# نمس (ن-م-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%85%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - م - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والنون والميم معهما
س ن م، س م ن، ن س م، ن م س، م س ن مستعملات
سنم:
السَّنَمُ: رأس شَجَرة من دِقِّ الشَّجَر، على رأسها شِبهُ ما يكونُ على رأس القَصَب، إلاّ أنّه ليّنٌ تأكلُه الإبلُ. أكلاً خَضماً.
وأفضل السّنم سَنَمةً تُسَمَّى الأَسْنامة، من أَعْظَمِها سَنَمةً.
وجَمَلٌ سَنِمٌ: عظيم السَّنام، وناقةٌ سَنِمة، قال:
يَسُفنَ عِطْفيْ سَنِمٍ هَمَرْجلِ
وأَسْنَمَتِ النّار: عَظُم لَهَبُها فارتفع، قال لبيد:
مَشمولةٍ غُلِثَتْ بنابتِ عَرْقَجٍ		كدُخان نارٍ ساطعٍ أسنامُها
سَنامٌ: اسم جَبَلٍ بالبصرة، يُقال إنّه يسير مع الدَّجّال إذا خرج.
وأسنمةُ الرَّمْل: ظهورُهُ المرتفعة من أثباجها، يقال: أَسْنِمة وأَسْنُمة بالرّفع، فمن قال: أَسْنُمة جعلها اسماً لرملةٍ بعينها، ومن قال: أَسْنِمة بالكَسْر جَعَلها جَماعةَ السَّنام.
وتَسَنَّمْتُ الحائط، إذا عَلَوْتَهُ من عُرْضِه.
سَنامُ الحِمَى: موضع.
سمن:
السِّمَنُ: نَقِيضُ الهُزال سَمِنَ يَسمَنُ ورجلٌ مُسْمِنٌ: سمين.
وأَسمَنَ الرَّجُلُ: اشترى سَميناً أو أعطاه أو ملكه.
واسْتَسْمَنتُهُ: وَجَدْته سميناً.
والسُّمْنةُ: دواءٌ تُسَمَّنُ به النِّساء، وامرأةٌ مُسَنَّةٌ: سمينةٌ: بالأَدْوية، وفي الحديث: "ويلٌ للمُسَمَّنات يومَ القيامة من فَتْرةٍ في العِظام.
ومُسْمَنة- خفيفة: سَمِينة، أَسمَنْتها إسمناً.
وسَمَنتُ الطَّعامَ أَسْمُنُهُ سَمناً، إذا عَمِلْتَهُ بالسَّمْن. والسَّمْنُ: سِلاءُ اللّبن.
والسُّمانَى: طائر شِبْه الفَرُّوجة، الواحدةُ: سُماناةٌ، وقيل: إنّه السَّلْوى.
والسُّمَنيّةُ: قومٌ من أَهلِ الهِنْد لهم دينٌ على حِدةٍ، دُهْريّون.
والسَّمّانُ: هذه الأصباغ التّي يُزَخْرَفُ بها، قال:
فما أَحدثتْ فيه العُهُودُ كأنّما		تَلَعَّبَ بالسَّمّان فيه الزَّخارفُ
أكبَّ عليه كاتـبٌ بـدَواتِـهِ		يُقيمُ عليه مَرّةً ويُخـالِـفُ
وسِمنان: بلدةٌ.
والتَّسْمِينُ: أَنْ تَقسِمَ شَيْئاً بين الشُّرَكاء فيكون في الأَنْصِاب فضلٌ لبعضها على بعض فيرُدُّ كلُّ مَنْ في يده فضلٌ على الذي خَسر نَصيبه، يُعطيه ذاك وَرِقاً، فهذا يُسَمَّى التَّسْمِينَ، كأنّه يُسَمِّنُ بصاحبه حتّى يساوي الذّي عليه الفَضل.
نسم:
النَّسَم: نَفَسُ الرُّوح، يقال: ما بها ذو نَسَم، أي: ذو روح.
والنَّسَمةُ في العِتق: المملوك ذَكَراً كان أو أنثى وكلُّ إنسانٍ نَسَمة.
ونَسيمُ الإنسانِ: تَنَفُّسُهُ ونسيم الرّيح: هُبُوبها، قال امرؤ القيس:
إذا التفتت نحوي تضّوع ريحُها		نَسيم الصَّبا جاءت بريّاً القرنفل
ومَنْسِمُ البعير: خُفُّة، ومَنْسِما البعير كالظُّفرين في مُقدّم خُفّه، بهما يُسْتبان أَثَرُ البَعيرِ الضّال. ولخُف الفِيل مَنسِم.
والمنسِم: الصَّدْر، قال:
بها نَسَمُ الأرواح من كُلِّ مُنسِمِ
نمس:
النَّمَسُ: فَسادُ السَّمْن، وفسادُ الغالية. وكلُّ طِيبٍ ودُهْنٍ تغيرَّ وفَسَد فَساداً لَزِجاً فقد نَمِسَ يَنْمَسُ نَمَساً، والنعتُ: نَمِسٌ، وقد يُقالُ للشَّعر إذا تَوَسَّخ وأصابه دهن نَمِس.
والنِّمسُ: سَبُعٌ من أَخْبَثِ السِّباع. ونِمْسٌ من الرِّجال، خبيث منهم. النِّمسُ: دوابّ سودٌ الواحدةُ: نِمْسةٌ.
والنّاموس: قُتْرة الصّياد.
ولمّا نزل جِبريلُ على النَّبيّ عليهما السَّلام قيل: جاء النّاموسُ الأكبر الذّي كان يأتي مُوسى عليه السّلام.
ويُقال: هو وعاءٌ لا يُوَعى فيه إلاّ العلم. وناموسُ الرّجُلِ: صاحبُ سِرِّهِ، وقد نَمَسَ يَنْمِسُ نَمْساً. ونامَسته مُنامَسةً، أي: سارَرْته.
مسن:
مَسَنَه بسَوْطٍ مَسْناً، أي ضربه، قال رؤية:
وفي أخاديد السِّياط المُسَّنِ
وبالشّين أيضاً.

##### Türkçe

باب **السين** ve **النون** ve **الميم** onlarla birlikte

**س ن م**، **س م ن**، **ن س م**، **ن م س**، **م س ن** kullanımdadırlar.
**سنم**:
**السَّنَمُ**: ince ağaçtan bir ağacın başı; onun başında kamışın başında olan şeye benzer bir şey vardır; ancak o yumuşaktır, develer onu yer; çiğneyerek yeme olarak.
Ve **السّنم**in en faziletlisi, **الأَسْنامة** diye adlandırılan bir **سَنَمة**dir; onların **سَنَمة** bakımından en büyüğündendir.
Ve **جَمَلٌ سَنِمٌ**: **السَّنام**ı büyük; ve **ناقةٌ سَنِمة**. Dedi ki:
يَسُفنَ عِطْفيْ سَنِمٍ هَمَرْجلِ
Ve **أَسْنَمَتِ النّار**: alevi büyüdü de yükseldi. Lebîd dedi ki:
مَشمولةٍ غُلِثَتْ بنابتِ عَرْقَجٍ		كدُخان نارٍ ساطعٍ أسنامُها
**سَنامٌ**: Basra’da bir dağın adıdır; denilir ki, çıktığı zaman Deccâl ile birlikte yürür.
Ve **أسنمةُ الرَّمْل**: onun **أثباج**larından yükselmiş sırtlarıdır; **أَسْنِمة** ve **أَسْنُمة** diye ref‘ ile söylenir. Kim **أَسْنُمة** derse onu belirli bir kumluğun adı yapmıştır; kim **أَسْنِمة**yi kesr ile derse onu **السَّنام**ın cemaatı (çoğulu) yapmıştır.
Ve **تَسَنَّمْتُ الحائط**: onu eninden (yan tarafından) aştığım zaman.
**سَنامُ الحِمَى**: bir yerdir.

**سمن**:
**السِّمَنُ**: zayıflığın zıddıdır. **سَمِنَ يَسمَنُ**. Ve **رجلٌ مُسْمِنٌ**: şişman.
Ve **أَسمَنَ الرَّجُلُ**: şişman olanı satın aldı yahut onu verdi yahut ona sahip oldu.
Ve **اسْتَسْمَنتُهُ**: onu şişman buldum.
Ve **السُّمْنةُ**: kadınların onunla şişmanlatıldığı bir ilaçtır. Ve **امرأةٌ مُسَنَّةٌ**: şişman; ilaçlarla. Ve hadiste: “Kıyamet günü **المُسَمَّنات**a yazık; kemiklerde bir gevşeklikten dolayı.”
Ve **مُسْمَنة- خفيفة**: şişman; onu **إسمناً** ile şişmanlattım.
Ve **سَمَنتُ الطَّعامَ أَسْمُنُهُ سَمناً**: onu **السَّمْن** ile yaptığım zaman. Ve **السَّمْنُ**: sütün yağıdır.
Ve **السُّمانَى**: **الفَرُّوجة**ye benzer bir kuştur; teki: **سُماناةٌ**. Ve denildi ki: o **السَّلْوى**dır.
Ve **السُّمَنيّةُ**: Hind ehlinden, kendilerine mahsus bir dini olan bir kavimdir; dehrîlerdir.
Ve **السَّمّانُ**: kendisiyle süsleme yapılan bu boyalardır. Dedi ki:
فما أَحدثتْ فيه العُهُودُ كأنّما		تَلَعَّبَ بالسَّمّان فيه الزَّخارفُ
أكبَّ عليه كاتـبٌ بـدَواتِـهِ		يُقيمُ عليه مَرّةً ويُخـالِـفُ
Ve **سِمنان**: bir beldedir.
Ve **التَّسْمِينُ**: bir şeyi ortaklar arasında taksim etmen; böylece paylarda bazısının bazısına üstün fazlalığı olur; elinde fazlalık bulunan herkes, payını kaybedene o fazlalıktan geri verir; ona gümüş para verir. İşte buna **التَّسْمِينَ** denir; sanki, üzerindeki fazlalık olanla eşit oluncaya kadar arkadaşıyla onu şişmanlatıyor gibidir.

**نسم**:
**النَّسَم**: ruhun nefesidir; denilir: onda **ذو نَسَم** yoktur; yani: ruh sahibi.
Ve **النَّسَمةُ** azat etmede: erkek olsun dişi olsun köle; ve her insan bir **نَسَمة**dir.
Ve **نَسيمُ الإنسانِ**: onun nefes almasıdır. Ve **نسيم الرّيح**: onun esmesidir. İmru’ul-Kays dedi ki:
إذا التفتت نحوي تضّوع ريحُها		نَسيم الصَّبا جاءت بريّاً القرنفل
Ve **مَنْسِمُ البعير**: onun tırnağımsı ayağıdır. Ve devenin iki **مَنْسِم**i, ayağının ön kısmında iki tırnak gibidir; onlarla kaybolmuş devenin izi ayırt edilir. Ve filin ayağı için de bir **مَنسِم** vardır.
Ve **المنسِم**: göğüstür. Dedi ki:
بها نَسَمُ الأرواح من كُلِّ مُنسِمِ

**نمس**:
**النَّمَسُ**: **السَّمْن**in bozulması ve **الغالية**nin bozulmasıdır. Ve her güzel koku ve yağ değişip de yapışkan bir bozulma ile bozulursa, **نَمِسَ يَنْمَسُ نَمَساً** olur; sıfat: **نَمِسٌ**. Ve saç için, kirlendiği ve ona **نَمِس** yağ isabet ettiği zaman da söylenir.
Ve **النِّمسُ**: yırtıcıların en habislerinden bir yırtıcıdır. Ve erkeklerden bir **نِمْسٌ**: onlardan habis olan. **النِّمسُ**: siyah hayvanlardır; teki: **نِمْسةٌ**.
Ve **النّاموس**: avcının ağıdır.
Ve Cebrâil peygamberin üzerine (ikisine selâm) indiği zaman denildi: Mûsâ’ya (üzerine selâm) gelen en büyük **النّاموس** geldi.
Ve denilir: o, içinde ilimden başka bir şey konulmayan bir kaptır. Ve **ناموسُ الرّجُلِ**: onun sırrının sahibidir. Ve **نَمَسَ يَنْمِسُ نَمْساً**. Ve **نامَسته مُنامَسةً**: yani onunla gizlice konuştum.

**مسن**:
**مَسَنَه بسَوْطٍ مَسْناً**: yani onu vurdu. Ru’ye dedi ki:
وفي أخاديد السِّياط المُسَّنِ
Ve **بالشّين** ile de.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ناموسُ الرجل: صاحبُ سرِّه الذي يطلعه على باطن أمره ويخصُّه بما يستره عن غيره. وأهل الكتاب يسمّون جبريل عليه السلام: الناموس. والناموسُ:قُتْرَةُ الصائد. ونَمَسْتُ السر أَنْمُسُهُ نَمْساً: كتمته. ونَمَسْتُ الرجل ونامَسْتُهُ، إذا ساررته. قال الكميت: قال الأصمعيّ: نَمَيْتُ الحديث مخفَّفاً نَمْياً، إذا بلَّغته على وجه الإصلاح والخير، وأصله الرفع. ونَمَّيْتُ الحديث تَنْمِيَةً، إذا بلَّغته على وجه النميمة والإفساد. ونَمَّيْتُ النار تَنْمِيَةً، إذا ألقيتَ عليها حطباً وذكَّيتها به. ونَمى الخِضابُ والسعرُ: ارتفع وغلا، فهو يَنْمي. وتقول: رَميت الصيدَ فأَنْمَيْتُهُ، إذا غابَ عنك ثمَّ مات. وفي الحديث: "كُلْ ما أَصْمَيْتَ ودَعْ ما أَنْمَيْتَ". والنامي: الناجي. قال التغلبي:
وقافيةٍ كأنَّ الـسُـمَّ فـيهـاوليسَ سَلِيمها أبداً بِنـامـي
صرفتُ بها لسانَ القومِ عنكم		فخرَّتْ للسنابك والحَوامـي

##### Türkçe

**ناموسُ** adamın: iç yüz işini kendisine bildirdiği ve onu başkasından örttüğü şeyle ona tahsis ettiği, sırrının sahibi.

Ve Kitap ehli, Cebrâil aleyhisselâmı: **الناموس** diye adlandırırlar.

Ve **الناموس**: avcının ağı.

Ve **نَمَسْتُ** sırrı **أَنْمُسُهُ نَمْساً**: onu gizledim.

Ve **نَمَسْتُ** adamı ve **نامَسْتُهُ**, onunla gizlice konuştuğun zaman.

Kumeyt dedi: Asmaî dedi: **نَمَيْتُ** sözü hafifletilmiş olarak **نَمْياً**, onu ıslah ve hayır vechi üzere ulaştırdığın zaman; ve aslı yükseltmedir.

Ve **نَمَّيْتُ** sözü **تَنْمِيَةً**, onu nemîme ve ifsat vechi üzere ulaştırdığın zaman.

Ve **نَمَّيْتُ** ateşi **تَنْمِيَةً**, onun üzerine odun attığın ve onunla onu alevlendirdiğin zaman.

Ve **نَمى** kına ve fiyat: yükseldi ve pahalandı; o hâlde o **يَنْمي**.

Ve dersin: Avı attım da onu **فأَنْمَيْتُهُ**, senden kaybolduğu sonra öldüğü zaman.

Ve hadiste: "Her neyi **أَصْمَيْتَ** ise ye ve her neyi **أَنْمَيْتَ** ise bırak."

Ve **النامي**: kurtulan.

