# نمل (ن-م-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%85%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Karınca

- Harfler: ن - م - ل
- Kur'an'da: 4 geçiş · 2 ayet · 4 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [النَّمْلُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D9%84/siga/%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%8E%D9%91%D9%85%D9%92%D9%84%D9%8F.md) | الْفَعْلُ | Karınca | 1 | 1 | [27:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D9%84/ayet/27:18.md) |
| [النَّمْلِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D9%84/siga/%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%8E%D9%91%D9%85%D9%92%D9%84%D9%90.md) | الْفَعْلِ | Karınca | 1 | 1 | [27:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D9%84/ayet/27:18.md) |
| [الْأَنَامِلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D9%84/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%90%D9%84%D9%8E.md) | الْأَفَاعِلَ | Parmak uçları | 1 | 1 | [3:119](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D9%84/ayet/3:119.md) |
| [نَمْلَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D9%84/siga/%D9%86%D9%8E%D9%85%D9%92%D9%84%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | فَعْلَةٌ | Bir karınca | 1 | 1 | [27:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D9%84/ayet/27:18.md) |

## Mücavir kökler — 22 mücavir (32 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عضض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Isırdılar
2. [حطم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B7%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Hutame : Kuru ot demektir
3. [غيظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Öfke
4. [ودي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · İki dağ arasındaki yamaçlardır
5. [سليمان](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Süleyman
6. [جند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ordu demektir
7. [خلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Haliy : Boş arı kovanıdır
8. [شعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Şuurunda olurlar
9. [صدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Okun ön yarısına denir
10. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Sikkin” bıçak demektir
11. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
12. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
13. [ذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sahip
14. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Dahl: Kuytu yer demektir
15. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
16. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
17. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
18. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
19. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Evye kuş yuvası demektir
20. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
21. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dağın sivri noktası demektir
22. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نمل |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [ذرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%B1.md), [دبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%A8.md), [بنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%86.md) |
| Zıt Kök | [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Boyutça küçüklük, hafiflik, yerinde duramayan kıpırtılı hareket ve parçalı toplanma |
| Çekirdek Özet 2 | Karınca topluluğunun mikro ölçekli intizamı ve öfke anında parmak uçlarının seğirip ısırılması |
| Çekirdek Özet 3 | Mikro düzeydeki küçük unsurların kolektif hareketle makro bir nizam ve etki üretmesi |
| Kritik Hata Riski | Karıncayı salt efsanevi bir anlatı figürü, parmak ucunu ise anlamdan yoksun basit bir biyolojik uzantı sayarak kökün dinamik ve psikolojik boyutunu ıskalamak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نم | Gizlice, azar azar, hissedilmez biçimde belirmek, yayılmak, kıpırdamak veya fısıltıyla söz taşımak ([نمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D9%85.md), [نمرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B1%D9%82.md)) | ل | Hafif ve fısıltılı gizil kıpırtının dışa dönük belirli bir yöne yönelmesi, topluca bir hedefe sevk edilmesi, uç noktalara (eklem ve parmak uçlarına) ve minik bedenlere intikal ederek düzenli bir hareket kazanması |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, balık, tohum | Canlılık, süreklilik, içten içe çoğalma ve mikro düzeyde kıpırdanma |
| م | Dalgalanan su | Akışkanlık, çokluk, kitle halinde dalgalanma ve yayılım |
| ل | Çoban değneği | Yönlendirme, sevk edilme, bir amaca bağlanma ve intizam |
| نمل | Minik ve canlı unsurların (ن), kitle halinde dalgalı bir akışla (م), ortak bir istikamete ve nizama doğru sevk edilmesi (ل) |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Karınca; hareketinde hafif ve kıvrak olan, yerinde duramayan atın ayak kıpırtısı; insanın parmak uçlarının durmaksızın kıpırdaması; vücutta karıncalanma hissi veren küçük kabarcık ve yara |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Emevî şairi el-Ahtal, şarabın veya duygusal etkinin damarlara ve bedene yayılışını karıncaların kum tepesindeki kesintisiz yürüyüşüne benzetir: تَدِبُّ دبيباً في العِظامِ كأنّه / دَبيبُ نِمالٍ في نقاً يَتَهَيَّلُ. Muhadram ve Emevî dönemi şairi el-Kumeyt ise söz taşımaktan ve fısıltılı koğuculuk yapmaktan uzak durduğunu bu kökten türeyen fiille bildirir: ولا أزعِجُ الكَلِمَ المُحفِظا / ت للأقربين ولا أُنْمِـلُ |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânü’l-Ahtal.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde نمل kökü, özellikle karınca adı ve küçük boyutlu, sürekli kıpırdayan varlık tasviri etrafında ortak bir leksikal miras barındırır. İbranicede נְמָלָה (nemālāh) biçiminde karıncayı ifade eden sözcük, Doğu Sami kolunda Akatçada namalu veya namlu şeklinde aynı canlı türünü karşılar. Batı Sami ve Aramice/Süryanice katmanında da kökün türevleri küçük adımlarla yürüme, debelenme ve karıncalanma duyumu ile örtüşür. Arapçada bu kök bir yandan böceğin adı olarak sabitleşirken, diğer yandan gövdenin en uç noktası olan ve en hassas kıpırtıları sergileyen parmak uçlarını (الأَنْمُلَة) adlandırmış; ayrıca gizli ve minik adımlarla söz taşımayı (النَّمِيمَة benzeri bir iç yayılımı) anlatacak biçimde semantik alanını genişletmiştir. Dil ailesi içindeki bu paralellik, kökün doğrudan bir alıntı olmayıp en erken Afro-Asyatik/Sami avcı-toplayıcı ve göçebe gözlemlerine dayanan ortak bir tabiat tasviri olduğunu gösterir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament (HALOT), The Assyrian Dictionary (CAD).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Canlı adı, parmak ucu ve seğirme | Karınca adından parmak uçlarına, atın ayak çevikliğine ve bedendeki karıncalanma hissine uzanan somut hareket aktarımı | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice nemālāh, Akatça namalu / namlu | Ortak Sami tabakasında küçük, teşkilatlı böceği ve onun kıpırtılı adımlarını niteleyen kadim isim | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik fauna adlandırmaları | Bazı Berberi ve Çad dillerinde küçük böcek ve karınca türevleriyle fonetik benzerlikler kaydedilmişse de düzenli ses denklikleri sınırlıdır | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; HALOT; Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نمل | Anlamlı | Karınca, parmak ucu, kıpırdanma | Küçük cüsseli canlı, bedensel uç nokta ve hafif sürekli hareket | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نلم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn tarafından mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez |
| منل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn tarafından mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez |
| [ملن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%86.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn tarafından mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez |
| لنم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn tarafından mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez |
| لمن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn tarafından mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نمل | Merkez | Küçük canlı, parmak ucu, seğirme | Mikro ölçekteki teşkilatlı hareket ile öfke ve hassasiyetin uç noktalardaki dışavurumu | Küçük cüsseli karınca ve parmak uçları |
| [ذرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%B1.md) | Komşu | Zerre, minik karınca, saçılma | [ذرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%B1.md) cüsseden ziyade ağırlık ve hacmin sıfıra yakınlığına ve tozumaya odaklanır; نمل ise canlı intizama ve uzva bakar | Minik karınca taneleri ve toz zerresi |
| [دبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%A8.md) | Komşu | Yavaş ve hafif adımlarla yürüme | [دبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%A8.md) bizzat hareketin yavaşlığına ve yerdeki debelenmeye odaklanır; نمل canlının türsel niteliğine ve organ uçlarına yönelir | Yeryüzünde hafif adımlarla yürüyen canlılar |
| [بنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%86.md) | Komşu | Parmak ucu, eklem, sabitleme | [بنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%86.md) parmak uçlarını yapıp etme, biçimlendirme ve eklem bağı olarak ele alır; نمل ise hassasiyet, seğirme ve dişleme odağındadır | Bedenin uç kısımları ve parmak boğumları |
| [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) | Zıt | Hareketsizlik, durulma, sükûnet | نمل sürekli kıpırtı, canlılık ve seğirmeyi ifade ederken [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) tüm devinimin son bulup yatışmasını bildirir | Hareketsiz kalma ve kıpırtısızlık |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نمل | Karınca, parmak uçları, karıncalanma | Hem canlı türünü hem bedensel hassas uç noktayı ve hafif kıpırtıyı kapsar | Kesin |
| Latince | formica, apices digitorum | Karınca, parmak uçları | formica biyolojik türü, apices digitorum ise anatomik uç noktayı karşılar; kökün içkin seğirme nüansını tek başına vermez | Güçlü |
| İngilizce | ant, fingertips, tingling | Karınca, parmak uçları, karıncalanma hissi | ant canlıyı, fingertips uzvu, tingling ise sinirsel karıncalanma ve kıpırdanmayı ayrı ayrı karşılar | Güçlü |
| Almanca | Ameise, Fingerspitzen, Kribbeln | Karınca, parmak uçları, karıncalanmak | Ameise böceği, Fingerspitzen anatomik ucu, Kribbeln ise hareketli seğirme hissini karşılar | Güçlü |
| Fransızca | fourmi, bout des doigts, fourmillement | Karınca, parmak uçları, karıncalanma | fourmillement hem karıncalanmayı hem kaynaşmayı vererek kökün kıpırtılı hareket boyutuna yaklaşır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins-Robert French Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| النَّمْلُ / نَمْلَةٌ | Teşkilatlı, uyarıcı ve mikro ölçekli canlı türü (karınca) | Süleyman aleyhisselamın ordusuna karşı koloniyi ikaz eden ferdi ve kolektif karınca iradesi; Neml [27:18](https://lisan.digital/tr/ayet/27:18.md) |
| الْأَنَامِلَ | Şiddetli öfke, haset ve hıncın psikosomatik dışavurumu (parmak uçları) | Müminlerin durumuna içerleyen münafık ve inkârcıların kinlerinden ötürü parmak uçlarını ısırmaları; Âl-i İmrân [3:119](https://lisan.digital/tr/ayet/3:119.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hayvanların idraki, konuşması ve mucize | Neml suresindeki karıncanın tebaasını uyarması üzerinden gayriinsani varlıkların fıtri idrak, temyiz ve tesbih kabiliyeti | Akıl dışı sanılan mikro varlıkların fıtri kavrayışı |
| Fıkıh | Hayvanların itlafı ve canlı hakları | Karıncanın sebepsiz yere yakılarak veya ezilerek öldürülmesinin caiz olup olmaması; eziyet vermedikçe itlafının nehyedilmesi | Dokunulmazlık ve haksız itlaftan menedilme |
| Tefsir | Temsil, teşhis ve kinaye tahlili | Bir karıncanın uyarıcı bir üslupla konuşması ve inkârcıların öfkeden parmak uçlarını ısırmalarının kinai derinliği | Teşkilat şuuru ve bastırılamayan psikosomatik haset |
| Hadis | Canlılara merhamet ve nehiy hükümleri | Karınca, arı, hüdhüd ve göçeğenin öldürülmesini yasaklayan nebevi buyruklar ile bir karınca tarafından ısırılan nebinin bütün yuvayı yakması üzerine gelen ilahi ikaz | Ümmetlerden bir ümmet olma ve tesbih şuuru |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtri tesbih ve hiyerarşi | Mikro varlığın kulluğu | Varlık hiyerarşisinde kibrin kırılması | En küçük canlı topluluğunun dahi kendi varoluşsal yasası ve ilahi tesbihi içinde yer aldığını kavratır | Kesin |
| İlmi | Biyo-iletişim ve kolektif zekâ | Dağıtık ağ mekanizması | Tehdit anında anlık enformasyon yayılımı | Karıncanın sesi ve salgısıyla koloniyi organize etmesi, mikro biyolojideki kolektif karar süreçlerine karşılık gelir | Güçlü |
| Siyasi | Kamu güvenliği ve erken uyarı | Erken uyarı ve sivil savunma refleksi | Tebaayı tehlikeden koruma ve sığınak stratejisi | Bir lider ferdin yaklaşan tehlikeyi görüp kitleyi düzenli bir biçimde korunaklı alanlara sevk etmesi | Güçlü |
| İktisadi | İhtiyat ve aşırı hırsın bedeli | Tedbir / Haset tüketimi | İhtiyatlı üretim ve hasedin enerjiyi tüketmesi | Karıncanın azık toplamadaki disiplinine karşılık, parmak ısıran hasetçinin kendi enerjisini tüketmesi | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürü zekâsı ve karınca kolonisi optimizasyonu | Merkezi bir lider olmaksızın yerel etkileşimlerle en kısa yolu ve optimum çözümü bulan dağıtık algoritmik yapılar | Kesin |
| Beşeri bilimler | Psikosomatik gerilim ve mikro sosyolojik örgütlenme | Bastırılmış öfke ve hasedin bedenin uç noktalarında somutlaşması ile tabandan gelen kolektif savunma dayanışması | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Karıncayı yalnızca masalsı ve biyolojik bir ayrıntı; parmak ucunu ise salt anatomik bir et parçası sayarak bağlamdan koparmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Karınca, mikro planda tam bir siyasi ve toplumsal duyarlılık timsalidir; parmak ucu ise insan ruhundaki kin ve hasedin bedene vuran en keskin sismografıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Neml suresindeki ibretli iletişimi mitolojik bir anlatı olarak algılayıp evrensel sivil savunma dersini kaçırmak; münafıkların kinini anlatan sahneyi kuru bir öfke tasvirine indirgemek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık nizamında hiçbir canlının şuursuz ve başıboş olmadığını, en küçük cüsseli varlıkların dahi yüksek bir sevk ve idareye sahip bulunduğunu; insanın iç dünyasındaki hasedin ise en uç organlara kadar taşarak bedeni tükettiğini gösterdiği için önemlidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Süleyman aleyhisselamın mucizevi ordusunun geçtiği sahnelerde (Neml [27:18](https://lisan.digital/tr/ayet/27:18.md)) ve münafıkların müminlere duyduğu gizli düşmanlığın ifşa edildiği ayetlerde (Âl-i İmrân [3:119](https://lisan.digital/tr/ayet/3:119.md)) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hayvanlar alemini akıl ve idrakten tamamen yoksun mekanik otomatlar sayan dar pozitivist yaklaşımı ve inkârcıların öfkelerini salt sözel bir durumdan ibaret gören yüzeysel algıyı düzeltir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Boyutça küçük, hafif ve durmaksızın kıpırdayan canlı varlık; bu hareketliliği taşıyan beden uç noktaları ve parmak uçları.
- Soyut anlam: Mikro unsurların kesintisiz devinimiyle oluşan kolektif intizam; içsel gerilimlerin en hassas sınırlarda dışa vurulması.
- Sistematik karşılık: Dağıtık birimlerin yerel sinyallerle oluşturduğu kolektif erken uyarı nizamı ve psikosomatik haset dinamiği.
- LaTeX modeli: $$ \lim_{n \to \infty} \sum_{i=1}^{n} \delta_i \cdot \vec{u}_i = \vec{\Psi}_{\Omega} $$
- LaTeX açıklaması: Modelde $\delta_i$, mikro ölçekteki tekil birimin (karınca veya parmak ucu hücresi gibi son derece küçük cüsseli ve hassas öğenin) kütle ve eylem payını; $\vec{u}_i$, bu birimin gösterdiği hafif, kesintisiz ve yönelimsel hareket vektörünü; $n$, mikro birimlerin çokluğunu; $\vec{\Psi}_{\Omega}$ ise bu parçalı ve minik devinimlerin toplamından hasıl olan makro teşkilatlı uyarıyı, kolektif düzeni veya psikosomatik kinetik etkiyi temsil eder.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%85%D9%84/occurrences?meal=IK

