# نمر (ن-م-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%85%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - م - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الراء والنون والميم معهما
ر ن م، ر م ن، ن م ر، م ر ن مستعملات
رنم:
التَّرنم: ما استلذذت من صوت الطّرب وتطريب الصَّوْت، وهو تَرَنُّم الصَّوتِ للقَوْس والعُود والحمامةِ ونحوها. وهو يُرَنِّم الصَّوْتَ، ويَتَرَنَّمُ في صوته.
رمن:
الرُّمّان: معروفٌ، من الفواكه، الواحدةُ: رُمّانة.
نمر:
النَّمِرُ: سَبُعٌ أَخْبَثُ من الأَسَد. ويُقال للرَّجلِ السَّيىء الخُلُق: نَمِرٌ، وقد نَمِرَ وتَنَمَّرَ.
ونَمَّر وَجْهَهُ، أي: غبّره وعَبَّسَهُ.
والنَّمِرُ من السِّباع لونه أَنْمَرُ. وسَحابٌ نَمِرٌ: فيه آثار كآثار النَّمِر، قال أعرابيّ: أَرِنيها نَمِرة أركّها مَطِرةً.
ويُثنّى، فيقال: أرنيهما نَمِرَتَيْنِ أركّهما مَطِرتَيْنِ. ويُجمع: أرِنيهِنَّ نَمِراتٍ أركّهنّ مَطِراتٍ.
والنَّمير من الماء: العَذْب الهَنِيء المَريء، المُسمنِ النّاجع، قال:
كبِكْرِ مقاناةِ البياض بصُفـرةٍ		غذاها نَمِيرُ الماءِ غَيرُ المُحَلَّلِ
أي: لم يَنْزِلْ به أحدٌ.
وأنمار: حَيٌّ من ربيعة هم اليوم في اليمن.
والنّامرة: مِصْيَدة يُرْبط فيها شاةٌ، للذِّئب.
مرن:
مَرَنَ الشّيءُ يَمْرُنُ مُرُونةً، إذا استمرّ، وهو لَيِّنٌ في صَلابةٍ.
ومَرَنَتْ يَدُهُ على العمل: صَلُبَتْ واستَمَرَّتْ.. ومَرَنَ وَجْهُ فلانٍ على هذا الأمر، وإنّه لمُمَرَّنُ الوَجْه، قال: لِزازُ خَصْمٍ مَرِنٍ مُمَرَّنِ والمارِنُ: ما لانَ من الأنف، وفضل عن القَصَبة. والمارِنُ من الرِّماح: ما لان.
والمُرّانُ: الرِّماح الصُّلبة اللَّدْنة.

##### Türkçe

باب **الراء** و**النون** و**الميم** معهما
**ر ن م**، **ر م ن**، **ن م ر**، **م ر ن** kullanımdadırlar.

**رنم**:
**التَّرنم**: eğlence sesinden ve sesi terennüm etmekten hoşlandığın şey; o, yay, ud, güvercin ve benzerleri için sesin terennüm edilmesidir. Ve o, sesi terennüm eder; ve sesinde terennüm eder.

**رمن**:
**الرُّمّان**: bilinen; meyvelerdendir; teki: **رُمّانة**.

**نمر**:
**النَّمِرُ**: aslandan daha habis bir yırtıcı. Ve kötü huylu adama denilir: **نَمِرٌ**; ve **نَمِرَ** ve **تَنَمَّرَ**.
Ve **نَمَّر** yüzünü; yani: onu tozlandırdı ve onu astı.
Ve yırtıcılardan **النَّمِرُ**; rengi **أَنْمَرُ**dur. Ve **سَحابٌ نَمِرٌ**: onda **النَّمِر**in izleri gibi izler vardır; bir bedevî dedi ki: Bana onu **نَمِرة** olarak göster; onu **مَطِرةً** olarak binek yapayım.
Ve ikil yapılır; denilir: Bana ikisini **نَمِرَتَيْنِ** olarak göster; ikisini **مَطِرتَيْنِ** olarak binek yapayım. Ve çoğul yapılır: Bana onları **نَمِراتٍ** olarak göster; onları **مَطِراتٍ** olarak binek yapayım.
Ve sudan **النَّمير**: tatlı, hazmı kolay, hoş; semirten, fayda veren; dedi ki:
كبِكْرِ مقاناةِ البياض بصُفـرةٍ		غذاها نَمِيرُ الماءِ غَيرُ المُحَلَّلِ
yani: onun yanında hiç kimse konaklamadı.
Ve **أنمار**: Rebîa’dan bir kabile; bugün Yemen’dedirler.
Ve **النّامرة**: kurda karşı, içinde bir koyunun bağlandığı bir tuzak.

**مرن**:
**مَرَنَ** şey **يَمْرُنُ** **مُرُونةً**; eğer devam ettiyse; ve o, bir sertlik içinde yumuşaktır.
Ve eli işe karşı **مَرَنَتْ**: sertleşti ve devam etti. Ve falanın yüzü bu iş üzerinde **مَرَنَ**; ve şüphesiz o, yüzü **مُمَرَّنُ**dur; dedi ki: **لِزازُ خَصْمٍ مَرِنٍ مُمَرَّنِ**. Ve **المارِنُ**: burundan yumuşayan ve kıkırdaktan artan şeydir. Ve mızraklardan **المارِنُ**: yumuşayan şeydir.
Ve **المُرّانُ**: sert, esnek mızraklar.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النَمِرُ سَبُعٌ، والجمع نَمورٌ. وقد جاء في الشعر نُمُرٌ، وهو شاذٌّ ولعلَّه مقصورٌ منه. وقال:
فيها عَياييل أُسودٌ ونُمُرْ
والأنثى نَمِرَةٌ. وسحابٌ أَنْمَرُ. وقد نَمِرَ السحابُ بالكسر يَنْمَرُ نَمَراً، أي صار على لون النَمِرِ، ترى في خَلَلِهِ نِقاطاً. وقولهم: أرِنيها نَمِرَةً أَرِكَها مَطِرَةً. والأَنْمَرُ من الخيل: الذي على شِيَةِ النمِرِ، وهو أن تكون فيه بقعةٌ بيضاء وبقعةٌ أخرى على أيِّ لونٍ كان. والنَعَمُ النُمْرُ: التي فيها سوادٌ وبياض، جمع أَنْمَرَ. الأصمعيّ: تَنَمَّرَ له، أي تنكَّرَ له وتغيَّر وأوعده، لأنَّ النَمِرَ لا تلقاه أبداً إلا متنكِّراً غضبان. وقول الشاعر:
قومٌ إذا لبِسوا الحَديد		تَنَمَّروا حَلَقاً وقِـدَّا
أي تشبَّهوا بالنمر لاختلاف ألوان القِدِّ والحديدِ. والنَمِرَةُ: بُرْدَةٌ من الصوف تلبَسها الأعراب. وفي حديث سعد: "نَبَطِيٌّ في حُبْوَتِهِ، أعرابيٌّ في نَمِرَتِهِ، أسدٌ في تامورَتِهِ". وماءٌ نَميرٌ، أي ناجعٌ، عذباً كان أو غير عذب. وحَسَبٌ نَميرٌ، أي زاك.

##### Türkçe

**النَمِرُ**: bir yırtıcı hayvandır; çoğulu **نَمورٌ**dur. Şiirde **نُمُرٌ** da gelmiştir; bu şâzdır ve herhâlde ondan kısaltılmıştır. Ve dedi ki:
فيها عَياييل أُسودٌ ونُمُرْ
Dişisi **نَمِرَةٌ**dir. Ve **سحابٌ أَنْمَرُ**. Ve bulut, kesre ile **نَمِرَ** olur; **يَنْمَرُ نَمَراً**: yani **النَمِرِ**in rengi üzere oldu; onun aralıklarında noktalar görürsün. Ve onların sözü: **أرِنيها نَمِرَةً أَرِكَها مَطِرَةً**. Ve atlardan **الأَنْمَرُ**: **النمِرِ**in alâmeti üzere olan; o da, onda bir beyaz leke ve başka bir leke—hangi renk olursa olsun—bulunmasıdır. Ve **النَعَمُ النُمْرُ**: içinde siyahlık ve beyazlık bulunan; **أَنْمَرَ**ın cem‘idir. **الأصمعيّ**: Ona karşı **تَنَمَّرَ** etti; yani ona karşı tanınmaz oldu ve değişti ve onu tehdit etti; çünkü **النَمِرَ**e asla rastlamazsın ki ancak tanınmaz hâlde, öfkeli olarak (rastlarsın). Şairin sözü:
قومٌ إذا لبِسوا الحَديد		تَنَمَّروا حَلَقاً وقِـدَّا
Yani, **القِدِّ** ve **الحديدِ**in renklerinin farklılığı sebebiyle, **النمر**e benzediler. Ve **النَمِرَةُ**: Arap bedevîlerinin giydiği yünden bir **بُرْدَةٌ**dir. سعد hadîsinde: "**نَبَطِيٌّ في حُبْوَتِهِ، أعرابيٌّ في نَمِرَتِهِ، أسدٌ في تامورَتِهِ**". Ve **ماءٌ نَميرٌ**: yani faydalı; tatlı olsun veya tatlı olmayan. Ve **حَسَبٌ نَميرٌ**: yani temiz/arı.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ر ن م
رنم ، مرن ، نمر ، رمن .
رنم : أبو عُبَيد ، عن الأصمعيّ : مِن نَبات السهل : الحُرْبُثُ ، والرَّنَمة ، والتَّرِبَة .
قال شَمِر : رَواه المِسْعِريّ ، عن أبي عُبيد : الرَّنَمة .
وهو عِنْدنا : الرَّتَمة ، مِن دِقّ النَّبَات معروف .
وأَخبرني المُنذرِيّ ، عن أبي العَبّاس ، عن ابن الأعرابي ، قال : الرَّنَمة ، بالنُّون : ضَرْبٌ من الشَّجَر .
قلت : لم يَعرف شَمِر الرَّنمة فظنّ أنه تَصْحيف ، وصَيَّره الرَّتَمة ، والرَّتَمة : من الأَشجار الكِبَار ذات السّاق ؛ والرّنَمة ، من دِقّ النَّبات .
وقال اللَّيث : الرّنِيم : تَطْريب الصّوْت .
والترنُّم ، منه . والحمامة تَتَرَنَّم . والمُكّاء ، في صوته تَرْنِيم .
والقوسُ والعُود ما اسْتَلْذذت صَوْته فله تَرْنِيم ؛ وقال ذو الرُّمّة يَصِف الجُنْدُبَ :
كأنّ رِجْلَيْه رِجْلاَ مُقْطِفٍ عَجِلٍ
إذا تَجَاوَبَ من بُرْدَيْه تَرنِيمُ
أراد ب ( بُرْدَيْه ) : جَناحَيْه . وله صريرٌ يَقع فيها إذا رَمِض فَطار ، وجَعَله تَرنِيماً .
ثَعلب ، عن ابن الأعرابي ، قال : الرُّنُم : المُغَنِّيات المُجِيدات .
قال : والرُّنُم : الجَوَارِي الكَيِّسات .
رمن : الرُّمَّان ، معروف ، من الفَواكه ؛ قال الله تعالى في صِفة الجِنان : ( تُكَذِّبَانِ فِيهِمَا فَاكِهَةٌ وَنَخْلٌ وَرُمَّانٌ ) ( الرحمن : 68 ) .
يقول القائل الذي لا يَعرف العربيَّة وحُدودَها : إنّ الله عزّ وجلّ قال : ( تُكَذِّبَانِ فِيهِمَا فَاكِهَةٌ وَنَخْلٌ وَرُمَّانٌ ( ثم قال : ( فَاكِهَةٌ وَنَخْلٌ ( دلّ بالواو أنّ النخل والرُّمّان غير الفاكهة ، لأن الواو تَعْطف جُمْلة على جُملة .
قلت : وهذا جَهل بكلام العَرب ، والواو دَخلت للاختصاص ، وإن عُطِف بها . والعرب تَذْكر الشيءَ جُملةً ثم تَختَصّ من الجملة شيئاً ، تَفضِيلاً له وتَنبيهاً على ما فيه من الفضيلة ، وهو من الجملة ؛ ومنه قول الله عز وجل : ( حَافِظُواْ عَلَى الصَّلَوَاتِ والصَّلَواةِ الْوُسْطَى ) ( البقرة : 238 ) فقد أمرهم بالصَّلوات جُملة ، ثم أَعاد الوُسطى تَخصيصاً لها بالتَّشديد والتأكيد ، وكذلك أعاد النَّخل والرُّمان ترغيباً لأهل الجَنَّة فيهما ؛ ومن هذا قوله عزّ وجلّ : ( مَن كَانَ عَدُوًّا لّلَّهِ وَمَلائِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَجِبْرِيلَ وَمِيكَالَ ) ( البقرة : 98 ) ، فقد عُلم أنَّ جِبريل وميكال دَخَلا في الجملة ، وأُعيد ذكرهما دلالةً على فَضلهما وقُربهما مِن خالقهما .
ورَمّان ، بفتح الراء : موضعٌ .
ويُقال لِمَنبت الرُّمّان : مَرمَنة ، إذا كَثُر فيه أُصُوله .
والرُّمّانة ، تُصغّر : رُمَيمينة .
مرن : قال اللَّيثُ : مَرَن الشّيءُ يَمرُن مُرُوناً ، إذا استَمَرّ وهو لَيِّن في صَلاَبة .
ومَرَنَت يَدُ فلانٍ على العَمل ، أي صَلُبت واستَمَرّت .
ومَرَنَ وَجهُ الرَّجُل على هذا الأمر .
وإنه لَمُمَرَّنُ الوَجه ؛ قال رُؤبة :
فِرَارُ خَصمٍ مَعلٍ مُمَرَّنِ
والمَصدر : المُرُونة .
وقال شَمِر : مَرَنت الجِلدَ أَمرُنه مَرْناً ، ومَرَّنتُه تَمريناً .
وقد مَرَن الجِلد ، أي لانَ .
وأَمْرَنْت الرَّجُلَ بالقَوْل ، حتى مَرَن ، أي لانَ .
وقد مَرَّنُوه ، أي لَيَّنُوه .
وناقة مُمَارِنٌ : ذَلُولٌ مَرْكُوبَة .
والمارِنُ : ما لانَ مِن الأَنْف .
وقال الفَرّاء : يقال : مَرَد فلانٌ على الكلام ، ومَرَن ، إذا اسْتَمرّ فلم يَنْجع فيه .
وقال أبو عُبيد : مَرَنت الناقة أَمْرُنها مَرْناً ، إذا دَهنت أَسْفل خُفِّها بدُهْنٍ من حَفًى بها .
وقال الأصمعيّ : يقال للناقة إذا ضَربها الفَحل مِراراً فلم تَلْقَح : مُمَارِنٌ .
وقد مَارَنَت مِرَاناً .
ونحو ذلك قال ابن شُمَيل .
قال : وناقةٌ مِمْرانٌ ، إذا كانت لا تَلْقَح .
قال أبو عرو : التَّمرين : أن يَحْفى الدابّة فيرقّ حافرُه فتَدْهَنه بدُهْن ، أو تَطْليه بأَخثاء البَقَر وهي حارّة ؛ وقال ابن مُقْبل يَصف باطن مَنْسِم البَعير :
فرُحْنَا بَرَى كُلُّ أَيْديهما
سَرِيحاً تَخَدَّم بَعد المُرون
وقال أبو الهَيثم : المَرْن : العمل بما يُمَرِّنها ، وهو أن يَدْهَن خُفَّها .
وقال ابن مُقبل أيضاً :
يا دارَ سَلْمى خَلاَءً لا أُكَلِّفها
إلا المَرَانة حتى تَعْرِف الدِّينا
قال أبو عمرو : المَرانة هَضْبة من هَضبات بني عَجلان ، يُريد : لا أُكَلِّفها أن تَبْرح ذلك المكان وتَذْهب إلى موضع آخر .
وقال الأصمعي : المَرَانة : اسم ناقة كانت هاديةً بالطَّرِيق .
وقال : الدِّين : العَهد والأَمر الذي كانت تَعْهده .
ويُقال : المرانة : السُّكوت الذي مَرَنت عليه الدَّارُ .
وقيل : المَرانة : مَعْرفتُها .
أبو عُبيد : يقال ما زال ذلك دِينك ، ودَأْبَك ، ومَرِنَك ، ودَيْدَنك ، أي عادتك .
وقال ابن السِّكّيت : الأَمْران : عَصَبُ الذِّرَاعَيْن ؛ وأَنشد بيت الجَعْديّ :
فَأَدَلّ العَيْرُ حتى خِلْته
قَفَص الأَمْران يَعْدُو في شَكَلْ
قال صَحْبِي إذْ رَأَوْه مُقْبِلاً
ما تَراه شَأْنَه قُلْتُ أدَلّ
قال : أدل ، من الإِدْلال .
وأنشد غيرُه لِطَلْق بن عَدِيّ :
نَهْدُ التِليل سالم الأَمْران
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : يومُ مَرْنٍ ، إذا كان ذا كُسْوة وخِلَع .
ويومُ مَرْنٍ ، إذا كان ذا فِرار من العدوّ .
نمر : قال اللَّيْثُ : النَّمِرُ : سَبُع أَخْبث من الأَسَد .
ويقال للرَّجُل السَّيّىء الخُلق : قد نَمِر وتَنَمَّر .
ونَمَّر وَجْهَه ، أي غَبَّره وعَبَّسه .
قال : والنَّمير من الماء : العَذْب .
قال أبو عُبيد : النَّمِير : الماء الزَّاكِي في الماشية النّامِي .
وقال الأصمعيُّ : النَّمير : النامِي ، عَذْباً كان أو غير عَذب .
أبو تُرَاب : نَمَر في الجبل والشَّجر ، ونَمَل ، إذا عَلاَ فيها .
وقال الفراء : إذا كان الجمع قد سُمي به نَسبت إليه فقلت في أَنْمار : أَنْماري ، وفي معافر : معافِريّ ؛ فإذا كان الجمع غير مُسمًّى به نَسبت إلى واحده ، فقلت : نقيبيّ ، وعَرِيفيّ ، ومَنْكِبيّ .
وقال ابن الأعرابي : النُّمَرة : البَلَق .
والنَّمِرة : العَصْبَة .
والنمرة : بردة مخططة .
والنَّمِرة : الأُنْثى من النَّمِر .
والنِّسبة إلى النَّمر بن قاسطة : نَمَرِيّ ، بفتح المِيم .
ونُمَارَة : اسم قَبيلة .
وفي الحديث : فجاءه قومٌ مُجْتَابِي النِّمار ، أي جاءه قومٌ لابِسُو أُزُر من صُوفٍ مخطَّطة .
كُل شملة مُخطَّطة من مآزر الأعراب ، فهي : نَمرة .
وجمعها : نِمَار .
يقال : اجْتاب فلانٌ ثوباً ، إذا لَبِسه .

