# نمط — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B7/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%85%D8%B7/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نمط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B7.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نمط

النمط، محركة: ظهارة فراش ما. وفي التهذيب: ظهارة الفراش. أو ضرب من البسط، كما في الصحاح. وقال أبو عبيد: النمط: الطريقة: يقال: الزم هذا النمط، أي هذا الطريق.
 والنمط أيضا: النوع من الشيء والضرب منه. يقال: ليس هذا من ذلك النمط، أي من ذلك النوع والضرب، يقال هذا في المتاع والعلم وغير ذلك.
 والنمط أيضا: جماعة من الناس أمرهم واحد، نقله الجوهري، وأورد الحديث خير هذه الأمة النمط الأوسط يلحق بهم التالي، ويرجع إليهم الغالي.
 قلت: هو قول علي رضي الله عنه. والذي جاء في حديث مرفوع:  خير الناس هذا النمط الأوسط  . قال أبو عبيد: ومعنى قول علي رضي الله عنه أنه كره الغلو والتقصير في الدين.
 وفي الأساس والنهاية: النمط: ثوب صوف يطرح على الهودج، له خمل رقيق.
 وقال الأزهري: النمط عند العرب: ضرب من الثياب المصبغة، ولا يكادون يقولون نمط إلا لما كان ذا لون من حمرة أو خضرة أو صفرة، فأما البياض فلا يقال له نمط.
 ج: أنماط، مثل سبب وأسباب، كما في الصحاح. ومنه حديث ابن عمر أنه كان يجلل بدنه الأنماط. قال ابن بري: ويقال: نماط بالكسر، أيضا. قال المتنخل الهذلي:
  علامات كتحبير النماط وهو كجبل وجبال. والنسب أنماطي، كأنصاري، ونمطي، إلى الواحد على القياس.

  وابن الأنماطي: إسماعيل بن عبد الله بن عبد المحسن المصري الفقيه الحافظ البارع الشاففي الأشعري، وولده محمد بن إسماعيل نزيل دمشق، كنيته أبو بكر، سمعه أبوه من أبي اليمن الكندي وأبي البركات بن ملاعب، وأجاز له عبد العزيز بن الأخضر، والمؤيد الطوسي، وحدث بدمشق وبهر، توفي سنة 684 كذا في تاريخ الذهبي.
 وفاته: أبو الحسين محمد بن طاهر الأنماطي، سمع القاضي أبا الفرج المعافى بن زكريا النهرواني، وتوفي سنة 425. والإمام المحدث عبد الوهاب بن المبارك الأنماطي. وشيخ الشافعية أبو القاسم عثمان بن سعيد بن يسار الأنماطي الأحول، تلميذ المزني وشيخ ابن سريج. وأبو القاسم الحسن بن المبارك الأنماطي البغدادي المقرئ.
 وأبو بكر أحمد بن يحيى الأنماطي البغدادي تكلم فيه. وأبو بكر بن نيروز الأنماطي، ذكره المصنف في نرز. ومحمد ابن عبد الله بن أبي زيد الأنماطي، ذكر في ت و ث: محدثون.
 وعساء النميط: كزبير: واد بالدهناء ينبت ضروبا من النبات ويقال: بالباء أيضا، وقد تقدم في ن ب ط، وقد ذكره ذو الرمة في قوله:
  فأضحت بوعساء النميط كأنهاذرا الأثل من وادي القرى أو نخيلها أو هو موضع آخر. قال ذو الرمة أيضا:
  فقال أراها بالنميط كأنـهـا                      نخيل القرى جباره وأطاوله والتنميط: الدلالة على الشيء. يقال: من نمط لك هذا، أي من دلك عليه، عن ابن عباد.
 ومما يستدرك عليه: النمط: المذهب والفن. والأنمط: الطريقة. وأنمط له وأوتح بمعنى واحد، عن ابن عباد.
 وذو المشعار مالك بن نمط الهمداني، محركة: صحابي، ذكره المصنف في ش ع ر

### Türkçe

**النمط**، muharreke: bir döşeğin bir dış yüzüdür. Ve **التهذيب**’de: döşeğin dış yüzü. Yahut **الصحاح**’ta olduğu gibi yaygılardan bir tür. Ebû Ubeyd dedi: **النمط**: yol: denir ki: “Bu **النمط**’a yapış”, yani bu yola.

Ve **النمط** ayrıca: şeyden tür ve ondan bir darb. Denir ki: bu, o **النمط**’tan değildir; yani o türden ve darbdan değildir; bu, eşya, ilim ve bunun dışındakiler hakkında söylenir.

