# نمس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%85%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نمس

النَّمَسُ، بالتحريك: فساد السَّمْن والغَالِية وكلِّ طِيبٍ ودُهْن إِذا تغير وفسد فساداً لَزِجاً. ونَمِسَ الدهن، بالكسر، يَنْمَسُ نَمَساً، فهو نَمِسٌ: تغير وفسد، وكذلك كل شيء طيِّب تغير؛ قال بعض الأَغفال:وبِزُيَيْتٍ نَمِسٍ مُرَيْرِ
ونَمَّسَ الشعرُ: أَصابه دهن فتوسخ. والنَّمَسُ: ريح اللبَنِ والدَّسَم كالنَّسَم. ويقال: نَمِسَ الوَدَكُ ونَسِمَ إِذا أَنْتَن، ونمَّسَ الأَقِطُ، فهو مُنَمِّسٌ إِذا أَنتن؛ قال الطرماح:
مُنَمِّسُ ثِيرانِ الكَريصِ الضَّوائِن
والكريص: الأَقِطُ.
والنِّمْسُ: سَبُع من أَخبث السُّبُع
(* قوله «سبع» هكذا بالأصل مضبوطاً
ولم نجده مجموعاً إلا على سباع وأَسبع كرجال وأَفلس.). وقال ابن قتيبة: النِّمْسُ دُوَيْبَّةٌ تقتل الثُّعْبان يتخذها الناظر إِذا اشتد خوفه من الثعابين، لأَن هذه الدابة تتعرض للثعبان وتَتَضاءَلُ وتَسْتَدِقُّ حتى كأَنها قطعة حبل، فإِذا انطوى عليها الثُّعْبان زَفَرَتْ وأَخذت بنَفَسِها فانتفخ جوْفها فيتقطع الثعبان، وقد ينطوي عليها
(* قوله «ينطوي عليها» كذا
بالأَصل. ولعل الضمير للثعبان وهو يقع على الذكر والأنثى.) النِّمْسُ فَظَعاً من شدة الزَّفْرَة؛ غيره: النِّمْس، بالكسر، دوَيْبَّة عريضة كأَنها قطعة قَدِيدٍ تكون بأَرض مصر تقتل الثعبان.
والنَّامُوس: ما يُنَمِّسُ به الرجل من الاحْتِيالِ. والنامُوسُ: المَكْرُ والخِداع. والتَّنْمِيسُ: التَّلْبيس. والنامِسُ والنامُوس: دوَيْبَّة أَغْبَرُ كهيئة الذَّرَّة تلكع الناس. والنامُوسُ: قُتْرة الصائد التي يَكْمُن فيها للصيد؛ قال أَوس بن حجر:
فَلاقَى عليها من صُباحٍ مُدَمِّراً
لِنامُوسِه من الصَّفِيح سَقائِفُ.
قال ابن سيده: وقد يهمز، قال: ولا أَدري ما وجه ذلك. والنامُوسُ: بيت الراهب. ويقال للشَّرَكِ نامُوس لأَنه يُوارَى تحت الأَرض؛ وقال الراجز يصف الركاب يعني الإِبل:
يَخْرُجْنَ من مُلْتَبِسٍ مُلَبَّسِ،
تَنْمِيسَ نامُوسِ القَطا المُنَمَّسِ
يقول: يخرجن من بلد مشتبه الأَعلام يشتبه على من يسلكه كما يشتبه على القطا أَمر الشَّرَكِ الذي ينصب له. وفي حديث سعد: أَسَدٌ في نامُوسِه؛ الناموسُ: مَكْمَن الصياد فشبه به موضع الأَسد. والنَّامُوس: وِعاء العِلْم. والنَّاموس: جبريل، صلى اللَّه على نبينا محمد وعليه وسلم، وأَهل الكتاب يسمون جبريل، عليه السلام: الناموس. وفي حديث المَبْعَث: أَن خديجة، رضوان اللَّه عليها، وصفت أَمر النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، لِوَرَقَة بن نَوْفَل وهو ابن عمها، وكان نصرانيّاً قد قرأَ الكتب، فقال: إِن كان ما تقولين حقّاً فإِنه ليَأْتِيه النامُوس الذي كان يأْتي موسى، عليه السلام، وفي رواية: إِنه ليأْتيه النَّاموس الأَكبر. أَبو عبيد: النامُوس صاحب سر الملِك أَو الرجل الذي يطلعه على سِرِّه وباطن أَمره ويخصه بما يستره عن غيره. ابن سيجه: نامُوسُ الرجل صاحبُ سِرِّه، وقد نَمَسَ يَنْمِسُ نَمْساً ونامَسَ صاحبَه مُنامَسَةً ونِماساً: سارَّه. وقيل: النامُوسُ السِّرُّ، مثل به سيبويه وفسره السيرافي.
ونَمَسْتُ الرجلَ ونامَسْتُه إِذا سارَرْته؛ وقال الكميت: فأَبْلِغْ يَزِيد، إِنْ عَرَضْتَ، ومُنْذراً
وعَمَّيْهِما، والمُسْتَسِرَّ المُنَامِسا
ونَمَسْتُ السِّرَّ أَنْمِسُه نَمْساً: كَتَمْتُه. والمُنَامِسُ: الداخل في الناموس، وقيل: النامُوس صاحب سِرّ الخير، والجاسُوسُ صاحب سِرّ الشر، وأَراد به وَرَقَةُ جبريلَ، عليه السلام، لأَن اللَّه تعالى خصه بالوحي والغيب اللذين لا يطَّلع عليهما غيره. والنَّامُوسُ: الكذَّاب. والنَّاموس: النمَّام وهو النمَّاس أَيضاً. قال ابن الأَعرابي: نَمَسَ بينهم وأَنْمَسَ أَرَّشَ بينهم وآكل بينهم؛ وأَنشد:
وما كنتُ ذا نَيْرَبٍ فيهمُ،
ولا مُنْمِساً بينهم أُنْمِلُ
أَدِبُّ وذو النُّمْلَةِ المُدْغِلُ
أُؤَرِّشُ بينهمُ دائباً،
ولكِنَّنني رائبٌ صَدْعَهُمْ،
رَقُوءٌ لِما بينَهُمْ مُسْمِلُ
رَقُوءٌ: مُصْلِحٌ. رَقأْتُ بينهم، أَصلحت.
وانَّمَسَ في الشيء: دخل فيه. وانَّمَسَ فلان انِّماساً: انْغَلَّ في سُتْرةٍ. الجوهري: انَّمَسَ الرجلُ، بتشديد النون، أَي استتر، وهو انْفَعَلَ.