### [Ali İmran 3:119](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D9%84/ayet/3:119.md) — الْأَنَامِلَ

هَأَنْتُمْ أُولَاءِ تُحِبُّونَهُمْ وَلَا يُحِبُّونَكُمْ وَتُؤْمِنُونَ بِالْكِتَابِ كُلِّهِ وَإِذَا لَقُوكُمْ قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَوْا عَضُّوا عَلَيْكُمُ الْأَنَامِلَ مِنَ الْغَيْظِ قُلْ مُوتُوا بِغَيْظِكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

Meal (IK): İşte siz; öyle kimselersiniz ki; onlar sizi sevmezken, siz onları seversiniz. Ve kitabın bütününe inanırsınız. Onlar ise ancak sizinle karşılaştıkları zaman; İman ettik, derler. Yalnız başlarına kaldıkları vakit de, size karşı öfkeden parmaklarını ısırırlar. De ki: Öfkenizden ölün. Gerçekten Allah, göğüslerin özünü bilir.

### [Neml 27:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D9%84/ayet/27:18.md) — النَّمْلِ · نَمْلَةٌ · النَّمْلُ

حَتَّى إِذَا أَتَوْا عَلَى وَادِ النَّمْلِ قَالَتْ نَمْلَةٌ يَاأَيُّهَا النَّمْلُ ادْخُلُوا مَسَاكِنَكُمْ لَا يَحْطِمَنَّكُمْ سُلَيْمَانُ وَجُنُودُهُ وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ

Meal (IK): Nihayet karıncaların bulunduğu vadiye geldiklerinde bir karınca dedi ki: Ey karıncalar, yuvalarınıza girin. Süleyman ve orduları farkına varmadan sakın sizi ezmesin.

## Sözlükler (11)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب اللام والنون والميم معهما
ن م ل مستعمل فقط
نمل:
النَّملُ: قروحٌ تَخْرُجُ في الجَنْبِ، ورُقيَتُها: أَنْ يُقال: العَرُوسُ تَحْتَفِل، وتَقتالُ وتَكْتَحل، غير أن لا تَعْصي الرَّجُل...
والنَّمْلُ، والجميع: النِّمال، والواحدة: نَمْلة، قال:
تَدِبُّ دبيباً في العِظامِ كأنّه		دَبيبُ نِمالٍ في نقاً يَتَهَيَّلُ
ورجلٌ نَمِلٌ: نمّام، قال الكميت:
ولا أزعِجُ الكَلِمَ المُحفِظا		تِ للأقربينَ ولا أُنْمِـلُ
أي: لا أمشي بالنَّميمة، وهي: النّملة.
ورَجُلٌ نَمِلُ الأَصابع: لا يكاد يَكُفُّ عن العَبَث بأصابعه، وكذلك يُقالُ للفَرَس الذي لا يكاد يستقرّ: إنّه لَنَمِلُ القوائم.
والنَّمَلُ: الخَدَرُ، تقول: نَمِلَتْ يَدُهُ نَمَلاً.
والأَنْمُلةُ: المَفصِل الأعلى الذّي فيه الظُّفْرُ من الإصْبَع.. ورجل مُؤَنمَلٌ الأصابع، أي: غليظ أطرافها.
ويقال له: نَمِلٌ، نعت له في الغِلَظ... والنَّمِلُ: الرّجل الذّي لا ينظُرُ إلى شيءٍ إلاّ عَمِلَهُ.
والنّملة: مَشَقٌّ في حافر الدّابّة.
والنَّأْملةُ: مَشْيُ المُقَيَّد.. يُنَأْمِل في قيده.. والبعيرُ يُنَأْمِلُ في مَشْيه.
وكتابٌ مُنَمَّلٌ: مكتوبٌ، هُذَليّة.

##### Türkçe

باب **اللام** و**النون** و**الميم** معهما
**ن م ل** kullanılır, yalnızca

**نمل**:
**النَّملُ**: yan tarafta çıkan yaralar; onun rukyesi: “**العَرُوسُ** hazırlanır, ve savaşır ve sürme çeker; ancak erkeğe karşı gelmemek üzere...” denilmesidir...
Ve **النَّمْلُ**; çoğulu: **النِّمال**; teki: **نَمْلة**. Dedi ki:
عِظام içinde bir debîb ile debîb eder; sanki o, yığılıp dökülen ince kumda **نِمال** debîbidir.

Ve bir adam **نَمِلٌ**: koğucu. Kümeyt dedi ki:
Ve ben, yakınlara karşı öfkelendiren sözü rahatsız etmem; ve ben **أُنْمِـلُ** etmem.
Yani: koğuculukla yürümem; o da: **النّملة**’dir.

Ve **نَمِلُ الأَصابع** bir adam: parmaklarıyla oynamaktan neredeyse el çekmez; ve neredeyse durulmaz olan at için de böyle denir: “Şüphesiz o, **نَمِلُ القوائم**’dır.”

Ve **النَّمَلُ**: uyuşma; “eli **نَمَلاً** uyuştu” dersin.

Ve **الأَنْمُلةُ**: parmağın, tırnağın bulunduğu üst eklemidir.. Ve **مُؤَنمَلٌ الأصابع** bir adam: yani, uçları kalın.