##### Türkçe

ر ن م
رنم ، مرن ، نمر ، رمن .

**رنم**: Ebû Ubeyd, Asmaî’den: Ova bitkilerindendir: **الحُرْبُثُ** , **الرَّنَمة** , **التَّرِبَة**.
Şemir dedi: Mis‘arî, Ebû Ubeyd’den **الرَّنَمة** diye rivayet etti.
Ve o, bizim yanımızda: **الرَّتَمة**’dir; bitkilerin ince olanından, bilinen (bir tür).
Münzirî bana haber verdi; Ebû’l-Abbâs’tan, İbnü’l-A‘râbî’den; dedi ki: **الرَّنَمة** , **النُّون** ile: ağaçtan bir türdür.
Dedim: Şemir **الرَّنمة**’yi tanımadı da onun bir tashîf olduğunu zannetti; onu **الرَّتَمة** yaptı. **الرَّتَمة**: saplı, büyük ağaçlardandır; **الرّنَمة** ise bitkilerin ince olanındandır.
Leys dedi: **الرّنِيم**: sesin terennüm ettirilmesidir.
Ve **الترنُّم** ondan(dır). Güvercin **تَتَرَنَّم** eder. **المُكّاء**’da, sesinde **تَرْنِيم** vardır.
Yay ve ud: sesini hoş bulduğun şey; onda **تَرْنِيم** vardır. Zü’r-Rumme çekirgeyi vasfederek dedi ki:
كأنّ رِجْلَيْه رِجْلاَ مُقْطِفٍ عَجِلٍ
إذا تَجَاوَبَ من بُرْدَيْه تَرنِيمُ
(**بُرْدَيْه**) ile muradı: iki kanadıdır. Ve onda, kızışıp uçtuğu zaman içine düşen bir gıcırdama vardır; onu **تَرنِيماً** kıldı.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **الرُّنُم**: iyi icra eden şarkıcı kadınlardır.
Dedi: ve **الرُّنُم**: zeki câriyelerdir.

**رمن**: **الرُّمَّان**; bilinen, meyvelerdendir. Allah Teâlâ cennetlerin sıfatında dedi ki: ( تُكَذِّبَانِ فِيهِمَا فَاكِهَةٌ وَنَخْلٌ وَرُمَّانٌ ) ( الرحمن : 68 ) .
Arapçayı ve sınırlarını bilmeyen kimse der ki: Allah عزّ وجلّ dedi: ( تُكَذِّبَانِ فِيهِمَا فَاكِهَةٌ وَنَخْلٌ وَرُمَّانٌ ) sonra dedi: ( فَاكِهَةٌ وَنَخْلٌ ) ; **الواو** ile delâlet etti ki hurma ve nar meyveden başkadır; çünkü **الواو** bir cümleyi bir cümleye atfeder.
Dedim: Bu, Arapların sözü hakkında cehalettir. **الواو** ihtisâs için girmiştir, onunla atfedilmiş olsa da. Araplar bir şeyi topluca zikreder, sonra topluluktan bir şeyi tahsis eder; ona üstünlük vermek ve onda bulunan fazilete dikkat çekmek için; hâlbuki o, topluluğun içindendir. Bunun(lar)ındandır Allah عزّ وجلّ’ün sözü: ( حَافِظُواْ عَلَى الصَّلَوَاتِ والصَّلَواةِ الْوُسْطَى ) ( البقرة : 238 ) ; namazlara topluca emretti, sonra **الْوُسْطَى**’yı ona şiddet ve te’kîd ile tahsis için iade etti. Aynı şekilde hurma ve narı, cennet ehline onlarda rağbet ettirmek için iade etti. Ve bundan, O’nun عزّ وجلّ sözü: ( مَن كَانَ عَدُوًّا لّلَّهِ وَمَلائِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَجِبْرِيلَ وَمِيكَالَ ) ( البقرة : 98 ) ; bilindi ki **جِبريل** ve **ميكال** cümlenin içine girdi; ikisinin zikri, faziletlerine ve yaratıcılarına yakınlıklarına delâlet için iade edildi.
Ve **رَمّان** , râ’nın fethiyle: bir yerdir.
Ve **الرُّمّان**’ın bittiği yere: **مَرمَنة** denir; kökleri onda çok olunca.
Ve **الرُّمّانة** küçültülür: **رُمَيمينة**.

**مرن**: Leys dedi: **مَرَن** şey, **يَمرُن** **مُرُوناً**; yumuşak iken sertlik içinde süreklilik kazandığı zaman.
Ve falanın eli işe **مَرَنَت**; yani sertleşti ve süreklilik kazandı.
Ve erkeğin yüzü bu iş üzerinde **مَرَنَ**.
Ve o, elbette **لَمُمَرَّنُ الوَجه**’dir. Rü’be dedi ki:
فِرَارُ خَصمٍ مَعلٍ مُمَرَّنِ
Ve mastar: **المُرُونة**.
Şemir dedi: Deriyi **مَرَنت**; onu **أَمرُنه** **مَرْناً**; ve onu **مَرَّنتُه** **تَمريناً**.
Ve deri **مَرَن** olmuştur; yani yumuşamıştır.
Ve adamı söz ile **أَمْرَنْت**; ta ki **مَرَن**; yani yumuşadı.
Ve onu **مَرَّنُوه**; yani onu yumuşattılar.
Ve **مُمَارِنٌ** deve: uysal, binilen.
Ve **المارِنُ**: burundan yumuşayan kısım.
Ferrâ dedi: Denir: Falan söz üzerinde **مَرَد** etti ve **مَرَن**; süreklilik kazandı da onda fayda vermediği zaman.
Ebû Ubeyd dedi: Dişi deve **مَرَنت**; onu **أَمْرُنها** **مَرْناً**; alt tırnağını, kendisinde meydana gelen aşınmadan dolayı bir yağ ile yağladığı zaman.
Asmaî dedi: Erkek deve onu defalarca vurup da gebe kalmadığı zaman dişi deveye **مُمَارِنٌ** denir.
Ve **مِرَاناً** **مَارَنَت** olmuştur.
İbn Şümeyl de buna benzer söyledi.
Dedi: Ve **مِمْرانٌ** deve; gebe kalmayan olduğu zaman.
Ebû Amr dedi: **التَّمرين**: binek hayvanının tırnağı aşınıp incelince onu bir yağ ile yağlamandır; yahut onu, sıcak iken sığır tezeğiyle sıvaman(dır). İbn Mukbil, devenin tırnağının içini vasfederek dedi ki:
فرُحْنَا بَرَى كُلُّ أَيْديهما
سَرِيحاً تَخَدَّم بَعد المُرون
Ebû’l-Heysem dedi: **المَرْن**: onu alıştıran şeyle yapılan iştir; o da tırnağını yağlamandır.
İbn Mukbil yine dedi ki:
يا دارَ سَلْمى خَلاَءً لا أُكَلِّفها
إلا المَرَانة حتى تَعْرِف الدِّينا
Ebû Amr dedi: **المَرانة** Benî Aclân’ın tepelerinden bir tepedir; muradı: onu o yerden ayrılıp başka bir yere gitmekle yükümlü kılmam.
Asmaî dedi: **المَرَانة**: yolda kılavuz olan bir devenin adıdır.
Ve dedi: **الدِّين**: onun bildiği ahid ve emirdir.
Ve denir: **المَرانة**: evin üzerinde alıştığı sükûttur.
Ve denildi: **المَرانة**: onun bilmesidir.
Ebû Ubeyd: Denir: Bu, senin **دِينك**’in, **دَأْبَك**’ın, **مَرِنَك**’in ve **دَيْدَنك**’in olmaya devam etti; yani âdetin.
İbnü’s-Sikkît dedi: **الأَمْران**: iki kolun siniridir. Câ‘dî’nin beytini okudu:
فَأَدَلّ العَيْرُ حتى خِلْته
قَفَص الأَمْران يَعْدُو في شَكَلْ
قال صَحْبِي إذْ رَأَوْه مُقْبِلاً
ما تَراه شَأْنَه قُلْتُ أدَلّ
Dedi: **أدل** , **الإِدْلال**’dandır.
Başkası, Talk b. ‘Adî için okudu:
نَهْدُ التِليل سالم الأَمْران
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **يومُ مَرْنٍ**; elbise ve hil‘at sahibi olduğu zaman.
Ve **يومُ مَرْنٍ**; düşmandan kaçış sahibi olduğu zaman.

**نمر**: Leys dedi: **النَّمِرُ**: aslandan daha habis bir yırtıcı.
Ve kötü huylu adama denir: **نَمِر** oldu ve **تَنَمَّر** etti.
Ve yüzünü **نَمَّر** etti; yani onu tozlandırdı ve astı.
Dedi: ve sudan **النَّمير**: tatlıdır.
Ebû Ubeyd dedi: **النَّمِير**: büyüyen (gelişen) hayvanda temiz (iyi) sudur.
Asmaî dedi: **النَّمير**: büyüyen (gelişen)dir; tatlı olsun veya tatlı olmayan.
Ebû Turâb: Dağda ve ağaçta **نَمَر** etti ve **نَمَل**; onların içinde yükseldiği zaman.
Ferrâ dedi: Cem‘ onunla adlandırılmış ise ona nisbet edersin; **أَنْمار** hakkında **أَنْماري** dersin, **معافر** hakkında **معافِريّ** dersin. Cem‘ onunla adlandırılmış değilse onun tekiline nisbet edersin; **نقيبيّ** ve **عَرِيفيّ** ve **مَنْكِبيّ** dersin.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **النُّمَرة**: alaca(lık).
Ve **النَّمِرة**: bağ (sargı).
Ve **النمرة**: çizgili bürde.
Ve **النَّمِرة**: **النَّمِر**’in dişisi.
Ve **النَّمر** b. Kâsıta’ya nisbet: **نَمَرِيّ**; mîm’in fethiyle.
Ve **نُمَارَة**: bir kabilenin adıdır.
Hadiste: “Ona, **مُجْتَابِي النِّمار** bir kavim geldi”; yani ona, çizgili yünden izârlar giyen bir kavim geldi.
Bedevîlerin izârlarından her çizgili şemle: **نَمرة**’dir.
Cemi: **نِمَار**.
Denir: Falan bir elbiseyi **اجْتاب** etti; onu giydiği zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والميم وما يثلثهما)
(نمي)  النون والميم والحرف المعتلّ أصلٌ واحدٌ يدلُّ على ارتفاع وزِيادة.
ونمَى المالُ ينمِي: زاد. ونَمَى الخِضَابُ يَنْمِي ويَنُمو، إذا زاد حمرةً وسواداً. وتنمَّى([1]) الشَّيء: ارتفعَ من مكانٍ إلى مكان. قال:
يا حُبَّ ليلَى لا تغيَّرْ وازدَدِ *** وانمِ كما يَنْمِي الخضابُ في اليَدِ([2])وانتمَى فلانٌ إلى حَسبِهِ: انتسَب. ونَمَّيْتُ الحديثَ: أشعتُه، ونَمَيْتُه بالتخفيف، والقياس فيهما واحد. والنَّاميَة: الخَلْق، لأنَّهم يَنْمُون، أي يزيدون: وفي الحديث: "لا تَمْثُلُوا بنامِيَةِ الله". ويقال: نمَّيتُ النار. إذا ألقيتَ عليها شَيُوعاً. ويقال: نَمَتِ الرّمِيّةُ، إذا ارتفعَتْ وغابت ثم ماتت، وأنْماها صاحِبُها. قال:
فهي لا تَنْمِي رمِيَّتُه *** ما لَه لا عُدَّ من نَفرِهْ([3])وفي الحديث: "كل ما أصْمَيْتَ ودع ما أنميت".
(نمر)  النون والميم والراء أصلانِ: أحدهما لونٌ من الألوان، والآخر يدلُّ على نُجوعِ شراب.
فالأوَّل النَّمِر، معروف، من اختلاط السَّواد والبياض في لونِه، غير أنَّ البياضَ أكثر. ومن النَّمر اشتُقَّ لون السَّحاب النُّمْر، وكذلك النَّعَم النُّمْر فيها سواد وبياض. وكذلك النَّمِرَة، إنما هي كساءٌ ملوَّن مخطَّط. وتنمَّر لي فلانٌ: تهدَّدني. وتحقيقُه لَبِس لي جلد النَّمِر.
والأصل الآخر النَّمير، وهو الماء العَذْبُ النّامِي في الجسدِ الناجعُ. ثم يستعار فيقال [حَسَبٌ([4])] نَمِيرٌ، أي زاكٍ.
(نمس)  النون والميم والسين ثلاثُ كلمات: إحداها تدلُّ على سَتْرِ شيء، والأخرى على لونٍ من الألوان، والثالثة على فسادِ شيءٍ من الأشياء. فالأولى النَّاموس: وهو صاحب سِرِّ الإنسان. ونَمَسَ: قالَ حديثاً في سِرّ وستر. والنَّاموس: قُتْرَة الصَّائد. وفي مُصَنَّف الغريب: النَّاموس جَبْرَئِيل عليه السلام. والأصل كلُّه واحد. ونامَسْتُ فلاناً منامسةً: سارَرْته وجعلتُه موضعاً لِسرِّي. قال ابن دُرَيد: وكلُّ شيءٍ سترتَ به([5]) شيئاً فهو ناموسٌ له.
والثالثة* النَّمَس: الكَدَر([6]) في اللَّون. يقال القطا النُّمْس، لأنَّ في لونها كُدْرة. والنَّمَس: فسادُ السَّمْنِ والغالية وكلِّ طِيب. والنِّمْس: دُوَيْبَّة، سمِّيت للونها. فأمَّا قول حميد([7]):
* كتَواهُقِ النِّمْسِ *
فيقال: إنّه أراد هذه الدّوابّ. ورواه أبو سَعِيد: "النُّمْس"، قال: وهي القَطا جمع أنْمَس.
(نمش)  النون والميم والشين أصلٌ يدلُّ على تخطيطٍ في شيء. منه النَّمَش، وهي خُطوط النُّقوش، والنَّعت نَمِشٌ. ومن الباب النَّمْش كما يفعله العابثُ([8]) إذا التقط شيئاً وخَطَّط بأصابعه. قال:
* قلتُ لها وأُولِعَتْ بالنَّمْشِ([9]) *
ونَمَشَ الجرادُ الأرضَ: جَرَدَها.
(نمص)  النون والميم والصاد أُصَيلٌ يدلُّ على رِقّة شَعَْرٍ أو نتف لـه. فالنَّمَص: رِقَّة الشَّعر. والمِنْماص: المِنْقاش. وشعرٌ نميصٌ، ونبتٌ نميصٌ: نتفَتْه الماشيةُ بأفواهها.
(نمط)  النون والميم والطاء كلمةٌ تدلُّ على اجتماع. والنَّمَط: جماعةٌ من الناس. وفي الحديث([10]): "خير هذه الأمَّة النَّمَط الأوسط، يَلْحَقُ بهم([11]) التَّالي ويرجع إليهم الغالي".
(نمغ)  النون والميم والغين كلمةٌ تدلُّ على أعلى شيء. ونَمغَة الجبل: أعلاه. والنَّمَغة: ما تحرَّكَ من يافوخ الصَّبِيّ أوّلَ ما يُولَد.
(نمق)  النون والميم والقاف أُصَيلٌ يدلُّ على تحسينِ شيء وتجويده. ونَمَقْتُ الكتاب ونَمَّقْتُه: نقَشتُه وصَوَّرْتُه. قال:
كأنَّ مَجَرَّ الرّامساتِ ذيولَها *** عليه قَضيمٌ نمَّقته الصَّوَانِعُ([12])(نمل)  النون والميم واللام كلماتُه تدلُّ على تجمُّعٍ في شيء وصِغَرٍ وخِفَّة. منه النَّمل: جمع نَمْلة. وطعامٌ منمولٌ: أصابه النَّمل. وفرسٌ نَمِلُ القَوائِمِ: خفيفُها، كأنَّها شُبِّهَتْ بالنَّمْل. والنَّمْلة: قَرْحَةٌ تخرُج في الجَنْبِ، كأنَّها سمِّيَت بها لتفشِّيها وانتشارها، شبِّهت بالنَّملةِ ودَبِيبِها. والأَنْمُلَة: واحدة الأنامل، وهي أطراف الأصابع.
ويقولون وليس من هذا: إنَّ النَّمْلَة: شَقٌّ يكون في حافر الفرس من الأشْعَر إلى المَقَطّ.
ومما شذّ عن الباب النُّمْلة بالضم في النون والسكون في الميم([13]) هي النَّميمة. ويقال: نَمَل، إذا نَمَّ.
--------------ـــ
([1])  في الأصل: "تمنى"، صوابه في المجمل واللسان. وشاهده قول القطامي:
فأصبح سيل ذلك قد تنمى  *** إلى من كان منزله يفاعا
([2])  هذه هي الرواية المشهورة كما نص ابن سيده. انظر اللسان. ويروى: "وانم كما ينمو".
([3])  لامرئ القيس في ديوانه 153 واللسان (نمى)، والرواية فيهما: "فهو لا تنمى".
([4])  التكملة من المجمل واللسان.
([5])  في الجمهرة (3: 52): "فيه".
([6])  في الأصل: "والكدر".
([7])  في المجمل: "جميل".
([8])  في الأصل: "العائب"، صوابه في المجمل.
([9])  وكذا ورد إنشاده في المجمل. وفي اللسان: "قال لها".
([10])  هو من كلام علي بن أبي طالب رضي الله عنه، كما في اللسان.
([11])  في الأصل: "بها"، وأثبت نص المجمل واللسان.
([12])  للنابغة الذبياني في ديوانه 50 واللسان (نمق، قضم) وقد سبق في (قضم).
([13])  هي مثلثة النون، ويقال في لغة رابعة "النميلة" كالنميمة وزناً ومعنىً.

