# نكل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%83%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نكل

نَكَلَ عنه يَنْكِل
(* قوله «نكل عنه ينكل إلخ» عبارة القاموس: نكل
عنه كضرب ونصر وعلم نكولاً: نكص وجبن) ويَنْكُل نُكولاً ونَكِلَ: نَكَصَ. يقال: نَكَل عن العدوّ وعن اليمين يَنْكُل، بالضم، أَي جَبُنَ، ونَكَّله عن الشيء: صرفه عنه. ويقال: نكَل الرجل عن الأَمر يَنْكُل نُكولاً إِذا جَبُنَ عنه، ولغة أُخرى نَكِل، بالكسر، يَنْكَل، والأُولى أَجود. الليث: النّكل
(* قوله «الليث النكل إلخ» عبارة التهذيب: الليث النكال اسم إلخ) اسم لما جعلْته نَكالاً لغيره إِذا رآه خاف أَن يعمل عمله. الجوهري: نَكَّل به تَنْكِيلاً إِذا جعله نَكالاً وعِبْرة لغيره. ويقال: نَكَّلْت بفلان إِذا عاقبته في جُرْم أَجرمه عُقوبةُ تَنَكِّل غيره عن ارتكاب مثله.
وأَنْكَلْت الرجلَ عن حاجته إِنْكالاً إِذا دفعته عنها. وقوله تعالى: فجعلناهما نَكالاً لما بين يَدَيْها وما خَلْفها؛ قال الزجاج: أَي جعلنا هذه الفَعلة عِبرةً يَنْكُل أَن يفعل مثلَها فاعلٌ فَيناله مثل الذي نال اليهود المُعْتَدِين في السَّبْت. وفي حديث وِصالِ الصوم: لو تأَخَّر لزدْتُكُم كالتَّنْكِيل لهم أَي عُقوبة لهم. المحكم: ونَكَل بفلان إِذا صنع به صَنِيعاً يحذَر غيره منه إِذا رآه، وقيل: نَكَله نحَّاه عما قِبَلَه. والنَّكال والنُّكْلة والمَنْكَل: ما نَكَلْت به غيرك كائناً ما كان. الجوهري: المَنْكَل الذي يُنَكِّل بالإِنسان. ونَكِل الرجل: قَبِلَ النَّكَالَ؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
فاتَّقُوا اللهَ، وخَلُّوا بيننا
نَبْلغِ الثَّأْر، ويَنْكَلْ مَنْ نَكِلْ
وإِنه لَنِكْلُ شَرٍّ أَي يُنَكَّل به أَعداؤه؛ حكاه يعقوب في المنطق، وفي بعض النسخ: يُنْكَل به أَعداؤه.
التهذيب: وفلان نِكْلُ شَرٍّ أَي قويّ عليه، ويكون نِكْل شرّ أَي يُنَكِّل في الشر. ورجل نِكْل ونَكَلٌ إِذا نُكِّل به أَعداؤه أَي دُفِعوا وأُذِلُّوا. ورَماه الله بِنُكْلة أَي بما يُنَكِّله به. والنِّكْلُ، بالكسر: القيد الشديد من أَي شيء كان، والجمع أَنْكال. وفي التنزيل العزيز: إِنَّ لدينا أَنْكالاً وجَحِيماً؛ قيل: هي قيود من نارٍ. وفي الحديث: يؤتى بقوم في النُّكُول، بمعنى القُيود، الواحد نِكْل ويجمع أَيضاً على أَنْكال، وسميت القيود أَنْكالاً لأَنها يُنْكَل بها أَي يُمنع. والناكِلُ: الجَبانُ الضعيفُ. والنِّكْلُ: ضرْب من اللُّجُم، وقيل: هو لِجام البَرِيدِ قيل له نِكْل لأَنه يُنْكَل به المُلْجَم أَي يُدفَع، كما سميت حَكَمة الدابة حَكَمَة لأَنها تمنع الدابة عن الصُّعوبة. شمر: النِّكْل الذي يغلب قِرْنَه، والنِّكْل اللِّجام، والنِّكْل القيد، والنِّكْل حديدة اللجام. والنَّكَلُ: عِناجُ الدَّلْوِ؛ وأَنشد ابن بري:
تشدُّ عَقْدَ نَكَلٍ وأَكْراب
ورجل نَكَل: قويٌّ مجرَّب شجاع، وكذلك الفرَس. وفي الحديث: إِن الله يحب النَّكَل على النَّكَل، بالتحريك، قيل له: وما النَّكَل على النَّكَل؟ قال: الرجل القويُّ المجرَّب المبدئ المعيدُ أَي الذي أَبدأَ في غَزْوِه وأَعاد على مثله من الخيل، وفي الصحاح: النَّكَل على النَّكَل يعني الرجل القويَّ المجرَّب على الفرس القوي المجرَّب؛ وأَنشد ابن بري للراجز: ضرْباً بكفَّيْ نَكَلٍ لم يُنْكَل
قال ابن الأَثير: النَّكَل، بالتحريك، من التَّنْكِيل وهو المنع والتنحية عما يريد؛ ومنه النُّكول في اليمين وهو الامتناع منها وترك الإِقدام عليها؛ ومنه الحديث: مُضَرُ صَخْرة اللهِ التي لا تُنكل أَي لا تُدْفَع عمَّا سُلِّطت عليه لثبوتها في الأَرض.
يقال: أَنْكَلْت الرجل عن حاجته إِذا دَفَعْتَه عنها؛ ومنه حديث ماعِزٍ: لأَنْكُلَنَّه عنهنَّ أَي لأَمنَعنَّه. وفي حديث عليّ: غير نِكْلٍ في قَدَمٍ ولا واهناً في عزم أَي بغير جُبن ولا إِحْجام في الإِقدام، وقد يكون القَدَم بمعنى التقدم. الفراء: يقال رجل نِكْل ونَكَل كأَنه تُنْكَل به أَعداؤه، ومعناه قريب من التفسير الذي في الحديث، قال: ويقال أَيضاً رجل بِدْل وبَدَل ومِثْل ومَثَل وشِبْه وشَبَه، قال: ولم نسمع في فِعْل وفَعَل بمعنى واحد غير هذه الأَربعة الأَحرف.
والمَنْكَلُ: اسم الصخر، هذلية؛ قال:
فارْمِ على أَقْفائهم بِمَنْكَل،
بصخرةٍ أَو عَرْض جَيشٍ جَحْفَل
وأَنْكَلْت الحجَر عن مكانه إِذا دفعته عنه.