Ve ona **نَمِلٌ** denir; kalınlıkta ona sıfat olarak... Ve **النَّمِلُ**: bir şeye bakmaz ki onu yapmış olmasın olan adamdır.

Ve **النّملة**: binek hayvanının tırnağında bir yarık.

Ve **النَّأْملةُ**: bağlanmışın yürüyüşü.. bağında **يُنَأْمِل** eder.. ve deve yürüyüşünde **يُنَأْمِلُ** eder.

Ve **مُنَمَّلٌ** bir kitap: yazılmış; Hüzeyliyye.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ل ن م
نمل : ثعلب ، عن ابن الأعرابي : نَمّل ثوبَك ، والقُطْه ، أي ارفأه . ورَجُل نَمِل : حاذِق . وغلام نَمِل ، أي عَبِث .
سَلمة ، عن الفراء : نَمِل في الشَّجر يَنْمَل نَمَلاً ، إذا صَعِد فيها .
شمر ، وأبو عبيد : نَمِل الرَّجل ، وأَنْمل ، إذا نمّ ؛ وأَنْشد :
ولا أُزعج الكَلمِ المُحْفِظَا
تِ للأَقْربين ولا أُنْمِل
وفي حديث النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( عَلّمي حَفْصَة رُقْيَة النَّمْلة ) .
قال أبو عبيد : قال الأصمعي : هي قُروح تَخْرج في الجَنب وغيره .
قال : وأما النّملة ، فهي النَّميمة .
ورجل نَمِل ، إذا كان نمّاماً .
سلمة ، عن الفراء : النّملة : قروح تخرج بالجَنْب . وجمعها : نَمل .
قال : والنَّملة : النَّميمة . وجمعها : نَمل . والنملة : المشية المقاربة . وجمعها : نَمل .
أبو نصر ، عن الأصمعي : تقول المجوس : إن وَلد الرجل إذا خرجت به النملة فخطّ عليها ابنُه من أُخته أو بنته برأ ؛ وأَنْشد لبعض العرب :
ولا عَيب فينا غَيْر عِرْق لِمَعْشر
كرامٍ وأنّا لا نَخُط على النّمْل
قال أبو العباس : وأنشدناه ابن الأعرابي لا نحط بالحاء ، وفَسره : إنا كرام ولا نأتي بُيوت النمل في الجدب لِنحفر على ما جَمع لنأكله .
الليث : كتاب مُنَمّل ، مكتوب ، هذليّة .
قال ، والنَّمل : الرجل الذي لا ينظر إلى شيء إلا عَمِله .
قال : وجمع النّمل : نمال ؛ وقال الأخطل :
دَبيبُ نِمالٍ في نَقاً يَتَهيّل
ورَجُلٌ نَمِل الأصابع ، إذا كان كثير العَبَث .
أو كان خفيف الأصابع في العَمل .
وفرس نَمِل القوائم ، لا يَكادَ يَستقرّ .
والأُنْمُلة : المَفْصل الأعلى الذي فيه الظفر من الإصبع .
ورَجُلٌ مُؤَنْمَل الأصابع ، أي غَليظ أطرافها في قِصر .
قال : والنّأْمَلة : مَشْي المُقَيّد .
والنَّملة : مَشقّ في حافر الدابّة .
أبو عُبيد : النَّملة : شقّ في الحافر من
الأشعر إلى طرف السُّنبك .
ونهى النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) عن قتل النَّحلة والنَّملة .
وأخبرني المُنذري عن الحَرْبيّ : النَّمل : ما كان لها قوائم .
فأما الصّغار ، فهي الذَّرّ .
قال : والنّمل يسكن البراريّ والخرابات ولا يُؤْذي الناس ، والذرّ يُؤْذي .
ويقال نَمّلت فلاناً ، أي أَقلقته وأَعْجلته ؛ وأنشد الأصمعي :
فإنّي ولا كُفْران لله آيةٌ
لِنَفسي لقد طالَبْتُ غير مُنَمَّل
أي : غير مُرْهق ولا مُعْجل عمّا أُريد .

##### Türkçe

ل ن م
**نمل**: Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **نَمّل** elbiseni ve **القُطْه**’yi; yani onu yamala. Ve **رَجُل نَمِل**: mahir. Ve **غلام نَمِل**; yani oyunbaz.

Seleme, Ferrâ’dan: **نَمِل** ağaçta **يَنْمَل نَمَلاً**, onda yukarı çıktığı zaman.

Şemmer ve Ebû ʿUbeyd: **نَمِل** adam, ve **أَنْمل**, eğer (söz) taşıdıysa; ve inşad etti:
ولا أُزعج الكَلمِ المُحْفِظَا
تِ للأَقْربين ولا أُنْمِل

Ve Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) hadisinde: (Hafsa’ya **رُقْيَة النَّمْلة**’yi öğret).

Ebû ʿUbeyd dedi: Asmaʿî dedi: O, yan ve başkasında çıkan yaralardır.

Dedi: **النّملة**’ye gelince, o **النَّميمة**’dir.

Ve **رجل نَمِل**, eğer söz taşıyan olduysa.

Seleme, Ferrâ’dan: **النّملة**: yanda çıkan yaralar. Çoğulu: **نَمل**.

Dedi: ve **النَّملة**: **النَّميمة**. Çoğulu: **نَمل**. Ve **النملة**: yakın (kısa adımlı) yürüyüştür. Çoğulu: **نَمل**.

Ebû Nasr, Asmaʿî’den: Mecûsîler derler: erkeğin çocuğu, **النملة** onunla çıktığı zaman, kızkardeşinden olan oğlu yahut kızı onun üzerine çizgi çekerse iyileşir; ve bazı Araplardan inşad etti:
ولا عَيب فينا غَيْر عِرْق لِمَعْشر
كرامٍ وأنّا لا نَخُط على النّمْل

Ebû’l-ʿAbbâs dedi: Bunu bize İbnü’l-Aʿrâbî **لا نحط** (ح ile) diye inşad etti; ve onu şöyle açıkladı: Biz kerimiz ve kıtlıkta **النمل** evlerine gelmeyiz; onun topladığını kazıp üstüne (işaret) koymak için, onu yiyelim diye.

Leys: **كتاب مُنَمّل**: yazılmış (kitap); Huzeyl lehçesidir.

Dedi: ve **النَّمل**: hiçbir şeye bakmaz ki onu yapmış olmasın (yapan) adamdır.

Dedi: ve **النّمل**’in çoğulu: **نمال**; ve Ahtal dedi:
دَبيبُ نِمالٍ في نَقاً يَتَهيّل

Ve **رَجُلٌ نَمِل الأصابع**, eğer çokça oyunbaz olduysa.

Yahut işte parmakları hafif olduysa.

Ve **وفرس نَمِل القوائم**, neredeyse yerleşip durmaz.

Ve **الأُنْمُلة**: parmağın tırnağın bulunduğu üst eklemdir.

Ve **رَجُلٌ مُؤَنْمَل الأصابع**; yani uçları kısalık içinde kalın.

Dedi: ve **النّأْمَلة**: bağlanmışın yürüyüşüdür.