Tağlibî dedi:
وقافيةٍ كأنَّ الـسُـمَّ فـيهـاوليسَ سَلِيمها أبداً بِنـامـي
صرفتُ بها لسانَ القومِ عنكم		فخرَّتْ للسنابك والحَوامـي

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب السين والنون مع الميم
سنم ، سمن ، نسم ، نمس ، مسن ، منس : ( مستعملة ) .
سنم : قال الليث : السَّنَمُ : جِمَاعٌ . الواحدة سَنَمة ، وهي رأسُ شجرةٍ من دِقِّ الشجر يكون على رأسِها كهيئة ما يكون على رأس القَصَب ، إلاّ أنه ليّن تأكُلُه الإبل أكلاً خَضْماً .
قال : وأفضَلُ السَّنَم شجرةٌ تسمَّى الأسْنَامَة ، وهي أعظمُها سَنَمة .
قلت : السَّنَمة تكون للنَّصِيّ والصِّلِّيَّان والغَضْوَرِ والسَّنْطِ وما أشبَهَها .
وقال اللَّيث : جَمَلٌ سَنِم ، وناقةٌ سَنِمة : ضَخْمَةُ السَّنام . وأسْنَمَتِ النارُ : إذا عَظُم لَهَبُها .
وقال لبيد :
كدُخانِ نارٍ ساطعٍ إسْنامُها
ويروى : أسْنامها فمن رواه بالفتح أرادأعاليَها ، ومن رواه بالكسر فهو مصدر أسْنَمتْ : إذا ارتفعَ لهَبُها إسْناماً .
وقال اللّيث : سنام : اسم جَبَل بالبَصْرة يقال : إنّه يسير مع الدَّجَّال .
قال : وأسنُمةُ الرَّمْلِ : ظهورُها المرتِفعة من أَثْباجِها ، يقال : أسنِمة وأَسنُمَة ، فمن قال : أسنُمة جعَلَه اسماً لرَمْلةٍ بعَيْنها ، ومن قال : أسنِمة جعلها جمعَ سنام ، ويقال : تسنَّمتُ الحائطَ : إذا علوْتَه من عُرْضِه .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : تَشَيَّمه الشَّيْبُ ، وتَسَنَّمَه وأوْشَمَ فيه بمعنًى واحد .
وقولُ الله جلّ وعزّ : ( الْمُتَنَافِسُونَ وَمِزَاجُهُ مِن تَسْنِيمٍ ( ) تَسْنِيمٍ ) ( المطففين : 27 ، 28 ) ، أي : من ماء يتَنَزَّلُ عليهم من مَعالٍ ، وتُنصَب عَيْناً على جهتين : إحداهما : أن تَنوِيَ من تسنيم عينٍ فلما نُوّنَتْ نُصِبَتْ . والجهة الأخرى : أن تَنوِيَ من ماء سنِّم عَيْناً ، كقولك : رُفِع عَيْناً ، وإن لم يكن التسنيمُ اسماً للماء فالعينُ نَكِرة ، والتّسنيم مَعرِفة ؛ وإن كان اسماً للماء فالعينُ مَعْرفة فخرجتْ نَصْباً ، وهذا قولُ الفرَّاء .
وقال الزَّجَّاج قولاً يَقرُب معناه ممّا قاله الفرَّاء .
وقبرٌ مُسَنَّم : إذا كان مرفوعاً عن الأرض ، يقال : تسنَّمَ السحابُ الأرضَ : إذا جادَها . وتسنَّم الجملُ الناقةَ : إذا قاعَها . والماءُ السَّنِمُ : الظاهرُ على وَجْه الأرض .
وفي الحديث : ( خيرُ الماءِ السَّنِم ) . وكلُّ شيء عَلا شيئاً فقد تَسَنَّمه .
أبو زَيد : سَنَّمْتُ الإناء تَسْنِيماً : إذا مَلأْتَه ثمّ حَمَلتَ فوقَه مِثْلَ السَّنام من الطّعام أو غيرِه . وتَسَنَّمَ الفحلُ الناقةَ : إذا ركبَ ظهرَها ، وكذلك كلُّ ما ركبته مُقْبِلاً أو مدبِراً فقد تَسَنَّمْتَه . وكان في بني أسد رجل ضمن لهم رزق كل بنت تولد فيهم ، وكان يقال له : المنسِّم محيي النّسمات ، ومنه قول الكميت :
ومنا ابن كور والمنسّمُ قبله
وفارس يوم الفيلق العضْبُ ذو العَصبِ
نسم : رَوَى شمر بإسنادٍ له عن النبيِّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( مَن أعتق نَسَمةً مؤمنةً وَقَى الله عزّ وجلّ بكلّ عُضْوٍ منه عُضْواً من النار ) . قال شمر : قال خالد : النَّسَمَة : النّفْس . قال : وكلُّ دابّة في جَوْفها رُوح فهي نَسَمة . والنَّسَم : الرّوح . وكذلك النسيم . قال الأغلب :
ضَرْبَ القُدَارِ نَقِيعَةَ القدِيم
يَفْرُقُ بين النّفْس والنَّسِيم
قال أبو منصور : أراد بالنفس ههنا : جسم الإنسان أو دمه ، لا الروح . وأراد بالنسيم : الروح .
ومعنى قوله عليه السلام : ( مَن أعتق نسَمةً ) أي : من أعتق ذا نَسَمة .
وقال ابن شميل : النَّسَمة : غُرَّةٌ عبدٌ أو أَمَةٌ .
وحدّثنا الحسين بنُ إدريسَ قال : حدّثنا سويد عن ابن المبارك ، عن عيسى بن عبد الرحمن ، قال : حدّثني طلحةُ اليامِيَّ عن عبد الرحمن بن عَوْسَجَة عن البَرَاء بن عازب قال : جاء أعرابيٌّ إلى النّبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) فقال : عَلِّمْني عَمَلاً يُدْخِلُنِي الجنَّةَ ، فقال : ( إن كنت أَقْصَرت الخُطْبَة فَقَد أعرَضْتَ المسألة ، أَعْتِقْ النَّسَمة ، وفُكَّ الرَّقبة ) . قال : أَوَلَيْسَا واحداً ؟ قال : ( لا ، عِتْقُ النّسَمة أن تَفَرَّدَ بِعِتْقِهَا وفكُّ الرَّقبة أنْ تُعينَ في ثَمَنِها والمِنْحة الوَكوف والقيءُ عَلَى ذي الرَّحم الظالم ، فإن لم تُطِقْ ذلك فأَطْعِم الجائعَ واسْقِ الظمآن ومُرْ بالمعْروف وانْهَ عن المنكر ، فإِنْ لم تُطِق فكُفَّ لسانَك إلاّ من خير ) .
وقال شمر : قال ابن الأعرابيّ : الناسِمُ : المريضُ الذي قد أَشفَى عَلَى الموت ، يقال : فلانٌ يَنْسِم كنَسْم الرِّيح الضعيف ، وقال المَرَّار :
يَمْشين رَهْواً وبعْدَ الجَهْدِ من نَسمِ
ومن حَياءِ غَضيضِ الطّرفِ مَسْتورِ
ويقال : نَسّمْتُ نَسَمةً : إذا أحيَيْتَها أو أعتَقْتَها ، قال الكميت :
ومِنَّا ابنُ كُوزِ والمُنَسِّمُ قَبلَهُ
وفَارِسُ يومِ الفَيْلَقِ العَضْبُ ذُو العَضْبِ
والمُنسِّم : مُحيِي النَّسمات .
قال : وقال بعضهم : النّسَمة : الخَلْق يكون ذلك للصّغير والكَبير والدوابّ وغيرِها ،
ولكلِّ من كان في جَوْفه روحٌ حتى قالوا للطَّيْر .
وأنشد شمر :
يا زُفَر القَيْسِيّ ذا الأنْف الأشَمّ
هَيَّجْتَ من نخلة أمثالَ النَّسَمْ
قال : النَّسَم : ههنا طيرٌ سِراع خِفافٌ لا يَستبِينُها الإِنسان من خِفَّتها وسرعتها . قال : وهي فوقَ الخطَاطيف ، غُبرٌ تعلوهنّ خُضْرة .
قال : والنَّسَم كالنَّفَس ، ومنه يقال : ناسمتُ فلاناً أي : وجدتُ ريحَه ووَجَدَ رِيحِي ؛ وأنشد :
لا يأمَننَّ صُرُوفَ الدَّهْرِ ذو نَسَمِ
أي : ذو نَفَس .
وقال الليث : النَّسَمُ : نَفْس الرُّوح ، ويقال ما بها ذو نَسم ، أي : ذو رُوح . قال : ونَسيمُ الرِّيح : هبُوبُها .
وقال ابن شميل : النّسِيم من الرِّياح ، أي : الرُّوَيْدُ .
قال : وتَنسَّمتْ ريحها بشيءٍ من نسيمٍ : أي : هبت هُبوباً رُويداً ذات نَسيم ، وهو الرُّوَيْد .
قال أبو عبيد : النّسيم من الرّياح التي تجيء بنَفَس ضَعِيف ، وفي الحديث : ( تنكَّبُوا الغُبارَ فإنّ منه تكون النّسَمة ) ، قيل : النّسَمة ههنا الرَّبْو ، ولا يزال صاحبُ هذه العلَّة يتَنَفّس نَفَساً ضعيفاً ، فسمِّيَت العِلَّة نَسَمة لاستراحَتِه إلى تنفُّسِه .
ويقال : تنسَّمت الريحُ وتنسَّمتُها أنا ، وقال الشاعر :
فإِنَّ الصَّبَا رِيحٌ إذا ما تَنسَّمتْ
على كِبْدٍ مَحْزونٍ تَجَلّتْ هُمومُها
وإذا تَنسَّم العليل أو المحزون هبوبَ الرّيح الطيّبة وجَد لها خَفّاً وفَرَحاً .
وفي حديثٍ مرفوعٍ إلى النّبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( بعثتُ في نَسَم الساعة ) ، وفي تفسيره قولان : أحدُهما : بُعِثتُ في ضَعْف هُبوبها وأوّل أشراطِها وهذا قول ابن الأعرابيّ . وقال : النَّسِيمُ : أوْل هُبوبِ الرِّيح . وقال غيرُه : معنى قوله : بُعِثْتُ في نَسَم الساعة ، أي : في ذَوِي أرْواحٍ خَلَقهم الله وقتَ اقتراب الساعة ، كأنه قال : في آخِر النَّشء من بني آدم .
وقال ابن الأعرابي : النَّسِيم : العَرَق ، والنَّسْمَةُ : العَرْقة في الحمَام وغيره ، ويُجْمَع النَّسَم بمعنى الخَلْق أناسِم ، يقال : ما في الأناسِم مثلُه . كأنّه جمع النَّسَم أَنْساماً ، ثم أناسِمُ جمعُ الجمع .
وفي حديث عَمرو بن العاص وإسلامِه أنّه قال : لقد استقام المنْسِم وإن الرّجلَ لنبيٌ فأسلَم ؛ يقال : قد استقام المنسِم ، أي : تَبَيّنَ الطّريقُ . ويقال : رأيتُ مَنْسِماً من الأمر أعرِفُ به وَجْهَه ؛ وقال أوسُ بنُ حَجَرَ :
لَعَمري لقد بيّنْتُ يومَ سُوَيْقَةٍ
لِمن كان ذا رأيٍ بِوجْهَةِ مَنْسِمِ
أي : بوجهِ بَيان . والأصلُ فيه مَنْسَمَا خُفِّ البعير ، وهما كالظفْرَين في مقدَّمه ، بهما يُستَبان أثرُ البَعير الضّال ؛ لكلّ خُفَ مَنسِمان ، ولخُفّ الفِيلِ منْسِم ، وللنَّعامة مَنْسم .
وقال أبو مالك : المنْسِم : الطريق ، وأنشَد للأحوص :
وإن أظلمْت يوماً على الناس غَسْمةٌ
أضاءَ بكمْ يا آلَ مروانَ مَنْسِمُ
يعني الطريق . والغَسْمَةُ : الظُّلمة .
نمس : قال اللّيث : النَّمَسُ : فسادُ السَّمْن وفسادُ الغالية ، وكذلك كلّ طِيبٍ ودُهْن إذا تغيّر وفَسَد فساداً لَزِجاً ؛ والفعلُ نَمِس يَنْمسَ نَمَساً فهو نَمس .
وقال غيرُه : نَمسَ الوَدَك ونَسِم : إذا أنتنَ . ونمَّس الأقِطُ فهو منمس : إذا أَنتَن . قال الطِّرِمّاح :
مُنمِّسُ ثيرانِ الكَرِيصِ الضَّوائِنِ
والكَرِيص : الأقِط .
وقال اللّيث : النِّمسُ : سَبعُ ، من أَخبَث السِّباع .
وقال غيرُه : النمس : دُوَيْبَّة يتّخذها الناظرُ إذا اشتدَّ خوفُه من الثّعابين ، لأنّ هذه الدابّة تتعرّض للثّعبان وتتضاءل . وتَستَدِقّ حتّى كأنَّها قطعةُ حَبْل ، فإذا انْطَوَى عليها الثُّعْبان زَفَرتْ وأَخذتْ بنَفَسِها ، فانتفخ جَوْفها فيتقطّع الثعبان وقد تطوَّى عليه النمس فَظَعاً من شِدّة الزَّفْرة .
وفي حديث المَبعَث : أنّ خديجةَ وصفتْ أمرَ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لورَقَةَ بنَ نَوْفلَ ، وكان قد قرأ الكُتُب ، فقال : إن كان ما تقولين حَقّاً فإنّه ليأتيه النَّاموس الّذي كان يأتي موسى عليه السلام .
قال أبو عُبَيد : الناموس : صاحبُ سِرِّ الرَّجُل الّذي يَطَّلِع على سِرِّه وباطنِ أمره ، ويَخُصّه بما يَستُره عن غيره ، يقال منه : قد نَمَسَ يَنْمِس نَمْساً ، وقد نامَسْتُه منامَسَةً : إذا سارَرْتَه .
وقال الكميت :
فأبلِغْ يَزِيدَ إِنْ عَرَضْتَ ومُنْذِراً
عَمَّيْهِمَا والمستسِرَّ المُنامِسَا
قال : ويقال : انَّمَسَ فلانٌ انِّماساً إذا انْغَلَّ في سُتْرةٍ .
قال : والناموسُ أيضاً : قُترَةُ الصائد الّتي يَكمُن فيها للصَّيْد ، ومنه قولُ أَوْس بنِ حَجَر :
فلاقَى عليها من صُباح مُدَمِّراً
لِنامُوسِه مِن الصَّفيحِ سَقائفُ
المدمِّر : الذي يدخن بأبوار الإبل في قترته لئلا يجد الوحش ريحه فينفر .
أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ قال : النّاموس : بيتُ الراهب .
وقال غيرُه : النامُوس النَّمّام ، وهو النّمّاس أيضاً .
ويقال للشّرَك : ناموسٌ ، لأنّه يُوارَى تحتَ التراب ، وقال الراجز يصف الرِّكاب ،
يعني الإبل :
يَخْرجنَ عن مُلتَبِسٍ مُلَبَّسِ
تَنْمِيسَ ناموسِ القَصا المُنمَّسِ
يقول : يخرجن من بلدٍ مشتبِه الأعلام يَشتبه على من يسلُكُه ، كما يَشتبِه على القَطَا أمرُ الشَّرَك الّذي يُنصَب له .
وقال ابن الأعرابي : نَمَس بينهم ، وأنمس ، وأرّش بينهم وأكل بينهم .
وأنشد :
وما كنت ذا نَيْرَب فيهمُ
ولا مُنْمساً بينهم أنْملُ
أؤرّش بينهم دائباً
أدِبّ وذو النملة المُدْغَلُ
ولكنني رائبٌ صَدْعَهُم
رَقوءٌ لما بينهم مُسْمِلُ
رَقوءٌ : مُصلح . رقأت : أصلحت . رواه ثعلب عنه .
سمن : ابن السكيت : سَمَنْتُ له : إذا أدَمْتَ له بالسَّمْن . وقد سمّنْتُه : إذا زوّدْتَه السَّمْنَ . وجاءوا يَسْتَسْمِنون : أي : يَطْلبون أن يُوهَب لهمْ السَّمْن .
وقال اللّيث : السِّمْن نَقيضُ الهُزال ، والفعل سَمِن يَسْمَن سِمْناً . ورجل مُسْمِنٌ : سَمين . وأَسْمَن الرجلُ : إذا اشتَرى سَميناً . والسُّمْنَة : دواءٌ تُسمَّنُ به المرأة .
وفي الحديث : ( ويلٌ للمسمَّنات يومَ القيامة مِنْ فَتْرةٍ في العِظام ) . واستَسْمنتُ اللحمَ : أي : وجَدْتَه سَمِناً .
والسَّمْن : سِلاءُ اللَّبَن ، ويقال : سَمَّنْتُ الطعامَ فهو مَسْمُون : إذا جعلتَ فيه السّمْنَ . والسُّمَّانيَ طائرٌ وبعضهم يقول : إنه السَّلوَى . وسُمْنان : موضع في البادية .
وقال بعضُهم : يقال للطائر الواحد سُمانَى وللجميع سُمَاني . وبعضُهم يقول للواحدة سُمَاناة .
وفي الحديث : أن فلاناً أُتيَ بسَمَكٍ مَشْوي فقال سَمِّنْه .
قال أبو عُبَيد : معنَى سَمِّنهُ : بَرِّدْه .
ورَوَى أبو العبّاس عن ابن الأعرابي أنه قال : التَّسْمِين : التبريدُ .
وفي حديثِ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( يكون في آخِر الزَّمان قومٌ يَتَسَمّنُون ) ، قيل : معنى قوله : ( يتسمنون ) ، أي : يتَكَثَّرون بما ليْس فيهم من الخير ويَدّعُون ما ليس لهم من الشّرف .
وقيل : معناه : جمْعُهم المالَ ليُلحَقوا بذَوِي الشّرف .
ويقال : أسْمَنَ القومُ : إذا سَمِنَتْ نَعَمُهم ، فهم مُسْمِنون . ورجلٌ سامِن ، أي : ذو سَمْن ، كما يقال : رجلٌ تامِر ولابِن ، أي : ذو تَمْر وَلَبن . والسُّمَنيَّةُ : قومٌ من الهِند دُهْرِيّون .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الأسْمالُ والأسْمانُ : الأزُر الخُلْقانُ .
قال : ويقال : سَمّنْتُه وأسمَنْتُه : إذا أطعمتَه
السَّمْن . ورجل سَمِين مُسْمِن بمعنًى ، والجميعُ : السِّمان والمُسْمِنُون .
وضع محمد بن إسحاق حديثاً : ( ثم يجيء قوم يتسمّنون ) في باب كثرة الأكل وما يذم منه .
قال : حدثنا حماد بن الحسن قال : حدثنا أبو داود قال : حدثنا هشيم عن بشر عن عبد الله بن شقيق العقيلي . عن أبي هريرة قال : قال رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( وخير أمتي القرن الذي أنا فيهم ثم الذين يلونهم ثم يظهر قوم يحبون السّمانة يشهدون قبل أن يُسْتشهَدوا ) .
وفي حديث آخر عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) يقول لرجل سمين ويومىء بأصبعه إلى بطنه : ( لَوْ كان هذا في غير هذا لكان خيراً لك ) .
منس : أبو العبَّاس عن ابن الأعرابي ، قال : المَنَسُ : النَّشاط . والمَنَسةُ : المَسَّةُ من كلّ شيء .
مسن : عمرو عن أبيه : المَسْن : المُجُون ، يقال : مَسَنَ فلانٌ ومَجَنَ بمعنًى واحد .
وفي كتاب الليث : المَسْنُ : الضّرْبُ بالسَّوْط .
قلتُ : هذا تَصحيف ، وصوابه : المَشنُ : الضربُ بالسَّوط بالشين ، واحتجَّ الليث بقول رؤبة :
وفي أخَادِيدِ السياطِ المُسَّنِ
فرَواه بالسين والرُّواة روَوْه بالشين ، وهو الصواب .
وقال أبو عمرو : المَشْن : الْخَدْش .

