# نكي — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%83%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نكي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نكي

: ( ى ( *!نَكَى العَدُوَّ ، و ) نَكَى ( فيه ) *!يَنْكى ( *!نِكايَةً ) ، بالكسْر : إذا أَصابَ منه و ( قَتَلَ ) فيه ( وجَرَحَ ) فَوَهَنَ لذلكَ ، قالَ أبو النّجْم :
نَحْنُ مَنَعْنا وادِيَيْ لَصافا
*!نَنْكِي العِدى ونُكْرِمُ الأضْيافا ( و ) نَكَى ( القَرْحَةَ ) : لُغَةٌ في ( نَكَأَها ) ، بالهَمْزةِ ، وذلكَ إذا قَشَرَها

قبْلَ أَن تَبْرأَ فَنَدِيَتْ لذلكَ .
ومَرَّ له في أَوَّل الكِتابِ : نَكَأَ العَدُوَّ نَكَاهم ، فهذا يدلُّ على أنَّ كُلاًّ منهما سواءٌ في العَدُوِّ والقَرْحَةِ .
والذي في الفَصِيح : نَكَأَ القَرْحَةَ ، بالهَمْز ، *!ونَكَى العَدُوَّ ، بالياءِ ؛ زادَ المطرز : لا غَيْرِ .
وقال ابنُ السِّكِّيت في بابِ الحُرُوفِ التي تُهْمَز فيكونُ لها مَعْنًى ، ولا تُهْمَز فيكونُ لها مَعْنًى آخَرَ : نَكَأْتُ القَرْحَةَ أَنْكَؤُها نَكْأً إذا قَرَفْتها ؛ وقد *!نَكَيْتُ في العَدُوِّ *!أَنْكِي *!نِكَايةً : أَي هَزَمْته وغَلَبْته .
( و ) يقولونَ في الدّعاء : هَنِئت و ( لا *!تُنْكَ ) ، بضم التاءِ وفَتْح الكافِ : ( أَي ) ظَفِرْتَ ، و ( لا *!نُكِيتَ ) ، أَي ( ولا جُعِلْتَ *!مَنْكِيًّا ) ؛ وقيلَ : هَنَأَك اللهاُ ولا أَصابَكَ بوَجَعٍ ، ويُرْوَى ولا تُنْكَهْ بزيادَةِ الهاءِ ؛ وقد بَيَّتا ذلكَ في الهَمْزةِ فرَاجِعْه .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!نَكِيَ الرَّجُلُ ، كفَرِحَ ، *!يَنْكَى *!نَكاً إذا انْهَزَمَ وغلبَ وقهرَ .
وحكَى ابنُ الأعْرابي : أنَّ الليْلَ طَويلٌ ولا *!يَنْكِنا يَعْني لا نُنْكَ مِن هَمِّه وأَرَقِهِ بما*!يَنْكِينا ويَغَمُّنا .

### Türkçe

: ( ى ( **نَكَى العَدُوَّ** ، و ) **نَكَى** ( فيه ) **يَنْكى** ( **نِكايَةً** ) ، kesre ile: ondan isabet ettiği ve onda (öldürdüğü) ve (yaraladığı) zaman; bunun sebebiyle zayıfladı. Ebû’n-Necm dedi ki:
Biz Lâsafâ’nın iki vadisini menettik,
**نَنْكِي العِدى** ve misafirleri ikram ederiz. ( Ve ) **نَكَى** ( **القَرْحَةَ** ): ( **نَكَأَها** ) hakkında, hemze ile, bir lugattır; bu da, iyileşmeden önce onu soyduğu zaman; bunun sebebiyle (yara) yaşardı.

Ve kitabın evvelinde onun için geçti: **نَكَأَ العَدُوَّ نَكَاهم**; bu ise, ikisinin de düşman ve yara hususunda eşit olduğuna delâlet eder.
Ve **الفَصِيح**’te olan: **نَكَأَ القَرْحَةَ** , hemze ile; ve **نَكَى العَدُوَّ** , **الياءِ** ile; المطرز ilâve etti: başka değil.
Ve İbnü’s-Sikkît, hemzelenen harfler babında—ki onun için bir mânâ olur, hemzelenmezse onun için başka bir mânâ olur—dedi: **نَكَأْتُ القَرْحَةَ أَنْكَؤُها نَكْأً** onu kazıdığım zaman; ve muhakkak ben düşmanda **نَكَيْتُ**: **أَنْكِي** **نِكَايةً**; yani onu bozguna uğrattım ve ona galip geldim.
( Ve ) duada derler: **هَنِئت** ve ( **لا تُنْكَ** ), tâ’nın zammı ve kâf’ın fethi ile: (yani) zafere erdin; ve ( **لا نُكِيتَ** ), yani (ve **مَنْكِيًّا** kılınmadın); ve denildi: Allah sana afiyet verdi ve sana bir ağrı isabet ettirmedi; ve hâ’nın ziyadesiyle **ولا تُنْكَهْ** diye rivayet olunur; ve ikisi bunu hemzede beyan ettiler, ona müracaat et.
Ve ondan istidrâk olunanlardandır:
**نَكِيَ الرَّجُلُ** , feriha gibi, **يَنْكَى نَكاً**: bozguna uğradığı, galip gelindiği ve kahredildiği zaman.
Ve İbnü’l-A‘râbî hikâye etti: gecenin uzun olduğunu ve **يَنْكِنا** olmadığını; yani onun gamı ve uykusuzluğundan, bizi **يَنْكِينا** ve bizi kederlendiren şey sebebiyle, biz bunalmayız.