Ve **النَّملة**: binek hayvanının tırnağında bir yarıktır.

Ebû ʿUbeyd: **النَّملة**: **الأشعر**’den **السُّنبك**’in ucuna kadar tırnaktaki yarıktır.

Ve Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) **النَّحلة** ve **النَّملة**’yi öldürmekten nehyetti.

Ve Münzirî bana Harbî’den haber verdi: **النَّمل**: onun için bacaklar olan şeydir.

Küçüklere gelince, onlar **الذَّرّ**’dür.

Dedi: ve **النّمل** kırları ve harabeleri mesken tutar ve insanlara eziyet etmez; **الذرّ** ise eziyet eder.

Ve denir: **نَمّلت** falancayı; yani onu tedirgin ettin ve acele ettirdin; Asmaʿî inşad etti:
فإنّي ولا كُفْران لله آيةٌ
لِنَفسي لقد طالَبْتُ غير مُنَمَّل

Yani: istediğim şeyden dolayı bunaltılmış ve acele ettirilmiş olmayan.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والميم وما يثلثهما)
(نمي)  النون والميم والحرف المعتلّ أصلٌ واحدٌ يدلُّ على ارتفاع وزِيادة.
ونمَى المالُ ينمِي: زاد. ونَمَى الخِضَابُ يَنْمِي ويَنُمو، إذا زاد حمرةً وسواداً. وتنمَّى([1]) الشَّيء: ارتفعَ من مكانٍ إلى مكان. قال:
يا حُبَّ ليلَى لا تغيَّرْ وازدَدِ *** وانمِ كما يَنْمِي الخضابُ في اليَدِ([2])وانتمَى فلانٌ إلى حَسبِهِ: انتسَب. ونَمَّيْتُ الحديثَ: أشعتُه، ونَمَيْتُه بالتخفيف، والقياس فيهما واحد. والنَّاميَة: الخَلْق، لأنَّهم يَنْمُون، أي يزيدون: وفي الحديث: "لا تَمْثُلُوا بنامِيَةِ الله". ويقال: نمَّيتُ النار. إذا ألقيتَ عليها شَيُوعاً. ويقال: نَمَتِ الرّمِيّةُ، إذا ارتفعَتْ وغابت ثم ماتت، وأنْماها صاحِبُها. قال:
فهي لا تَنْمِي رمِيَّتُه *** ما لَه لا عُدَّ من نَفرِهْ([3])وفي الحديث: "كل ما أصْمَيْتَ ودع ما أنميت".
(نمر)  النون والميم والراء أصلانِ: أحدهما لونٌ من الألوان، والآخر يدلُّ على نُجوعِ شراب.
فالأوَّل النَّمِر، معروف، من اختلاط السَّواد والبياض في لونِه، غير أنَّ البياضَ أكثر. ومن النَّمر اشتُقَّ لون السَّحاب النُّمْر، وكذلك النَّعَم النُّمْر فيها سواد وبياض. وكذلك النَّمِرَة، إنما هي كساءٌ ملوَّن مخطَّط. وتنمَّر لي فلانٌ: تهدَّدني. وتحقيقُه لَبِس لي جلد النَّمِر.
والأصل الآخر النَّمير، وهو الماء العَذْبُ النّامِي في الجسدِ الناجعُ. ثم يستعار فيقال [حَسَبٌ([4])] نَمِيرٌ، أي زاكٍ.
(نمس)  النون والميم والسين ثلاثُ كلمات: إحداها تدلُّ على سَتْرِ شيء، والأخرى على لونٍ من الألوان، والثالثة على فسادِ شيءٍ من الأشياء. فالأولى النَّاموس: وهو صاحب سِرِّ الإنسان. ونَمَسَ: قالَ حديثاً في سِرّ وستر. والنَّاموس: قُتْرَة الصَّائد. وفي مُصَنَّف الغريب: النَّاموس جَبْرَئِيل عليه السلام. والأصل كلُّه واحد. ونامَسْتُ فلاناً منامسةً: سارَرْته وجعلتُه موضعاً لِسرِّي. قال ابن دُرَيد: وكلُّ شيءٍ سترتَ به([5]) شيئاً فهو ناموسٌ له.
والثالثة* النَّمَس: الكَدَر([6]) في اللَّون. يقال القطا النُّمْس، لأنَّ في لونها كُدْرة. والنَّمَس: فسادُ السَّمْنِ والغالية وكلِّ طِيب. والنِّمْس: دُوَيْبَّة، سمِّيت للونها. فأمَّا قول حميد([7]):
* كتَواهُقِ النِّمْسِ *
فيقال: إنّه أراد هذه الدّوابّ. ورواه أبو سَعِيد: "النُّمْس"، قال: وهي القَطا جمع أنْمَس.
(نمش)  النون والميم والشين أصلٌ يدلُّ على تخطيطٍ في شيء. منه النَّمَش، وهي خُطوط النُّقوش، والنَّعت نَمِشٌ. ومن الباب النَّمْش كما يفعله العابثُ([8]) إذا التقط شيئاً وخَطَّط بأصابعه. قال:
* قلتُ لها وأُولِعَتْ بالنَّمْشِ([9]) *
ونَمَشَ الجرادُ الأرضَ: جَرَدَها.
(نمص)  النون والميم والصاد أُصَيلٌ يدلُّ على رِقّة شَعَْرٍ أو نتف لـه. فالنَّمَص: رِقَّة الشَّعر. والمِنْماص: المِنْقاش. وشعرٌ نميصٌ، ونبتٌ نميصٌ: نتفَتْه الماشيةُ بأفواهها.
(نمط)  النون والميم والطاء كلمةٌ تدلُّ على اجتماع. والنَّمَط: جماعةٌ من الناس. وفي الحديث([10]): "خير هذه الأمَّة النَّمَط الأوسط، يَلْحَقُ بهم([11]) التَّالي ويرجع إليهم الغالي".
(نمغ)  النون والميم والغين كلمةٌ تدلُّ على أعلى شيء. ونَمغَة الجبل: أعلاه. والنَّمَغة: ما تحرَّكَ من يافوخ الصَّبِيّ أوّلَ ما يُولَد.
(نمق)  النون والميم والقاف أُصَيلٌ يدلُّ على تحسينِ شيء وتجويده. ونَمَقْتُ الكتاب ونَمَّقْتُه: نقَشتُه وصَوَّرْتُه. قال:
كأنَّ مَجَرَّ الرّامساتِ ذيولَها *** عليه قَضيمٌ نمَّقته الصَّوَانِعُ([12])
(نمل)  النون والميم واللام كلماتُه تدلُّ على تجمُّعٍ في شيء وصِغَرٍ وخِفَّة. منه النَّمل: جمع نَمْلة. وطعامٌ منمولٌ: أصابه النَّمل. وفرسٌ نَمِلُ القَوائِمِ: خفيفُها، كأنَّها شُبِّهَتْ بالنَّمْل. والنَّمْلة: قَرْحَةٌ تخرُج في الجَنْبِ، كأنَّها سمِّيَت بها لتفشِّيها وانتشارها، شبِّهت بالنَّملةِ ودَبِيبِها. والأَنْمُلَة: واحدة الأنامل، وهي أطراف الأصابع.
ويقولون وليس من هذا: إنَّ النَّمْلَة: شَقٌّ يكون في حافر الفرس من الأشْعَر إلى المَقَطّ.
ومما شذّ عن الباب النُّمْلة بالضم في النون والسكون في الميم([13]) هي النَّميمة. ويقال: نَمَل، إذا نَمَّ.
--------------ـــ
([1])  في الأصل: "تمنى"، صوابه في المجمل واللسان. وشاهده قول القطامي:
فأصبح سيل ذلك قد تنمى  *** إلى من كان منزله يفاعا
([2])  هذه هي الرواية المشهورة كما نص ابن سيده. انظر اللسان. ويروى: "وانم كما ينمو".
([3])  لامرئ القيس في ديوانه 153 واللسان (نمى)، والرواية فيهما: "فهو لا تنمى".
([4])  التكملة من المجمل واللسان.
([5])  في الجمهرة (3: 52): "فيه".
([6])  في الأصل: "والكدر".
([7])  في المجمل: "جميل".
([8])  في الأصل: "العائب"، صوابه في المجمل.
([9])  وكذا ورد إنشاده في المجمل. وفي اللسان: "قال لها".
([10])  هو من كلام علي بن أبي طالب رضي الله عنه، كما في اللسان.
([11])  في الأصل: "بها"، وأثبت نص المجمل واللسان.
([12])  للنابغة الذبياني في ديوانه 50 واللسان (نمق، قضم) وقد سبق في (قضم).
([13])  هي مثلثة النون، ويقال في لغة رابعة "النميلة" كالنميمة وزناً ومعنىً.