##### Türkçe

**باب السين والنون مع الميم**
**سنم** ، **سمن** ، **نسم** ، **نمس** ، **مسن** ، **منس** : ( kullanılır ) .

**سنم** : el-Leys dedi: **السَّنَمُ**: bir topluluktur. Tekili **سَنَمة**’dir; o, ince ağaçtan bir ağacın başıdır; başında kamışın başında olan şeye benzer bir şey bulunur; ancak o yumuşaktır; develer onu gevrekçe yiyişle yer.
Dedi: **السَّنَم**’ın en faziletlisi **الأسْنَامَة** denilen bir ağaçtır; o, onların **سَنَمة** bakımından en büyüğüdür.
Ben dedim: **السَّنَمة** **النَّصِيّ** için, **الصِّلِّيَّان** için, **الغَضْوَر** için, **السَّنْط** için ve benzerleri için olur.
Ve el-Leys dedi: **جَمَلٌ سَنِم** ve **ناقةٌ سَنِمة**: hörgücü iri olan. Ve **أسْنَمَتِ النارُ**: alevi büyüdüğü zaman.
Ve Lebîd dedi:
كدُخانِ نارٍ ساطعٍ إسْنامُها
Ve şöyle rivayet olunur: **أسْنامها**; onu fetha ile rivayet eden, onun yüksekliklerini kastetmiştir; onu kesra ile rivayet eden ise, **أسْنَمتْ**’in masdarıdır: alevi **إسْناماً** olarak yükseldiği zaman.
Ve el-Leys dedi: **سنام**: Basra’da bir dağın adıdır; denilir ki o, **الدَّجَّال** ile birlikte yürür.
Dedi: ve **أَسنُمةُ الرَّمْلِ**: onun **أَثْباجِها**’sından yükselmiş sırtlarıdır; **أسنِمة** ve **أَسنُمَة** denilir; kim **أسنُمة** derse onu belirli bir kum tepesinin adı yapmıştır; kim **أسنِمة** derse onu **سنام**’ın çoğulu yapmıştır. Ve **تسنَّمتُ الحائطَ** denilir: onu eninden aştığım zaman.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **تَشَيَّمه الشَّيْبُ** ve **تَسَنَّمَه** ve **أوْشَمَ فيه**: tek bir mânâdadır.
Ve Allah’ın (azze ve celle) sözü: ( **الْمُتَنَافِسُونَ وَمِزَاجُهُ مِن تَسْنِيمٍ** ( ) **تَسْنِيمٍ** ) (el-Mutaffifîn: 27, 28), yani: üzerlerine yüksekliklerden inen bir sudan. Ve **عَيْناً** iki yönden nasb edilir: birincisi, “**من تسنيم** (olarak) bir **عين**” diye niyet etmendir; tenvinlendiği için nasb edilmiştir. İkinci yön: “bir sudan, **سنِّم** (olan) bir **عين**” diye niyet etmendir; senin “**رُفِع عَيْناً**” demen gibi. Eğer **التسنيم** suyun adı değilse, **العين** nekredir, **التّسنيم** marifedir; eğer suyun adı ise, **العين** marifedir; böylece nasb olarak çıkmıştır. Bu, el-Ferrâ’nın sözüdür.
Ve ez-Zeccâc, mânâsı el-Ferrâ’nın dediğine yaklaşan bir söz söyledi.
Ve **قبرٌ مُسَنَّم**: yerden yükseltilmiş olduğu zaman. **تسنَّمَ السحابُ الأرضَ** denilir: ona bolca yağmur verdiği zaman. Ve **تسنَّم الجملُ الناقةَ**: onu cima ettiği zaman. Ve **الماءُ السَّنِمُ**: yer yüzünde görünen (açıkta olan) sudur.
Ve hadiste: ( **خيرُ الماءِ السَّنِم** ). Ve her şey bir şeyin üstüne yükselirse, onu **تَسَنَّمه** olmuştur.
Ebû Zeyd: **سَنَّمْتُ الإناء تَسْنِيماً**: onu doldurduğum, sonra üstüne yiyecekten veya başkasından hörgüç gibi bir şey yüklediğim zaman. Ve **تَسَنَّمَ الفحلُ الناقةَ**: sırtına bindiği zaman; aynı şekilde, önünden ya da arkasından bindiğin her şeyde onu **تَسَنَّمْتَه** olmuşsundur. Benî Esed’de, içlerinde doğan her kızın rızkını onlara garanti eden bir adam vardı; ona **المنسِّم محيي النّسمات** denilirdi; Kümeyt’in sözü de bundandır:
ومنا ابن كور والمنسّمُ قبله
وفارس يوم الفيلق العضْبُ ذو العَصبِ

**نسم** : Şemmer, kendisine ait bir isnadla Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet etti: ( **مَن أعتق نَسَمةً مؤمنةً وَقَى الله عزّ وجلّ بكلّ عُضْوٍ منه عُضْواً من النار** ). Şemmer dedi: Hâlid dedi: **النَّسَمَة**: nefistir. Dedi: içinde ruh bulunan her binek hayvanı bir **نَسَمة**’dir. Ve **النَّسَم**: ruhtur. Aynı şekilde **النسيم** de. el-Ağleb dedi:
ضَرْبَ القُدَارِ نَقِيعَةَ القدِيم
يَفْرُقُ بين النّفْس والنَّسِيم
Ebû Mansûr dedi: burada **النفس** ile kastetti: insanın bedeni veya kanı; ruh değil. Ve **النسيم** ile kastetti: ruh.
Ve onun (aleyhisselâm) sözünün mânâsı: ( **مَن أعتق نسَمةً** ) yani: **ذا نَسَمة** olanı azat eden.
İbn Şümeyl dedi: **النَّسَمة**: bir köle veya cariye (olarak) **غُرَّة**’dir.
Bize Hüseyin b. İdrîs haber verdi; dedi: Süveyd bize İbnü’l-Mübârek’ten, o da Îsâ b. Abdirrahmân’dan haber verdi; dedi: Talha el-Yâmî bana Abdurrahmân b. Avsecce’den, o da el-Berâ b. Âzib’den haber verdi; dedi: bir bedevî Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) geldi ve dedi: “Bana beni cennete sokacak bir amel öğret.” O dedi: ( **إن كنت أَقْصَرت الخُطْبَة فَقَد أعرَضْتَ المسألة ، أَعْتِقْ النَّسَمة ، وفُكَّ الرَّقبة** ). Dedi: “İkisi bir değil mi?” Dedi: ( **لا ، عِتْقُ النّسَمة أن تَفَرَّدَ بِعِتْقِهَا وفكُّ الرَّقبة أنْ تُعينَ في ثَمَنِها والمِنْحة الوَكوف والقيءُ عَلَى ذي الرَّحم الظالم ، فإن لم تُطِقْ ذلك فأَطْعِم الجائعَ واسْقِ الظمآن ومُرْ بالمعْروف وانْهَ عن المنكر ، فإِنْ لم تُطِق فكُفَّ لسانَك إلاّ من خير** ).
Ve Şemmer dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **الناسِمُ**: ölüme yaklaşmış hasta; “falanca, zayıf rüzgâr esişi gibi **يَنْسِم** eder” denilir. Ve el-Merrâr dedi:
يَمْشين رَهْواً وبعْدَ الجَهْدِ من نَسمِ
ومن حَياءِ غَضيضِ الطّرفِ مَسْتورِ
Ve **نَسّمْتُ نَسَمةً** denilir: onu dirilttiğin veya azat ettiğin zaman. Kümeyt dedi:
ومِنَّا ابنُ كُوزِ والمُنَسِّمُ قَبلَهُ
وفَارِسُ يومِ الفَيْلَقِ العَضْبُ ذُو العَضْبِ
Ve **المُنسِّم**: **مُحيِي النَّسمات**.
Dedi: ve bazısı dedi: **النّسَمة**: yaratılmış varlıktır; bu küçük için de büyük için de, binekler ve başkaları için de olur;
içinde ruh bulunan herkes için; hatta kuş için bile söylediler.
Ve Şemmer şu beyti okudu:
يا زُفَر القَيْسِيّ ذا الأنْف الأشَمّ
هَيَّجْتَ من نخلة أمثالَ النَّسَمْ
Dedi: **النَّسَم** burada, hafiflikleri ve süratleri sebebiyle insanın seçemediği, hızlı ve hafif kuşlardır. Dedi: onlar kırlangıçların üstündedir; toz rengindedirler; üzerlerine bir yeşillik yükselir.
Dedi: ve **النَّسَم** **النَّفَس** gibidir; bundan dolayı “**ناسمتُ فلاناً**” denilir, yani: onun kokusunu buldum ve o da benim kokumu buldu; ve şu beyit okundu:
لا يأمَننَّ صُرُوفَ الدَّهْرِ ذو نَسَمِ
yani: nefes sahibi.
Ve el-Leys dedi: **النَّسَمُ**: ruhun nefesidir; “onda **ذو نَسم** yok” denilir, yani: ruh sahibi yok. Dedi: ve **نَسيمُ الرِّيح**: onun esmesidir.
İbn Şümeyl dedi: **النّسِيم** rüzgârlardandır; yani: yavaş olan.
Dedi: ve “onun rüzgârını bir şeyle **تَنسَّمتْ**” (denilir): yani, yavaşça, **ذات نَسيم** olarak esti; o da yavaştır.
Ebû Ubeyd dedi: **النّسيم** zayıf bir nefesle gelen rüzgârlardandır. Ve hadiste: ( **تنكَّبُوا الغُبارَ فإنّ منه تكون النّسَمة** ); denildi ki: **النّسَمة** burada **الرَّبْو**’dur; bu hastalığın sahibi zayıf bir nefesle nefes alıp vermeye devam eder; nefesine dayanarak rahatladığı için hastalığa **نَسَمة** adı verildi.
Ve “rüzgâr **تنسَّمت** ve ben onu **تنسَّمتُها**” denilir. Şair dedi:
فإِنَّ الصَّبَا رِيحٌ إذا ما تَنسَّمتْ
على كِبْدٍ مَحْزونٍ تَجَلّتْ هُمومُها
Ve hasta veya mahzun, güzel rüzgârın esişini **تَنسَّم** ederse, ona bir hafiflik ve sevinç bulur.
Ve Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) merfû bir hadiste: ( **بعثتُ في نَسَم الساعة** ). Onun tefsirinde iki söz vardır: birincisi: “onun esişinin zayıflığında ve onun alametlerinin başlangıcında gönderildim”; bu, İbnü’l-A‘râbî’nin sözüdür. Dedi: **النَّسِيمُ**: rüzgârın esişinin başlangıcıdır. Başkası dedi: “**بُعِثْتُ في نَسَم الساعة**” sözünün mânâsı: Allah’ın kıyametin yaklaşması vaktinde yarattığı ruh sahipleri içinde; sanki “Âdemoğullarının yaratılışının son kısmında” demiş gibidir.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **النَّسِيم**: terdir; **النَّسْمَةُ**: hamam ve başkasında ter damlasıdır. Ve **النَّسَم** (yaratılmışlar mânâsıyla) **أناسِم** olarak cem‘ edilir; “**ما في الأناسِم مثلُه**” denilir. Sanki **النَّسَم**’i **أَنْساماً** cem‘ etmiş, sonra **أناسِمُ** cem‘in cem‘i olmuştur.
Ve Amr b. el-Âs’ın ve onun İslâm’ının hadîsinde: “**لقد استقام المنْسِم** ve adam gerçekten peygamberdir; böylece Müslüman oldu” dedi. “**قد استقام المنسِم**” denilir: yol belirginleşti, demektir. Ve “işten bir **مَنْسِماً** gördüm; onunla onun yüzünü tanırım” denilir. Evs b. Hacer dedi:
لَعَمري لقد بيّنْتُ يومَ سُوَيْقَةٍ
لِمن كان ذا رأيٍ بِوجْهَةِ مَنْسِمِ
yani: açıklığın yüzüyle. Bunun aslı, devenin ayağının altındaki **مَنْسَمَا**’dır; ikisi, ön kısmında iki tırnak gibidir; onunla kaybolmuş devenin izi seçilir. Her ayak altı için iki **مَنسِمان** vardır; filin ayağı için bir **منْسِم** vardır; devekuşu için bir **مَنْسم** vardır.
Ebû Mâlik dedi: **المنْسِم**: yoldur. Ve el-Ahvas’tan şu beyti okudu:
وإن أظلمْت يوماً على الناس غَسْمةٌ
أضاءَ بكمْ يا آلَ مروانَ مَنْسِمُ
yani: yol. Ve **الغَسْمَةُ**: karanlıktır.