ـ

##### Türkçe

(نûn ve **م** ve ikisini üçleyen şeyler bâbı)

(**نمي**)  **النون** ve **الميم** ve illetli harf tek bir asıldır; yükselmeye ve artmaya delâlet eder.
Ve **نمَى المالُ ينمِي**: arttı. Ve **نَمَى الخِضَابُ يَنْمِي ويَنُمو**: eğer kızıllık ve siyahlıkça arttıysa. Ve **تنمَّى**([1]) şey: bir yerden bir yere yükseldi. Dedi ki:
يا حُبَّ ليلَى لا تغيَّرْ وازدَدِ *** وانمِ كما يَنْمِي الخضابُ في اليَدِ([2])Ve **انتمَى** falan kendi hasebine: nisbet etti. Ve **نَمَّيْتُ الحديثَ**: onu yaydım; ve **نَمَيْتُه** tahfîf ile; ve ikisinde kıyas birdir. Ve **النَّاميَة**: yaratılış; çünkü onlar **يَنْمُون**; yani artarlar. Ve hadiste: "لا تَمْثُلُوا بنامِيَةِ الله". Ve denir: **نمَّيتُ النار**; eğer onun üzerine odun kırıntıları attıysan. Ve denir: **نَمَتِ الرّمِيّةُ**; eğer yükseldi ve kayboldu sonra öldüyse; ve onu sahibi **أنْماها**. Dedi ki:
فهي لا تَنْمِي رمِيَّتُه *** ما لَه لا عُدَّ من نَفرِهْ([3])Ve hadiste: "كل ما أصْمَيْتَ ودع ما أنميت".

(**نمر**)  **النون** ve **الميم** ve **الراء** iki asıldır: birisi renklerden bir renktir; diğeri içeceğin fayda vermesine delâlet eder.
Birincisi **النَّمِر**; bilinen; renginde siyahlık ve beyazlığın karışmasındandır; ancak beyazlık daha çoktur. Ve **النَّمر**den bulutun **النُّمْر** rengi türetilmiştir; ve yine **النَّعَم النُّمْر**: onda siyahlık ve beyazlık vardır. Ve yine **النَّمِرَة**: ancak renkli çizgili bir örtüdür. Ve **تنمَّر** bana falan: beni tehdit etti. Ve tahkiki: bana **جلد النَّمِر** giydi.
Ve diğer asıl **النَّمير**dir; o, bedende artan, faydalı tatlı sudur. Sonra ödünç alınır da denir: [**حَسَبٌ**([4])] **نَمِيرٌ**; yani temiz/arı (zekî).

(**نمس**)  **النون** ve **الميم** ve **السين** üç kelimedir: birisi bir şeyin örtülmesine delâlet eder; diğeri renklerden bir renge; üçüncüsü şeylerden bir şeyin bozulmasına. Birincisi **النَّاموس**: o, insanın sırrının sahibidir. Ve **نَمَسَ**: gizlilik ve örtü içinde bir söz söyledi. Ve **النَّاموس**: avcının ağı. Ve **مُصَنَّف الغريب**’de: **النَّاموس** Cebrâîl’dir, عليه السلام. Ve asılın hepsi birdir. Ve **نامَسْتُ** falanı **منامسةً**: onunla gizlice konuştum ve onu sırrım için bir yer kıldım. İbn Düreyd dedi: Ve her şey ki onunla([5]) bir şeyi örttün, o onun için **ناموس**tur.
Ve üçüncüsü* **النَّمَس**: renkteki bulanıklık([6]). **القطا النُّمْس** denir; çünkü onun renginde bulanıklık vardır. Ve **النَّمَس**: içyağının ve güzel kokunun ve her hoş kokunun bozulmasıdır. Ve **النِّمْس**: küçük bir canlıdır; rengi için adlandırılmıştır. Amma Humeyd’in([7]) sözü:
* كتَواهُقِ النِّمْسِ *
denir ki: o, bu canlıları kastetmiştir. Ve Ebû Saîd rivayet etti: "**النُّمْس**"; dedi ki: o, **القَطا**dır; **أنْمَس**’in cem‘i.

(**نمش**)  **النون** ve **الميم** ve **الشين** bir asıldır; bir şeyde çizgilemeye delâlet eder. Ondan **النَّمَش**: o, nakışların çizgileridir; ve sıfat **نَمِشٌ**dur. Ve bâbdan **النَّمْش**: oyalananın([8]) yaptığı gibi; bir şeyi topladığında ve parmaklarıyla çizgilediğinde. Dedi ki:
* قلتُ لها وأُولِعَتْ بالنَّمْشِ([9]) *
Ve **نَمَشَ الجرادُ الأرضَ**: onu soydu/çıplak bıraktı.

(**نمص**)  **النون** ve **الميم** ve **الصاد** bir küçük asıldır; bir kılın inceliğine yahut onun yolunmasına delâlet eder. Öyleyse **النَّمَص**: kılın inceliğidir. Ve **المِنْماص**: cımbızdır. Ve **شعرٌ نميصٌ** ve **نبتٌ نميصٌ**: davar onu ağızlarıyla yoldu.

(**نمط**)  **النون** ve **الميم** ve **الطاء** bir kelimedir; toplanmaya delâlet eder. Ve **النَّمَط**: insanlardan bir topluluktur. Ve hadiste([10]): "خير هذه الأمَّة النَّمَط الأوسط، يَلْحَقُ بهم([11]) التَّالي ويرجع إليهم الغالي".

(**نمغ**)  **النون** ve **الميم** ve **الغين** bir kelimedir; bir şeyin en üstüne delâlet eder. **نَمغَة الجبل**: onun en üstü. Ve **النَّمَغة**: çocuğun başının tepesinden, doğduğu ilk vakit hareket eden şey.

(**نمق**)  **النون** ve **الميم** ve **القاف** bir küçük asıldır; bir şeyi güzelleştirmeye ve onu iyi yapmaya delâlet eder. Ve **نَمَقْتُ الكتاب ونَمَّقْتُه**: onu nakşettim ve onu tasvir ettim. Dedi ki:
كأنَّ مَجَرَّ الرّامساتِ ذيولَها *** عليه قَضيمٌ نمَّقته الصَّوَانِعُ([12])(**نمل**)  **النون** ve **الميم** ve **اللام** kelimeleri bir şeyde toplanmaya ve küçüklüğe ve hafifliğe delâlet eder. Ondan **النَّمل**: **نَمْلة**’nin cem‘i. Ve **طعامٌ منمولٌ**: ona karınca isabet etti. Ve **فرسٌ نَمِلُ القَوائِمِ**: ayakları hafif; sanki onlar karıncaya benzetilmiştir. Ve **النَّمْلة**: böğürde çıkan bir yaradır; yayılması ve dağılması sebebiyle onunla adlandırılmış gibidir; karıncaya ve onun yürümesine benzetilmiştir. Ve **الأَنْمُلَة**: **الأنامل**’in bir tanesi; o da parmak uçlarıdır.
Ve derler, bu bundan değildir: muhakkak **النَّمْلَة**: atın tırnağında **الأشْعَر**’den **المَقَطّ**’a kadar olan bir yarıktır.
Ve bâbdan şâz olanlardan: **النُّمْلة** (nûn’un dammesi ve mîm’in sükûnu ile)([13]) o, **النَّميمة**dir. Ve denir: **نَمَل**; eğer **نَمَّ** ettiyse.

--------------ـــ
([1]) Asılda: "تمنى"; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır. Şahidi **القطامي**’nin sözü:
فأصبح سيل ذلك قد تنمى  *** إلى من كان منزله يفاعا
([2]) Bu, İbn Sîde’nin açıkça belirttiği üzere meşhur rivayettir. **اللسان**’a bak. Ve rivayet olunur: "وانم كما ينمو".
([3]) İmru’ul-Kays’ındır; divanında 153 ve **اللسان** (**نمى**). Ve ikisinde rivayet: "فهو لا تنمى".
([4]) Tekmile **المجمل** ve **اللسان**’dandır.
([5]) **الجمهرة** (3: 52)’de: "فيه".
([6]) Asılda: "والكدر".
([7]) **المجمل**’de: "جميل".
([8]) Asılda: "العائب"; doğrusu **المجمل**’dedir.
([9]) Ve böylece **المجمل**’de inşâdı gelmiştir. Ve **اللسان**’da: "قال لها".
([10]) **اللسان**’da olduğu üzere, Ali b. Ebî Tâlib رضي الله عنه’nun sözündendir.
([11]) Asılda: "بها"; **المجمل** ve **اللسان** metni sabit kıldı.
([12]) Nâbiga ez-Zübyânî’nindir; divanında 50 ve **اللسان** (**نمق، قضم**); ve daha önce (**قضم**)’da geçti.
([13]) O, nûn’un üçlü okunuşlusudur; ve dördüncü bir dilde "النميلة" denir; **النميمة** gibi vezin ve mânâca.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن م ر
سبع نمر وأنمر‏:‏ فيه سواد وبياض وسباع نمر‏.‏
وشاة نمراء‏.‏
وسحابة نمرة‏.‏
ويقال‏:‏ أرونيهنّ نمرات أركموهنّ مطرات‏.‏
ولبس النّمرة وهي من أكسية الأرعاب‏.‏
قال ابن مقبل‏:‏ ومجالس تمشى العطارف بينها كالجنّ ليس لبوسهم بنمار وماء نمير‏:‏ عذب ناجع وتقول‏:‏ أقبلت نمير وما نمّروا أي ما جمّعوا من قومهم كما تقول‏:‏ مضر مضّرها الله تعالى‏.‏
قال دريد‏:‏ فأبلغ سليماً وألفافها وأبلغ نميراً وما نمّروا أي ما جمّعوا‏.‏
وجلس على النّمرقة والنّمرق ‏"‏ ونمارق مصفوفة ‏"‏‏:‏ وسائد‏.‏
وقال أوس‏:‏ إذا ناقة شدّت برحل ونمرق إلى حكم بعدي فضلّ ضلالها ومن المجاز‏:‏ ‏"‏ لبس له جلد النمر ‏"‏ وتنمّر‏.‏
وحسب نمير‏:‏ زاك‏.‏