Ve **النمط** ayrıca: işleri bir olan insan topluluğu; onu el-Cevherî nakletti; ve hadisi zikretti: “Bu ümmetin hayırlısı orta **النمط**’tur; ona sonradan gelen yetişir, aşırı giden de ona döner.”

Dedim: o, Ali’nin رضي الله عنه sözüdür. Merfû‘ bir hadiste gelen ise: “İnsanların hayırlısı bu orta **النمط**’tur.” Ebû Ubeyd dedi: Ali’nin رضي الله عنه sözünün manası, onun dinde aşırılığı ve eksikliği kerih görmesidir.

Ve **الأساس** ve **النهاية**’de: **النمط**: hevcin üzerine atılan yün bir elbise; onun ince bir tüyü vardır.

Ezherî dedi: Araplar katında **النمط**: boyalı elbiselerden bir darbdir; ve neredeyse **النمط** demezler, ancak kırmızılık yahut yeşillik yahut sarılıktan bir renk sahibi olana; beyazlığa gelince, ona **النمط** denmez.

Cem‘i: **أنماط**; **الصحاح**’ta olduğu gibi **سبب** ve **أسباب** misali. Ondandır: İbn Ömer hadisi: onun bedenini **الأنماط** ile örttüğü. İbn Berrî dedi: kesre ile **نماط** da denir, ayrıca. el-Mütenahhil el-Hüzelî dedi:
“Alâmetler, **النماط**’ın tahbîri gibi” ve o, **جبل** ve **جبال** gibidir. Nisbe: **أنماطي**; **أنصاري** gibi; ve **نمطي**; kıyasa göre tekile nisbetle.

Ve İbnü’l-**أنماطي**: Mısırlı fakih, hâfız, mahir Şâfiî Eş‘arî İsmâil b. Abdullah b. Abdülmuhsin; ve onun oğlu Muhammed b. İsmâil, Dımaşk’ta mukim; künyesi Ebû Bekir; babası ona Ebü’l-Yemen el-Kindî ve Ebü’l-Berekât b. Mulâ‘ib’den semâ‘ ettirdi; Abdülazîz b. el-Ahdar ve el-Müeyyed et-Tûsî ona icâzet verdi; Dımaşk’ta ve Behr’de hadis rivayet etti; 684 senesinde vefat etti; Zehebî’nin tarihindeki gibi.

Vefatı: Ebü’l-Hüseyn Muhammed b. Tâhir el-**أنماطي**; kadı Ebü’l-Ferec el-Muâfâ b. Zekeriyyâ en-Nehrevânî’den semâ‘ etti; 425 senesinde vefat etti. Ve imam muhaddis Abdülvehhâb b. el-Mübârek el-**أنماطي**. Ve Şâfiîlerin şeyhi Ebü’l-Kâsım Osman b. Saîd b. Yesâr el-**أنماطي** el-Ahvel; Müzenî’nin talebesi ve İbn Süreyc’in şeyhi. Ve Bağdatlı kurrâ Ebü’l-Kâsım el-Hasen b. el-Mübârek el-**أنماطي**.

Ve Bağdatlı Ebû Bekir Ahmed b. Yahyâ el-**أنماطي**; hakkında konuşuldu. Ve Ebû Bekir b. Nîrûz el-**أنماطي**; musannif onu **نرز**’de zikretti. Ve Muhammed b. Abdullah b. Ebî Zeyd el-**أنماطي**; **ت** ve **ث**’de zikredildi: muhaddisler.

Ve **وعساء النميط**: **زبير** gibi: ed-Dehnâ’da bir vadi; bitkiden türlü darbler bitirir; ve **الباء** ile de denir; ve **ن ب ط**’ta geçti; ve Zü’r-Rumme onu şu sözünde zikretti:
“Derken **وعساء النميط**’ta sabahladı; sanki o, Vâdî’l-Kurâ’nın ılgın ağacının tohumu yahut hurmalıklarıdır” yahut o, başka bir yerdir. Zü’r-Rumme ayrıca dedi:
“Dedi ki: onu **النميط**’ta görüyorum; sanki o, Kurâ’nın hurmalıklarıdır; onun iri olanları ve uzun olanları.” Ve **التنميط**: bir şeye delâlet etmektir. Denir ki: “Bunu sana kim **نمط** etti?”, yani kim seni ona delâlet ettirdi; İbn Abbâd’dan.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **النمط**: mezhep ve فن. Ve **الأنمط**: yol. Ve “ona **أنمط** etti” ve “**أوتح**” bir manadadır; İbn Abbâd’dan.

Ve Zü’l-Meş‘âr Mâlik b. **نمط** el-Hemdânî, muharreke: sahâbî; musannif onu **ش ع ر**’de zikretti.