**نمس** : el-Leys dedi: **النَّمَسُ**: yağın bozulması ve **الغالية**’nin bozulmasıdır; aynı şekilde her koku ve yağ, değişip yapışkan bir bozulmayla bozulursa; fiil: **نَمِس يَنْمسَ نَمَساً**; o da **نَمس**’tir.
Başkası dedi: **نَمسَ الوَدَك** ve **نَسِم**: kokuştuğu zaman. Ve **نمَّس الأقِطُ**; o da **منمس**’tir: kokuştuğu zaman. et-Tırimmâh dedi:
مُنمِّسُ ثيرانِ الكَرِيصِ الضَّوائِنِ
Ve **الكَرِيص**: **الأقِط**’tur.
Ve el-Leys dedi: **النِّمسُ**: bir yırtıcıdır; yırtıcıların en habislerindendir.
Başkası dedi: **النمس**: bakıcının, yılanlardan korkusu şiddetlendiğinde edindiği küçük bir hayvancıktır; çünkü bu hayvan yılanın karşısına çıkar ve küçülür; incelir; ta ki sanki bir ip parçası gibi olur. Yılan onun üzerine dolandığında, o solur ve nefesini alır; karnı şişer; yılan parçalanır; **النمس** onun üzerine dolanmışken, solumanın şiddetinden dehşete düşer.
Ve **المَبعَث** hadîsinde: Hatice, Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) durumunu, kitapları okumuş olan Varaka b. Nevfel’e vasfetti; o dedi: “Eğer dediğin hak ise, ona Musa’ya (aleyhisselâm) gelen **النَّاموس** gelir.”
Ebû Ubeyd dedi: **الناموس**: adamın sırrının sahibi; onun sırrına ve işinin iç yüzüne muttali olan; onu, başkasından örttüğü şeyle özel kılan. Ondan “**نَمَسَ يَنْمِس نَمْساً**” denilir; ve “**نامَسْتُه منامَسَةً**” (denilir): onunla gizlice konuştuğum zaman.
Kümeyt dedi:
فأبلِغْ يَزِيدَ إِنْ عَرَضْتَ ومُنْذِراً
عَمَّيْهِمَا والمستسِرَّ المُنامِسَا
Dedi: ve “falanca **انَّمَسَ** **انِّماساً**” denilir: bir örtü içine sızdığı zaman.
Dedi: ve **الناموسُ** ayrıca: avcının, av için içinde pusuya yattığı dumanlı barınaktır; Evs b. Hacer’in sözü de bundandır:
فلاقَى عليها من صُباح مُدَمِّراً
لِنامُوسِه مِن الصَّفيحِ سَقائفُ
**المدمِّر**: dumanlığında, vahşi hayvan kokusunu bulup ürkmesin diye deve tezeğiyle tütsüleyen kimsedir.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **النّاموس**: rahibin evidir, dedi.
Başkası dedi: **النامُوس** **النَّمّام**’dır; o, **النّمّاس** da olur.
Ve tuzağa **ناموسٌ** denilir; çünkü toprağın altında gizlenir. Râciz, binekleri—yani develeri—vasfederek dedi:
يَخْرجنَ عن مُلتَبِسٍ مُلَبَّسِ
تَنْمِيسَ ناموسِ القَصا المُنمَّسِ
Diyor ki: işaretleri karışık bir beldeden çıkarlar; ona giren kimseye karışık gelir; tıpkı kendisi için kurulan, gizlenmiş tuzağın işinin **القَطَا**’ya karışık gelmesi gibi.
İbnü’l-A‘râbî dedi: “aralarında **نَمَس** etti”, ve **أنمس** (etti); ve aralarında **أرّش** etti ve aralarında yedi.
Ve şu beyit okundu:
وما كنت ذا نَيْرَب فيهمُ
ولا مُنْمساً بينهم أنْملُ
أؤرّش بينهم دائباً
أدِبّ وذو النملة المُدْغَلُ
ولكنني رائبٌ صَدْعَهُم
رَقوءٌ لما بينهم مُسْمِلُ
**رَقوءٌ**: ıslah edici. “**رقأت**”: ıslah ettim. Sa‘leb onu ondan rivayet etti.

**سمن** : İbnü’s-Sikkît: **سَمَنْتُ له**: ona yağ ile katık yaptığın zaman. Ve **سمّنْتُه**: ona yağı azık yaptığın zaman. Ve “**يَسْتَسْمِنون**” olarak geldiler: yani, kendilerine yağın bağışlanmasını isterler.
Ve el-Leys dedi: **السِّمْن** zayıflığın zıddıdır; fiil: **سَمِن يَسْمَن سِمْناً**. Ve **رجل مُسْمِنٌ**: şişman. Ve **أَسْمَن الرجلُ**: şişman (bir hayvan) satın aldığı zaman. Ve **السُّمْنَة**: kadının onunla şişmanlatıldığı bir ilaçtır.
Ve hadiste: ( **ويلٌ للمسمَّنات يومَ القيامة مِنْ فَتْرةٍ في العِظام** ). Ve **استَسْمنتُ اللحمَ**: yani, onu şişman buldum.
Ve **السَّمْن**: sütün yağıdır. Ve “**سَمَّنْتُ الطعامَ فهو مَسْمُون**” denilir: içine yağ koyduğun zaman. Ve **السُّمَّانيَ** bir kuştur; bazısı der ki: o **السَّلوَى**’dır. Ve **سُمْنان**: bozkırda bir yerdir.
Bazısı dedi: tek kuşa **سُمانَى** denilir, hepsine **سُمَاني** denilir. Bazısı tekile **سُمَاناة** der.
Ve hadiste: falancaya kızarmış balık getirildi; o dedi: **سَمِّنْه**.
Ebû Ubeyd dedi: **سَمِّنهُ**’nun mânâsı: onu soğut.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **التَّسْمِين**: soğutmadır.
Ve Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) hadîsinde: ( **يكون في آخِر الزَّمان قومٌ يَتَسَمّنُون** ); denildi ki: ( **يتسمنون** ) sözünün mânâsı: kendilerinde hayırdan olmayan şeyle çoğalır gibi görünürler ve kendilerine ait olmayan şerefi iddia ederler.
Ve denildi ki: mânâsı: şeref sahiplerine katılmak için mallarını toplamalarıdır.
Ve “kavim **أسْمَنَ**” denilir: onların davarları semirdiği zaman; onlar **مُسْمِنون**’dur. Ve **رجلٌ سامِن**: yani, yağ sahibi; tıpkı “**رجلٌ تامِر** ve **لابِن**” denildiği gibi: yani, hurma ve süt sahibi. Ve **السُّمَنيَّةُ**: Hind’den, dehrî bir kavimdir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الأسْمالُ** ve **الأسْمانُ**: eskiyen peştamallardır.
Dedi: ve “**سَمّنْتُه** ve **أسمَنْتُه**” denilir: ona
**السَّمْن** yedirdiğin zaman. Ve **رجل سَمِين مُسْمِن** mânâca birdir; hepsi: **السِّمان** ve **المُسْمِنُون**.
Muhammed b. İshâk bir hadisi: ( **ثم يجيء قوم يتسمّنون** ) çok yeme ve ondan yerilen şey babına koydu.
Dedi: Hammâd b. el-Hasen bize haber verdi; dedi: Ebû Dâvûd bize haber verdi; dedi: Hüşeym bize Bişr’den, o da Abdullah b. Şakîk el-Ukaylî’den, o da Ebû Hureyre’den haber verdi; dedi: Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) dedi: ( **وخير أمتي القرن الذي أنا فيهم ثم الذين يلونهم ثم يظهر قوم يحبون السّمانة يشهدون قبل أن يُسْتشهَدوا** ).
Ve Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) başka bir hadiste, şişman bir adama, parmağıyla karnına işaret ederek der ki: ( **لَوْ كان هذا في غير هذا لكان خيراً لك** ).

**منس** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **المَنَسُ**: canlılıktır. Ve **المَنَسةُ**: her şeyden bir dokunuştur.

**مسن** : Amr, babasından: **المَسْن**: mücûn (açık saçık şakalaşma); “falanca **مَسَنَ** etti ve **مَجَنَ** etti” denilir: tek bir mânâdadır.
Leys’in kitabında: **المَسْنُ**: kamçıyla vurmadır.
Ben dedim: bu bir tashiftir; doğrusu: **المَشنُ** (şin ile) kamçıyla vurmaktır. Leys, Rü’be’nin sözüyle delil getirdi:
وفي أخَادِيدِ السياطِ المُسَّنِ
Onu sin ile rivayet etti; râviler onu şin ile rivayet ettiler; doğru olan odur.
Ebû Amr dedi: **المَشْن**: çiziktir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والميم وما يثلثهما)
(نمي)  النون والميم والحرف المعتلّ أصلٌ واحدٌ يدلُّ على ارتفاع وزِيادة.
ونمَى المالُ ينمِي: زاد. ونَمَى الخِضَابُ يَنْمِي ويَنُمو، إذا زاد حمرةً وسواداً. وتنمَّى([1]) الشَّيء: ارتفعَ من مكانٍ إلى مكان. قال:
يا حُبَّ ليلَى لا تغيَّرْ وازدَدِ *** وانمِ كما يَنْمِي الخضابُ في اليَدِ([2])وانتمَى فلانٌ إلى حَسبِهِ: انتسَب. ونَمَّيْتُ الحديثَ: أشعتُه، ونَمَيْتُه بالتخفيف، والقياس فيهما واحد. والنَّاميَة: الخَلْق، لأنَّهم يَنْمُون، أي يزيدون: وفي الحديث: "لا تَمْثُلُوا بنامِيَةِ الله". ويقال: نمَّيتُ النار. إذا ألقيتَ عليها شَيُوعاً. ويقال: نَمَتِ الرّمِيّةُ، إذا ارتفعَتْ وغابت ثم ماتت، وأنْماها صاحِبُها. قال:
فهي لا تَنْمِي رمِيَّتُه *** ما لَه لا عُدَّ من نَفرِهْ([3])وفي الحديث: "كل ما أصْمَيْتَ ودع ما أنميت".
(نمر)  النون والميم والراء أصلانِ: أحدهما لونٌ من الألوان، والآخر يدلُّ على نُجوعِ شراب.
فالأوَّل النَّمِر، معروف، من اختلاط السَّواد والبياض في لونِه، غير أنَّ البياضَ أكثر. ومن النَّمر اشتُقَّ لون السَّحاب النُّمْر، وكذلك النَّعَم النُّمْر فيها سواد وبياض. وكذلك النَّمِرَة، إنما هي كساءٌ ملوَّن مخطَّط. وتنمَّر لي فلانٌ: تهدَّدني. وتحقيقُه لَبِس لي جلد النَّمِر.
والأصل الآخر النَّمير، وهو الماء العَذْبُ النّامِي في الجسدِ الناجعُ. ثم يستعار فيقال [حَسَبٌ([4])] نَمِيرٌ، أي زاكٍ.
(نمس)  النون والميم والسين ثلاثُ كلمات: إحداها تدلُّ على سَتْرِ شيء، والأخرى على لونٍ من الألوان، والثالثة على فسادِ شيءٍ من الأشياء. فالأولى النَّاموس: وهو صاحب سِرِّ الإنسان. ونَمَسَ: قالَ حديثاً في سِرّ وستر. والنَّاموس: قُتْرَة الصَّائد. وفي مُصَنَّف الغريب: النَّاموس جَبْرَئِيل عليه السلام. والأصل كلُّه واحد. ونامَسْتُ فلاناً منامسةً: سارَرْته وجعلتُه موضعاً لِسرِّي. قال ابن دُرَيد: وكلُّ شيءٍ سترتَ به([5]) شيئاً فهو ناموسٌ له.
والثالثة* النَّمَس: الكَدَر([6]) في اللَّون. يقال القطا النُّمْس، لأنَّ في لونها كُدْرة. والنَّمَس: فسادُ السَّمْنِ والغالية وكلِّ طِيب. والنِّمْس: دُوَيْبَّة، سمِّيت للونها. فأمَّا قول حميد([7]):
* كتَواهُقِ النِّمْسِ *
فيقال: إنّه أراد هذه الدّوابّ. ورواه أبو سَعِيد: "النُّمْس"، قال: وهي القَطا جمع أنْمَس.
(نمش)  النون والميم والشين أصلٌ يدلُّ على تخطيطٍ في شيء. منه النَّمَش، وهي خُطوط النُّقوش، والنَّعت نَمِشٌ. ومن الباب النَّمْش كما يفعله العابثُ([8]) إذا التقط شيئاً وخَطَّط بأصابعه. قال:
* قلتُ لها وأُولِعَتْ بالنَّمْشِ([9]) *
ونَمَشَ الجرادُ الأرضَ: جَرَدَها.
(نمص)  النون والميم والصاد أُصَيلٌ يدلُّ على رِقّة شَعَْرٍ أو نتف لـه. فالنَّمَص: رِقَّة الشَّعر. والمِنْماص: المِنْقاش. وشعرٌ نميصٌ، ونبتٌ نميصٌ: نتفَتْه الماشيةُ بأفواهها.
(نمط)  النون والميم والطاء كلمةٌ تدلُّ على اجتماع. والنَّمَط: جماعةٌ من الناس. وفي الحديث([10]): "خير هذه الأمَّة النَّمَط الأوسط، يَلْحَقُ بهم([11]) التَّالي ويرجع إليهم الغالي".
(نمغ)  النون والميم والغين كلمةٌ تدلُّ على أعلى شيء. ونَمغَة الجبل: أعلاه. والنَّمَغة: ما تحرَّكَ من يافوخ الصَّبِيّ أوّلَ ما يُولَد.
(نمق)  النون والميم والقاف أُصَيلٌ يدلُّ على تحسينِ شيء وتجويده. ونَمَقْتُ الكتاب ونَمَّقْتُه: نقَشتُه وصَوَّرْتُه. قال:
كأنَّ مَجَرَّ الرّامساتِ ذيولَها *** عليه قَضيمٌ نمَّقته الصَّوَانِعُ([12])(نمل)  النون والميم واللام كلماتُه تدلُّ على تجمُّعٍ في شيء وصِغَرٍ وخِفَّة. منه النَّمل: جمع نَمْلة. وطعامٌ منمولٌ: أصابه النَّمل. وفرسٌ نَمِلُ القَوائِمِ: خفيفُها، كأنَّها شُبِّهَتْ بالنَّمْل. والنَّمْلة: قَرْحَةٌ تخرُج في الجَنْبِ، كأنَّها سمِّيَت بها لتفشِّيها وانتشارها، شبِّهت بالنَّملةِ ودَبِيبِها. والأَنْمُلَة: واحدة الأنامل، وهي أطراف الأصابع.
ويقولون وليس من هذا: إنَّ النَّمْلَة: شَقٌّ يكون في حافر الفرس من الأشْعَر إلى المَقَطّ.
ومما شذّ عن الباب النُّمْلة بالضم في النون والسكون في الميم([13]) هي النَّميمة. ويقال: نَمَل، إذا نَمَّ.
--------------ـــ
([1])  في الأصل: "تمنى"، صوابه في المجمل واللسان. وشاهده قول القطامي:
فأصبح سيل ذلك قد تنمى  *** إلى من كان منزله يفاعا
([2])  هذه هي الرواية المشهورة كما نص ابن سيده. انظر اللسان. ويروى: "وانم كما ينمو".
([3])  لامرئ القيس في ديوانه 153 واللسان (نمى)، والرواية فيهما: "فهو لا تنمى".
([4])  التكملة من المجمل واللسان.
([5])  في الجمهرة (3: 52): "فيه".
([6])  في الأصل: "والكدر".
([7])  في المجمل: "جميل".
([8])  في الأصل: "العائب"، صوابه في المجمل.
([9])  وكذا ورد إنشاده في المجمل. وفي اللسان: "قال لها".
([10])  هو من كلام علي بن أبي طالب رضي الله عنه، كما في اللسان.
([11])  في الأصل: "بها"، وأثبت نص المجمل واللسان.
([12])  للنابغة الذبياني في ديوانه 50 واللسان (نمق، قضم) وقد سبق في (قضم).
([13])  هي مثلثة النون، ويقال في لغة رابعة "النميلة" كالنميمة وزناً ومعنىً.

ـ

##### Türkçe

(نûn ve mîm ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(**نمي**)  **النون** ve **الميم** ve illetli harf tek bir asıldır; yükselmeye ve artışa delâlet eder.
Ve **نمَى المالُ ينمِي**: arttı. Ve **نَمَى الخِضَابُ يَنْمِي ويَنُمو**; kızıllık ve siyahlıkça arttığı zaman. Ve **تنمَّى** şey: bir yerden bir yere yükseldi. Dedi ki:
يا حُبَّ ليلَى لا تغيَّرْ وازدَدِ *** وانمِ كما يَنْمِي الخضابُ في اليَدِ
Ve **انتمَى** falan kendi hasebine: intisap etti. Ve **نَمَّيْتُ الحديثَ**: onu yaydım; ve **نَمَيْتُه** (tahfîf ile); ikisinde de kıyas birdir. Ve **النَّاميَة**: yaratılış; çünkü onlar **يَنْمُون**; yani artarlar. Ve hadiste: “**لا تَمْثُلُوا بنامِيَةِ الله**”. Ve denir: **نمَّيتُ النار**; üzerine **شَيُوعاً** attığın zaman. Ve denir: **نَمَتِ الرّمِيّةُ**; yükseldiği ve kaybolduğu sonra öldüğü zaman; ve onu sahibi **أنْماها**. Dedi ki:
فهي لا تَنْمِي رمِيَّتُه *** ما لَه لا عُدَّ من نَفرِهْ
Ve hadiste: “**كل ما أصْمَيْتَ ودع ما أنميت**”.