### Türkçe

**نَكَلَ** ondan **يَنْكِل**
(*Onun sözü: «**نكل عنه ينكل إلخ**» **القاموس**’un ibaresidir: **نكل** ondan, **ضرب** ve **نصر** ve **علم** gibi, **نكولاً**: geri döndü ve korktu*) ve **يَنْكُل** **نُكولاً** ve **نَكِلَ**:
**نَكَصَ**. Denilir: **نَكَل** düşmandan ve yeminden **يَنْكُل**, damme ile; yani korktu,
ve **نَكَّله** onu şeyden: onu ondan çevirdi. Ve denilir: adam işten **نكَل** **يَنْكُل** **نُكولاً**; ondan korktuğu zaman; başka bir dil: **نَكِل** kesre ile, **يَنْكَل**; ve birincisi daha iyidir. **الليث**:
**النّكل**
(*Onun sözü: «**الليث النكل إلخ**» **التهذيب**’in ibaresidir: **الليث النكال** isimdir إلخ*)
başkası için onu gördüğünde onun işini yapmaktan korksun diye, başkası için **نَكالاً** kıldığın şeye isimdir.

**الجوهري**: **نَكَّل** onunla **تَنْكِيلاً**; onu başkası için **نَكالاً** ve ibret kıldığı zaman. Ve denilir:
**نَكَّلْت** falanla; işlediği bir suçta onu cezalandırdığım zaman; başkasını onun benzerini işlemeye girişmekten **تَنَكِّل** eden bir ceza.

Ve **أَنْكَلْت** adamı ihtiyacından **إِنْكالاً**; onu ondan ittiğim zaman. Ve Yüce sözü:
“**فجعلناهما نَكالاً لما بين يَدَيْها وما خَلْفها**”; **الزجاج** dedi: yani bu fiili, onu yapan bir yapanın onun benzerini yapmaktan **يَنْكُل** edeceği bir ibret kıldık; böylece, cumartesi hakkında haddi aşan Yahudilere erişen şeyin benzeri ona erişir. Oruçta **وِصال** hadîsinde: “Eğer gecikseydim elbette size artırırdım, onlar için **كالتَّنْكِيل** gibi”; yani onlar için bir ceza. **المحكم**: ve **نَكَل** falanla; onu gördüğünde başkasının ondan sakınacağı bir iş onunla yaptığı zaman; ve denildi: **نَكَله** onu, önünde olana karşı ondan uzaklaştırdı.

Ve **النَّكال** ve **النُّكْلة** ve **المَنْكَل**: her ne olursa olsun, onunla başkasına **نَكَلْت** ettiğin şeydir. **الجوهري**: **المَنْكَل** insana **يُنَكِّل** eden şeydir. Ve **نَكِل** adam:
**النَّكَالَ**’ı kabul etti; İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşad etti:
فاتَّقُوا اللهَ، وخَلُّوا بيننا
نَبْلغِ الثَّأْر، ويَنْكَلْ مَنْ نَكِلْ

Ve o, **لَنِكْلُ شَرٍّ**’dir; yani düşmanları onunla **يُنَكَّل** edilir; Yakub bunu **المنطق**’ta nakletti; ve bazı nüshalarda: düşmanları onunla **يُنْكَل** edilir.