##### Türkçe

ن م ر
Yırtıcı hayvan **نمر** ve **أنمر**: onda siyahlık ve beyazlık vardır; ve yırtıcı hayvanlar **نمر**’dir.
Ve **شاة نمراء**.
Ve **سحابة نمرة**.
Ve denilir: **أرونيهنّ نمرات أركموهنّ مطرات**.
Ve **النّمرة**’yi giydi; o, korku salanların elbiselerindendir.
İbn Mukbil dedi:
ومجالس تمشى العطارف بينها
كالجنّ ليس لبوسهم بنمار
Ve **ماء نمير**: tatlı, faydalı. Ve dersin ki: **أقبلت نمير**; ve **ما نمّروا** yani kavimlerinden (olanları) toplamadılar; senin “**مضر**; Allah Teâlâ onu **مضّرها** etsin” demen gibi.
Düreyd dedi:
فأبلغ سليماً وألفافها
وأبلغ نميراً وما نمّروا
yani toplamadılar.
Ve **النّمرقة** ve **النّمرق** üzerine oturdu; “**ونمارق مصفوفة**”: yastıklar.
Evs dedi:
إذا ناقة شدّت برحل ونمرق
إلى حكم بعدي فضلّ ضلالها
Ve mecazdan: “Ona **جلد النمر** giydi” ve **تنمّر**.
Ve **حسب نمير**: arı (temiz), artıcı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النُّمْرَةُ: النُّكْتَةُ من أَيِّ لونٍ كان. والأَنْمَرُ: الذي فيه نُمْرَةٌ بيضاء وأُخرى سوداء، والأُنثى نَمْراءُ. والنَّمِرُ والنِّمْرُ: ضربٌ من السباع أَخْبَثُ من الأَسد، سمي بذلك لنُمَرٍ فيه، وذلك أَنه من أَلوان مختلفة، والأُنثى نَمِرَةٌ والجمع أَنْمُرٌ وأَنْمارٌ ونُمُرٌ ونُمْرٌ ونُمُورٌ ونِمارٌ، وأَكثر كلام العرب نُمْرٌ. وفي الحديث: نهى عن ركوب النِّمارِ، وفي رواية: النُّمُورِ أَي جلودِ النُّمورِ، وهي السباع المعروفة، واحدها نَمِرٌ، وإِنما نهى عن استعمالها لما فيها من الزينة والخُيَلاء، ولأَنه زِيُّ العجم أَو لأَن شعره لا يقبل الدباغ عند أَحد الأَئمة إِذا كان غير ذَكِيٍّ، ولعل أَكثر ما كانوا يأْخذون جُلودَ النُّمور إِذا ماتت لأَن اصطيادها عسير. وفي حديث أَبي أَيوب: أَنه أُتِيَ بدابة سَرْجُها نُمُورٌ فَنَزَع الصُّفَّةَ، يعني المِيْثَرَةَ، فقيل الجَدَياتُ نُمُورٌ يعني البِدَادَ، فقال: إِنما ينهى عن الصُّفَّةِ. قال ثعلب: من قال نُمْرٌ ردَّه إِلى أَنْمَر، ونِمارٌ عنده جمع نِمْرٍ كذئبٍ وذئابٍ، وكذلك نُمُورٌ عنده جمع نِمْرٍ كَسِتْرٍ وسُتُورٍ، ولم يحك سيبويه نُمُراً في جمع نَمِرٍ. الجوهري: وقد جاء في الشعر نُمُرٌ وهو شاذ، قال: ولعله مقصور منه؛ قال:
فيها تَماثِيلُ أُسُودُ ونُمُرْ
قال ابن سيده: فأَما ما أَنشده من قوله:
فيها عَيايِيلُ أُسُودٌ ونُمُرْ
فإِنه أَراد على مذهبه ونُمْرٌ، ثم وقف على قول من يقول البَكُرْ وهو فَعْلٌ؛ قال ابن بري البيت الذي أَنشده الجوهري:
فيها تَماثِيلُ أُسُودٌ ونُمُرْ
هو لحُكَيْم بن مُعَيَّةَ الرَّبَعِيِّ، وصواب إِنشاده:
(* قوله« وصواب
إنشاده إلخ» نقل شارح القاموس بعد ذلك ما نصه: وقال أبو محمد الاسود صحف ابن السيرافي والصواب غياييل، بالمعجمة، جمع غيل على غير قياس كما نبه عليه الصاغاني.)
فيها عَيايِيلُ أُسُودٌ ونُمُرْ
قال: وكذلك أَنشده ابن سيده وغيره. قال ابن بري: وصف قناة تنبت في موضع محفوف بالجبال والشجر؛ وقبله:
حُفَّتْ بأَطوادِ جبالٍ وسَمُرْ،
في أَشَبِ الغِيطانِ مُلْتَفِّ الحُظُرْ
يقول: حُفَّ موضع هذه القناة الذي تنبت فيه بأَطواد الجبال وبالسَّمُرِ، وهو جمع سَمُرَةٍ، وهي شجرة عظيمة. والأَشَبُ: المكان المُلْتَفُّ النَّبْتِ المتداخل. والغِيطانُ: جمع غائط، وهو المنخفض من الأَرض. والحُظُرُ: جمع حظيرة. والعَيَّالُ: المُتَبَخْتِرُ في مشيه. وعَيايِيلُ: جمعه. وأُسُودٌ بدل منه، ونُمُر معطوفة عليه.
ويقال للرجل السيء الخُلُقِ: قد نَمِرَ وتَنَمَّرَ. ونَمَّرَ وجهَه أَي غَيَّره وعَبَّسَه. والنَّمِرُ لونه أَنْمَرُ وفيه نُمْرَةٌ مُحْمَرَّةٌ أَو نُمْرَةٌ بيضاء وسوداء، ومن لونه اشتق السحابُ النَّمِرُ، والنَّمِرُ من السحاب: الذي فيه آثار كآثار النَّمِر، وقيل: هي قِطَعٌ صغار متدان بعضها من بعض، واحدتها نَمِرَةٌ؛ وقول أَبي ذؤيب: أَرِنِيها نَمِرَة أُرِكْها مَطِرَة، وسحاب أَنْمَرُ وقد نَمِرَ السحابُ، بالكسر، يَنْمَرُ نَمَراً أَي صار على لون النَّمِر ترى في خَلَلِه نِقاطاً. وقوله: أَرنيها نَمِرَةً أُرِكْها مَطِرَةً، قال الأَخفش: هذا كقوله تعالى: فأَخرجنا منه خَضِراً؛ يريد الأَخْضَرَ. والأَنْمَرُ من الخيل: الذي على شِبْهِ النَّمِر، وهو أَن يكون فيه بُقْعَة بيضاء وبقعة أُخرى على أَيّ لون كان. والنَّعَمُ النُّمْرُ: التي فيها سواد وبياض، جمع أَنْمَر. الأَصمعي: تَنَمَّرَ له أَي تَنَكَّر وتَغَيَّرَ وأَوعَدَه لأَن النَّمِرَ لا تلقاه أَبداً إِلا مُتَنَكِّراً غضْبانَ؛ وقول عمرو بن معد يكرب:وعلِمْتُ أَنِّي، يومَ ذا
كَ، مُنازِلٌ كَعْباً ونَهْدا
قَوْمٌ، إِذا لبِسُوا لحَدِيـ
ـدِ تَنَمَّرُوا حَلَقاً وقِدَّا
أَي تشبهوا بالنَّمِرِ لاختلاف أَلوان القِدِّ والحديد، قال ابن بري: أَراد بكعب بني الحرثِ بن كَعْبٍ وهم من مَذْحِج ونَهْدٌ من قُضاعة، وكانت بينه وبينهم حروب، ومعنى تنمروا تنكروا لعدوّهم، وأَصله من النَّمِر لأَنه من أَنكر السباع وأَخبثها. يقال: لبس فلان لفلان جلدَ النَّمِرِ إِذا تنكر له، قال: وكانت ملوك العرب إِذا جلست لقتل إِنسان لبست جلود النمر ثم أَمرت بقتل من تريد قتله، وأَراد بالحلق الدروع، وبالقدِّ جلداً كان يلبس في الحرب، وانتصبا على التمييز، ونسب التنكر إِلى الحلق والقدِّ مجازاً إِذ كان ذلك سَببَ تَنَكُّر لابِسِيهما، فكأَنه قال تَنَكَّر حَلَقُهم وقِدُّهم، فلما جعل الفعل لهما انتصبا على التمييز، كما تقول: تَنَكَّرَتْ أَخلاقُ القوم، ثم تقول: تَنَكَّرَ القومُ أَخْلاقاً. وفي حديث الحُدَيْبِية: قد لبسوا لك جُلودَ النُّمورِ؛ هو كناية عن شدة الحقد والغضب تشبيهاً بأَخْلاقِ النَّمِر وشَراسَتِه. ونَمِرَ الرجلُ ونَمَّر وتَنَمَّر: غَضِب، ومنه لَبِسَ له جلدَ النَّمِرِ. وأَسدٌ أَنْمَرُ: فيه غُبْرَةٌ وسواد. والنَّمِرَةُ: الحِبَرَةُ لاختلاف أَوان خطوطها. والنَّمِرَةُ: شَملة فيها خطوط بيض وسود. وطيرٌ مُنَمَّرٌ: فيه نُقَط سود، وقد يوصف به البُرودُ. ابن الأَعرابي: النُّمْرَةُ البَلَقُ، والنَّمِرَةُ العَصْبَةُ، والنَّمِرَةُ بُرْدَةٌ مُخَطَّطَةٌ، والنَّمِرَةُ الأُنثى من النَّمِر؛ الجوهري: والنَّمِرَةُ بُرْدَةٌ من صوف يلبسها الأَعراب. وفي الحديث: فجاءه قوم مُجْتابي النِّمار؛ كلُّ شَمْلَةٍ مُخَطَّطَةٍ من مآزِرِ الأَعراب، فهي نَمِرَةٌ، وجمعها نِمارٌ كأَنها أُخذت من لون النَّمِر لما فيها من السواد والبياض، وهي من الصفات الغالبة؛ أَراد أَنه جاءه قوم لابسي أُزُرٍ مخططة من صوف. وفي حديث مُصْعَبِ بن عُمَيْرٍ، رضي الله عنه: أَقبل النبي، صلى الله عليه وسلم، وعليه نَمِرَةٌ. وفي حديث خَبَّابٍ: لكنَّ حَمْزَةَ لم يترك له إِلا نَمِرَة مَلْحاء. وفي حديث سعد: نَبَطِيٌّ في حُبْوَتِه، أَعرابيٌّ في ثَمِرَتِه، أَسَدٌ في تامُورَتِه.
والنَّمِرُ والنَّمِيرُ، كلاهما: الماء الزَّاكي في الماشية، النامي، عذباً كان أَو غير عذب. قال الأَصمعي: النَّمِير النامي، وقيل: ماء نَمِيرٌ أَي ناجِعٌ؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
قد جَعَلَتْ، والحمدُ للهِ، تَفرْ
من ماء عِدٍّ في جُلودها نَمِرْ
أَي شَرِبَتْ فَعَطَنَتْ، وقيل: الماء النَّمِير الكثير؛ حكاه ابن كَيْسانَ في تفسير قول امرئ القيس:
غَذَاها نَمِيرُ الماءِ غير المُحَلَّلِ
وفي حديث أَبي ذر، رضي الله عنه: الحمد لله لذي أَطْعَمَنا الخَمِيرَ وسقانا النَّمِيرَ؛ الماءُ النَّمِير الناجع في الرِّيِّ. وفي حديث معاوية، رضي الله عنه: خُبْزٌ خَمِيرٌ وماء نَمِيرٌ. وحَسَبٌ نَمِرٌ ونَمِيرٌ: زَاكٍ، والجمع أَنْمارٌ. ونَمَرَ في الجبل
(* قوله« ونمر في الجبل إلخ»
بابه نصر كما القاموس.) نَمْراً: صَعَّدَ.
وفي حديث الحج: حتى أَتى نَمِرَة؛ هو الجبل الذي عليه أَنصابُ الحَرَمِ بعرفات. أَبو تراب: نَمَرَ في الجبل والشجرِ ونَمَلَ إِذا علا فيهما. قال الفرّاء: إِذا كان الجمع قد سمي به نسبت إِليه فقلت في أَنْمارٍ أَنْمارِيٌّ، وفي مَعافِرَ مَعافِرِيٌّ، فإِذا كان الجمع غير مسمى به نسبت إِلى واحده فقلت: نَقِيبيٌّ وعَرِيفِيٌّ ومَنْكِبيٌّ.
والنَّامِرَةُ: مِصْيَدَةٌ تربط فيها شاة للذئب. والنَّامُورُ: الدمُ كالتَّامورِ. وأَنْمارٌ: حَيٌّ من خُراعة، قال سيبويه: النسب إِليه أَنْمارِيٌّ لأَنه اسم للواحد. الجوهري: ونُمَيْرٌ أَبو قبيلة من قَيْسٍ، وهو نُمَيْرُ بن عامر بن صَعْصَعَةَ بن معاوية بن بكر ابن هَوازِن. ونَمِرٌ ونُمَيْرٌ: قبيلتان، والإِضافة إِلى نُمَيْرٍ نُمَيْرِيٌّ. قال سيبويه: وقولوا في الجمع النُّمَيْرُونَ، استخفوا بحذف ياء الإِضافة كما قالوا الأَعْجَمُونَ. ونَمِرٌ: أَبو قبيلة، وهو نَمِرُ بن قاسط ابن هِنْبِ بن أَفْصى بن دُعْمِيِّ بن جَدِيلَةَ بن أَسَدِ ابن ربيعة، والنسبة إِلى نَمِر بن قاسط نَمَرِيٌّ، بفتح الميم، استيحاشاً لتوالي الكَسَراتِ لأَن فيه حرفاً واحداً غير مكسور. ونُمارَةُ: اسم قبيلة. الجوهري: ونِمْرٌ، بكسر النون، اسم رجل؛ قال:
تَعَبَّدَني نِمْرُ بن سَعْدٍ وقد أُرى،
وَنِمْرُ بنُ سَعْدٍ لي مُطِيعٌ ومُهْطِعُ
قال ابن سيده: ونِمْرانُ ونُمارَةُ اسمان. والنُّمَيْرَةُ: موضع؛ قال الراعي:
لها بِحَقِيلٍ فالنُّمَيْرَةِ مَنْزِلٌ،
تَرى الوَحْشَ عُواذاتٍ به ومَتالِيا
ونُمارٌ: جبلٌ؛ قال صخر الغَيّ:
سَمِعْتُ، وقد هَبَطْنا من نُمارٍ،
دُعاءَ أَبي المُثَلَّمِ يَسْتَغِيثُ

##### Türkçe

**النُّمْرَةُ**: herhangi bir renk olursa olsun benek. Ve **الأَنْمَرُ**: içinde bir beyaz **نُمْرَةٌ** ve bir başka siyah olan; dişisi **نَمْراءُ**. Ve **النَّمِرُ** ile **النِّمْرُ**: yırtıcılardan bir tür; aslandan daha habîs. İçindeki **نُمَرٍ** sebebiyle böyle adlandırıldı; bu da şundandır ki o, çeşitli renklerdendir. Dişisi **نَمِرَةٌ**; çoğulu **أَنْمُرٌ** ve **أَنْمارٌ** ve **نُمُرٌ** ve **نُمْرٌ** ve **نُمُورٌ** ve **نِمارٌ**; Arapların sözünün çoğu **نُمْرٌ**’dür. Hadiste: **النِّمارِ**’a binmekten nehyetti; bir rivayette: **النُّمُورِ** yani **النُّمورِ**’un derileri; bunlar bilinen yırtıcılardır; tekili **نَمِرٌ**’dür. Ancak, içlerinde ziynet ve kibir bulunması sebebiyle, ve çünkü Acemlerin kıyafetidir; yahut çünkü onun kılı, bir imamlardan herhangi birinin yanında, eğer (hayvan) boğazlanmış değilse, tabaklamayı kabul etmez; ve belki de onların çoğu, avlanması güç olduğundan, öldüğü zaman **النُّمور**’un derilerini alırlardı. Ebû Eyyûb hadîsinde: kendisine, eyeri **نُمُورٌ** olan bir binek getirildi de **الصُّفَّةَ**’yi çıkardı; yani **المِيْثَرَةَ**’yi. Bunun üzerine “**الجَدَياتُ** **نُمُورٌ**” denildi; yani **البِدَادَ**; o da dedi ki: “Ancak **الصُّفَّةِ**’den nehyedilir.” Sa‘leb dedi: Kim **نُمْرٌ** derse onu **أَنْمَر**’a döndürmüştür; ve **نِمارٌ** onun yanında **نِمْرٍ**’ün çoğuludur; tıpkı “ذئبٍ” ve “ذئابٍ” gibi. Yine **نُمُورٌ** onun yanında **نِمْرٍ**’ün çoğuludur; tıpkı “سِتْرٍ” ve “سُتُورٍ” gibi. Sîbeveyh, **نَمِرٍ**’in çoğulunda **نُمُراً** rivayet etmedi. Cevherî: Şiirde **نُمُرٌ** gelmiştir ve o şâzdır; dedi ki: belki de ondan kısaltılmıştır; dedi:
فيها تَماثِيلُ أُسُودُ ونُمُرْ

İbn Sîde dedi: Onun şu sözünden naklettiği şeye gelince:
فيها عَيايِيلُ أُسُودٌ ونُمُرْ
o, kendi mezhebine göre **نُمْرٌ**’ü kastetti; sonra “**البَكُرْ**” diyenin sözü üzere vakfetti; o ise **فَعْلٌ**’dür. İbn Berrî dedi: Cevherî’nin naklettiği beyit:
فيها تَماثِيلُ أُسُودٌ ونُمُرْ
**حُكَيْم بن مُعَيَّةَ الرَّبَعِيِّ**’nindir; ve onun rivayetinin doğrusu:
(* “**وصواب إنشاده إلخ**” sözü: Kāmûs şârihi bundan sonra şunu aynen nakletti: Ebû Muhammed el-Esved dedi ki: İbn es-Sîrâfî tashîf etti; doğrusu “غياييل”dir, mu‘ceme ile; “غيل”in kıyasa aykırı çoğuludur; Sâğânî’nin dikkat çektiği gibi.)
فيها عَيايِيلُ أُسُودٌ ونُمُرْ
dedi: İbn Sîde ve başkaları da onu böyle rivayet etti. İbn Berrî dedi: Dağlar ve ağaçlarla çevrili bir yerde biten bir kamışı vasfetti; ve ondan önce:
حُفَّتْ بأَطوادِ جبالٍ وسَمُرْ،
في أَشَبِ الغِيطانِ مُلْتَفِّ الحُظُرْ
der ki: Bu kamışın bitip yetiştiği yer, dağların kütleleriyle ve **السَّمُرِ** ile çevrilmiştir; o, **سَمُرَةٍ**’nin çoğuludur; o da büyük bir ağaçtır. Ve **الأَشَبُ**: bitkisi sık, iç içe geçmiş yer. Ve **الغِيطانُ**: **غائط**’ın çoğulu; o da yerin alçak kısmıdır. Ve **الحُظُرُ**: **حظيرة**’nin çoğulu. Ve **العَيَّالُ**: yürüyüşünde salınan. Ve **عَيايِيلُ**: onun çoğuludur. Ve **أُسُودٌ** ondan bedeldir; **نُمُر** ise ona atfedilmiştir.

Kötü huylu adama denir ki: “**نَمِرَ** ve **تَنَمَّرَ**.” Ve “**نَمَّرَ** yüzünü” yani onu değiştirdi ve astı. Ve **النَّمِرُ**’ün rengi **أَنْمَرُ**’dür; onda kızıl bir **نُمْرَةٌ** yahut beyaz ve siyah bir **نُمْرَةٌ** vardır. Ve onun renginden **السحابُ النَّمِرُ** türetilmiştir. Ve buluttan **النَّمِرُ**: içinde, **النَّمِر**’in izleri gibi izler olan; ve denildi ki: birbirine yakın, küçük parçalar hâlindedir; tekili **نَمِرَةٌ**’dir. Ebû Züeyb’in sözü: “**أَرِنِيها نَمِرَة أُرِكْها مَطِرَة**”; ve **سحاب أَنْمَرُ**; ve bulut **نَمِرَ** (kesre ile) **يَنْمَرُ نَمَراً** yani **النَّمِر**’in rengi üzere oldu; onun aralıklarında noktalar görürsün. Ve onun sözü: “**أَرنيها نَمِرَةً أُرِكْها مَطِرَةً**”; Ahfeş dedi: Bu, Yüce Allah’ın sözü gibidir: “**فأَخرجنا منه خَضِراً**”; yani **الأَخْضَرَ**’ı kasteder. Ve atlardan **الأَنْمَرُ**: **النَّمِر**’e benzer olan; o da, içinde beyaz bir leke ve herhangi bir renk üzere başka bir leke bulunmasıdır. Ve **النَّعَمُ النُّمْرُ**: içinde siyahlık ve beyazlık olanlar; **أَنْمَر**’in çoğuludur.

