# نمس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%85%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نمس

الناموس: صاحب السر، أي سر الملك، وعمه ابن سيده، وقال أبو عبيد: هو الرجل المطلع على باطن أمرك، المخصوص بما تستره من غيره. أو هو صاحب سر الخير، كما أن الجاسوس صاحب سر الشر. وأهل الكتاب يسمون جبريل صلى الله عليه وسلم: الناموس الأكبر، هو المراد في حديث المبعث، في قول ورقة، لأن الله تعالى خصه بالوحي والغيب الذي لا يطلع عليهما غيره. والناموس: الحاذق الفطن. والناموس: من يلطف مدخله، في الأمور بلطف إحتيال، قاله، الأصمعي. والناموس: قترة الصائد الذي يكمن فيها للصيد، قال أوس بن حجر:
  فلاقى عليها من صباح مدمرا                      لناموسه من الصفيح سقائف قال ابن سيده: وقد يهمز، قال: ولا أدري ما وجه ذلك. وقد نامس الصائد، إذا دخلها، وهو منامس. والناموس: الشرك، لأنه يوارى تحت الأرض، قال الراجز يصف ركاب الإبل:
  يخرجن من ملتبس ملبس
  تنميس ناموس القطا المنمس أي يخرجن من بلد مشتبه الأعلام، يشتبه على من يسلكه، كما يشتبه على القطا أمر الشرك الذي ينصب له. والناموس: النمام، كالنماس، كشداد، وقد نمس، إذا نم. والناموس: ما تنمس به وعبارة الصحاح: ما ينمس به الرجل من الإحتيال. والناموس: عريسة الأسد، شبه بمكمن الصائد، وقد جاء في حديث سعد: أسد في ناموسه، كالناموسة. والنمس، بالكسر: دويبة عريضة كأنها قطعة قديد، تكون بمصر ونواحيها، وهي من أخبث السباع، قال ابن قتيبة: تقتل الثعبان، يتخذها الناظر إذا إشتد خوفه من الثعابين، لأنها تتعرض لها، تتضاءل وتستدق حتى كأنها قطعة حبل، فإذا انطوى عليها زفرت وأخذت بنفسها، فإنتفخ جوفها فيتقطع الثعبان. والجمع: أنماس، ويقال: في الناس أنماس وقال ابن قتيبة: النمس: ابن عرس وقال المفضل بن سلمة: هو الظربان، والذي يظهر من مجموع هذه الأقوال أن النمس أنواع، وهكذا ذكره الإمام الرافعي أيضا في الحج، فبهذا يجمع بين الأقوال المتباينة. والنمس بالتحريك: فساد السمن والغالية، وكل طيب أو دهن إذا تغير وفسد فسادا لزجا، وقد نمس، كفرح، فهو نمس، قال بعض الأغفال:
  وبزييت نمس مرير والأنمس: الأكدر، يقال للقطا: نمس، بالضم، للونها، وقد روى أبو سعيد قول حميد بن ثور:
  كنعائم الصحراء في داوية                      يمحصنها كنواهق النمس بضم النون، وفسرها بالقطا، نقله الصاغاني. والتنميس: التلبيس، وقد نمس عليه الأمر، إذا لبسه، قيل: ومنه إشتقاق النمس، للدابة. ونامسه منامسة ونماسا: ساره، يقال: ما أشوقني إلى مناسمتك ومنامستك، وأنشد الجوهري للكميت:
  فأبلغ يزيدا إن عرضت ومنذرا                      وعميهما والمستسر المنامسـا هكذا وقع وعميهما على التثنية، والصواب: وعمهما، على التوحيد. ويزيد: هو ابن ظالم بن عبد الله. ومنذر: هو ابن أسد بن عبد الله، وعمهما: هو إسماعيل بن عبد الله. والمستسر: هو خالد بن عبد الله. قاله الجوهري. وقيل: النامس: هو الداخل في الناموس. وقال ابن الأعرابي: أنمس بينهم إنماسا: أرش وآكل، وأنشد:

  وما كنت ذا نيرب فيهم                      ولا منمسا بينهم أنمـل
  أؤرش بينـهـم دائبـا                      أدب وذو النملة المدغل
  ولكنني رائب صدعهـم                      رفوء لما بينهم مسمل وإنمس الرجل، كإفتعل، أي إستتر، قال الجوهري: وهو إنفعل، وإنما وزنه المصنف بإفتعل ليرينا تشديد النون، لا أنه من باب الإفتعال، فتأمل. وقال غيره: إنمس الرجل في الشيء، إذا دخل فيه، وإنمس إنماسا: إنغل في سترة، وقال ابن القطاع: يقال: إندمج الرجل وأدمج وأدرمج أنمس وإنكرس وإنزبق وإنزقب، إذا دخل في الشيء وإستتر. ومما يستدرك عليه: نمس الشعر تنميسا: أصابه دهن فتوسخ. ونمس الأقط فهو منمس: أنتن، قال الطرماح:
  منمس ثيران الكريص الضوائن والكريص: الأقط. وثيران: جمع ثور، وهي القطعة منه. والنمس، محركة: ريح اللبن والدسم، كالنسم. والناموس: المكر والخداع. يقال: فلان صاحب ناموس ونواميس ومنه نواميس الحكماء. والنامس والناموس: دويبة غبراء كهيئة الذرة تلكع الناس، قال الجاحظ: تتولد في الماء الراكد. والناموس: بيت الراهب. والناموس: وعاء العلم. والناموس: السر، مثل به سيبويه وفسره السيرافي. ونمسته: ساررته. ونمست السر أنمسه نمسا: كتمته. والناموس: الكذاب. ونمس بينهم نمسا: أرش، عن ابن الأعرابي. والنامس: لقب جماعة. والنموسي، بالضم: لقب علي بن الحسين بن الحسن، أحد الأولياء المشهورين ببولاق، لأنه كان إذا مشى تبعته الأنماس، وأتباعه يعرفون بذلك، نفعنا الله به.

### Türkçe

**الناموس**: sır sahibi; yani kralın sırrı; İbn Sîdeh: “ve amcası” dedi. Ebû Ubeyd dedi: O, işinin iç yüzüne muttali olan, başkasından gizlediğin şeye mahsus kılınmış adamdır. Yahut o, hayrın sırrının sahibidir; nasıl ki **الجاسوس** şerrin sırrının sahibidir. Ehl-i kitap Cebrâil’e (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) **الناموس الأكبر** derler; bu, meb‘as hadîsinde murad edilendir; Varaka’nın sözünde; çünkü Allah Teâlâ onu vahiy ve gayb ile, başkasının muttali olamadığı iki şeyle, tahsis etti. Ve **الناموس**: mahir, zeki. Ve **الناموس**: işlere ince bir hile inceliğiyle, girişi incelten kimse; bunu Asma‘î söyledi. Ve **الناموس**: avcının av için içinde pusuya yattığı barınak; Evs b. Hacer dedi ki:
  فلاقى عليها من صباح مدمرا                      لناموسه من الصفيح سقائف
İbn Sîdeh dedi: Hemzelenebilir; dedi ki: Bunun vechi nedir bilmiyorum. Ve avcı **نامس** etti; içine girdiği zaman; o, **منامس**tir. Ve **الناموس**: tuzak; çünkü yerin altında gizlenir; râciz, deve bineklerini vasfederek dedi ki:
  يخرجن من ملتبس ملبس
  تنميس ناموس القطا المنمس
Yani: alametleri karışık bir beldeden çıkarlar; ona giren kimseye karışık gelir; tıpkı **القطا**ya, kendisi için kurulan tuzağın işi karışık geldiği gibi. Ve **الناموس**: koğucu; **النماس** gibi; Şeddâd vezninde; ve **نمس** etti; yani koğuculuk ettiğinde. Ve **الناموس**: kendisiyle **تنمس** edilen şey; ve **الصحاح**’ın ibaresi: adamın hileden kendisiyle **ينمس** ettiği şey. Ve **الناموس**: aslanın in’i; avcının pususuna benzetildi; Sa‘d hadîsinde gelmiştir: “**أسد في ناموسه**”, **كالناموسة** gibi. Ve **النمس** (kesre ile): sanki bir parça kurutulmuş et gibi, enli bir küçük hayvancık; Mısır’da ve çevrelerinde bulunur; o, yırtıcıların en habislerindendir. İbn Kuteybe dedi: Yılanı öldürür; yılanlardan korkusu şiddetlendiğinde bakan kimse onu edinir; çünkü onlara yönelir; küçülür ve incelir, ta ki sanki bir parça ip gibi olur; üzerine kıvrılınca solur ve nefesini tutar; karnı şişer de yılan parçalanır. Çoğulu: **أنماس**; ve “insanlar içinde **أنماس** vardır” denir. İbn Kuteybe dedi: **النمس**: **ابن عرس**. Mufaddal b. Seleme dedi: O, **الظربان**dır. Bu sözlerin toplamından görünen: **النمس** türlerdir; İmam Râfi‘î de hacda onu böyle zikretti; böylece birbirinden farklı sözler birleştirilir. Ve **النمس** (hareke ile): içyağının ve **الغالية**’nin bozulması; ve her güzel koku yahut yağ, değişip yapışkan bir bozulma ile bozulduğunda; ve **نمس** etti; **فرح** gibi; o hâlde o, **نمس**tir. Bazı gafiller dedi ki:
  وبزييت نمس مرير
Ve **الأنمس**: daha bulanık olan; **القطا** için “**نمس**” (damme ile) denir; rengi için. Ebû Sa‘îd, Humeyd b. Sevr’ün sözünü rivayet etti:
  كنعائم الصحراء في داوية                      يمحصنها كنواهق النمس
**النون**’u damme ile; onu **القطا** ile tefsir etti; Sâgânî onu nakletti. Ve **التنميس**: aldatıp karıştırma; ve “işi ona **نمس** etti” denir; onu karıştırdığı zaman. Denildi ki: Bundan **النمس**’in, o hayvancık için, iştikakı. Ve onu **نامسه**; **منامسة** ve **نماسا** olarak: onunla yürüdü. Denir ki: “Seni **مناسمتك** ve **منامستك**’e ne kadar iştiyaklandırdı.” Cevherî, Kumeyt’ten şu beyti inşad etti:
  فأبلغ يزيدا إن عرضت ومنذرا                      وعميهما والمستسر المنامسـا
Böyle vaki oldu: “**وعميهما**” tesniye üzere; doğrusu: “**وعمهما**” tevhid üzere. Ve **يزيد**: Zâlim b. Abdullah b. …’ın oğludur. Ve **منذر**: Esed b. Abdullah’ın oğludur; ve ikisinin amcası: İsmâil b. Abdullah’tır. Ve **المستسر**: Hâlid b. Abdullah’tır. Bunu Cevherî söyledi. Ve denildi ki: **النامس**: **الناموس**’a giren kimsedir. İbnü’l-A‘râbî dedi: “Aralarında **أنمس** ederim, **إنماسا** olarak”: arabuluculuk eder ve yerim. Ve şu beyti inşad etti:

  وما كنت ذا نيرب فيهم                      ولا منمسا بينهم أنمـل
  أؤرش بينـهـم دائبـا                      أدب وذو النملة المدغل
  ولكنني رائب صدعهـم                      رفوء لما بينهم مسمل
Ve adam **إنمس** etti; **إفتعل** gibi; yani gizlendi. Cevherî dedi: O, **إنفعل**’dir; musannif onu ancak **إفتعل** vezninde tarttı ki bize **النون**’un şeddelenmesini göstersin; yoksa **الإفتعال** babından değildir; öyleyse düşün. Başkası dedi: Adam bir şeye **إنمس** ettiğinde, onun içine girdi. Ve **إنمس** etti, **إنماسا** olarak: bir örtüye daldı. İbnü’l-Kattâ‘ dedi: “Adam **إندمج** etti ve **أدمج** etti ve **أدرمج** etti; **أنمس** etti ve **إنكرس** etti ve **إنزبق** etti ve **إنزقب** etti” denir; bir şeye girdiği ve gizlendiği zaman. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: Saçı **نمس** etti, **تنميسا** olarak: ona yağ isabet etti de kirlendi. Ve **الأقط**’u **نمس** etti; o hâlde o, **منمس**tir: koktu. Tırimmâh dedi ki:
  منمس ثيران الكريص الضوائن
Ve **الكريص**: **الأقط**tur. Ve **ثيران**: **ثور**’un çoğuludur; o, ondan parça demektir. Ve **النمس** (harekeli): sütün ve yağın kokusu; **النسم** gibi. Ve **الناموس**: hile ve aldatma. “Falan **صاحب ناموس** ve **نواميس**tir” denir; ve bundan: **نواميس الحكماء**. Ve **النامس** ve **الناموس**: zerre heyetinde, insanları ısıran, toz renkli bir küçük hayvancık; Câhız dedi: durgun suda türeyip oluşur. Ve **الناموس**: râhibin evi. Ve **الناموس**: ilmin kabı. Ve **الناموس**: sır; Sîbeveyh onunla misal verdi ve Sîrâfî onu tefsir etti. Ve “onu **نمسته**”: ona sır söyledim. Ve “sırrı **نمس** ettim; onu **أنمسه**; **نمسا** olarak”: onu gizledim. Ve **الناموس**: yalancı. Ve “aralarında **نمس** etti; **نمسا** olarak”: arabuluculuk etti; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **النامس**: bir topluluğun lakabıdır. Ve **النموسي** (damme ile): Bûlâk’ta meşhur velîlerden biri olan Ali b. Hüseyin b. Hasan’ın lakabıdır; çünkü yürüdüğü zaman **الأنماس** ona tâbi olurdu; ve tâbileri bununla bilinir; Allah bizi onunla faydalandırsın.