**التهذيب**: ve falan **نِكْلُ شَرٍّ**’dir; yani ona karşı güçlüdür; ve **نِكْل شرّ** olur; yani şerde **يُنَكِّل** eder. Ve bir adam **نِكْل** ve **نَكَلٌ**’dir; düşmanları onunla **نُكِّل** edildiği zaman; yani itildiler ve zelil kılındılar. Ve Allah onu **بِنُكْلة** ile attı; yani onunla onu **يُنَكِّله** ettiği şeyle. Ve **النِّكْلُ**, kesre ile: her ne şeyden olursa olsun, şiddetli bağdır; çoğulu **أَنْكال**. Aziz tenzilde:
“**إِنَّ لدينا أَنْكالاً وجَحِيماً**”; denildi: onlar ateşten bağlardır. Hadîste: bir kavim **في النُّكُول** içinde getirilir; bağlar manasında; tekili **نِكْل**’dir ve ayrıca **أَنْكال** üzerine de cem‘ olunur; ve bağlara **أَنْكال** denildi; çünkü onlarla **يُنْكَل** edilir; yani engellenir. Ve **الناكِلُ**:
korkan zayıf. Ve **النِّكْلُ**: gemlerden bir tür; ve denildi: o, posta hayvanının gemidir; ona **نِكْل** denildi; çünkü onunla gemlenmiş olan **يُنْكَل** edilir; yani itilir; tıpkı binek hayvanının **حَكَمة**’sine **حَكَمَة** denildiği gibi; çünkü o, hayvanı huysuzluktan men eder. **شمر**: **النِّكْل** rakibini yenen şeydir; ve **النِّكْل** gemdir; ve **النِّكْل** bağdır; ve **النِّكْل** gemin demiridir.

Ve **النَّكَلُ**: kovanın **عِناجُ**’udur; ve İbn Berrî inşad etti:
تشدُّ عَقْدَ نَكَلٍ وأَكْراب

Ve bir adam **نَكَل**: güçlü, tecrübeli, cesur; ve at da böyledir. Hadîste: “Şüphesiz Allah **النَّكَل**’i **على النَّكَل** sever”, hareke ile; ona denildi: **النَّكَل على النَّكَل** nedir? Dedi: güçlü, tecrübeli, başlayıp geri dönen adam; yani gazvesinde başladı ve onun benzeri atlar üzerine tekrar döndü. **الصحاح**’ta: **النَّكَل على النَّكَل** güçlü tecrübeli adamı, güçlü tecrübeli at üzerinde, demektir; ve İbn Berrî recez söyleyene ait inşad etti:
ضرْباً بكفَّيْ نَكَلٍ لم يُنْكَل

İbnü’l-Esîr dedi: **النَّكَل**, hareke ile, **التَّنْكِيل**’dendir; o da men etmek ve istediğinden uzaklaştırmaktır; ondan, yeminde **النُّكول** vardır; o da ondan kaçınmak ve ona girişmeyi terk etmektir; ve ondan hadîs: “**مُضَرُ صَخْرة اللهِ التي لا تُنكل**”; yani üzerine musallat kılındığı şeyden itilmez; onun yerde sabit oluşu sebebiyle.

Denilir: **أَنْكَلْت** adamı ihtiyacından; onu ondan ittiğim zaman; ve ondan Mâiz hadîsi: “Elbette onu onlardan **لأَنْكُلَنَّه**”; yani elbette onu men edeceğim. Ali hadîsinde: “bir ayakta **غير نِكْلٍ** ve bir azimde gevşek olmayan”; yani korkaklık ve girişmede geri durma olmaksızın; ve **القَدَم** ilerleme manasında da olabilir. **الفراء**: denilir: adam **نِكْل** ve **نَكَل**; sanki onunla düşmanları **تُنْكَل** edilir; ve manası, hadîste olan tefsire yakındır. Dedi: ve ayrıca denilir: adam **بِدْل** ve **بَدَل** ve **مِثْل** ve **مَثَل** ve **شِبْه** ve **شَبَه**. Dedi: **فِعْل** ve **فَعَل**’de, bir tek mana üzere, bu dört harften başkasını işitmedik.

Ve **المَنْكَلُ**: kayanın ismidir; Huzeyl dili; dedi:
فارْمِ على أَقْفائهم بِمَنْكَل،
بصخرةٍ أَو عَرْض جَيشٍ جَحْفَل

Ve **أَنْكَلْت** taşı yerinden; onu ondan ittiğim zaman.