Asma‘î: “**تَنَمَّرَ** ona” yani **تَنَكَّر** etti ve değişti ve onu tehdit etti; çünkü **النَّمِرَ**’e asla rastlamazsın ki **مُتَنَكِّراً** öfkeli olmasın. Amr b. Ma‘dîkerib’in sözü:
وعلِمْتُ أَنِّي، يومَ ذا
كَ، مُنازِلٌ كَعْباً ونَهْدا
قَوْمٌ، إِذا لبِسُوا لحَدِيـ
ـدِ تَنَمَّرُوا حَلَقاً وقِدَّا
yani, **القِدِّ** ve demirin renklerinin farklılığı sebebiyle **النَّمِرِ**’e benzediler. İbn Berrî dedi: **كَعْب** ile **بني الحرثِ بن كَعْبٍ**’ı kastetti; onlar **مَذْحِج**’dendir; ve **نَهْدٌ** **قُضاعة**’dandır; onunla onların arasında savaşlar vardı. Ve “**تنمروا**”nun manası: düşmanlarına karşı **تنكروا** ettiler; aslı **النَّمِر**’dendir; çünkü o, yırtıcıların en yadırgananı ve en habîsidir. Denir: “Falan, falana **جلدَ النَّمِرِ** giydi” yani ona karşı **تنكر** etti. Dedi: Arap kralları, bir insanı öldürmek için oturduklarında, **النمر** derilerini giyerlerdi; sonra öldürmek istediklerinin öldürülmesini emrederlerdi. Ve **الحلق** ile zırhları kastetti; **القدِّ** ile savaşta giyilen bir deriyi kastetti. İkisi temyiz üzere mansub oldular; ve **الحلق** ile **القدِّ**’e **التنكر** nispeti mecazdır; zira bu, onları giyenin **تَنَكُّر**ünün sebebiydi; sanki “Onların **حَلَقُهم**’i ve **قِدُّهم**’i **تَنَكَّر** etti” demiş gibidir. Fiili onlara kılınca temyiz üzere mansub oldular; tıpkı “Kavmin ahlâkı değişti” demen, sonra “Kavim **أَخْلاقاً** değişti” demen gibi. **الحُدَيْبِية** hadîsinde: “Senin için **جُلودَ النُّمورِ** giydiler”; bu, **النَّمِر**’in ahlâkına ve onun sertliğine benzeterek, kin ve öfkenin şiddetine bir kinayedir. Ve “Adam **نَمِرَ** ve **نَمَّر** ve **تَنَمَّر**”: öfkelendi; bundan da “Ona **جلدَ النَّمِرِ** giydi.” Ve **أَسدٌ أَنْمَرُ**: onda tozluluk ve siyahlık vardır. Ve **النَّمِرَةُ**: çizgilerinin renklerinin farklılığı sebebiyle **الحِبَرَةُ**. Ve **النَّمِرَةُ**: içinde beyaz ve siyah çizgiler bulunan bir şal. Ve **طيرٌ مُنَمَّرٌ**: onda siyah noktalar vardır; bununla **البُرودُ** da vasfedilebilir. İbnü’l-A‘râbî: **النُّمْرَةُ** **البَلَقُ**’tır; **النَّمِرَةُ** **العَصْبَةُ**’dır; **النَّمِرَةُ** çizgili bir **بُرْدَةٌ**’dir; **النَّمِرَةُ** **النَّمِر**’in dişisidir. Cevherî: **النَّمِرَةُ** bedevilerin giydiği yünden bir **بُرْدَةٌ**’dir. Hadiste: “**مُجْتابي النِّمار**” bir kavim ona geldi; bedevilerin izarlarından her çizgili şal, o bir **نَمِرَةٌ**’dir; onun çoğulu **نِمارٌ**’dır; sanki içindeki siyahlık ve beyazlık sebebiyle **النَّمِر**’in renginden alınmıştır; ve o, galip sıfatlardandır; yani ona, yünden çizgili izarlar giyen bir kavim geldi. **مُصْعَبِ بن عُمَيْرٍ** hadîsinde, Allah ondan razı olsun: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, geldi; üzerinde bir **نَمِرَةٌ** vardı. **خَبَّابٍ** hadîsinde: fakat **حَمْزَةَ** ona, ancak tuzlu renkli bir **نَمِرَة** bırakmıştı. Sa‘d hadîsinde: “**نَبَطِيٌّ** onun **حُبْوَتِه**’inde, **أَعرابيٌّ** onun **ثَمِرَتِه**’inde, bir **أَسَدٌ** onun **تامُورَتِه**’inde.”

Ve **النَّمِرُ** ile **النَّمِيرُ**, ikisi de: hayvanlarda artıcı, gelişen, tatlı olsun olmasın, temiz su. Asma‘î dedi: **النَّمِير** gelişendir. Ve denildi ki: **ماء نَمِيرٌ** yani susuzluğu gidermede yararlı; İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
قد جَعَلَتْ، والحمدُ للهِ، تَفرْ
من ماء عِدٍّ في جُلودها نَمِرْ
yani içti de su başında konakladı. Ve denildi ki: **الماء النَّمِير** çok sudur; bunu İbn Keysân, İmruülkays’ın şu sözünün tefsirinde nakletti:
غَذَاها نَمِيرُ الماءِ غير المُحَلَّلِ
Ebû Zer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Hamd, bize **الخَمِيرَ** yediren ve bize **النَّمِيرَ** içiren Allah’adır”; **الماءُ النَّمِير** susuzluğu gidermede yararlı sudur. Muâviye hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “**خُبْزٌ خَمِيرٌ** ve **ماء نَمِيرٌ**.” Ve **حَسَبٌ نَمِرٌ** ve **نَمِيرٌ**: temiz; çoğulu **أَنْمارٌ**. Ve dağda **نَمَرَ** (*
“**ونمر في الجبل إلخ**” sözü: onun bâbı, Kāmûs’a göre **نصر**’dır.) **نَمْراً**: yukarı çıktı.

Hac hadîsinde: “**نَمِرَة**’ye varıncaya kadar”; o, Arafat’ta Harem’in nişanlarının üzerinde bulunduğu dağdır. Ebû Turâb: Dağda ve ağaçta **نَمَرَ** ve **نَمَلَ**; yani ikisinde de yükseldi. Ferrâ dedi: Eğer çoğul onunla adlandırılmışsa ona nispet edersin; **أَنْمارٍ** hakkında **أَنْمارِيٌّ**, **مَعافِرَ** hakkında **مَعافِرِيٌّ** dersin. Eğer çoğul onunla adlandırılmış değilse, tekiline nispet edersin; **نَقِيبيٌّ** ve **عَرِيفِيٌّ** ve **مَنْكِبيٌّ** dersin.

Ve **النَّامِرَةُ**: kurda (yem olsun diye) bir koyunun bağlandığı bir tuzak. Ve **النَّامُورُ**: **التَّامورِ** gibi kandır. Ve **أَنْمارٌ**: **خُراعة**’dan bir kabiledir. Sîbeveyh dedi: Ona nispet **أَنْمارِيٌّ**’dir; çünkü o, tekil için bir isimdir. Cevherî: Ve **نُمَيْرٌ**, **قَيْسٍ**’ten bir kabilenin babasıdır; o, **نُمَيْرُ بن عامر بن صَعْصَعَةَ بن معاوية بن بكر ابن هَوازِن**’dir. Ve **نَمِرٌ** ile **نُمَيْرٌ**: iki kabiledir; **نُمَيْرٍ**’e izafe **نُمَيْرِيٌّ**’dir. Sîbeveyh dedi: Çoğulda “**النُّمَيْرُونَ**” deyin; izafe yâsını hazfetmeyi hafif gördüler; tıpkı “**الأَعْجَمُونَ**” dedikleri gibi. Ve **نَمِرٌ**: bir kabilenin babasıdır; o, **نَمِرُ بن قاسط ابن هِنْبِ بن أَفْصى بن دُعْمِيِّ بن جَدِيلَةَ بن أَسَدِ ابن ربيعة**’dır. **نَمِر بن قاسط**’a nispet **نَمَرِيٌّ**’dir; mîm’in fethiyle; kesrelerin peş peşe gelmesinden ürkerek; çünkü onda, kesreli olmayan tek bir harf vardır. Ve **نُمارَةُ**: bir kabilenin adıdır. Cevherî: Ve **نِمْرٌ**, nûn’un kesresiyle, bir adam adıdır; dedi:
تَعَبَّدَني نِمْرُ بن سَعْدٍ وقد أُرى،
وَنِمْرُ بنُ سَعْدٍ لي مُطِيعٌ ومُهْطِعُ
İbn Sîde dedi: Ve **نِمْرانُ** ve **نُمارَةُ** iki isimdir. Ve **النُّمَيْرَةُ**: bir yerdir; Râ‘î dedi:
لها بِحَقِيلٍ فالنُّمَيْرَةِ مَنْزِلٌ،
تَرى الوَحْشَ عُواذاتٍ به ومَتالِيا
Ve **نُمارٌ**: bir dağdır; Sahr el-Ğayy dedi:
سَمِعْتُ، وقد هَبَطْنا من نُمارٍ،
دُعاءَ أَبي المُثَلَّمِ يَسْتَغِيثُ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن م ر * * النَّمِرُ * بوزن الكَّتِف سَبُعٌ وجمعه * نُمُورٌ * بالضم وجاء في الشِّعر * نُمُر * بضمتين وهو شاذ والأُنثى * نَمِرةٌ * والنَّمِرة أيضا بُردة من صوف تلبسها الأَعراب وهي في حديث سعد وماء * نَمِيرٌ * بوزن سمير أي ناجِع عَذْبا كان أو غير عَذْب

##### Türkçe

* ن م ر * * **النَّمِرُ** * **الكَّتِف** vezninde; yırtıcı bir hayvandır; çoğulu **نُمُورٌ**’dur (ضم ile). Şiirde **نُمُر** (iki ضم ile) gelmiştir; bu şâzdır. Dişisi **نَمِرةٌ**’dir. **النَّمِرة** ayrıca yünden bir bürde (aba)dir; bedevîler onu giyer; Sa‘d hadîsinde geçer. Ve su **نَمِيرٌ**dür; **سمير** vezninde; yani faydalı, tatlı olsun veya tatlı olmayan.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النمرة، بالضم: النكتة من أي لون كان. والأنمر: ما فيه نمرة بيضاء وأخرى سوداء، وهي أي الأنثى نمراء. والنمر، ككتف، والنمر بالكسر، لغتان: سبع م معروف أخبث من الأسد، سمي بذلك للنمر التي فيه. وذلك أنه من ألوان مختلفة، ولو قال: لنمر فيه، كان أخصر، والأنثى نمرة، ج أنمر، كأفلس، وأنمار ونمر، بضمتين، ونمر، بضم فسكون، ونمار ونمارة، بكسرهما، ونمور، بالضم، وفي بعض النسخ: نمورة. وأكثر ما جاء في كلام العرب نمر بضم فسكون، قال ثعلب: من قال نمر رده إلى أنمر، ونمار عنده جمع نمر، كذئب وذئاب، وكذلك نمور عنده جمع نمر، كستر وستور، ولم يحك سيبويه نمرا في جمع نمر. قال الجوهري: وقد جاء في الشعر وهو شاذ، قال: ولعله مقصور منه، قال حكيم بن معية الربعي يصف قناة نبتت في موضع محفوف بالجبال والشجر:
  حفت بأطواد جبـال وسـمـر                      في أشب الغيطان ملتف الحظر
  فيها عيابـيل أسـود ونـمـر وأنشده الجوهري:
  فيها تماثيل أسود ونمر

  وصوابه، عياييل. قال ابن السيرافي: عياييل جمع عيال، وهو المتبختر. وقال أبو محمد الأسود: صحف ابن السيرافي، والصواب غياييل، معجمة، جمع غيل، على غير قياس، كما نبه عليه الصاغاني. وقال ابن سيده: أراد الشاعر على مذهبه ونمر، ثم وقف، على قول من يقول البكر، وهو فعل. والنمرة، كفرحة: القطعة الصغيرة من السحاب المتدانية بعضها من بعض، ج نمر، وهو مجاز. النمرة: الحبرة لاختلاف ألوان خطوطها، وهو مجاز. النمرة: شملة فيها خطوط بيض وسود، وهو مجاز، أو النمرة: بردة مخططة. قال الجوهري: وهي من صوف تلبسها الأعراب. وقال ابن الأثير: كل شملة مخططة من مآزر الأعراب فهي نمرة، وجمعها نمار، كأنها أخذت من لون النمر، لما فيها من السواد والبياض، ومنه الحديث:  فجاءه قوم مجتابي النمار  وهي من الصفات الغالبة، أراد: لابسي أزر مخططة من صوف. وفي حديث مصعب بن عمير:  أقبل إلى النبي صلى الله عليه وسلم وعليه نمرة  وفي حديث خباب:  لكن حمزة لم يترك له إلا نمرة ملحاء  . وفي حديث سعد:  نبطي في حبوته، أعرابي في نمرته، أسد في تامورته  . والنمر، كفرح وأمير: الزاكي من الماء في الماشية، من المجاز: النمر والنمير من الحسب الزاكي منه، يقال: حسب نمر، وحسب نمير، والجمع أنمار. قيل: الماء النمير: الكثير، حكاه ابن كيسان في تفسير قول امرئ القيس:
  غذاها نمير الماء غير المحلل النمير من الماء: الناجع في الري كالنمر، وأنشد ابن الأعرابي:
  قد جعلت والحمد لله تـفـر                      من ماء عد في جلودها نمر أي شربت فعطنت. وقال الأصمعي: النمير: النامي. وزاد غيره: عذبا كان أو غير عذب، وفي حديث أبي ذر:  الحمد لله الذي أطعمنا الخمير، وسقانا النمير  وفي حديث معاوية: خبز خمير وماء نمير. والنمرة كفرحة، وربما سميت النامورة، هكذا في النسخ والذي في اللسان والتكملة وربما سميت النامرة: مصيدة تربط فيها شاة للذئب، كذا في اللسان، أو حديدة لها كلاليب تجعل فيها لحمة يصاد بها الذئب، كذا في التكملة. قال: وهي اللبجة، لغة يمانية. والنامور: الدم، كالتامور. من المجاز: نمر، كفرح، نمرا، ونمر وتنمر: غضب، زاد الصاغاني: وساء خلقه، ومثله لابن القطاع، وهو على التشبيه بأخلاق النمر وشراسته. ويقال للرجل السيئ الخلق: قد نمر وتنمر. وقال أبو تراب: نمر في الشجر والجبل ونمل، كنصر، نمرا: إذا صعد فيهما وعلا. في حديث الحج:  حتى أتى نمرة  . وقال عبد الله بن أقرم: رأيته بالقاع من نمرة، كفرحة: ع بعرفات، نزل به رسول الله صلى الله عليه وسلم، أو الجبل الذي عليه أنصاب الحرم على يمينك حال كونك خارجا من المأزمين وأنت تريد الموقف كذا في التكملة. وقيل: الحرم من طريق الطائف على طرف عرفة من نمرة على أحد عشر ميلا، ومسجدها، م، معروف وهو الذي تقام فيه الصلاة يوم عرفة. نمرة: ع بقديد، نقله الصاغاني. قلت: ونقله ياقوت عن القاضي عياض وقال: إن لم يكن الأول. وعقيق نمرة: ع بأرض تبالة، قلت: هذا تصحيف، وصوابه عقيق تمرة، بالمثناة الفوقية المفتوحة وسكون الميم وفتحها، وهو من نواحي اليمامة، لبني عقيل، عن يمين الفرط، وما رأيت الصاغاني تعرض له ولا غيره. وذو نمر، ككتف: واد بنجد في ديار كلاب. نمار، ككتاب: جبل لسليم، قال الشاعر:
  فلم يكن النمار لنا محلا                      وما كنا لنعم شيقـينـا نمار، كغراب: واد لجشم بن الحارث، وبه عارض يقال له المكرعة، قاله الحفصي، وأنشد: وما ملك بأغزر منك سيبا ولا واد بأنزه من نمار