ـ

##### Türkçe

(نûn ve **ميم** ve ikisini üçleyen şeyler bâbı)

(**نمي**)  **النون** ve **الميم** ve illetli harf tek bir asıldır; yükselmeye ve artmaya delâlet eder.
Ve **نمَى المالُ ينمِي**: arttı. Ve **نَمَى الخِضَابُ يَنْمِي ويَنُمو**; kızıllık ve karalıkça arttığı zaman. Ve **تنمَّى**([1]) şey: bir yerden bir yere yükseldi. Dedi ki:
يا حُبَّ ليلَى لا تغيَّرْ وازدَدِ *** وانمِ كما يَنْمِي الخضابُ في اليَدِ([2])Ve **وانتمَى** falan kendi hasebine: intisap etti. Ve **نَمَّيْتُ الحديثَ**: onu yaydım; ve **نَمَيْتُه** tahfîf ile; ikisinde de kıyas birdir. Ve **النَّاميَة**: yaratılış; çünkü onlar **يَنْمُون**; yani artarlar. Ve hadiste: “**لا تَمْثُلُوا بنامِيَةِ الله**”. Ve denir: **نمَّيتُ النار**; üzerine odun kırıntıları attığın zaman. Ve denir: **نَمَتِ الرّمِيّةُ**; yükseldiği ve kaybolduğu sonra öldüğü zaman; ve onu sahibi **أنْماها**. Dedi ki:
فهي لا تَنْمِي رمِيَّتُه *** ما لَه لا عُدَّ من نَفرِهْ([3])Ve hadiste: “**كل ما أصْمَيْتَ ودع ما أنميت**”.

(**نمر**)  **النون** ve **الميم** ve **الراء** iki asıldır: birisi renklerden bir renktir; diğeri içeceğin fayda vermesine delâlet eder.
Birincisi **النَّمِر**; bilinen (şey); renginde siyahlık ve beyazlığın karışmasındandır; ancak beyazlık daha çoktur. Ve **النَّمر**’den **السَّحاب النُّمْر** bulutunun rengi türetilmiştir; ve yine **النَّعَم النُّمْر**: onda siyahlık ve beyazlık vardır. Ve yine **النَّمِرَة**: ancak renkli çizgili bir örtüdür. Ve **تنمَّر** bana falan: beni tehdit etti. Ve tahkiki: bana **النَّمِر** derisini giydi.
Diğer asıl **النَّمير**’dir; o, bedende artan, fayda veren tatlı sudur. Sonra ödünç alınır da denir: [**حَسَبٌ**([4])] **نَمِيرٌ**; yani temiz, artıcı.

(**نمس**)  **النون** ve **الميم** ve **السين** üç kelimedir: birisi bir şeyin örtülmesine delâlet eder; diğeri renklerden bir renge; üçüncüsü şeylerden bir şeyin bozulmasına. Birincisi **النَّاموس**: o, insanın sırrının sahibidir. Ve **نَمَسَ**: gizlilik ve örtü içinde bir söz söyledi. Ve **النَّاموس**: avcının ağı. Ve **مُصَنَّف الغريب**’de: **النَّاموس** Cebrâil’dir, عليه السلام. Ve asılın hepsi birdir. Ve **نامَسْتُ** falanı **منامسةً**: onunla gizlice konuştum ve onu sırrım için bir yer kıldım. İbn Düreyd dedi: Senin bir şeyle([5]) bir şeyi örttüğün her şey, onun için **ناموسٌ**’tur.
Üçüncüsü* **النَّمَس**: renkteki bulanıklık([6]). **القطا النُّمْس** denir; çünkü onun renginde bulanıklık vardır. Ve **النَّمَس**: içyağının ve güzel kokulu yağın ve her hoş kokunun bozulmasıdır. Ve **النِّمْس**: küçük bir canlı; rengi sebebiyle adlandırılmıştır. حميد([7])’in sözüne gelince:
* كتَواهُقِ النِّمْسِ *
denir ki: o, bu canlıları kastetmiştir. Ve Ebû Saîd “**النُّمْس**” diye rivayet etti; dedi ki: o, **القطا**’dır; **أنْمَس**’in çoğulu.

(**نمش**)  **النون** ve **الميم** ve **الشين** bir asıldır; bir şeyde çizgilemeye delâlet eder. Ondan **النَّمَش**: o, nakışların çizgileridir; ve sıfat **نَمِشٌ**’tir. Ve bâbdan **النَّمْش**: oyalananın([8]) yaptığı gibi; bir şeyi topladığı ve parmaklarıyla çizgilediği zaman. Dedi ki:
* قلتُ لها وأُولِعَتْ بالنَّمْشِ([9]) *
Ve **نَمَشَ الجرادُ الأرضَ**: onu soydu (çıplak bıraktı).

(**نمص**)  **النون** ve **الميم** ve **الصاد** bir küçük asıldır; bir kılın inceliğine yahut onun yolunmasına delâlet eder. O hâlde **النَّمَص**: kılın inceliğidir. Ve **المِنْماص**: cımbızdır. Ve **شعرٌ نميصٌ** ve **نبتٌ نميصٌ**: davar onu ağızlarıyla yoldu.

