahşerî nakletti; çoğu, ikinciyle yetindi. Ve **الاقتطاف**ta: muzariyi damme ile getirmek meşhurdur. ( **نكولا** ) damme ile; üçlü için masdardır; bağlamının gerektirdiği üzere; doğru olan: onun, ikincinin masdarı olmasıdır; **قعد قعودا** gibi. ( **نكص** ) yani geri döndü; el-Mutrizzî dedi: kendisine bir şey isabet eden şeyden; yahut onu vaad edip ona karşı koyan şeyden; yahut eda etmek istediği bir şahitlikten; yahut üzerine vacip olan bir yeminden. ( و ) denilir: **نكل عن الامر ينكل عنه نكولا**: eğer ( **جبن** ) ondan korkaklık ettiyse. ( **ونكل به تنكيلا** ) eğer onu, işlediği bir suçtan dolayı, başkasını alıkoyacak bir ceza ile cezalandırdıysa; veya ( **صنع به صنيعا يحذر غيره** ) onun benzerini işlemeye kalkışmaktan. Ve **المحكم**de: onu gördüğünde başkasını ondan sakındırır. ( أو نكله نحاه عما قبله ) **ينكله نكولا**. ( **والنكال** ) **سحاب** gibi. ( **والنكلة بالضم و** ) **المنكل** ( **كمقعد ما نكلت به غيرك كائنا ما كان** ) İbn Düreyd dedi: **النكلة** damme ile, onların “**نكل به نكلة قبيحة**” sözündendir; sanki onu, onunla **ينكله** kılacak şeyle attı. Ve ez-Zeccâc, Yüce Allah’ın sözü hakkında: **فجعلناها نكالا لما بين يديها وما خلفها**: yani bu fiili, onu yapan birinin benzerini yapmaktan vazgeçeceği bir ibret kıldık; böylece, cumartesi konusunda haddi aşan yahudilerin başına gelenin benzeri ona gelir. ( و ) adam **نكل** ( **كسمع قبل النكال** ) İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşâd etti: **واتقوا الله وخلوا بيننا * نبلغ الثأر وننكل من نكل**. ( و ) denilir: ( **انه لنكل شريا لكسر أي ينكل به أعداؤه** ) Yakub bunu **المنطق**ta nakletti. Ve **التهذيب**te: falan **نكل شر**dür; yani ona karşı güçlüdür; ve **نكل شر** olur; yani şerde **ينكل** eder. ( **ورماه** ) Allah ( **بنكلة بالضم أي بما ينكله به** ) İbn Düreyd’den. ( **والنكل بالكسر القيد الشديد** ) her ne olursa olsun. ( **ج أنكال** ) ve bundan Yüce Allah’ın sözü: **ان لدينا أنكالا وجحيما**. ( **أو** ) o ( **قيد من نار** )dır; ayet bununla da tefsir edildi. ( و ) **النكل** ( **ضرب من اللجم** ) şiddetlidir. ( **أو** ) o ( **لجام البريد** )dir; ona bu ad verildi; çünkü gemlenen onunla **ينكل** edilir; yani itilir; nitekim binitin **حكمة**sine **حكمة** denildi; çünkü o, biniti huysuzluktan men eder. ( و ) **النكل** ( **حديدة اللجام و** ) ayrıca ( **الزمام** )dır; es-Sâgânî nakletti. ( و ) **النكل** ( **بالتحريك عناج الدلو** ) Ebû Zeyd’den; İbn Berrî inşâd etti: * **تشد عقد نكل وأكراب** *. ( و ) ayrıca ( **الرجل القوى المجرب** ) yiğit; **النكل** kesre ile olan dilde; sanki düşmanları onunla **ينكل** edilir. Ve bunun benzeri: **بدل وبدل** ve **شبه وشبه** ve **مثل ومثل**; ve **فعل** ve **فعل**de, aynı manada, bu dört harften başka işitilmedi; el-Ferrâ dedi. Ayrıca adam ( **المبدئ المعيد** ): yani gazvesinde başladı ve tekrar döndü. ( **وكذا الفرس ومنه** ) hadiste: ( **ان الله يحب النكل على النكل** ) yani güçlü, tecrübeli, **المبدئ المعيد** adam; benzeri atlar üzerinde. Ve İbn Berrî, recez söyleyen için inşâd etti: * **ضربا بكفى نكل لم ينكل** *. ( و ) **المنكل** ( **كمقعد الصخر** ) Huzeylîdir; ve bununla, Riyâh el-Mu’ammalî’nin sözü tefsir edildi: **يا رب أشقاني بنو مؤمل * فارم على أقفائهم بمنكل * بصخرة أو عرض جيش جحفل**. ( و ) **المنكل** ( **كمنبر الذى ينكل بالانسان** ) el-Cevherî nakletti. ( **وأنكله** ) ihtiyacından, eğer ( **دفعه** ) onu ondan ittiyse. ( **والناكل الضعيف والجبان وفي الحديث مضر صخرة الله التى لا تنكل أي لا تدفع عما وقعت عليه** ) ve denildi: üzerine musallat kılındığı şeyden; çünkü yerde sabittir. Ve denildi: yenilmez. * Ve istidrâk edilenlerdendir: **النكول** damme ile; bağlar; **نكل** kesre ile olanın çoğuludur; ve bundan hadiste: **يؤتى بقوم في النكول**. Ve adam **نكل** **عنى** gibi: itti ve zelil kıldı. Şemmer dedi: **النكل** kesre ile, rakibini yenen şeydir. İbnü’l-Esîr dedi: **النكل** hareke ile, **التنكيل**dendir; o da men etme ve istediğinden uzaklaştırmadır. Ve Ali hadisi: **غير نكل في قدم ولا وهنا في عزم**; o, kesre iledir; yani korkaklık olmaksızın ve girişmede çekinme olmaksızın. Ve **أنكل الحجر عن مكانه**: onu yerinden kaldırdığı zaman. Ve **نكلى** **ذكري** gibi: Mısır’da bir köydür; ona vardım.