  حللت به فأشرق جانباه                      وعاد الليل فيه كالنهار أو: ع بشق اليمامة، قال الأعشى:
  قالوا نمار فبطن الخال جادهما                      فالعسجدية فالأبلاء فالرجـل وقيل: جبل ببلاد هذيل، قال صخر الغي:
  سمعت وقد هبطنا من نمار                      دعاء أبي المثلم يستغـيث وفيه قتل تأبط شرا فقالت أمه ترثيه:
  فتى فهم جميعا غـادروه                      مقيما بالحريضة من نمار والنمارة، كعمارة: ع له يوم. وفي التكملة: ويوم النمارة: يوم من أيام العرب. وفي المعجم: قال النابغة:
  وما رأيتك إلا نظرة عرضت                      يوم النمارة والمأمور مأمور نمارة: اسم قبيلة يأتي ذكرها في المستدركات. ونميرة بيدان، كجهينة: جبل للضباب، قال جرير:
  يا نظرة لك يوم هاجت عبرة                      من أم حزرة بالنمـيرة دار أو هضبة بين نجد والبصرة قاله أبو زياد، وقال أيضا: النميرة: من مياه عمرو بن كلاب. وقال الراعي:
  لها بحقيل فالنمـيرة مـنـزل                      ترى الوحش عوذات به ومتاليا

  أو هضبتان قرب الحوأب على فرسخين منه، وهما النميرتان. وأنمار بن نزار بن معد بن عدنان، ويقال له أنمار الشاة، وذكر في ح-م-ر. وقال ابن الجواني النسابة في المقدمة الفاضلية: وأما قولهم: ربيعة الفرس، ومضر الحمراء، فزعم بعض النسابين أن نزارا لما توفي اقتسم بنوه ميراثه واستهموا عليه، فذكرهم إلى أن قال: وكان لنزار قدح كبير يسقي فيه الضيوف اللبن فأصابه أنمار، ثم قال: وقيل: إن نزارا لما حضرته الوفاة قسم ميراثه على بنيه المذكورين وقال: إن أشكل عليكم الأمر فعليكم بالأفعى الجرهمي حكم العرب؛ فلما مات نزار واختلفوا مضوا إليه، فذكر القصة إلى أن قال: وقضى لأنمار بالدراهم والأرض. قال سيبويه: النسب إلى أنمار أنماري، لأنه اسم للواحد. والنمرانية، بالضم: ة بالغوطة من دمشق من ناحية الوادي، كان معاوية بن أبي سفيان أقطعها نمران بن يزيد بن عبيد المذحجي، حكى عنه ابنه عبد الله بن نمران وابنه يزيد بن نمران. خرج مع مروان لقتال الضحاك الفهري بمرج راهط. والنمر بن قاسط بن هنب بن أفصى بن دعمي بن جديلة بن أسد بن ربيعة، ككتف: أبو قبيلة، أعقب من تيم اللات وأوس مناة، ومن تيم اللات بنو الضحيان، وهو عامر بن سعد بن الخزرج بن سعد بن تيم اللات، وإليه كانت الرياسة واللواء والحكومة والمرباع. والنسبة بفتح الميم، استيحاشا لتوالي الكسرات لأن فيه حرفا واحدا غير مكسور، ومنه المثل: اسق أخاك النمري يصطبح. بفتح الميم، منهم حاتم بن عبيد الله النمري شيخ لسموية، والحافظ أبو عمر يوسف بن عبد الله بن عبد البر النمري المالكي الأندلسي، صاحب التمهيد والاستيعاب وغيرهما. قلت: وشيخنا خاتمة المحدثين باليمن الإمام الفقيه العلامة رضي الدين عبد الخالق بن أبي بكر بن الزين المزجاجي لحنفي الزبيدي النمري وآل بيته، ولد سنة 1102 وتوفي سنة 1181 بمكة. والنمر، ككتف، ابن تولب بن زهير العكلي، ويقال: النمر بالفتح نقله الصاغاني عن أبي حاتم، يقال بالكسر: شاعر مخضرم لحق النبي صلى الله عليه وسلم، أورده الزين العراقي وتلميذه أبو الوفاء الحلبي في كتاب المخضرمين، وقال ابن فهد: حديثه عند النسائي وأبي داوود. ونمير بن عامر بن صعصعة بن معاوية بن بكر بن هوازن، كزبير، أبو قبيلة من قيس والنسبة إليه نميري. قال سيبويه: وقالوا في الجمع النميرون استخفوا بحذف ياء الإضافة، كما قالوا الأعجمون. من المجاز: نمر السحاب، كفرح نمرا: صار على لون النمر ترى في خلله نقاطا، ومن لون النمر اشتق السحاب النمر، وفي المثل: أرنيها نمرة أركها مطرة، وهو قول أبي ذؤيب الهذلي، والقياس نمراء، تأنيث الأنمر من السحاب، يضرب لما يتيقن وقوعه إذا لاحت مخايله، كما فسره الميداني. وقال الأخفش: هذا كقوله تعالى:  فأخرجنا منه خضرا  يريد الأخضر. والأنمر من الخيل والنعم: ما على شية النمر. وهو أن يكون فيه بقعة بيضاء وبقعة أخرى على أي لون كان، والجمع النمر. وأنمر الرجل: صادف ماء نميرا، أي ناجعا. وتنمر: تمدد في الصوت عند الوعيد، نقله الصاغاني، وهو مجاز. تنمر أيضا، إذا تشبه بالنمر في شراسة الأخلاق، ومنه قول عمرو بن معد يكرب:
  وعلمت أنـي يوم ذا                      ك منازل كعبا ونهدا
  قوم إذا لبسوا الحدي                      د تنمروا حلقا وقدا

  أي تشبهوا بالنمر لاختلاف ألوان القد والحديد. قال الأصمعي: تنمر له: تنكر وتغير وأوعده، لأن النمر لا يلقى أبدا إلا متنكرا غضبان. قال ابن بري: والنمر من أنكر السباع وأخبثها، يقال: لبس فلان لفلان جلد النمر، إذا تنكر له، قال: وكانت ملوك العرب إذا جلست لقتل إنسان لبست جلود النمر، ثم أمرت بقتل من تريد قتله. وسموا نمران، بالكسر، ونمارة، بالضم، قاله ابن سيده. والأنمار: خطوط على قوائم الثور، هكذا نص التكملة، وزاد المصنف الوحشي. ونمرى، كذكرى: ة من نواحي مصر، ذكرها تقليدا للصاغاني، وهي من أعمال الغربية، والنسبة إليها نمراوي. ونمر، بالضم: ع ببلاد هذيل، وقال الصاغاني: مواضع، ومثله في المعجم، وقد جاء ذكرها في شعر أمية بن أبي عائذ الهذلي. ومما يستدرك عليه: نمر وجهه تنميرا: غيره. وسحاب أنمر: فيه نقط سود وبيض. ولبسوا لك جلود النمور: كناية عن شدة الحقد. وقد جاء ذلك في حديث الحديبية. وأسد أنمر: فيه غبرة وسواد، وطير منمر، كمعظم: فيه نقط سود، وقد يوصف به البرذون. والنمرة: العصبة، عن ابن الأعرابي. قال الجوهري: ونمر بكسر النون اسم رجل، قال:
  تعبدني نمر بن سعـد وقـد أرى                      ونمر بن سعد لي مطيع ومهطع وتقول: أقبلت نمير وما نمروا، أي ما جمعوا من قومهم، كما تقول مضر مضرها الله. وأنمار: حي من خزاعة، قاله الصاغاني. قلت: وأنمار بن عمرو بن وديعة بن لكيز بن أفصى؛ وأنمار بن مازن بن مالك بن عمرو بن تميم، وهم قليلون، بطنان، وأنمار بطن من الحبطات. ونمرة: بطن من سعد العشيرة. والنمر بن وبرة: بطن من قضاعة. وفي الأزد نمر بن عيمان بن نصر بن زهران بن كعب بن الحارث بن عبد الله بن مالك بن نصر بن الأزد، منهم أبو الروح سلام بن مسكين وغيره.

##### Türkçe

**النمرة**، zamme ile: herhangi bir renkden olursa olsun benek. Ve **الأنمر**: içinde bir beyaz benek ve bir başka siyah benek olan; ve o, yani dişi, **نمراء**’dır. Ve **النمر**، **ككتف** vezninde, ve **النمر** kesre ile, iki lugat: bilinen bir yırtıcı hayvan; aslandan daha habis; içindeki **النمر** sebebiyle böyle adlandırıldı. Bu da şundandır ki o, farklı renklerdendir; eğer “içinde **نمر** vardır” deseydi, daha kısa olurdu. Dişisi **نمرة**’dir. Çoğulu: **أنمر**، **كأفلس** vezninde; ve **أنمار** ve **نمر** (iki zamme ile); ve **نمر** (zamme sonra sükûn ile); ve **نمار** ve **نمارة** (ikisi de kesre ile); ve **نمور** (zamme ile); ve bazı nüshalarda: **نمورة**. Arapların كلامında en çok gelen **نمر** (zamme sonra sükûn ile)’dir. Sa‘leb dedi: kim **نمر** derse onu **أنمر**’e döndürür; ve **نمار** onun yanında **نمر**’in cem‘idir; **ذئب** ve **ذئاب** gibi. Yine **نمور** onun yanında **نمر**’in cem‘idir; **ستر** ve **ستور** gibi. Sîbeveyh, **نمر**’in cem‘inde **نمرا**yı rivayet etmedi. Cevherî dedi: şiirde gelmiştir ve o şâzdır. Dedi: belki ondan maksur olandır. Hakîm b. Mu‘ayye er-Rab‘î, dağlar ve ağaçlarla çevrili bir yerde biten bir mızrağı vasfederken dedi:
  حفت بأطواد جبـال وسـمـر                      في أشب الغيطان ملتف الحظر
  فيها عيابـيل أسـود ونـمـر وأنشده الجوهري:
  فيها تماثيل أسود ونمر

  Ve onun doğrusu **عياييل**’dir. İbn es-Sîrâfî dedi: **عياييل**، **عيال**’ın cem‘idir; o da salınarak yürüyendir. Ebû Muhammed el-Esved dedi: İbn es-Sîrâfî tashîf etti; doğrusu **غياييل**’dir, mu‘ceme ile; **غيل**’in cem‘idir; kıyasa göre olmaksızın; Sâgânî’nin dikkat çektiği gibi. İbn Sîde dedi: şair, mezhebine göre **ونمر**’i kastetti, sonra vakf etti; **البكر** diyenin sözü üzere; o ise fiildir. **النمرة**، **كفرحة** vezninde: birbirine yakın, bulutun küçük parçası; çoğulu **نمر**; bu mecazdır. **النمرة**: çizgilerinin renklerinin farklılığı sebebiyle **الحبرة**; bu mecazdır. **النمرة**: içinde beyaz ve siyah çizgiler bulunan **شملة**; bu mecazdır; yahut **النمرة**: çizgili **بردة**. Cevherî dedi: o, yünden olup bedevîlerin giydiğidir. İbnü’l-Esîr dedi: bedevîlerin peştamallarından her çizgili **شملة** **نمرة**’dir; cem‘i **نمار**’dır; sanki **النمر**’in renginden alınmıştır; içindeki siyahlık ve beyazlık sebebiyle. Ondandır hadis:  **فجاءه قوم مجتابي النمار**  Bu, galip sıfatlardandır; muradı: yünden çizgili izârlar giyenler. Mus‘ab b. Umeyr hadîsinde:  **أقبل إلى النبي صلى الله عليه وسلم وعليه نمرة**  Habbâb hadîsinde:  **لكن حمزة لم يترك له إلا نمرة ملحاء**  Sa‘d hadîsinde:  **نبطي في حبوته، أعرابي في نمرته، أسد في تامورته**  . **النمر**، **كفرح** ve **أمير** vezninde: hayvanlarda sudan olan, temiz/arı olan; mecazdandır: **النمر** ve **النمير** nesebin temiz/arı olanındandır; denir: **حسب نمر** ve **حسب نمير**; cem‘i **أنمار**’dır. Denildi: **الماء النمير**: çok olan; İbn Keysân, İmruü’l-Kays’ın şu sözünün tefsirinde bunu nakletti:
  غذاها نمير الماء غير المحلل النمير من الماء: sulamada faydalı olan; **النمر** gibi. İbnü’l-A‘râbî şu beyti rivayet etti:
  قد جعلت والحمد لله تـفـر                      من ماء عد في جلودها نمر أي شربت فعطنت. Asma‘î dedi: **النمير**: büyüyen. Başkası ekledi: tatlı olsun veya tatlı olmayan. Ebû Zerr hadîsinde:  **الحمد لله الذي أطعمنا الخمير، وسقانا النمير**  Muâviye hadîsinde: **خبز خمير وماء نمير**. **النمرة** **كفرحة** vezninde; bazen **النامورة** diye adlandırılır; nüshalarda böyledir. Lisân ve Tekmile’de olan ise: bazen **النامرة** diye adlandırılır: kurd için içine bir koyun bağlanan tuzak; Lisân’da böyle. Yahut kancaları olan bir demir; içine bir et konur; onunla kurt avlanır; Tekmile’de böyle. Dedi: o, **اللبجة**’dir; Yemenî bir lugat. **النامور**: kan; **التامور** gibi. Mecazdandır: **نمر**، **كفرح** vezninde, **نمرا**; ve **نمر** ve **تنمر**: öfkelendi. Sâgânî ekledi: ve huyu kötü oldu. İbnü’l-Kattâ‘ için de benzeri vardır; bu, **النمر**’in huylarına ve yırtıcılığına benzetme üzeredir. Kötü huylu adama denir: **قد نمر وتنمر**. Ebû Turâb dedi: **نمر** ağaçta ve dağda; ve **نمل**، **كنصر** vezninde, **نمرا**: ikisinde yükselip çıktığı zaman. Hac hadîsinde:  **حتى أتى نمرة**  . Abdullah b. Akrâm dedi: onu **القاع**da **نمرة**’den gördüm; **كفرحة** vezninde: Arafat’ta bir yer; Resûlullah صلى الله عليه وسلم oraya indi. Yahut, üzerinde Harem’in nişanları bulunan dağ; sen **المأزمين**’den çıkmış haldeyken ve vakfe yerini isterken sağındadır; Tekmile’de böyle. Ve denildi: Tâif yolundan Harem, Arafat’ın kenarında **نمرة**’dendir; on bir mil üzeredir; ve onun mescidi; bilinen bir mesciddir; Arafat günü namazın kılındığı odur. **نمرة**: **قديد**’de bir yer; Sâgânî onu nakletti. Dedim: Yâkût da onu Kâdî İyâz’dan nakletti ve dedi: eğer birincisi değilse. **عقيق نمرة**: **تبالة** toprağında bir yer. Dedim: bu bir tashîftir; doğrusu **عقيق تمرة**’dir; üstten ikili harf ile fetha, **الميم**’in sükûnu ve fethası ile; o, Yemâme taraflarındandır; Benî Ukayl’indir; **الفرط**’un sağındadır. Sâgânî’nin ona temas ettiğini görmedim, ne de başkasının. **ذو نمر**، **ككتف** vezninde: Necd’de, Kilâb diyarında bir vadi. **نمار**، **ككتاب** vezninde: Süleym için bir dağ. Şair dedi:
  فلم يكن النمار لنا محلا                      وما كنا لنعم شيقـينـا نمار، **كغراب** vezninde: Cuşem b. el-Hâris için bir vadi; onda **المكرعة** denilen bir **عارض** vardır; Hafsî söyledi. Ve şu beyti rivayet etti: **وما ملك بأغزر منك سيبا ولا واد بأنزه من نمار**

  **حللت به فأشرق جانباه                      وعاد الليل فيه كالنهار** yahut: Yemâme’nin yarığında bir yer. A‘şâ dedi:
  قالوا نمار فبطن الخال جادهما                      فالعسجدية فالأبلاء فالرجـل وقil: Hüzeyl beldesinde bir dağ. Sahr el-Gayy dedi:
  سمعت وقد هبطنا من نمار                      دعاء أبي المثلم يستغـيث Ve onda **تأبط شرا** öldürüldü; annesi onu mersiyeleyerek dedi:
  فتى فهم جميعا غـادروه                      مقيما بالحريضة من نمار **النمارة**، **كعمارة** vezninde: kendisine ait bir günü olan bir yer. Tekmile’de: **ويوم النمارة**: Arapların günlerinden bir gün. Mu‘cem’de: Nâbiga dedi:
  وما رأيتك إلا نظرة عرضت                      يوم النمارة والمأمور مأمور **نمارة**: bir kabilenin adıdır; müstedreklerde zikri gelecektir. **نميرة بيدان**، **كجهينة** vezninde: Dabâb için bir dağ. Cerîr dedi:
  يا نظرة لك يوم هاجت عبرة                      من أم حزرة بالنمـيرة دار yahut Necd ile Basra arasında bir tepe; Ebû Ziyâd söyledi. Yine dedi: **النميرة**: Amr b. Kilâb’ın sularındandır. Râ‘î dedi:
  لها بحقيل فالنمـيرة مـنـزل                      ترى الوحش عوذات به ومتاليا