(**نمر**)  **النون** ve **الميم** ve **الراء** iki asıldır: birisi renklerden bir renktir; diğeri içeceğin nüfûz etmesine delâlet eder.
Birincisi **النَّمِر**; bilinen (şey); renginde siyahlık ve beyazlığın karışmasındandır; ancak beyazlık daha çoktur. Ve **النَّمر**den bulutun **النُّمْر** rengi türetilmiştir; yine **النَّعَم النُّمْر**: onda siyahlık ve beyazlık vardır. Yine **النَّمِرَة**: ancak renkli çizgili bir örtüdür. Ve **تنمَّر** bana falan: beni tehdit etti. Onun tahkiki: bana **جلد النَّمِر** giydi.
Diğer asıl **النَّمير**dir; o, bedende artan, nüfûz eden tatlı sudur. Sonra ödünç alınır da denir: **حَسَبٌ نَمِيرٌ**; yani arınmış/artan.

(**نمس**)  **النون** ve **الميم** ve **السين** üç kelimedir: birisi bir şeyin örtülmesine delâlet eder; diğeri renklerden bir renge; üçüncüsü şeylerden bir şeyin bozulmasına. Birincisi **النَّاموس**: insanın sırrının sahibidir. Ve **نَمَسَ**: sır ve örtü içinde bir söz söyledi. Ve **النَّاموس**: avcının ağıdır. Ve **مُصَنَّف الغريب**’de: **النَّاموس** Cebrâîl’dir, عليه السلام. Ve asılın hepsi birdir. Ve **نامَسْتُ** falanı **منامسةً**: onunla gizlice konuştum ve onu sırrım için bir yer kıldım. İbn Düreyd dedi: Senin onunla bir şeyi örttüğün her şey, onun için bir **ناموسٌ**dur.
Ve üçüncüsü* **النَّمَس**: renkteki bulanıklık. Denir: **القطا النُّمْس**; çünkü onun renginde bulanıklık vardır. Ve **النَّمَس**: içyağının ve **الغالية**nin ve her güzel kokunun bozulmasıdır. Ve **النِّمْس**: küçük bir canlıdır; rengi sebebiyle adlandırılmıştır. Ama Humeyd’in sözü:
* كتَواهُقِ النِّمْسِ *
Denir ki: o, bu canlıları kastetmiştir. Ebû Sa‘îd rivayet etti: “**النُّمْس**”; dedi ki: o, **القَطا**dır; **أنْمَس**’in cem‘i.

(**نمش**)  **النون** ve **الميم** ve **الشين** bir asıldır; bir şeyde çizgilenmeye delâlet eder. Ondan **النَّمَش**: nakışların çizgileridir; ve sıfat **نَمِشٌ**dur. Bâbdan **النَّمْش**: oyalananın yaptığı gibi; bir şeyi topladığı zaman ve parmaklarıyla çizgilediği zaman. Dedi ki:
* قلتُ لها وأُولِعَتْ بالنَّمْشِ *
Ve **نَمَشَ الجرادُ الأرضَ**: onu soydu/çıplak bıraktı.

(**نمص**)  **النون** ve **الميم** ve **الصاد** bir kökcüktür; bir kılın inceliğine yahut onun yolunmasına delâlet eder. O hâlde **النَّمَص**: kılın inceliğidir. Ve **المِنْماص**: cımbızdır. Ve **شعرٌ نميصٌ** ve **نبتٌ نميصٌ**: davar onu ağızlarıyla yoldu.

(**نمط**)  **النون** ve **الميم** ve **الطاء** toplanmaya delâlet eden bir kelimedir. Ve **النَّمَط**: insanlardan bir topluluktur. Ve hadiste: “**خير هذه الأمَّة النَّمَط الأوسط، يَلْحَقُ بهم التَّالي ويرجع إليهم الغالي**”.

(**نمغ**)  **النون** ve **الميم** ve **الغين** en üst şeye delâlet eden bir kelimedir. Ve **نَمغَة الجبل**: onun en üstü. Ve **النَّمَغة**: çocuğun başının tepesinden, doğduğu ilk vakit hareket eden şey.

(**نمق**)  **النون** ve **الميم** ve **القاف** bir kökcüktür; bir şeyi güzelleştirmeye ve onu iyi yapmaya delâlet eder. Ve **نَمَقْتُ الكتاب** ve **نَمَّقْتُه**: onu nakşettim ve tasvir ettim. Dedi ki:
كأنَّ مَجَرَّ الرّامساتِ ذيولَها *** عليه قَضيمٌ نمَّقته الصَّوَانِعُ

(**نمل**)  **النون** ve **الميم** ve **اللام** kelimeleri bir şeyde toplanmaya ve küçüklüğe ve hafifliğe delâlet eder. Ondan **النَّمل**: **نَمْلة**’nin cem‘idir. Ve **طعامٌ منمولٌ**: ona karınca isabet etti. Ve **فرسٌ نَمِلُ القَوائِمِ**: ayakları hafiftir; sanki **النَّمْل**e benzetilmiştir. Ve **النَّمْلة**: böğürde çıkan bir yaradır; yayılması ve dağılması sebebiyle onunla adlandırılmış gibidir; **النَّملة**ye ve onun yürümesine benzetilmiştir. Ve **الأَنْمُلَة**: **الأنامل**in bir tanesidir; o da parmak uçlarıdır.
Ve derler—bu (bâbdan) değildir—: **النَّمْلَة**: atın tırnağında **الأشْعَر**den **المَقَطّ**a kadar olan bir yarıktır.
Ve bâbdan şâz olanlardan: **النُّمْلة** (nûnun dammesi ve mîmin sükûnu ile): o, **النَّميمة**dir. Ve denir: **نَمَل**; **نَمَّ** ettiği zaman.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن م س
نمس السّمن والطّيب ونحوهما نمساً فهو نمسٌ إذا فسد‏.‏
ونمس بصاحبه‏:‏ نمّ به وهو نمّام نمّاس‏.‏
وفلان صاحب ناموس ونواميس‏:‏ ذو مكر وخديعة‏.‏
ونمّس عليّ تنميساً‏:‏ لبّس ومنه‏:‏ النّمس‏:‏ الدّابة التي يقال لها‏:‏ دله ويقال‏:‏ في هؤلاء الناس أنماس‏.‏
وتنمّس الصائد‏:‏ اتخذ ناموساً‏:‏ قترةً‏.‏
وهو ناموس الأمير‏:‏ صاحب سرّه ونامسته‏:‏ ساررته وما أشوقني إلى مناسمتك ومنامستك‏.‏
ويقال لجبريل صلوات الله تعالى عليه‏:‏ الناموس الأكبر‏.‏

##### Türkçe

ن م س
**نمس**; **السّمن**’i, **الطّيب**’i ve bunların benzerlerini **نمساً** olarak **نمس** etti; o hâlde o **نمسٌ**’tir; (bu,) bozulduğu zaman.
Ve **نمس**; sahibine karşı: onunla **نمّ** etti; ve o, **نمّام** **نمّاس**’tır.
Ve falan, **ناموس** ve **نواميس** sahibidir: hile ve aldatma sahibi.
Ve **نمّس**; bana, **تنميساً**: karıştırdı; ve ondan: **النّمس**: kendisine “**دله**” denilen binek hayvanı; ve denilir: bu insanlar içinde **أنماس** vardır.
Ve **تنمّس**; avcı: bir **ناموس** edindi: bir **قترةً**.
Ve o, emîrin **ناموس**’udur: sırrının sahibi; ve **نامسته**: onunla sırla konuştu; ve beni, senin **مناسمة**’ne ve **منامسة**’ne ne kadar özendiriyor.
Ve Cebrîl’e -Allah Teâlâ’nın salâtları onun üzerine olsun- denilir: **الناموس الأكبر**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّمَسُ، بالتحريك: فساد السَّمْن والغَالِية وكلِّ طِيبٍ ودُهْن إِذا تغير وفسد فساداً لَزِجاً. ونَمِسَ الدهن، بالكسر، يَنْمَسُ نَمَساً، فهو نَمِسٌ: تغير وفسد، وكذلك كل شيء طيِّب تغير؛ قال بعض الأَغفال:وبِزُيَيْتٍ نَمِسٍ مُرَيْرِ
ونَمَّسَ الشعرُ: أَصابه دهن فتوسخ. والنَّمَسُ: ريح اللبَنِ والدَّسَم كالنَّسَم. ويقال: نَمِسَ الوَدَكُ ونَسِمَ إِذا أَنْتَن، ونمَّسَ الأَقِطُ، فهو مُنَمِّسٌ إِذا أَنتن؛ قال الطرماح:
مُنَمِّسُ ثِيرانِ الكَريصِ الضَّوائِن
والكريص: الأَقِطُ.
والنِّمْسُ: سَبُع من أَخبث السُّبُع
(* قوله «سبع» هكذا بالأصل مضبوطاً
ولم نجده مجموعاً إلا على سباع وأَسبع كرجال وأَفلس.). وقال ابن قتيبة: النِّمْسُ دُوَيْبَّةٌ تقتل الثُّعْبان يتخذها الناظر إِذا اشتد خوفه من الثعابين، لأَن هذه الدابة تتعرض للثعبان وتَتَضاءَلُ وتَسْتَدِقُّ حتى كأَنها قطعة حبل، فإِذا انطوى عليها الثُّعْبان زَفَرَتْ وأَخذت بنَفَسِها فانتفخ جوْفها فيتقطع الثعبان، وقد ينطوي عليها
(* قوله «ينطوي عليها» كذا
بالأَصل. ولعل الضمير للثعبان وهو يقع على الذكر والأنثى.) النِّمْسُ فَظَعاً من شدة الزَّفْرَة؛ غيره: النِّمْس، بالكسر، دوَيْبَّة عريضة كأَنها قطعة قَدِيدٍ تكون بأَرض مصر تقتل الثعبان.
والنَّامُوس: ما يُنَمِّسُ به الرجل من الاحْتِيالِ. والنامُوسُ: المَكْرُ والخِداع. والتَّنْمِيسُ: التَّلْبيس. والنامِسُ والنامُوس: دوَيْبَّة أَغْبَرُ كهيئة الذَّرَّة تلكع الناس. والنامُوسُ: قُتْرة الصائد التي يَكْمُن فيها للصيد؛ قال أَوس بن حجر:
فَلاقَى عليها من صُباحٍ مُدَمِّراً
لِنامُوسِه من الصَّفِيح سَقائِفُ.
قال ابن سيده: وقد يهمز، قال: ولا أَدري ما وجه ذلك. والنامُوسُ: بيت الراهب. ويقال للشَّرَكِ نامُوس لأَنه يُوارَى تحت الأَرض؛ وقال الراجز يصف الركاب يعني الإِبل:
يَخْرُجْنَ من مُلْتَبِسٍ مُلَبَّسِ،
تَنْمِيسَ نامُوسِ القَطا المُنَمَّسِ
يقول: يخرجن من بلد مشتبه الأَعلام يشتبه على من يسلكه كما يشتبه على القطا أَمر الشَّرَكِ الذي ينصب له. وفي حديث سعد: أَسَدٌ في نامُوسِه؛ الناموسُ: مَكْمَن الصياد فشبه به موضع الأَسد. والنَّامُوس: وِعاء العِلْم. والنَّاموس: جبريل، صلى اللَّه على نبينا محمد وعليه وسلم، وأَهل الكتاب يسمون جبريل، عليه السلام: الناموس. وفي حديث المَبْعَث: أَن خديجة، رضوان اللَّه عليها، وصفت أَمر النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، لِوَرَقَة بن نَوْفَل وهو ابن عمها، وكان نصرانيّاً قد قرأَ الكتب، فقال: إِن كان ما تقولين حقّاً فإِنه ليَأْتِيه النامُوس الذي كان يأْتي موسى، عليه السلام، وفي رواية: إِنه ليأْتيه النَّاموس الأَكبر. أَبو عبيد: النامُوس صاحب سر الملِك أَو الرجل الذي يطلعه على سِرِّه وباطن أَمره ويخصه بما يستره عن غيره. ابن سيجه: نامُوسُ الرجل صاحبُ سِرِّه، وقد نَمَسَ يَنْمِسُ نَمْساً ونامَسَ صاحبَه مُنامَسَةً ونِماساً: سارَّه. وقيل: النامُوسُ السِّرُّ، مثل به سيبويه وفسره السيرافي.
ونَمَسْتُ الرجلَ ونامَسْتُه إِذا سارَرْته؛ وقال الكميت: فأَبْلِغْ يَزِيد، إِنْ عَرَضْتَ، ومُنْذراً
وعَمَّيْهِما، والمُسْتَسِرَّ المُنَامِسا
ونَمَسْتُ السِّرَّ أَنْمِسُه نَمْساً: كَتَمْتُه. والمُنَامِسُ: الداخل في الناموس، وقيل: النامُوس صاحب سِرّ الخير، والجاسُوسُ صاحب سِرّ الشر، وأَراد به وَرَقَةُ جبريلَ، عليه السلام، لأَن اللَّه تعالى خصه بالوحي والغيب اللذين لا يطَّلع عليهما غيره. والنَّامُوسُ: الكذَّاب. والنَّاموس: النمَّام وهو النمَّاس أَيضاً. قال ابن الأَعرابي: نَمَسَ بينهم وأَنْمَسَ أَرَّشَ بينهم وآكل بينهم؛ وأَنشد:
وما كنتُ ذا نَيْرَبٍ فيهمُ،
ولا مُنْمِساً بينهم أُنْمِلُ
أَدِبُّ وذو النُّمْلَةِ المُدْغِلُ
أُؤَرِّشُ بينهمُ دائباً،
ولكِنَّنني رائبٌ صَدْعَهُمْ،
رَقُوءٌ لِما بينَهُمْ مُسْمِلُ
رَقُوءٌ: مُصْلِحٌ. رَقأْتُ بينهم، أَصلحت.
وانَّمَسَ في الشيء: دخل فيه. وانَّمَسَ فلان انِّماساً: انْغَلَّ في سُتْرةٍ. الجوهري: انَّمَسَ الرجلُ، بتشديد النون، أَي استتر، وهو انْفَعَلَ.

##### Türkçe

**النَّمَسُ**, harekeli olarak: içyağının, **الغَالِية**’nin ve her **طِيبٍ** ve yağın, değişip bozulduğu zaman yapışkan bir bozulma ile bozulmasıdır. Ve **نَمِسَ** yağ, kesre ile, **يَنْمَسُ نَمَساً**; o hâlde o **نَمِسٌ**’tir: değişti ve bozuldu; aynı şekilde değişen her hoş şey; bazı gafiller dedi ki:
وبِزُيَيْتٍ **نَمِسٍ** مُرَيْرِ

Ve **نَمَّسَ** saç: ona yağ isabet etti de kirlendi. Ve **النَّمَسُ**: sütün ve yağlılığın kokusudur; **النَّسَم** gibi. Ve denilir: **نَمِسَ** içyağı ve **نَسِمَ**; koktuğu zaman; ve **نمَّسَ** **الأَقِطُ**, o hâlde o **مُنَمِّسٌ**’tir; koktuğu zaman; **الطرماح** dedi ki:
مُنَمِّسُ ثِيرانِ الكَريصِ الضَّوائِن

Ve **الكريص**: **الأَقِطُ**’tur.