(**نمط**)  **النون** ve **الميم** ve **الطاء** toplanmaya delâlet eden bir kelimedir. Ve **النَّمَط**: insanlardan bir topluluktur. Ve hadiste([10]): “**خير هذه الأمَّة النَّمَط الأوسط، يَلْحَقُ بهم**([11]) **التَّالي ويرجع إليهم الغالي**”.

(**نمغ**)  **النون** ve **الميم** ve **الغين** en üst şeye delâlet eden bir kelimedir. Ve **نَمغَة الجبل**: onun en üstü. Ve **النَّمَغة**: çocuğun bıngıldağından doğduğu ilk vakit hareket eden şey.

(**نمق**)  **النون** ve **الميم** ve **القاف** bir küçük asıldır; bir şeyi güzelleştirmeye ve onu iyi yapmaya delâlet eder. Ve **نَمَقْتُ الكتاب ونَمَّقْتُه**: onu nakşettim ve tasvir ettim. Dedi ki:
كأنَّ مَجَرَّ الرّامساتِ ذيولَها *** عليه قَضيمٌ نمَّقته الصَّوَانِعُ([12])

(**نمل**)  **النون** ve **الميم** ve **اللام** kelimeleri bir şeyde toplanmaya ve küçüklüğe ve hafifliğe delâlet eder. Ondan **النَّمل**: **نَمْلة**’nin çoğulu. Ve **طعامٌ منمولٌ**: ona **النَّمل** isabet etti. Ve **فرسٌ نَمِلُ القَوائِمِ**: ayakları hafif; sanki **النَّمْل** ile benzetilmiştir. Ve **النَّمْلة**: böğürde çıkan bir yaradır; yayılması ve dağılması sebebiyle onunla adlandırılmış gibidir; **النَّملة**’ye ve onun yürüyüşüne benzetilmiştir. Ve **الأَنْمُلَة**: **الأنامل**’in bir tanesi; o, parmak uçlarıdır.
Ve derler ki—bu bundan değildir—: **النَّمْلَة**: atın tırnağında **الأشْعَر**’den **المَقَطّ**’a kadar olan bir yarıktır.
Ve bâbdan şâz olan şeylerden: **النُّمْلة** (nûn’un dammesi ve mîm’in sükûnu ile)([13]) **النَّميمة**’dir. Ve denir: **نَمَل**; **نَمَّ** ettiği zaman.

--------------ـــ
([1]) Asılda: “تمنى”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır. Şahidi **القطامي**’nin sözü:
فأصبح سيل ذلك قد تنمى  *** إلى من كان منزله يفاعا
([2]) Bu, İbn Sîde’nin belirttiği üzere meşhur rivayettir. **اللسان**’a bak. “وانم كما ينمو” diye de rivayet edilir.
([3]) İmru’ul-Kays’ın divanında 153 ve **اللسان** (**نمى**)’da; ikisinde de rivayet: “فهو لا تنمى”.
([4]) Tekmile **المجمل** ve **اللسان**’dandır.
([5]) **الجمهرة** (3: 52)’de: “فيه”.
([6]) Asılda: “والكدر”.
([7]) **المجمل**’de: “جميل”.
([8]) Asılda: “العائب”; doğrusu **المجمل**’dedir.
([9]) **المجمل**’de inşadı böyle gelmiştir. **اللسان**’da: “قال لها”.
([10]) **اللسان**’da olduğu üzere, Ali b. Ebî Tâlib رضي الله عنه’un sözündendir.
([11]) Asılda: “بها”; **المجمل** ve **اللسان** metni sabit kılındı.
([12]) Nâbiga ez-Zübyânî’nindir; divanında 50 ve **اللسان** (**نمق**، **قضم**)’da; (**قضم**)’da daha önce geçti.
([13]) O, **النون**’un üçlü okunuşlusudur; dördüncü bir dilde “النميلة” denir; vezin ve mânâca **النميمة** gibi.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D9%84/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قال تعالى: ﴿قالت نملة يا أيها النمل﴾ [النمل/18] وطعام منمول: فيه النمل، والنملة: قرحة تخرج بالجنب تشبيها بالنمل في الهيئة، وشق في الحافر، ومنه: فرس نمل القوائم: خفيفها. ويستعار النمل للنميمة تصورا لدبيبه، فيقال: هو نمل، وذو نملة، ونمال. أي: نمام، وتنمل القوم: تفرقوا للجمع تفرق النمل، ولذلك يقال: هو أجمع من نملة (مجمع الأمثال 1/188)، والأنملة: طرف الأصابع، وجمعه: أنامل.

##### Türkçe

- Yüce Allah dedi ki: ﴿**قالت نملة يا أيها النمل**﴾ [النمل/18]. Ve **طعام منمول**: içinde **النمل** bulunan (yemek). Ve **النملة**: yan tarafta çıkan bir çıban; görünüşte **النمل**e benzetme yoluyla. Ve (o): toynakta bir yarık. Ondan: **فرس نمل القوائم**: bacakları hafif olan. Ve **النمل**, yürüyüşünün sürünüşü tasavvur edilerek **النميمة** için ödünç alınır; şöyle denir: o, **نمل**dir; ve **ذو نملة**; ve **نمال**. Yani: **نمام**. Ve **تنمل القوم**: **النمل**in toplanmak için dağılması gibi, toplamak için dağıldılar. Bundan dolayı denir: o, **أجمع من نملة**dir (مجمع الأمثال 1/188). Ve **الأنملة**: parmakların ucu; onun çoğulu: **أنامل**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن م ل
هو ‏"‏ أضبط من نملة ‏"‏ وكأنه مدج النّمال‏.‏
قال الأخطل‏:‏ تدبّ دبيباً في العظام كأنه دبيب نمال في نقاً يتهيّل وطعام منمول‏.‏
ورجل نمل الأنامل وقد نملت يده إذا لم تكفّ عن العبث‏.‏
ويقال للفرس النشيط الذي لا يستقرّ مرحاً‏:‏ إنه لنمل القوائم‏.‏
وتنمّل القوم‏:‏ تحرّكوا وتمّوجوا‏.‏