Veya **الحوأب** yakınında, ondan iki fersah mesafede iki tepe; ikisi de **النميرتان**’dır. Ve **أنمار بن نزار بن معد بن عدنان**; ona **أنمار الشاة** denir; **ح-م-ر**’de zikredildi. İbnü’l-Cevânî nesep âlimi **المقدمة الفاضلية**’de dedi: “Onların: **ربيعة الفرس** ve **مضر الحمراء** sözlerine gelince; bazı nesep âlimleri, **نزار** ölünce oğullarının mirasını paylaştıklarını ve onun üzerine kura çektiklerini iddia etti; onları zikretti, ta ki şöyle deyinceye kadar: **نزار**’ın misafirlere süt içirdiği büyük bir kadehi vardı; **أنمار**’a isabet etti.” Sonra dedi: “Ve denildi ki: **نزار**’a ölüm hazır olunca mirasını zikredilen oğulları arasında paylaştırdı ve dedi ki: ‘İş size karışık gelirse, Arapların hakemi **الأفعى الجرهمي**’ye gidin.’ **نزار** ölünce ihtilafa düştüler, ona gittiler; kıssayı zikretti, ta ki şöyle deyinceye kadar: Ve **أنمار** lehine dirhemler ve araziye hükmetti.” **سيبويه** dedi: **أنمار**’a nisbet **أنماري**’dir; çünkü o, tekil için bir isimdir. Ve **النمرانية** (ضم ile): Şam’ın **الغوطة**’sunda, vadi tarafında bir köydür; **معاوية بن أبي سفيان** onu **نمران بن يزيد بن عبيد المذحجي**’ye iktâ etti; ondan oğlu **عبد الله بن نمران** ve oğlu **يزيد بن نمران** rivayet etti. **مروان** ile birlikte **مرج راهط**’ta **الضحاك الفهري** ile savaşmak için çıktı. Ve **النمر بن قاسط بن هنب بن أفصى بن دعمي بن جديلة بن أسد بن ربيعة**; **كتف** gibi: bir kabilenin babasıdır; **تيم اللات** ve **أوس مناة**’den nesil verdi; **تيم اللات**’tan **بنو الضحيان** vardır; o da **عامر بن سعد بن الخزرج بن سعد بن تيم اللات**’tır; reislik, sancak, hüküm ve **المرباع** ona aitti. Nisbet, kesrelerin peş peşe gelmesinden ürkerek **الميم**’in fethi iledir; çünkü onda, kırık olmayan tek bir harf vardır. Ondan mesel: “**اسق أخاك النمري يصطبح**.” **الميم**’in fethi ile. Onlardan: **حاتم بن عبيد الله النمري**; **سموية**’nin şeyhidir. Ve hâfız **أبو عمر يوسف بن عبد الله بن عبد البر النمري المالكي الأندلسي**; **التمهيد** ve **الاستيعاب** ve başkalarının sahibidir. Dedim: Ve Yemen’de muhaddislerin hâtemi olan şeyhimiz, fakih imam allâme **رضي الدين عبد الخالق بن أبي بكر بن الزين المزجاجي لحنفي الزبيدي النمري** ve âl-i beyti; 1102 yılında doğdu ve 1181’de Mekke’de vefat etti. Ve **النمر**; **كتف** gibi; **ابن تولب بن زهير العكلي**’dir. Ve denilir: **النمر** fetha ile; bunu **الصاغاني** **أبي حاتم**’dan nakletti. Kesre ile denilir: Peygamber’e صلى الله عليه وسلم yetişmiş muhadram bir şairdir; onu **الزين العراقي** ve talebesi **أبو الوفاء الحلبي** **كتاب المخضرمين**’de zikretti. **ابن فهد** dedi: Hadisi **النسائي** ve **أبي داوود**’dadır. Ve **نمير بن عامر بن صعصعة بن معاوية بن بكر بن هوازن**; **زبير** gibi; **قيس**’ten bir kabilenin babasıdır; ona nisbet **نميري**’dir. **سيبويه** dedi: Ve cem‘de **النميرون** dediler; izâfet yâ’sını hazfetmekle hafiflettiler; tıpkı **الأعجمون** dedikleri gibi.

Mecazdan: **نمر السحاب**; **فرح** gibi **نمرا**: **النمر** renginde oldu; aralıklarında noktalar görürsün. Ve **النمر**’in renginden **السحاب النمر** türetildi. Ve meselde: “**أرنيها نمرة أركها مطرة**”; bu, **أبي ذؤيب الهذلي**’nin sözüdür. Kıyas **نمراء**’dır; buluttan **الأنمر**’in müennesi. Belirtileri görününce vukuunu kesin bildikleri şey için darb-ı mesel yapılır; **الميداني**’nin açıkladığı gibi. **الأخفش** dedi: Bu, Yüce Allah’ın sözü gibidir: **فأخرجنا منه خضرا**; **الأخضر**’ı kasteder. Ve atlardan ve davarlardan **الأنمر**: üzerinde **النمر** alâmeti olan; o da, içinde beyaz bir leke ve başka bir leke bulunmasıdır; hangi renk olursa olsun. Cem‘i **النمر**’dir. Ve **أنمر الرجل**: **نميرا** suya rastladı; yani faydalı. Ve **تنمر**: tehdit sırasında seste uzadı; bunu **الصاغاني** nakletti; bu mecazdır. **تنمر** ayrıca, ahlâkın sertliğinde **النمر**’e benzerse. Ondan **عمرو بن معد يكرب**’in sözü:

  وعلمت أنـي يوم ذا                      ك منازل كعبا ونهدا
  قوم إذا لبسوا الحدي                      د تنمروا حلقا وقدا

Yani, **القد** ve demirin renklerinin farklılığından dolayı **النمر**’e benzediler. **الأصمعي** dedi: Ona karşı **تنمر له**: inkâr etti, değişti ve onu tehdit etti; çünkü **النمر** asla ancak inkâr etmiş, öfkeli olarak karşılanır. **ابن بري** dedi: Ve **النمر** yırtıcıların en inkârcı ve en habisidir. “Falan, falana **جلد النمر** giydi” denir; ona karşı inkâr ettiğinde. Dedi: Arap kralları bir insanı öldürmek için oturduklarında **النمر** derilerini giyerlerdi; sonra öldürmek istediklerinin öldürülmesini emrederlerdi. Ve **نمران** (kesre ile) ve **نمارة** (ضم ile) diye isimlendirdiler; bunu **ابن سيده** söyledi. Ve **الأنمار**: öküzün ayakları üzerindeki çizgilerdir; **التكملة** böylece nass etti; musannif buna **الوحشي**’yi ekledi. Ve **نمرى**; **ذكرى** gibi: Mısır nahiyelerinden bir köydür; **الصاغاني**’ye uyarak zikretti; o, **الغربية** amellerindendir; ona nisbet **نمراوي**’dir. Ve **نمر** (ضم ile): **هذيل** beldelerinde bir su kaynağıdır. **الصاغاني** dedi: yerlerdir; **المعجم**’de de böyledir. Ve **أمية بن أبي عائذ الهذلي**’nin şiirinde onun zikri gelmiştir.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **نمر وجهه تنميرا**: onu değiştirdi. Ve **سحاب أنمر**: onda siyah ve beyaz noktalar vardır. Ve “Sana **جلود النمور** giydiler”: şiddetli kine kinayedir. Bu, **حديث الحديبية**’de gelmiştir. Ve **أسد أنمر**: onda tozluluk ve siyahlık vardır. Ve **طير منمر**; **معظم** gibi: onda siyah noktalar vardır; ve onunla **البرذون** vasfedilebilir. Ve **النمرة**: sarık; **ابن الأعرابي**’den. **الجوهري** dedi: Ve **نمر** (nun’un kesriyle) bir adam adıdır. Dedi:

  تعبدني نمر بن سعـد وقـد أرى                      ونمر بن سعد لي مطيع ومهطع

Ve dersin: “**أقبلت نمير وما نمروا**”; yani kavimlerinden toplamadılar; tıpkı “**مضر مضرها الله**” dediğin gibi. Ve **أنمار**: **خزاعة**’dan bir haydır; bunu **الصاغاني** söyledi. Dedim: Ve **أنمار بن عمرو بن وديعة بن لكيز بن أفصى**; ve **أنمار بن مازن بن مالك بن عمرو بن تميم**; onlar azdır; iki batındır. Ve **أنمار** **الحبطات**’tan bir batındır. Ve **نمرة**: **سعد العشيرة**’den bir batındır. Ve **النمر بن وبرة**: **قضاعة**’dan bir batındır. Ve **الأزد** içinde **نمر بن عيمان بن نصر بن زهران بن كعب بن الحارث بن عبد الله بن مالك بن نصر بن الأزد** vardır; onlardan **أبو الروح سلام بن مسكين** ve başkası.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَمِرَ
1 نَمِرَ ذ , aor. ??, (S, K,) inf. n. نَمَرٌ, (S,) [It was, or became, spotted like a leopard or panther: see also 5:] it (a cloud, or collection of clouds,) became of the colour of the نَمِر [leopard or panther], (S, K,) spots being seen in their interstices. (S.) -A2- See also 5, in three places.

نمّر
2 نمّر ذ , inf. n. تَنْمِيرٌ, (assumed tropical:) He, or it, changed, or altered, and rendered morose, his face. (T.) -A2- See also 5, in two places.

تنمّر
5 تنمّر ذ [He made himself like a leopard or panther, in diversity of colours: see also 1]. 'Amr Ibn-Maadee-Kerib says,
قَوْمٌ اِذَا لَبِسُوا الحَدِي
دَ تَنَمَّرُوا حَلَقًا وَقِدَّا
[A people who, when they put on armour of iron mail,] make themselves like the leopard or panther (نَمِر) in the diversity of colours of the iron [rings] and the thongs. (S.) ― -b2- (assumed tropical:) He made himself like the leopard or panther (نَمِر, K, TA) in ill-nature: (TA:) (tropical:) he became angry; as also ↓ نَمِرَ, (M,) aor. نَمَرَ , inf. n. ↓ نَمَرٌ; (TA;) and ↓ نمّر: (M:) (tropical:) he became evil in disposition; as also ↓ نَمِرَ: (T:) (tropical:) he became angry and evil in disposition; as also ↓ نَمِرَ and ↓ نمّر; (IKtt, Sgh, K;) like the نَمِر: (TA:) (tropical:) he strained the voice in threatening: (Sgh, K:) and تنمّر لَهُ (assumed tropical:) he became ill-natured and altered to him, and threatened him; because the نَمِر is never met otherwise than angry and illnatured. (As, S, K.)

نِمْرٌ
نِمْرٌ ذ : see نَمِرٌ.

نَمِرٌ
نَمِرٌ ذ : see أَنْمَرُ, throughout. ― -b2- نَمِرٌ (S, A, Msb, K, &c.) and نِمْرٌ, (M, A, Msb, K,) which is a contraction of the former, (Msb,) or a dial. form, (TA,) [The leopard;] a certain wild beast, (S, A, Msb, K, &c.) well known, (A, K,) more malignant than the lion, (T, M, Mgh, Msb,) and bolder, (Msb,) so called because of his نُمَر [or spots], (M, K,) being of divers colours, (M,) called in Persian پَلَنْكْ: (Mgh:) fem. with ة: (S, Msb:) pl. [of pauc.] أَنْمُرٌ (M, K) and أَنْمَارٌ, (M, Msb, K,) and [of mult.] نُمُورٌ, (S, M, Msb, K,) held by Th to be pl. of نِمْرٌ, (M,) and نُمُورَةٌ (Msb, and so in some copies of the K) and نُمُرٌ, (S, M, K,) which occurs in poetry, and is anomalous, perhaps a contraction of نُمُورٌ, (S,) and not mentioned by Sb, (M,) and نُمْرٌ, (M, K,) which is the most common in occurrence, but, accord. to Th, he who uses it makes the sing. أَنْمَرُ, (M,) and نِمَارٌ, (M, K,) held by Th to be pl. of نِمْرٌ, (M,) and نِمَارَةٌ. (K.) As the نَمِر is one of the most abominable and malignant of wild beasts, one says, لَبِسَ فُلَانٌ لِفُلَانٍ جِلْدَ النَّمِرِ, meaning, (tropical:) Such a one became changed, or altered, to such a one; or met him in a morose manner: (IB:) or became very rancourous, or malicious, towards him. (TA.) The kings of the Arabs, when they sat [in judgment] to slay a man, used to attire themselves in skins of the نَمِر, and then give orders for the slaying of him whom they desired to slay. (IB.) -A2- See also نَمِيرٌ, throughout.

نُمْرَةٌ
نُمْرَةٌ ذ A spot, or speck, of any colour whatever: pl. نُمَرٌ. (M, K.)

نَمِرَةٌ
نَمِرَةٌ ذ A garment of the kind called بُرْدَة, of wool, (S, K, TA,) striped, (TA,) worn by the Arabs of the desert: (S, K, TA:) or a garment of the kind called شَمْلَة, (M, K,) or كِسَآء, (A, Mgh, Msb,) having white and black stripes, or lines, (M, Mgh, Msb, K,) worn by the Arabs of the desert: (A, Msb:) and a garment of the kind called حِبَرَة; (M, K;) so called because of the diversity of the colours of its stripes: (M:) or any مئْزَر, of those worn by the Arabs of the desert, that is a striped شَمْلَة: (IAth:) or a striped اِزَار of wool; (TA;) pl. نِمَارٌ: (IAth, Msb:) it is an epithet in which the quality of a subst. predominates. (TA.) It is said in a trad. of Saad, نَبَطِىٌّ فِى حُبْوَتِهِ أَعْرَابىٌّ فِى نَمِرَتِهِ أَسَدٌ فِى تَأْمُورَتِهِ [A Nabathean in his hubweh (a long piece of cloth, or the like, wound round the back and legs of a person sitting with his thighs against his belly); an Arab of the desert in his nemireh; a lion in his den]. (S.) ― -b2- See also أَنْمَرُ.

مَآءٌ نَمِير
مَآءٌ نَمِير ذ (T, S, M, A, K) and ↓ نَمِرٌ, (M, K,) Wholesome water, whether sweet or not sweet: (S, K:) or sweet and wholesome water: (T, A:) or wholesome in satiety: (TA:) or copious: (Ibn-Keyrلn, M, K:) or increasing in quantity, syn. نَامٍ, (As, T, TA,) or زَاكٍ, (K,) whether sweet or not sweet: (T, TA:) or increasing in quantity in the beasts [app. meaning while they drink], (زَاكٍ فِى المَاشِيَة نَامٍ, T, M,) whether sweet or not sweet. (M.) [As زَاكٍ is coupled with نَامٍ, app. as an explicative adjunct, in the T and M, I think that I have here rendered it correctly: otherwise I should have supposed it to mean, perhaps, pure.] ― -b2- حَسَبٌ نَمِيرٌ, (S, M, A, K,) and ↓ نَمِرٌ, (M, K,) (tropical:) i. q. زَاكٍ [see above]: (S, M, A, K:) pl. أَنْمَارٌ. (M.)

أَنْمَرُ
أَنْمَرُ ذ Spotted white and black: (M, K:) or in which is black and white; applied to a wild beast; as also ↓ نَمِرٌ: (A:) fem. نَمْرَآءُ; (M, A, K;) applied to a ewe or she-goat: (A:) pl. نُمْرٌ: (A:) also أَنْمَرُ a horse, (S, K,) and an ostrich, (K,) variegated like the نَمِر, (S, K, TA,) having one spot white and another of any colour: (S, TA:) pl. as above: (TA:) or, applied to an ostrich, in which is blackness and whiteness: pl. as above: (S:) and a lion in which is dust-colour and blackness: and ↓ مُنَمَّرٌ a bird having black spots; also sometimes applied as an epithet to a horse such as is termed بِرْذَوْن. (TA.) Also, A collection of clouds of the colour of the نَمِر, spots being seen in their interstices: (S:) or having black and white spots: (TA:) and ↓ نَمِرٌ signifies a collection of clouds having marks like those of the نَمِر: or small portions near together: n. un. with ة: (M:) or ↓ نَمِرَةٌ signifies a small portion of a cloud: and its pl. [or rather the coll. gen. n.] is نَمِرٌ. (K.) It is said in a proverb, أَرِنِيهَا نَمِرَةً أُرِكَهَا مَطِرَةً [Show thou it to me spotted like the leopard, I will show it to thee raining]: (S, K:) alluding to an event which one certainly knows will happen when the symptoms thereof appear: (Meyd, K, TA:) originally said by Aboo-Dhueyb El-Hudhalee: (TA:) نَمِرَة is here like خَضِرًا in the Kur, vi. 99, for أَخْضَرَ: (Akh, S:) by rule, it should be نَمْرَآءَ, (K, TA,) fem. of أَنْمَرُ. (TA.) ― -b2- See also نَمِرٌ.

مُنَمَّرٌ
مُنَمَّرٌ ذ : see أَنْمَرُ. [In the TA, voce حِبَرَةٌ, it is applied as an epithet to a garment of the kind called بُرْد: and in the K, voce حَبِيرٌ, to a cloud, or collection of clouds: in the former case, it app. signifies striped, (see نَمِرَةٌ,) or, as in the latter case, spotted.]