Ve **النِّمْسُ**: yırtıcıdan en habis yırtıcılardan bir yırtıcıdır.
(* Onun “**سبع**” sözü: aslında böylece ضبط edilmiş olarak; ve onu çoğul olarak ancak **سباع** ve **أَسبع** üzere, **رجال** ve **أَفلس** gibi bulmadık.). Ve İbn Kuteybe dedi: **النِّمْسُ** bir küçük hayvancıktır; **الثُّعْبان**’ı öldürür; ona bakan kimse, yılanlardan korkusu şiddetlendiği zaman onu edinir; çünkü bu hayvancık **الثعبان**’a karşı çıkar ve küçülür ve incelir; ta ki sanki bir ip parçası gibi olur; **الثُّعْبان** onun üzerine dolandığı zaman, o nefes verdi ve nefesiyle tuttu; böylece karnı şişer de yılan parçalanır; ve bazen onun üzerine dolanır
(* Onun “**ينطوي عليها**” sözü: asılda böyle. Belki zamir **الثعبان**’adır; o ise erkek ve dişiye vaki olur.) **النِّمْسُ**, nefes verişin şiddetinden dehşete düşerek; başkası: **النِّمْس**, kesre ile, genişçe bir küçük hayvancıktır; sanki bir **قَدِيدٍ** parçası gibidir; Mısır toprağında olur; yılanı öldürür.

Ve **النَّامُوس**: erkeğin hileden kendisiyle **يُنَمِّسُ** ettiği şeydir. Ve **النامُوس**: hile ve aldatmadır. Ve **التَّنْمِيسُ**: **التَّلْبيس**’tir. Ve **النامِسُ** ve **النامُوس**: tozlu renkli, **الذَّرَّة** heyetinde bir küçük hayvancıktır; insanları ısırır. Ve **النامُوس**: avcının, av için içinde pusu kurduğu **قُتْرة**’dir; **أَوس بن حجر** dedi ki:
فَلاقَى عليها من صُباحٍ مُدَمِّراً
لِنامُوسِه من الصَّفِيح سَقائِفُ.

İbn Sîde dedi: ve bazen hemzelenir; dedi ki: bunun yönü nedir bilmiyorum. Ve **النامُوس**: rahibin evidir. Ve **الشَّرَك**’e **نامُوس** denilir; çünkü yerin altında gizlenir; ve **الراجز** binekleri, yani develeri vasfederek dedi:
يَخْرُجْنَ من مُلْتَبِسٍ مُلَبَّسِ،
تَنْمِيسَ نامُوسِ القَطا المُنَمَّسِ

Diyor ki: alametleri karışık bir beldeden çıkarlar; ona giren kimseye karışık gelir; tıpkı **القطا**’ya, kendisi için kurulan **الشَّرَك** işinin karışık gelmesi gibi. Ve Sa‘d hadîsinde: “**أَسَدٌ في نامُوسِه**”; **الناموس**: avcının pususudur; böylece onunla aslanın yerini benzetti. Ve **النَّامُوس**: ilmin kabıdır. Ve **النَّاموس**: Cebrâil’dir; nebîmiz Muhammed’e ve ona Allah’ın salâtı ve selâmı olsun; ve kitap ehli Cebrâil’e, عليه السلام: **الناموس** derler. Ve **المَبْعَث** hadîsinde: Hadiçe, Allah’ın rızası onun üzerine olsun, Peygamberin, صلى اللَّه عليه وسلم, işini, amcasının oğlu **وَرَقَة بن نَوْفَل**’e vasfetti; o ise kitapları okumuş bir Hristiyandı; dedi ki: eğer söylediğin hak ise, ona Musa’ya gelen **النامُوس** mutlaka gelmektedir, عليه السلام; ve bir rivayette: ona **النَّاموس الأَكبر** mutlaka gelmektedir. Ebû Ubeyd: **النامُوس** melikin sırdaşıdır; yahut onu sırrına ve işinin iç yüzüne muttali kıldığı ve onu başkasından gizlediği şeyle ona tahsis ettiği adamdır. İbn Sîceyh: erkeğin **نامُوس**’u, sırrının sahibidir; ve **نَمَسَ يَنْمِسُ نَمْساً** ve **نامَسَ** arkadaşını **مُنامَسَةً** ve **نِماساً**: ona sır söyledi. Ve denildi: **النامُوس** sırdır; Sîbeveyh onunla misal verdi ve Sîrâfî onu “sır” diye tefsir etti.

Ve **نَمَسْتُ** adamı ve **نامَسْتُه**; ona sır söylediğim zaman; ve **الكميت** dedi ki:
فأَبْلِغْ يَزِيد، إِنْ عَرَضْتَ، ومُنْذراً
وعَمَّيْهِما، والمُسْتَسِرَّ المُنَامِسا

Ve **نَمَسْتُ** sırrı, **أَنْمِسُه نَمْساً**: onu gizledim. Ve **المُنَامِسُ**: **الناموس**’a giren; ve denildi: **النامُوس** hayrın sırrının sahibidir; ve **الجاسُوس** şerrin sırrının sahibidir; ve bununla **وَرَقَةُ** Cebrâil’i kastetti, عليه السلام; çünkü Allah Teâlâ onu, başkasının muttali olamadığı vahiy ve gayb ile tahsis etti. Ve **النَّامُوس**: yalancıdır. Ve **النَّاموس**: **النمَّام**’dır; o da **النمَّاس**’tır da. İbnü’l-A‘râbî dedi: **نَمَسَ** aralarında ve **أَنْمَسَ**; aralarında söz taşıdı ve aralarında yedi; ve inşad etti:
وما كنتُ ذا نَيْرَبٍ فيهمُ،
ولا مُنْمِساً بينهم أُنْمِلُ
أَدِبُّ وذو النُّمْلَةِ المُدْغِلُ
أُؤَرِّشُ بينهمُ دائباً،
ولكِنَّنني رائبٌ صَدْعَهُمْ،
رَقُوءٌ لِما بينَهُمْ مُسْمِلُ

**رَقُوءٌ**: ıslah edici. **رَقأْتُ** aralarında: ıslah ettim.

Ve **انَّمَسَ** şeyin içinde: onun içine girdi. Ve falan **انَّمَسَ انِّماساً**: bir örtüye sokuldu. Cevherî: adam **انَّمَسَ**, nûn’u şeddeli olarak; yani gizlendi; ve o **انْفَعَلَ**’dır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن م س * * نَامُوسُ * الرجل صاحب سِره الذي يُطلِعه على باطِن أمره ويخصه بما يستره عن غيره وأهل الكتاب يُسمون جبريل عليه السلام النَّامُوس والنَّامُوسُ أيضا ما * يُنَمِّسُ * به الرجل من باب الاحتيال قلت لم أجد فيما عِندي من أصول اللغة * التَّنَمُّسَ * ولا * التَّنْمِيسَ * بالمعنى الذي قصده و * النِّمْسُ * بالكسر دوبية عريضة كأنها قطعة قديد تكون بأرض مصر تقتل الثُعبان وقد * نَمِسَ * السَّمْن أي فسَدَ وبابه طرِب

##### Türkçe

* ن م س * * **نَامُوسُ** * adamın sır sahibi olanı; iç işinin bâtınını kendisine açtığı ve onu başkasından gizlediği şeyle ona tahsis ettiği kimsedir. Kitap ehli, Cebrâil عليه السلام’i **النَّامُوس** diye adlandırırlar. **النَّامُوسُ** ayrıca, adamın hile kapısından olmak üzere kendisiyle **يُنَمِّسُ** ettiği şeydir. Dedim: Yanımda bulunan dil asıllarında, kastettiği mânâ ile **التَّنَمُّسَ**’u da **التَّنْمِيسَ**’i de bulmadım. **النِّمْسُ** (kesre ile): geniş bir dâbbe; sanki kurutulmuş et parçası gibidir; Mısır toprağında olur; yılanı öldürür. Ve **نَمِسَ** yağ (samen) yani bozuldu; onun bâbı **طرِب**’dir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الناموس: صاحب السر، أي سر الملك، وعمه ابن سيده، وقال أبو عبيد: هو الرجل المطلع على باطن أمرك، المخصوص بما تستره من غيره. أو هو صاحب سر الخير، كما أن الجاسوس صاحب سر الشر. وأهل الكتاب يسمون جبريل صلى الله عليه وسلم: الناموس الأكبر، هو المراد في حديث المبعث، في قول ورقة، لأن الله تعالى خصه بالوحي والغيب الذي لا يطلع عليهما غيره. والناموس: الحاذق الفطن. والناموس: من يلطف مدخله، في الأمور بلطف إحتيال، قاله، الأصمعي. والناموس: قترة الصائد الذي يكمن فيها للصيد، قال أوس بن حجر:
  فلاقى عليها من صباح مدمرا                      لناموسه من الصفيح سقائف قال ابن سيده: وقد يهمز، قال: ولا أدري ما وجه ذلك. وقد نامس الصائد، إذا دخلها، وهو منامس. والناموس: الشرك، لأنه يوارى تحت الأرض، قال الراجز يصف ركاب الإبل:
  يخرجن من ملتبس ملبس
  تنميس ناموس القطا المنمس أي يخرجن من بلد مشتبه الأعلام، يشتبه على من يسلكه، كما يشتبه على القطا أمر الشرك الذي ينصب له. والناموس: النمام، كالنماس، كشداد، وقد نمس، إذا نم. والناموس: ما تنمس به وعبارة الصحاح: ما ينمس به الرجل من الإحتيال. والناموس: عريسة الأسد، شبه بمكمن الصائد، وقد جاء في حديث سعد: أسد في ناموسه، كالناموسة. والنمس، بالكسر: دويبة عريضة كأنها قطعة قديد، تكون بمصر ونواحيها، وهي من أخبث السباع، قال ابن قتيبة: تقتل الثعبان، يتخذها الناظر إذا إشتد خوفه من الثعابين، لأنها تتعرض لها، تتضاءل وتستدق حتى كأنها قطعة حبل، فإذا انطوى عليها زفرت وأخذت بنفسها، فإنتفخ جوفها فيتقطع الثعبان. والجمع: أنماس، ويقال: في الناس أنماس وقال ابن قتيبة: النمس: ابن عرس وقال المفضل بن سلمة: هو الظربان، والذي يظهر من مجموع هذه الأقوال أن النمس أنواع، وهكذا ذكره الإمام الرافعي أيضا في الحج، فبهذا يجمع بين الأقوال المتباينة. والنمس بالتحريك: فساد السمن والغالية، وكل طيب أو دهن إذا تغير وفسد فسادا لزجا، وقد نمس، كفرح، فهو نمس، قال بعض الأغفال:
  وبزييت نمس مرير والأنمس: الأكدر، يقال للقطا: نمس، بالضم، للونها، وقد روى أبو سعيد قول حميد بن ثور:
  كنعائم الصحراء في داوية                      يمحصنها كنواهق النمس بضم النون، وفسرها بالقطا، نقله الصاغاني. والتنميس: التلبيس، وقد نمس عليه الأمر، إذا لبسه، قيل: ومنه إشتقاق النمس، للدابة. ونامسه منامسة ونماسا: ساره، يقال: ما أشوقني إلى مناسمتك ومنامستك، وأنشد الجوهري للكميت:
  فأبلغ يزيدا إن عرضت ومنذرا                      وعميهما والمستسر المنامسـا هكذا وقع وعميهما على التثنية، والصواب: وعمهما، على التوحيد. ويزيد: هو ابن ظالم بن عبد الله. ومنذر: هو ابن أسد بن عبد الله، وعمهما: هو إسماعيل بن عبد الله. والمستسر: هو خالد بن عبد الله. قاله الجوهري. وقيل: النامس: هو الداخل في الناموس. وقال ابن الأعرابي: أنمس بينهم إنماسا: أرش وآكل، وأنشد:

  وما كنت ذا نيرب فيهم                      ولا منمسا بينهم أنمـل
  أؤرش بينـهـم دائبـا                      أدب وذو النملة المدغل
  ولكنني رائب صدعهـم                      رفوء لما بينهم مسمل وإنمس الرجل، كإفتعل، أي إستتر، قال الجوهري: وهو إنفعل، وإنما وزنه المصنف بإفتعل ليرينا تشديد النون، لا أنه من باب الإفتعال، فتأمل. وقال غيره: إنمس الرجل في الشيء، إذا دخل فيه، وإنمس إنماسا: إنغل في سترة، وقال ابن القطاع: يقال: إندمج الرجل وأدمج وأدرمج أنمس وإنكرس وإنزبق وإنزقب، إذا دخل في الشيء وإستتر. ومما يستدرك عليه: نمس الشعر تنميسا: أصابه دهن فتوسخ. ونمس الأقط فهو منمس: أنتن، قال الطرماح:
  منمس ثيران الكريص الضوائن والكريص: الأقط. وثيران: جمع ثور، وهي القطعة منه. والنمس، محركة: ريح اللبن والدسم، كالنسم. والناموس: المكر والخداع. يقال: فلان صاحب ناموس ونواميس ومنه نواميس الحكماء. والنامس والناموس: دويبة غبراء كهيئة الذرة تلكع الناس، قال الجاحظ: تتولد في الماء الراكد. والناموس: بيت الراهب. والناموس: وعاء العلم. والناموس: السر، مثل به سيبويه وفسره السيرافي. ونمسته: ساررته. ونمست السر أنمسه نمسا: كتمته. والناموس: الكذاب. ونمس بينهم نمسا: أرش، عن ابن الأعرابي. والنامس: لقب جماعة. والنموسي، بالضم: لقب علي بن الحسين بن الحسن، أحد الأولياء المشهورين ببولاق، لأنه كان إذا مشى تبعته الأنماس، وأتباعه يعرفون بذلك، نفعنا الله به.

##### Türkçe

**الناموس**: sır sahibi; yani kralın sırrı; İbn Sîdeh: “ve amcası” dedi. Ebû Ubeyd dedi: O, işinin iç yüzüne muttali olan, başkasından gizlediğin şeye mahsus kılınmış adamdır. Yahut o, hayrın sırrının sahibidir; nasıl ki **الجاسوس** şerrin sırrının sahibidir. Ehl-i kitap Cebrâil’e (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) **الناموس الأكبر** derler; bu, meb‘as hadîsinde murad edilendir; Varaka’nın sözünde; çünkü Allah Teâlâ onu vahiy ve gayb ile, başkasının muttali olamadığı iki şeyle, tahsis etti. Ve **الناموس**: mahir, zeki. Ve **الناموس**: işlere ince bir hile inceliğiyle, girişi incelten kimse; bunu Asma‘î söyledi. Ve **الناموس**: avcının av için içinde pusuya yattığı barınak; Evs b. Hacer dedi ki:
  فلاقى عليها من صباح مدمرا                      لناموسه من الصفيح سقائف
İbn Sîdeh dedi: Hemzelenebilir; dedi ki: Bunun vechi nedir bilmiyorum. Ve avcı **نامس** etti; içine girdiği zaman; o, **منامس**tir. Ve **الناموس**: tuzak; çünkü yerin altında gizlenir; râciz, deve bineklerini vasfederek dedi ki:
  يخرجن من ملتبس ملبس
  تنميس ناموس القطا المنمس
Yani: alametleri karışık bir beldeden çıkarlar; ona giren kimseye karışık gelir; tıpkı **القطا**ya, kendisi için kurulan tuzağın işi karışık geldiği gibi. Ve **الناموس**: koğucu; **النماس** gibi; Şeddâd vezninde; ve **نمس** etti; yani koğuculuk ettiğinde. Ve **الناموس**: kendisiyle **تنمس** edilen şey; ve **الصحاح**’ın ibaresi: adamın hileden kendisiyle **ينمس** ettiği şey. Ve **الناموس**: aslanın in’i; avcının pususuna benzetildi; Sa‘d hadîsinde gelmiştir: “**أسد في ناموسه**”, **كالناموسة** gibi. Ve **النمس** (kesre ile): sanki bir parça kurutulmuş et gibi, enli bir küçük hayvancık; Mısır’da ve çevrelerinde bulunur; o, yırtıcıların en habislerindendir. İbn Kuteybe dedi: Yılanı öldürür; yılanlardan korkusu şiddetlendiğinde bakan kimse onu edinir; çünkü onlara yönelir; küçülür ve incelir, ta ki sanki bir parça ip gibi olur; üzerine kıvrılınca solur ve nefesini tutar; karnı şişer de yılan parçalanır. Çoğulu: **أنماس**; ve “insanlar içinde **أنماس** vardır” denir. İbn Kuteybe dedi: **النمس**: **ابن عرس**. Mufaddal b. Seleme dedi: O, **الظربان**dır. Bu sözlerin toplamından görünen: **النمس** türlerdir; İmam Râfi‘î de hacda onu böyle zikretti; böylece birbirinden farklı sözler birleştirilir. Ve **النمس** (hareke ile): içyağının ve **الغالية**’nin bozulması; ve her güzel koku yahut yağ, değişip yapışkan bir bozulma ile bozulduğunda; ve **نمس** etti; **فرح** gibi; o hâlde o, **نمس**tir. Bazı gafiller dedi ki:
  وبزييت نمس مرير
Ve **الأنمس**: daha bulanık olan; **القطا** için “**نمس**” (damme ile) denir; rengi için. Ebû Sa‘îd, Humeyd b. Sevr’ün sözünü rivayet etti:
  كنعائم الصحراء في داوية                      يمحصنها كنواهق النمس
**النون**’u damme ile; onu **القطا** ile tefsir etti; Sâgânî onu nakletti. Ve **التنميس**: aldatıp karıştırma; ve “işi ona **نمس** etti” denir; onu karıştırdığı zaman. Denildi ki: Bundan **النمس**’in, o hayvancık için, iştikakı. Ve onu **نامسه**; **منامسة** ve **نماسا** olarak: onunla yürüdü. Denir ki: “Seni **مناسمتك** ve **منامستك**’e ne kadar iştiyaklandırdı.” Cevherî, Kumeyt’ten şu beyti inşad etti:
  فأبلغ يزيدا إن عرضت ومنذرا                      وعميهما والمستسر المنامسـا
Böyle vaki oldu: “**وعميهما**” tesniye üzere; doğrusu: “**وعمهما**” tevhid üzere. Ve **يزيد**: Zâlim b. Abdullah b. …’ın oğludur. Ve **منذر**: Esed b. Abdullah’ın oğludur; ve ikisinin amcası: İsmâil b. Abdullah’tır. Ve **المستسر**: Hâlid b. Abdullah’tır. Bunu Cevherî söyledi. Ve denildi ki: **النامس**: **الناموس**’a giren kimsedir. İbnü’l-A‘râbî dedi: “Aralarında **أنمس** ederim, **إنماسا** olarak”: arabuluculuk eder ve yerim. Ve şu beyti inşad etti:

  وما كنت ذا نيرب فيهم                      ولا منمسا بينهم أنمـل
  أؤرش بينـهـم دائبـا                      أدب وذو النملة المدغل
  ولكنني رائب صدعهـم                      رفوء لما بينهم مسمل
Ve adam **إنمس** etti; **إفتعل** gibi; yani gizlendi. Cevherî dedi: O, **إنفعل**’dir; musannif onu ancak **إفتعل** vezninde tarttı ki bize **النون**’un şeddelenmesini göstersin; yoksa **الإفتعال** babından değildir; öyleyse düşün. Başkası dedi: Adam bir şeye **إنمس** ettiğinde, onun içine girdi. Ve **إنمس** etti, **إنماسا** olarak: bir örtüye daldı. İbnü’l-Kattâ‘ dedi: “Adam **إندمج** etti ve **أدمج** etti ve **أدرمج** etti; **أنمس** etti ve **إنكرس** etti ve **إنزبق** etti ve **إنزقب** etti” denir; bir şeye girdiği ve gizlendiği zaman. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: Saçı **نمس** etti, **تنميسا** olarak: ona yağ isabet etti de kirlendi. Ve **الأقط**’u **نمس** etti; o hâlde o, **منمس**tir: koktu. Tırimmâh dedi ki:
  منمس ثيران الكريص الضوائن
Ve **الكريص**: **الأقط**tur. Ve **ثيران**: **ثور**’un çoğuludur; o, ondan parça demektir. Ve **النمس** (harekeli): sütün ve yağın kokusu; **النسم** gibi. Ve **الناموس**: hile ve aldatma. “Falan **صاحب ناموس** ve **نواميس**tir” denir; ve bundan: **نواميس الحكماء**. Ve **النامس** ve **الناموس**: zerre heyetinde, insanları ısıran, toz renkli bir küçük hayvancık; Câhız dedi: durgun suda türeyip oluşur. Ve **الناموس**: râhibin evi. Ve **الناموس**: ilmin kabı. Ve **الناموس**: sır; Sîbeveyh onunla misal verdi ve Sîrâfî onu tefsir etti. Ve “onu **نمسته**”: ona sır söyledim. Ve “sırrı **نمس** ettim; onu **أنمسه**; **نمسا** olarak”: onu gizledim. Ve **الناموس**: yalancı. Ve “aralarında **نمس** etti; **نمسا** olarak”: arabuluculuk etti; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **النامس**: bir topluluğun lakabıdır. Ve **النموسي** (damme ile): Bûlâk’ta meşhur velîlerden biri olan Ali b. Hüseyin b. Hasan’ın lakabıdır; çünkü yürüdüğü zaman **الأنماس** ona tâbi olurdu; ve tâbileri bununla bilinir; Allah bizi onunla faydalandırsın.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَمَسَهُ
1 نَمَسَهُ ذ , aor. نَمُسَ , inf. n.نَمْسٌ, He concealed it; namely, a secret. (S.) See also 2. ― -b2- He spoke, or discoursed, secretly to him, or with him; he acquainted him with a secret; (S;) as also ↓ نَامسَهُ, (S, M, A, K,) inf. n. مُنَامَسَةٌ (M, A) and نِمَاسٌ. (M.) You say, مَا أَشْوَقَنِى اِلَى مُنَامَسَتِكَ [How great is my desire, or longing, for thy secret discourse!] (A, TA.) -A2- [And it seems to be indicated in the M, that نَمَسَ, aor. and inf. n. as above, signifies He became a confidant, or acquainted with another's secrets.] -A3- [Hence, perhaps,] نَمَسَ بَيْنَهُمْ, inf. n. as above; (IAar:) and بينهم ↓ أَنْمَسَ, (IAar, K,) inf. n. اِنْماسٌ; (IAar;) He created discord, or dissension, among them, (IAar, K,) and incited them one against another, or went about among them with calumnies. (IAar.) See also 2. -A4- نَمِسَ, aor. نَمَسَ , inf. n. نَمَسٌ, It (clarified butter, S, A, K, or oil, M, and perfume, and the like, A, and anything sweet or good, M) became bad, or corrupt, (S, A, K,) so as to be slimy, ropy, or viscous; (TA;) became altered (M, TA) and bad, in the manner described above: (TA:) and ↓ نَمَّسَ, said of [the preparation made of churned milk called] أَقِط, it became stinking, or fetid. (TA.) See also 2, below.

نمّس عَلَيْهِ الأَمْرَ
2 نمّس عَلَيْهِ الأَمْرَ ذ , (A, * TA,) inf. n. تَنْمِيسٌ, (A, K,) He concealed from him the thing, or affair; or made it dubious, or confused, to him; syn. لَبَّسَهُ. (A, K, * TA.) See also 1, first signification. -A2- نمّس بِصَاحِبِهِ He calumniated his companion; syn. نَمَّ بِهِ. (A.) See also 1. -A3- نمّس شَعَرُهُ His hair became befouled by oil. (M) See also 1, last sentence.

نَامس
3 نَامس ذ He (a hunter) entered a نَامُوس. i. e., lurking-place, or covert. (K.) See also 7. -A2- نامسهُ: see نَمَسَهُ.

انمس بَيْنَهُمْ
4 انمس بَيْنَهُمْ ذ : see لَمَسَ بينهم.

تنمّس
5 تنمّس ذ He (a hunter) made for himself a نَامُوس, i. e., lurking-place, or covert. (A.) ― -b2- تُنُمِّسَ بِهِ: see نَامُوسٌ.

اِنَّمَسَ
7 اِنَّمَسَ ذ , of the measure اِنْفَعَلَ, (S, CK [in some copies of the K, افتعل, which is a mistake.]) He concealed himself: (S, K:) or انّمس فِى الشَّىْءِ signifies he entered into the thing (M, IKtt) and concealed himself. (IKtt.) See also one of the explanations of نَامُوسٌ, in which this verb occurs. and see 3.

نِمْسٌ
نِمْسٌ ذ [The ichneumon; so called in the present day;] a certain small beast. (IKt, El-Fلrلbee, S, M, Msb, K,) broad, as though it were a piece of قَدِيد [or salted or sun-dried flesh-meat]. (S) found in the land of Egypt, (S, K, *) one of the most malignant of wild animals, (M,) that kills the [kind of serpent called] ثُعْبَان: (IKt. ElFلrلbee, S, M, Msb, K:) the keeper of vines or palm-trees or seed-produce (النَّاظِرٌ) takes it for his use, when he is in vehement fear of serpents of the kind above mentioned: for it attacks them, making itself thin and slender as though it were a piece of rope; and when it winds itself upon them, they draw back their breath vehemently, and it take their breath; thus the serpent becomes inflated in its inside, and is cut asunder: (TA.) or i. g. اِبْنُ عِرْسٍ [the weasel]: (IKt, TA:) or a certain small beast, resembling the cat, generally frequenting gardens; accord. to IF, also called دَلَقٌ [q. v.]; (Msb;) the beast called دَلَهْ [the Persian original of دَلَقٌ]; [see اِبْنُ مِقْرَضٍ, in art. قرض;] called نمس from نَمَّسَ in the first of the senses explained above: (A;) or i. q. ظَرِبَانٌ: (El-Mufaddal Ibn-Selemeh, TA:) from these various sayings, it appears that several species are called by this name: (TA:) pl. [of pauc.] أَنْمَاسٌ (TA) and [of mult.] نُمُوسٌ. (Msb.) You say, فِى النَّاسِ أَنْمَاسٌ [app. meaning, Among men are some that are malignant as the animals called انماس]. (A. TA.)

نَمَسٌ
نَمَسٌ ذ The odour of milk, and of grease or gravy; as also نَسَمٌ. (M.)

نَمِسٌ
نَمِسٌ ذ , applied to clarified butter, (A,) or oil, (M,) and perfume, and the like, (A,) and anything sweet or good, (M,) Bad, or corrupt, (A, TA.) so as to be slimy, ropy, or viscous; (TA;) altered. (M, TA.) and had, in the manner described above: (TA:) and ↓مُنَمِّسٌ, applied to أَقِط, [see 1, last signification,] stinking, or fetid. (TA,)

نَمَّاسٌ
نَمَّاسٌ ذ : see نَامُوسٌ.

نَامُوسٌ
نَامُوسٌ ذ A secret: (Seer, M:) [pl. نَوَامِيسُ.] ― -b2- [Hence, app., rather than from the Greek νόμος as some have supposed,] Revelation. So in a trad respecting fines for bloodshed: in which it is said, قَضَيْتَ فِينَا بِالنَّامُوسِ [Thou hast pronounced judgment respecting us according to revelation]. (Mgh.) [Bat see a remark on this signification in what follows.] ― -b3- [And hence,] The law of God. (KT.) ― -b4- [And from the first,] An evasion, artifice, or expedient, by which a man conceals himself; expl. by مَا يَنَّمِسُ بِهِ الرَّجُلُ مِنَ الاِحْتِيالِ; (S;) or مَا تُنُمِّسَ بِهِ مِنَ الاِحْتِيَالِ (K [but here, app., تُنُمّسَ is a mistake for تَنَّمِسُ:]) deceit; guile; circumvention. (A, TA.) You say, فُلَانٌ صَاحِبُ نَامُوسٍ, and نَوَامِيسَ, Such a one is a person of deceit, &c., and of deceits. &c. (A, TA.) And hence the phrase نَوَامِيسُ الحُكَمَآءِ [app. meaning The artifices of the wise men]. (TA) ― -b5- [Also, in post classical writings, A man's honour, or reputation which should be preserved inviolate; syn عِرْضٌ.] ― -b6- [The remaining significations I regard as being derived from those above mentioned; supposing a prefixed noun to be understood; in some instances, صَاحِب, or ذُو; in others, مَكَان, or مَحَلّ] ― -b7- A confidant; one who possesses, or is acquainted with, secrets, or private affairs; (S, M, A, Mgh, Msb, K;) of a king, (Mgh, TA,) or governor, or prince, (A,) or other man; (A'Obeyd, S, M, Msb, TA;) whom are acquaints with his private affairs, and distinguishes by revealing to him what he conceals from others: (A'Obeyd, S:) or one who possesses, or is acquainted with, secrets, or private affairs, of a good nature: (K, TA:) and جَاسُوسٌ signifies one who possesses, or is acquainted with, secrets, or private affairs of an evil nature. (TA.) [The author of the Mgh thinks that the second of the significations mentioned above, i. e. “ revelation, ” is derived from this; a prefixed noun [such as كِتَاب, perhaps,] being understood.] Hence, (Mgh,) النّامُوسُ, (A'Obeyd, S, M, Msb, K,) or النَّامُوسُ الأَكْبَرُ, (A, TA,) is applied to [The angel] Gabriel; (A'Obeyd, S, M, A, &c.) by the people of the scriptures; [meaning, the Christians, and perhaps, the Jews also;] (S, Mgh;) because God has distinguished him by communicating to him revelations and hidden things with which no other is acquainted. (TA.) ― -b8- A repository (وِعَآء) of knowledge. (M.) ― -b9- Skilful; intelligent. (K, * TA.) ― -b10- One who enters into affairs with subtle artifice. (As, K. *) ― -b11- A calumniator: syn. نمَّامٌ; (K;) as also ↓ نَمَّاسٌ. (A, K.) ― -b12- A liar. (M.) ― -b13- The burking-place, or covert. (قُتْرَة, q. v.,) of a hunter, (S, M, A, K,) in which he lies in wait for the game: (TA:) sometimes written with ء [نَأْمُوسٌ;] but for what reason [says ISd] I know not. (M.) ― -b14- A snare: syn. شَرَكٌ: (K:) because it is concealed beneath the ground. (TA.) ― -b15- The covert. or retreat. of a lion; as also ↓ نَامُوسَةٌ. (K.) ― -b16- The chamber. or cell, of a monk. (TA, K, * voce تَأُمُورٌ)

نَامُوسَةٌ
نَامُوسَةٌ ذ : see نَامُوسٌ, last signification but one.

أَنْمَسُ
أَنْمَسُ ذ Of a dusky, or dingy, colour, (K,) [like the نِمْس, or ichneumon.] ― -b2- Hence, [its pl.] نُمْسٌ is applied to [A certain species (namely the كُدْرِىّ)of] the kind of birds called قَطًا. (K.)

مُنَمِّسٌ
مُنَمِّسٌ ذ : see نَمِسٌ.

مُنَامِسٌ
مُنَامِسٌ ذ Entering a نَامُوس [or hunter's lurking. place]. (S.)

##### Türkçe

**نَمَسَهُ**
1 **نَمَسَهُ** ذ, muzârîsi **نَمُسَ**, mastarı **نَمْسٌ**, Onu gizledi; yani bir sırrı. (S.) 2’ye de bak. ― -b2- Ona, yahut onunla gizlice konuştu veya söyleşti; onu bir sırra vâkıf kıldı; (S;) bunun gibi ↓ **نَامسَهُ** da; (S, M, A, K,) mastarı **مُنَامَسَةٌ** (M, A) ve **نِمَاسٌ**dur. (M.) Şöyle dersin: مَا أَشْوَقَنِى اِلَى **مُنَامَسَتِكَ** [Seninle gizli söyleşmeye ne kadar iştiyakım/özlemim var!]. (A, TA.) -A2- [Ve M’de, **نَمَسَ**’ın, yukarıdaki muzârî ve mastarla, “Birinin sırlarına vâkıf olan, sırdaşı oldu” mânasına geldiğine işaret edilmiş gibidir.] -A3- [Bundan dolayı, belki,] **نَمَسَ بَيْنَهُمْ**, mastarı yukarıdaki gibidir; (IAar:) ve aralarında ↓ **أَنْمَسَ**, (IAar, K,) mastarı **اِنْماسٌ**; (IAar;) onların arasında ayrılık, ihtilâf çıkardı, (IAar, K,) ve onları birbirine karşı kışkırttı; yahut aralarında iftiralarla dolaştı. (IAar.) 2’ye de bak. -A4- **نَمِسَ**, muzârîsi **نَمَسَ**, mastarı **نَمَسٌ**, O (sade yağ, S, A, K, yahut yağ, M, ve koku, ve benzeri, A, ve her tatlı veya iyi şey, M) bozuldu, fesada uğradı, (S, A, K,) öyle ki sümüksü, uzayıp yapışkan, yahut koyu kıvamlı oldu; (TA;) değişti (M, TA) ve yukarıda anlatılan tarzda bozuldu: (TA:) ve ↓ **نَمَّسَ**, [çalkalanmış sütten yapılan] **أَقِط** hakkında söylenir; o, koktu, yahut pis kokulu oldu. (TA.) Aşağıda 2’ye de bak.