### Türkçe

**النَّمَسُ**, harekeli olarak: içyağının, **الغَالِية**’nin ve her **طِيبٍ** ve yağın, değişip bozulduğu zaman yapışkan bir bozulma ile bozulmasıdır. Ve **نَمِسَ** yağ, kesre ile, **يَنْمَسُ نَمَساً**; o hâlde o **نَمِسٌ**’tir: değişti ve bozuldu; aynı şekilde değişen her hoş şey; bazı gafiller dedi ki:
وبِزُيَيْتٍ **نَمِسٍ** مُرَيْرِ

Ve **نَمَّسَ** saç: ona yağ isabet etti de kirlendi. Ve **النَّمَسُ**: sütün ve yağlılığın kokusudur; **النَّسَم** gibi. Ve denilir: **نَمِسَ** içyağı ve **نَسِمَ**; koktuğu zaman; ve **نمَّسَ** **الأَقِطُ**, o hâlde o **مُنَمِّسٌ**’tir; koktuğu zaman; **الطرماح** dedi ki:
مُنَمِّسُ ثِيرانِ الكَريصِ الضَّوائِن

Ve **الكريص**: **الأَقِطُ**’tur.

Ve **النِّمْسُ**: yırtıcıdan en habis yırtıcılardan bir yırtıcıdır.
(* Onun “**سبع**” sözü: aslında böylece ضبط edilmiş olarak; ve onu çoğul olarak ancak **سباع** ve **أَسبع** üzere, **رجال** ve **أَفلس** gibi bulmadık.). Ve İbn Kuteybe dedi: **النِّمْسُ** bir küçük hayvancıktır; **الثُّعْبان**’ı öldürür; ona bakan kimse, yılanlardan korkusu şiddetlendiği zaman onu edinir; çünkü bu hayvancık **الثعبان**’a karşı çıkar ve küçülür ve incelir; ta ki sanki bir ip parçası gibi olur; **الثُّعْبان** onun üzerine dolandığı zaman, o nefes verdi ve nefesiyle tuttu; böylece karnı şişer de yılan parçalanır; ve bazen onun üzerine dolanır
(* Onun “**ينطوي عليها**” sözü: asılda böyle. Belki zamir **الثعبان**’adır; o ise erkek ve dişiye vaki olur.) **النِّمْسُ**, nefes verişin şiddetinden dehşete düşerek; başkası: **النِّمْس**, kesre ile, genişçe bir küçük hayvancıktır; sanki bir **قَدِيدٍ** parçası gibidir; Mısır toprağında olur; yılanı öldürür.