##### Türkçe

نَمِرَ
1 **نَمِرَ** ذ , muzâri‘ ??, (S, K,) mastar ismi **نَمَرٌ**, (S,) [Pars veya kaplan gibi benekli oldu veya benekli hâle geldi: ayrıca 5’e de bak:] o (bir bulut veya bulutlar topluluğu) **نَمِر**’in [parsın veya kaplanın] rengine büründü, (S, K,) aralıklarında benekler görülürken. (S.) -A2- Ayrıca 5’e, üç yerde, bak.

نمّر
2 **نمّر** ذ , mastar ismi **تَنْمِيرٌ**, (mecaz olduğu varsayılarak:) O, yahut o (şey), yüzünü değiştirdi yahut dönüştürdü ve asık suratlı kıldı. (T.) -A2- Ayrıca 5’e, iki yerde, bak.

تنمّر
5 **تنمّر** ذ [Renklerin çeşitliliğinde kendisini pars veya kaplan gibi yaptı: ayrıca 1’e de bak]. ‘Amr İbn-Maadee-Kerib der ki,
قَوْمٌ اِذَا لَبِسُوا الحَدِي
دَ تَنَمَّرُوا حَلَقًا وَقِدَّا
[Bir kavim ki, demir zırh giydiklerinde,] demirin [halkalarının] ve kayışların renk çeşitliliğinde kendilerini **نَمِر** (pars veya kaplan) gibi yaparlar. (S.) ― -b2- (mecaz olduğu varsayılarak:) O, kötü huylulukta kendisini **نَمِر** (K, TA) gibi yaptı: (TA:) (mecaz:) öfkelendi; bunun gibi ↓ **نَمِرَ**, (M,) muzâri‘i **نَمَرَ** , mastar ismi ↓ **نَمَرٌ**; (TA;) ve ↓ **نمّر**: (M:) (mecaz:) huyda kötü oldu; bunun gibi ↓ **نَمِرَ**: (T:) (mecaz:) öfkelendi ve huyda kötü oldu; bunun gibi ↓ **نَمِرَ** ve ↓ **نمّر**; (IKtt, Sgh, K;) **نَمِر** gibi: (TA:) (mecaz:) tehditte sesi zorladı: (Sgh, K:) ve **تنمّر لَهُ** (mecaz olduğu varsayılarak:) ona karşı kötü huylu oldu ve ona karşı değişti, ve onu tehdit etti; çünkü **نَمِر** ancak öfkeli ve kötü huylu olarak karşılanır. (As, S, K.)

نِمْرٌ
**نِمْرٌ** ذ : **نَمِرٌ**’e bak.

نَمِرٌ
**نَمِرٌ** ذ : baştan sona **أَنْمَرُ**’a bak. ― -b2- **نَمِرٌ** (S, A, Msb, K, &c.) ve **نِمْرٌ**, (M, A, Msb, K,) ki bu, ilkinin kısaltmasıdır, (Msb,) yahut lehçe şeklidir, (TA,) [Pars;] belirli bir yabanî hayvan, (S, A, Msb, K, &c.) iyi bilinen, (A, K,) aslandan daha habis, (T, M, Mgh, Msb,) ve daha atılgan, (Msb,) onun **نُمَر**’i [yahut benekleri] sebebiyle böyle adlandırılmıştır, (M, K,) (benekleri) çeşitli renklerde olduğundan, (M,) Farsçada پَلَنْكْ diye adlandırılır: (Mgh:) dişisi ة ile: (S, Msb:) çoğulu [azlık] **أَنْمُرٌ** (M, K) ve **أَنْمَارٌ**, (M, Msb, K,) ve [çokluk] **نُمُورٌ**, (S, M, Msb, K,) Th tarafından **نِمْرٌ**’ün çoğulu sayılmıştır, (M,) ve **نُمُورَةٌ** (Msb, ve K’nın bazı nüshalarında da böyledir) ve **نُمُرٌ**, (S, M, K,) şiirde vâki olur ve kural dışıdır, belki **نُمُورٌ**’ün kısaltmasıdır, (S,) ve Sb tarafından zikredilmemiştir, (M,) ve **نُمْرٌ**, (M, K,) ki vuku bakımından en yaygınıdır; fakat Th’ye göre onu kullanan tekili **أَنْمَرُ** yapar, (M,) ve **نِمَارٌ**, (M, K,) Th tarafından **نِمْرٌ**’ün çoğulu sayılmıştır, (M,) ve **نِمَارَةٌ**. (K.) **نَمِر** yabanî hayvanların en iğrenç ve en habislerinden olduğundan, kişi şöyle der: **لَبِسَ فُلَانٌ لِفُلَانٍ جِلْدَ النَّمِرِ**, bununla (mecaz:) falan kimse falan kimseye karşı değişti yahut dönüştü; yahut ona asık bir tarzda rastladı: (IB:) yahut ona karşı çok kinli yahut kötü niyetli oldu. (TA.) Arapların kralları, bir adamı öldürmek üzere [hüküm vermek için] oturduklarında, **نَمِر** derilerinden giyinirlerdi, sonra öldürmek istedikleri kimsenin öldürülmesini emrederlerdi. (IB.) -A2- Ayrıca baştan sona **نَمِيرٌ**’e bak.

نُمْرَةٌ
**نُمْرَةٌ** ذ Herhangi bir renkten bir benek yahut nokta: çoğulu **نُمَرٌ**. (M, K.)

نَمِرَةٌ
**نَمِرَةٌ** ذ Yünden, (S, K, TA,) çizgili, (TA,) bedevî Arapların giydiği, (S, K, TA,) **بُرْدَة** denilen türden bir elbise: (S, K, TA:) yahut **شَمْلَة** denilen türden bir elbise, (M, K,) yahut **كِسَآء**, (A, Mgh, Msb,) beyaz ve siyah çizgileri yahut hatları olan, (M, Mgh, Msb, K,) bedevî Arapların giydiği: (A, Msb:) ve **حِبَرَة** denilen türden bir elbise; (M, K;) çizgilerinin renk çeşitliliği sebebiyle böyle adlandırılmıştır: (M:) yahut bedevî Arapların giydiklerinden, çizgili bir **شَمْلَة** olan herhangi bir **مئْزَر**: (IAth:) yahut yünden çizgili bir **اِزَار**; (TA;) çoğulu **نِمَارٌ**: (IAth, Msb:) bu, bir isim niteliğinin baskın geldiği bir sıfattır. (TA.) Saad’dan bir rivayette şöyle denir: **نَبَطِىٌّ فِى حُبْوَتِهِ أَعْرَابىٌّ فِى نَمِرَتِهِ أَسَدٌ فِى تَأْمُورَتِهِ** [Hubve’sinde (bir kimsenin uylukları karnına bitişik otururken sırtına ve bacaklarına doladığı uzun bir bez parçası veya benzeri) Nabatî; nemire’sinde bedevî Arap; ininde aslan]. (S.) ― -b2- Ayrıca **أَنْمَرُ**’a bak.

مَآءٌ نَمِير
**مَآءٌ نَمِير** ذ (T, S, M, A, K) ve ↓ **نَمِرٌ**, (M, K,) Sağlıklı su; tatlı olsun olmasın: (S, K:) yahut tatlı ve sağlıklı su: (T, A:) yahut doyuruculukta sağlıklı: (TA:) yahut bol: (Ibn-Keyrلn, M, K:) yahut miktarca artan, eş anlamlısı **نَامٍ**, (As, T, TA,) yahut **زَاكٍ**, (K,) tatlı olsun olmasın: (T, TA:) yahut hayvanlarda [görünüşe göre içerlerken] miktarca artan, (**زَاكٍ فِى المَاشِيَة نَامٍ**, T, M,) tatlı olsun olmasın. (M.) [**زَاكٍ** T ve M’de **نَامٍ** ile birlikte getirildiğinden, görünüşe göre açıklayıcı bir ek olarak, burada onu doğru şekilde çevirdiğimi düşünüyorum: aksi hâlde, belki “saf” anlamına geldiğini varsayardım.] ― -b2- **حَسَبٌ نَمِيرٌ**, (S, M, A, K,) ve ↓ **نَمِرٌ**, (M, K,) (mecaz:) **زَاكٍ** ile aynı: [yukarıya bak] (S, M, A, K:) çoğulu **أَنْمَارٌ**. (M.)

أَنْمَرُ
**أَنْمَرُ** ذ Beyaz ve siyah benekli: (M, K:) yahut içinde siyah ve beyaz bulunan; yabanî hayvana uygulanır; bunun gibi ↓ **نَمِرٌ**: (A:) dişisi **نَمْرَآءُ**; (M, A, K;) koyuna veya keçiye uygulanır: (A:) çoğulu **نُمْرٌ**: (A:) ayrıca **أَنْمَرُ** bir at, (S, K,) ve bir devekuşu, (K,) **نَمِر** gibi alacalı, (S, K, TA,) bir beneği beyaz ve bir beneği herhangi bir renkte olan: (S, TA:) çoğulu yukarıdaki gibidir: (TA:) yahut devekuşuna uygulanınca, içinde siyahlık ve beyazlık bulunan: çoğulu yukarıdaki gibidir: (S:) ve içinde toz rengi ve siyahlık bulunan bir aslan: ve ↓ **مُنَمَّرٌ** siyah benekleri olan bir kuş; ayrıca bazen **بِرْذَوْن** diye adlandırılan türden bir ata sıfat olarak uygulanır. (TA.) Ayrıca, **نَمِر** renginde bir bulutlar topluluğu; aralıklarında benekler görülürken: (S:) yahut siyah ve beyaz benekleri olan: (TA:) ve ↓ **نَمِرٌ** **نَمِر**’in işaretleri gibi işaretleri olan bir bulutlar topluluğu demektir: yahut birbirine yakın küçük parçalar: tekili ة ile: (M:) yahut ↓ **نَمِرَةٌ** bir bulutun küçük bir parçası demektir: ve onun çoğulu [daha doğrusu cins topluluk ismi] **نَمِرٌ**’dir. (K.) Bir darbımeselde şöyle denir: **أَرِنِيهَا نَمِرَةً أُرِكَهَا مَطِرَةً** [Onu bana pars gibi benekli göster, ben de onu sana yağmurlu göstereyim]: (S, K:) bununla, belirtileri göründüğünde vuku bulacağını kesin bildiği bir olaya işaret edilir: (Meyd, K, TA:) aslında Aboo-Dhueyb El-Hudhalee tarafından söylenmiştir: (TA:) **نَمِرَة** burada, Kur’ân vi. 99’daki **خَضِرًا** gibi, **أَخْضَرَ** yerine (kullanılmıştır): (Akh, S:) kaideye göre **نَمْرَآءَ** olmalıydı, (K, TA,) **أَنْمَرُ**’un dişisi. (TA.) ― -b2- Ayrıca **نَمِرٌ**’e bak.

مُنَمَّرٌ
**مُنَمَّرٌ** ذ : **أَنْمَرُ**’a bak. [TA’da, **حِبَرَةٌ** maddesinde, **بُرْد** denilen türden bir elbiseye sıfat olarak uygulanır: ve K’da, **حَبِيرٌ** maddesinde, bir buluta veya bulutlar topluluğuna: birinci durumda görünüşe göre çizgili demektir, (**نَمِرَةٌ**’ye bak,) yahut ikinci durumda olduğu gibi benekli.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَمَر
نَمَر U ( n. ac. نَمْر 1 )
a.  [ Fī ], Ascended ( mountain ). _ast;

نَمِرَ
نَمِرَ A ( n. ac. نَمَر 4 ),
a.  Was spotted, streaked.

b.  Was spiteful; became angry.

نَمَّرَ
نَمَّرَ II ,
a.  see ( نَمِرَ ) ( b ).

b.  [ coll. ], Counted, numbered.

أَنْمَرَ
أَنْمَرَ IV ,
a.  Found fresh water.

تَنَمَّرَ
تَنَمَّرَ V ,
a.  Resembled a panther.

b.  see ( نَمِرَ ) ( b ).

c.  [ La ], Wished evil to; plotted against.

d.  [ coll. ], Was counted.

نِمْر
نِمْر 2 ,
a.  see 5 (a) .

نُمْرَة
نُمْرَة 3t , ( pl. نُمَر 9 ),
a.  Spot, speck.

b.  [ coll. ], Number.

نَمَرِيّ
نَمَرِيّ 4yi ,
a.  Tigrish.

نَمِر
نَمِر 5 , ( pl. نُمْر 3 ,  نُمُر 10 ,  أَنْمُر 16 ,  نِمَاْر 23 ,  نِمَاْرَة 23t ,  نُمُوْر 27 ,  أَنْمَاْر 38 ),
a.  Leopard; panther.

b.  [ coll. ], Tiger.

c.  see 25 .

نَمِرَة
نَمِرَة 5t ,
a.  Leopardess; she-panther.

b.  Trap, snare.

c.  A striped garment.

d.  ( pl. نَمِر 5 ), Small cloud.

e.  [ coll. ], Tigress.

أَنْمَرُ
أَنْمَرُ 14 , ( pl. نُمْر 3 ),
a.  Spotted; mottled; dappled.

نَاْمِرَة
نَاْمِرَة 21t ,
a.  see 5t (b) .

نَمِيْر
نَمِيْر 25 ,
a.  Sweet; abundant ( water ).

b.  Spotless ( honour ).

c.  Much.

أَنْمَاْر
أَنْمَاْر 38 ,
a.  Stripes.

نَاْمُوْر
نَاْمُوْر 40 ,  نَاْمُوْرَة 40t ,
a.  see 5t (b) .

b.  Blood.

نَمَّرَ
N. P. نَمَّرَ II ,
a.  see 14 .

b.  Numbered.

تَنَمَّرَ
N. Ag. تَنَمَّرَ V ,
a.  Tiger-like; tigrish; irritable.

نُمْرُود
نُمْرُود
a.  Nimrod ( name ).

##### Türkçe

**نَمَر**
**نَمَر** U ( n. ac. **نَمْر** 1 )
a. [ Fī ], (dağa) tırmandı, yükseldi. _ast;

**نَمِرَ**
**نَمِرَ** A ( n. ac. **نَمَر** 4 ),
a. Benekli oldu, çizgili oldu.

b. Kindar oldu; öfkelendi.

**نَمَّرَ**
**نَمَّرَ** II ,
a. bkz. ( **نَمِرَ** ) ( b ).

b. [ coll. ], Saydı, numaraladı.

**أَنْمَرَ**
**أَنْمَرَ** IV ,
a. Tatlı su buldu.

**تَنَمَّرَ**
**تَنَمَّرَ** V ,
a. Pars’a benzedi.

b. bkz. ( **نَمِرَ** ) ( b ).

c. [ La ], Kötülük diledi; aleyhine tuzak kurdu.

d. [ coll. ], Sayıldı.

**نِمْر**
**نِمْر** 2 ,
a. bkz. 5 (a) .

**نُمْرَة**
**نُمْرَة** 3t , ( pl. **نُمَر** 9 ),
a. Benek, nokta.

b. [ coll. ], Numara.

**نَمَرِيّ**
**نَمَرِيّ** 4yi ,
a. Kaplanımsı.

**نَمِر**
**نَمِر** 5 , ( pl. **نُمْر** 3 , **نُمُر** 10 , **أَنْمُر** 16 , **نِمَاْر** 23 , **نِمَاْرَة** 23t , **نُمُوْر** 27 , **أَنْمَاْر** 38 ),
a. Leopar; pars.

b. [ coll. ], Kaplan.

c. bkz. 25 .

**نَمِرَة**
**نَمِرَة** 5t ,
a. Dişi leopar; dişi pars.

b. Tuzak, kapan.

c. Çizgili bir giysi.

d. ( pl. **نَمِر** 5 ), Küçük bulut.

e. [ coll. ], Dişi kaplan.

**أَنْمَرُ**
**أَنْمَرُ** 14 , ( pl. **نُمْر** 3 ),
a. Benekli; alacalı; çapar.

**نَاْمِرَة**
**نَاْمِرَة** 21t ,
a. bkz. 5t (b) .

**نَمِيْر**
**نَمِيْر** 25 ,
a. Tatlı; bol (su).

b. Lekesiz (şeref).

c. Çok.

**أَنْمَاْر**
**أَنْمَاْر** 38 ,
a. Çizgiler.

**نَاْمُوْر**
**نَاْمُوْر** 40 , **نَاْمُوْرَة** 40t ,
a. bkz. 5t (b) .

b. Kan.

**نَمَّرَ**
N. P. **نَمَّرَ** II ,
a. bkz. 14 .

b. Numaralandırılmış.

**تَنَمَّرَ**
N. Ag. **تَنَمَّرَ** V ,
a. Kaplan gibi; kaplanımsı; huysuz.

**نُمْرُود**
**نُمْرُود**
a. Nemrud (isim).