**نمّس عَلَيْهِ الأَمْرَ**
2 **نمّس عَلَيْهِ الأَمْرَ** ذ, (A, * TA,) mastarı **تَنْمِيسٌ**, (A, K,) Ona o şeyi yahut işi gizledi; yahut onu ona şüpheli kıldı, yahut karıştırdı; eş anlamlısı **لَبَّسَهُ**. (A, K, * TA.) 1’in ilk mânasına da bak. -A2- **نمّس بِصَاحِبِهِ** Arkadaşına iftira etti; eş anlamlısı **نَمَّ بِهِ**. (A.) 1’e de bak. -A3- **نمّس شَعَرُهُ** Saçı yağ ile kirlendi. (M) 1’in son cümlesine de bak.

**نَامس**
3 **نَامس** ذ O (avcı) bir **نَامُوس**’a girdi; yani pusu yeri, yahut siper. (K.) 7’ye de bak. -A2- **نامسهُ**: **نَمَسَهُ**’a bak.

**انمس بَيْنَهُمْ**
4 **انمس بَيْنَهُمْ** ذ: **لَمَسَ بينهم**’e bak.

**تنمّس**
5 **تنمّس** ذ O (avcı) kendisi için bir **نَامُوس** yaptı; yani pusu yeri, yahut siper. (A.) ― -b2- **تُنُمِّسَ بِهِ**: **نَامُوسٌ**’a bak.

**اِنَّمَسَ**
7 **اِنَّمَسَ** ذ, vezni **اِنْفَعَلَ**’dır, (S, CK [K’nın bazı nüshalarında **افتعل**; bu bir hatadır.]) O, gizlendi: (S, K:) yahut **انّمس فِى الشَّىْءِ** “şeyin içine girdi ve gizlendi” demektir. (M, IKtt.) Bu fiilin geçtiği **نَامُوسٌ** açıklamalarından birine de bak; ve 3’e de bak.

**نِمْسٌ**
**نِمْسٌ** ذ [Günümüzde böyle adlandırılan] **نِمْسٌ**; küçük bir hayvandır. (IKt, El-Fلrلbee, S, M, Msb, K,) geniştir; sanki **قَدِيد**’den [yahut tuzlanmış veya güneşte kurutulmuş etten] bir parça gibidir. (S) Mısır diyarında bulunur, (S, K, *) yabanî hayvanların en habislerinden biridir, (M,) **ثُعْبَان** denilen yılan türünü öldürür: (IKt. ElFلrلbee, S, M, Msb, K:) bağların yahut hurmalıkların yahut ekin mahsulünün bekçisi (**النَّاظِرٌ**), yukarıda anılan türden yılanlardan şiddetli korku içinde olduğunda onu kendi kullanımı için alır: çünkü o, kendini ip parçası gibi ince ve narin yaparak onlara saldırır; ve onların üzerine dolandığında, onlar nefeslerini şiddetle geri çekerler, o da onların nefesini alır; böylece yılanın içi şişer ve ikiye ayrılır: (TA.) yahut yani **اِبْنُ عِرْسٍ** [gelincik]: (IKt, TA:) yahut kediye benzeyen, genellikle bahçelerde bulunan küçük bir hayvan; IF’ye göre **دَلَقٌ** diye de adlandırılır [bk.]; (Msb;) **دَلَهْ** denilen hayvan (ki **دَلَقٌ**’un Farsça aslıdır); [bk. **اِبْنُ مِقْرَضٍ**, قرض maddesinde;] yukarıda açıklanan mânaların birincisindeki **نَمَّسَ**’dan dolayı **نمس** diye adlandırılmıştır: (A;) yahut **ظَرِبَانٌ** ile aynı mânadadır: (El-Mufaddal Ibn-Selemeh, TA:) bu çeşitli sözlerden, bu adla birkaç türün adlandırıldığı anlaşılır: (TA:) azlık çoğulu **أَنْمَاسٌ** (TA) ve çokluk çoğulu **نُمُوسٌ**dur. (Msb.) Şöyle dersin: فِى النَّاسِ **أَنْمَاسٌ** [görünüşe göre mânası: İnsanlar arasında **انماس** denilen hayvanlar gibi habis olanlar vardır]. (A. TA.)

**نَمَسٌ**
**نَمَسٌ** ذ Sütün kokusu ve yağın yahut et suyunun kokusu; bunun gibi **نَسَمٌ** da. (M.)

**نَمِسٌ**
**نَمِسٌ** ذ, sade yağa, (A,) yahut yağa, (M,) ve kokuya ve benzerine, (A,) ve her tatlı veya iyi şeye, (M,) nispetle: Bozuk, yahut fesada uğramış, (A, TA.) öyle ki sümüksü, uzayıp yapışkan, yahut koyu kıvamlı; (TA;) değişmiş. (M, TA.) ve yukarıda anlatılan tarzda olmuş: (TA:) ve ↓ **مُنَمِّسٌ**, **أَقِط**’e nispetle [bk. 1’in son mânası], kokmuş, yahut pis kokulu. (TA,)

**نَمَّاسٌ**
**نَمَّاسٌ** ذ: **نَامُوسٌ**’a bak.

**نَامُوسٌ**
**نَامُوسٌ** ذ Bir sır: (Seer, M:) [çoğulu **نَوَامِيسُ**.] ― -b2- [Bundan dolayı, bazıların sandığı gibi Yunanca νόμος’tan değil de, görünüşe göre buradan,] Vahiy. Kan bedelleri hakkında bir rivayette böyledir: onda şöyle denir: قَضَيْتَ فِينَا بِالنَّامُوسِ [Bize dair hükmü vahye göre verdin]. (Mgh.) [Fakat bu mânaya dair, aşağıda gelen yerde bir kayda bak.] ― -b3- [Ve bundan dolayı,] Allah’ın şeriatı. (KT.) ― -b4- [Ve birinciden,] Bir kimsenin kendini gizlediği bir kaçamak, hile, yahut çare; **مَا يَنَّمِسُ بِهِ الرَّجُلُ مِنَ الاِحْتِيالِ** ile açıklanır; (S;) yahut **مَا تُنُمِّسَ بِهِ مِنَ الاِحْتِيَالِ** (K [fakat burada, görünüşe göre, **تُنُمّسَ** yerine **تَنَّمِسُ** olmalıdır:]) aldatma; hile; dolanma. (A, TA.) Şöyle dersin: فُلَانٌ صَاحِبُ **نَامُوسٍ**, ve **نَوَامِيسَ**, Filân, hile vb. sahibi ve hileler vb. sahibidir. (A, TA.) Ve buradan şu ibare: **نَوَامِيسُ الحُكَمَآءِ** [görünüşe göre mânası: bilge kişilerin hileleri/ince çareleri]. (TA) ― -b5- [Ayrıca, klasik sonrası yazılarda, bir erkeğin dokunulmaz korunması gereken şerefi yahut itibarı; eş anlamlısı **عِرْضٌ**.] ― -b6- [Geri kalan mânaları, yukarıda anılanlardan türemiş sayarım; bazı yerlerde başta bir isim takdir edilerek; kimi yerlerde **صَاحِب**, yahut **ذُو**; diğerlerinde **مَكَان**, yahut **مَحَلّ**] ― -b7- Bir sırdaş; sırları yahut özel işleri elinde bulunduran veya bilen kimse; (S, M, A, Mgh, Msb, K;) bir kralın, (Mgh, TA,) yahut vali veya emîrin, (A,) yahut başka bir adamın; (A'Obeyd, S, M, Msb, TA;) onun özel işlerine vâkıf kıldığı ve başkalarından gizlediğini ona açmakla ayırdığı kimse: (A'Obeyd, S:) yahut iyi tabiatlı olarak sırları yahut özel işleri elinde bulunduran veya bilen kimse: (K, TA:) ve **جَاسُوسٌ**, kötü tabiatlı olarak sırları yahut özel işleri elinde bulunduran veya bilen kimse demektir. (TA.) [Mgh müellifi, yukarıda anılan mânaların ikincisi olan “vahiy”in bundan türediğini düşünür; başta bir isim [belki **كِتَاب** gibi] takdir edilerek.] Buradan, (Mgh,) **النّامُوسُ**, (A'Obeyd, S, M, Msb, K,) yahut **النَّامُوسُ الأَكْبَرُ**, (A, TA,) [melek] Cebrâil’e uygulanır; (A'Obeyd, S, M, A, &c.) ehl-i kitap tarafından; [mânası: Hristiyanlar ve belki Yahudiler de;] (S, Mgh;) çünkü Allah onu, başka hiçbirinin bilmediği vahiyleri ve gizli şeyleri ona bildirmekle seçkin kılmıştır. (TA.) ― -b8- Bilginin kabı (**وِعَآء**) . (M.) ― -b9- Mahir; zeki. (K, * TA.) ― -b10- İşlere ince hile ile giren kimse. (As, K. *) ― -b11- Bir iftiracı: eş anlamlısı **نمَّامٌ**; (K;) bunun gibi ↓ **نَمَّاسٌ** da. (A, K.) ― -b12- Bir yalancı. (M.) ― -b13- Avcının pusu yeri yahut siperi (**قُتْرَة**, bk.), (S, M, A, K,) avı beklediği yer: (TA:) bazen ء ile yazılır [**نَأْمُوسٌ**;] fakat hangi sebeple [ISd der ki] bilmem. (M.) ― -b14- Bir tuzak: eş anlamlısı **شَرَكٌ**: (K:) çünkü yerin altında gizlidir. (TA.) ― -b15- Aslanın sığınağı yahut barınağı; bunun gibi ↓ **نَامُوسَةٌ** da. (K.) ― -b16- Rahibin odası yahut hücresi. (TA, K, * **تَأُمُورٌ** maddesinde)

**نَامُوسَةٌ**
**نَامُوسَةٌ** ذ: **نَامُوسٌ**’a bak, sondan bir önceki mânaya.

**أَنْمَسُ**
**أَنْمَسُ** ذ Donuk, yahut kirli bir renkli, (K,) [**نِمْسٌ** yahut ichneumon gibi.] ― -b2- Bundan dolayı, [onun çoğulu] **نُمْسٌ**, **قَطًا** denilen kuş türünün [yani **كُدْرِىّ** olan] bir türüne uygulanır. (K.)

**مُنَمِّسٌ**
**مُنَمِّسٌ** ذ: **نَمِسٌ**’e bak.

**مُنَامِسٌ**
**مُنَامِسٌ** ذ Bir **نَامُوس**’a [yahut avcının pusu yerine] giren. (S.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَمَسَ
نَمَسَ I ,  U ( n. ac. نَمْس 1 ),
a.  Kept ( a secret ).

b.  Confided a secret to.

c.  see IV .

نَمِسَ
نَمِسَ A ( n. ac. نَمَس 4 ),
a.  Was rancid; stank.

نَمَّسَ
نَمَّسَ II
a.  [ acc. &  'Ala ], Dissembled.

b.  [ Bi ], Calumniated.

c.  see ( نَمِسَ )

نَاْمَسَ
نَاْمَسَ III ,
a.  see I (b) .

b.  Secreted himself.

أَنْمَسَ
أَنْمَسَ IV ,
a.  Caused dissension ( amongst ).

تَنَمَّسَ
تَنَمَّسَ V ,
a.  Was kept secret; hid himself.

اِنَّمَسَ
اِنَّمَسَ VII ,
a.  see III (b) .

b.  Hid himself.

نِمْس
نِمْس 2 , ( pl. نُمُوْس 27 ,  أَنْمَاْس 38 ),
a.  Ichneumon.

b.  Ferret; weasel.

نُمْس
نُمْس 3 ,
a.  Kathabirds.

نَمَس
نَمَس 4 ,
a.  Smell, odour.

نَمِس
نَمِس 5 ,
a.  Rancid.

b.  Slimy, ropy, viscous.

أَنْمَسُ
أَنْمَسُ 14 , ( pl. نُمْس 3 ),
a.  Swarthy.

نَمَّاْس
نَمَّاْس 28 ,
a.  Slanderer; intriguer.

نَاْمُوْس
نَاْمُوْس 40 , ( pl. نَوَاْمِيْسُ 66 ),
a.  Hiding-place; covert; lair, den.

b.  Confidant.

c.  [ art. ], Gabriel ( angel ).

d.  Wily, subtile; dissembler.

e.  Slanderer; sycophant.

f.  Artifice, wiles; expedient; stratagem; dissimulation; astuteness.

g.  Net, snare.

h.  Law; code.

i.  Esteem, honour; fame.

j.  [ coll. ], Coffin.

k.  [ coll. ],  see 40t (b) .

نَاْمُوْسَة
نَاْمُوْسَة 40t ,
a.  see 40 (a) .

b.  Gnat; mosquito; midge.

نَاْمُوْسِيَّة
نَاْمُوْسِيَّة 40yit ,
a.  Mosquito-net.

نَاْمَسَ
N. Ag. نَاْمَسَ III ,
a.  see 40 (b) .

##### Türkçe

**نَمَسَ**
**نَمَسَ** I , U ( mastar: **نَمْس** 1 ),
a. (Bir sırrı) sakladı.

b. Bir sırrı (birine) emanet etti / açtı.

c. IV’e bak.

**نَمِسَ**
**نَمِسَ** A ( mastar: **نَمَس** 4 ),
a. Acıdı; kokuştu.

**نَمَّسَ**
**نَمَّسَ** II
a. [ mef‘ûl ile ve **على** ile ], İkiyüzlülük etti / olduğundan başka göründü.

b. [ **بِ** ile ], İftira etti.

c. (**نَمِسَ**)’e bak.

**نَاْمَسَ**
**نَاْمَسَ** III ,
a. I (b)’ye bak.

b. Kendini gizledi.

**أَنْمَسَ**
**أَنْمَسَ** IV ,
a. (Aralarında) ayrılık çıkardı.

**تَنَمَّسَ**
**تَنَمَّسَ** V ,
a. Gizli tutuldu; kendini gizledi.

**اِنَّمَسَ**
**اِنَّمَسَ** VII ,
a. III (b)’ye bak.

b. Kendini gizledi.

**نِمْس**
**نِمْس** 2 , ( çoğulu **نُمُوْس** 27 , **أَنْمَاْس** 38 ),
a. Firavun faresi.

b. Gelincik; sansar.

**نُمْس**
**نُمْس** 3 ,
a. Kathabirds.

**نَمَس**
**نَمَس** 4 ,
a. Koku, rayiha.

**نَمِس**
**نَمِس** 5 ,
a. Acımış.

b. Sümüksü, ipliksi, yapışkan.

**أَنْمَسُ**
**أَنْمَسُ** 14 , ( çoğulu **نُمْس** 3 ),
a. Esmer.

**نَمَّاْس**
**نَمَّاْس** 28 ,
a. İftiracı; entrikacı.

**نَاْمُوْس**
**نَاْمُوْس** 40 , ( çoğulu **نَوَاْمِيْسُ** 66 ),
a. Gizlenme yeri; siper; in, yuva.

b. Sırdaș.

c. [ harf-i tarif ile ], Cebrâil (melek).

d. Kurnaz, ince; olduğundan başka görünen.

e. İftiracı; jurnalci.

f. Hile, düzenler; çare; strateji; olduğundan başka gösterme; zekâ.

g. Ağ, tuzak.

h. Kanun; kodeks.

i. İtibar, şeref; şöhret.

j. [ topluluk ismi ], Tabut.

k. [ topluluk ismi ], 40t (b)’ye bak.

**نَاْمُوْسَة**
**نَاْمُوْسَة** 40t ,
a. 40 (a)’ya bak.

b. Sivrisinek; mosquito; midge.

**نَاْمُوْسِيَّة**
**نَاْمُوْسِيَّة** 40yit ,
a. Sivrisinek ağı.

**نَاْمَسَ**
İsm-i fâil: **نَاْمَسَ** III ,
a. 40 (b)’ye bak.