Ve **النَّامُوس**: erkeğin hileden kendisiyle **يُنَمِّسُ** ettiği şeydir. Ve **النامُوس**: hile ve aldatmadır. Ve **التَّنْمِيسُ**: **التَّلْبيس**’tir. Ve **النامِسُ** ve **النامُوس**: tozlu renkli, **الذَّرَّة** heyetinde bir küçük hayvancıktır; insanları ısırır. Ve **النامُوس**: avcının, av için içinde pusu kurduğu **قُتْرة**’dir; **أَوس بن حجر** dedi ki:
فَلاقَى عليها من صُباحٍ مُدَمِّراً
لِنامُوسِه من الصَّفِيح سَقائِفُ.

İbn Sîde dedi: ve bazen hemzelenir; dedi ki: bunun yönü nedir bilmiyorum. Ve **النامُوس**: rahibin evidir. Ve **الشَّرَك**’e **نامُوس** denilir; çünkü yerin altında gizlenir; ve **الراجز** binekleri, yani develeri vasfederek dedi:
يَخْرُجْنَ من مُلْتَبِسٍ مُلَبَّسِ،
تَنْمِيسَ نامُوسِ القَطا المُنَمَّسِ

Diyor ki: alametleri karışık bir beldeden çıkarlar; ona giren kimseye karışık gelir; tıpkı **القطا**’ya, kendisi için kurulan **الشَّرَك** işinin karışık gelmesi gibi. Ve Sa‘d hadîsinde: “**أَسَدٌ في نامُوسِه**”; **الناموس**: avcının pususudur; böylece onunla aslanın yerini benzetti. Ve **النَّامُوس**: ilmin kabıdır. Ve **النَّاموس**: Cebrâil’dir; nebîmiz Muhammed’e ve ona Allah’ın salâtı ve selâmı olsun; ve kitap ehli Cebrâil’e, عليه السلام: **الناموس** derler. Ve **المَبْعَث** hadîsinde: Hadiçe, Allah’ın rızası onun üzerine olsun, Peygamberin, صلى اللَّه عليه وسلم, işini, amcasının oğlu **وَرَقَة بن نَوْفَل**’e vasfetti; o ise kitapları okumuş bir Hristiyandı; dedi ki: eğer söylediğin hak ise, ona Musa’ya gelen **النامُوس** mutlaka gelmektedir, عليه السلام; ve bir rivayette: ona **النَّاموس الأَكبر** mutlaka gelmektedir. Ebû Ubeyd: **النامُوس** melikin sırdaşıdır; yahut onu sırrına ve işinin iç yüzüne muttali kıldığı ve onu başkasından gizlediği şeyle ona tahsis ettiği adamdır. İbn Sîceyh: erkeğin **نامُوس**’u, sırrının sahibidir; ve **نَمَسَ يَنْمِسُ نَمْساً** ve **نامَسَ** arkadaşını **مُنامَسَةً** ve **نِماساً**: ona sır söyledi. Ve denildi: **النامُوس** sırdır; Sîbeveyh onunla misal verdi ve Sîrâfî onu “sır” diye tefsir etti.

Ve **نَمَسْتُ** adamı ve **نامَسْتُه**; ona sır söylediğim zaman; ve **الكميت** dedi ki:
فأَبْلِغْ يَزِيد، إِنْ عَرَضْتَ، ومُنْذراً
وعَمَّيْهِما، والمُسْتَسِرَّ المُنَامِسا

Ve **نَمَسْتُ** sırrı, **أَنْمِسُه نَمْساً**: onu gizledim. Ve **المُنَامِسُ**: **الناموس**’a giren; ve denildi: **النامُوس** hayrın sırrının sahibidir; ve **الجاسُوس** şerrin sırrının sahibidir; ve bununla **وَرَقَةُ** Cebrâil’i kastetti, عليه السلام; çünkü Allah Teâlâ onu, başkasının muttali olamadığı vahiy ve gayb ile tahsis etti. Ve **النَّامُوس**: yalancıdır. Ve **النَّاموس**: **النمَّام**’dır; o da **النمَّاس**’tır da. İbnü’l-A‘râbî dedi: **نَمَسَ** aralarında ve **أَنْمَسَ**; aralarında söz taşıdı ve aralarında yedi; ve inşad etti:
وما كنتُ ذا نَيْرَبٍ فيهمُ،
ولا مُنْمِساً بينهم أُنْمِلُ
أَدِبُّ وذو النُّمْلَةِ المُدْغِلُ
أُؤَرِّشُ بينهمُ دائباً،
ولكِنَّنني رائبٌ صَدْعَهُمْ،
رَقُوءٌ لِما بينَهُمْ مُسْمِلُ

**رَقُوءٌ**: ıslah edici. **رَقأْتُ** aralarında: ıslah ettim.

Ve **انَّمَسَ** şeyin içinde: onun içine girdi. Ve falan **انَّمَسَ انِّماساً**: bir örtüye sokuldu. Cevherî: adam **انَّمَسَ**, nûn’u şeddeli olarak; yani gizlendi; ve o **انْفَعَلَ**’dır.