##### Türkçe

ن م ل
O, “**أضبط من نملة**”dir; sanki **النّمال**’ın **مدج**’idir.
**الأخطل** dedi ki:
Kemiklerde, sanki yığılıp dökülen bir kum tepeciğinde **نمال**’ın debîbi gibi, bir debîb ile debîb eder; ve **طعام منمول**.
Ve **رجل نمل الأنامل**: ve eli, oynaşmaktan geri durmadığı zaman **نملت** olmuştur.
Ve sevinçten yerinde durmayan, karar kılmayan çevik ata denir ki: o, **لنمل القوائم**’dır.
Ve **تنمّل القوم**: hareket ettiler ve dalgalandılar.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّمْلُ: معروف واحدته نَمْلة ونَمُلة، وقد قرئ به فَعَلَّله الفارسي بأَن أَصل نَمْلة نَمُلة، ثم وقع التخفيف وغلب، وقوله عز وجل: قالت نَمْلة يا أَيُّها النَّمْلُ ادْخُلوا مَساكِنَكم؛ جاء لفظ ادخلوا في النَّمْل وهي لا تعقِل كلفظ ما يعقِل لأَنه قال قالت، والقول لا يكون إِلا للحيِّ الناطق فأُجريت مُجراه، والجمع نِمَال؛ قال الأَخطل: دَبِيب نِمال في نَقاً يَتَهيَّل
وأَرض نَمِلةٌ: كثيرة النَّمْل. وطعام مَنْمُول: أَصابه النَّمْل. وذكر الأَزهري في ترجمة نحل في حديث ابن عباس: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، نهى عن قتل النَّحْلة والنَّمْلة والصُّرَد والهُدْهُد؛ وروي عن إِبراهيم الحربي قال: إِنما نهى عن قتلهنَّ لأَنهنّ لا يؤذين الناسَ وهي أَقل الطيور والدوابِّ ضرراً على الناس، ليس مثل ما يتأَذى الناسُ به من الطيور الغُرابِ وغيره، قيل له: فالنَّمْلة إِذا عضَّت تُقتَل؟ قال: النملة لا تَعَض إِنما يَعَضّ الذَّرُّ، قيل له: إِذا عَضَّت الذرَّة تُقتل؟ قال: إِذا آذتْك فاقْتُلْها قال: والنَّمْلة هي التي لها قوائم تكون في البَراري والخَرابات، وهذه التي يتأَذى الناس بها هي الذرُّ وهي الصغار، ثم قال: والنَّمْل ثلاثة أَصْناف: النَّمْل وفازِر وعُقيفان، قال: والنمل يسكن البراري والخَرابات ولا يؤذي الناس، والذرُّ يؤذي، وقيل: أَراد بالنهي نوعاً خاصّاً وهو الكبار ذوات الأَرْجُل الطوال، وقال الحربي: النَّمْل ما كان له قوائم فأَما الصغار فهو الذرُّ. وروي عن قتادة في قوله: عُلِّمْنا مَنْطِق الطير، قال: النَّمْلة من الطير، وقال أَبو خيرة: نملة حَمراء (*
قوله «وقال ابو خيرة نملة حمراء إلخ» هكذا في الأصل هنا، وعبارته في مادة حوأ: أبو خيرة الحوّ من النمل نمل حمر يقال لها نمل سليمان، فلعل ما هنا فيه سقط) يقال لها سُليمان يقال لهنّ الحوّ، بالواو، قال: والذَّرُّ داخِل في النَّمْل، ويشبَّه فِرِنْد السيف بالذرّ والنمل. وقال ابن شميل: النَّمْل الذي له رِيش، يقال نَمْل ذو ريش والنَّمْل العُظَّام. الفراء: يقال نَمِّل ثوبَك والقُطْه أَي ارْفَأْهُ.
والنُّمْلةُ والنَّمْلةُ والنِّمْلةُ والنَّمِيلةُ، كل ذلك: النمِيمة. رجل نَمِل ونامِل ومُنْمِل ومِنْمَل ونَمَّال، كله نَمَّام، وكذلك الإِنمال؛ قال ابن بري: شاهد النُّمْلة قول أَبي الورد الجعدي: أَلا لَعَنَ اللهُ التي رَزَمَتْ به
فقد ولَدت ذا نُمْلةٍ وغَوائِل
وجمعها نُمْل، وقد نَمِل ونَمَل يَنْمُل نَمْلاً وأَنْمَل؛ قال الكميت: ولا أُزْعِجُ الكَلِمَ المُحْفِظا
ت للأَقْرَبِين، ولا أُنْمِلُ
وفيه نَمْلةٌ أَي كذب. وامرأَة مُنَمَّلة ونَمْلى: لا تستقر في مكان، وفرس نَمِلٌ كذلك، وهو أَيضاً من نعت الغلظ. وفرس نَمِل القوائم: لا يستقر. وفرس ذو نُمْلة، بالضم، أَي كثير الحركة.
ورجل مُؤَنْمَلُ الأَصابع إِذا كان غليظ أَطرافِها في قِصَر. ورجل نَمِل أَي حاذِق. وغلام نَمِل أَي عَبِثٌ.
ونَمِلَ في الشجر يَنْمَل نَمَلاً إِذا صَعِد فيها؛ الفراء: نَمَل في الشجر يَنْمُل نُمولاً إِذا صَعِد فيها. والنَّمِل: الرجل الذي لا ينظر إِلى شيء إِلا عَمِله. ورجل نَمِل الأَصابع إِذا كان كثير العَبَث بها أَو كان خفيفَ الأَصابع في العمل. ابن سيده: ورجل نَمِل خفيف الأَصابع لا يَرى شيئاً إِلا عمِله. يقال: رجل نَمِل الأَصابع أَي خفيفها في العمل. وتَنَمَّلَ القومُ: تحرَّكوا ودخل بعضُهم في بعض. ونَمِلَتْ يدُه: خُدِرت.
والنُّمْلة، بالضم: البقيَّة من الماء تبقى في الحوض؛ حكاه كراع في باب النون.
والأَنْمُلة، بالفتح
(* قوله «والانملة بالفتح إلخ» عبارة القاموس:
والانملة بتثليث الميم والهمزة تسع لغات التي فيها الظفر، الجمع أنامل وأنملات): الـمَفْصِل الأَعْلى الذي فيه الظفر من الإِصبع، والجمع أَنامِل وأَنمُلات، وهي رؤوس الأَصابع، وهو أَحد ما كسِّر وسَلِم بالتاء؛ قال ابن سيده: وإِنما قلت هذا لأَنهم قد يستغنون بالتكسير عن جمع السلامة وبجمع السلامة عن التكسير، وربما جمع الشيء بالوجهين جميعاً كنحو بُوَانٍ وبُون وبُونات؛ هذا كله قول سيبويه.
والنَّمْلة: شَقٌّ في حافِر الدابة. والنَّمْلة: عيب من عُيوب الخيل. التهذيب: والنَّمْلة في حافر الدابة شَقّ. أَبو عبيدة: النَّمْلة شَقٌّ في الحافر من الأَشعر إِلى طرف السُّنْبك، وفي الصحاح: إِلى المَقَطِّ؛ قال ابن بري: الأَشعَر ما أَحاط بالحافر من الشعر، ومَقَطُّ الفرس مُنْقَطَع أَضلاعه. والنَّمْلة: شيء في الجسد كالقرْح وجمعها نَمْل، وقيل: النَّمْل والنَّمْلة قُروح في الجنب وغيره، ودَواؤه أَن يُرْقى بريقِ ابن المَجوسيِّ من أُخته، تقول المَجوس ذلك؛ قال:
ولا عَيْبَ فينا غير نَسْل لِمَعْشرٍ
كِرامٍ، وأَنَّا لا نَخُطُّ على النَّمْل
أَي لَسْنا بمَجُوس ننكِح الأَخوات؛ قال أَبو العباس: وأَنشدنا ابن الأَعرابي هذا البيت: وأَنَّا لا نَحُطُّ على النَّمْل، وفسره: أَنَّا كِرام ولا نأْتي بُيوت النمْل في الجَدْب لنحفِر على ما جمَع لنأْكلُه، وقيل: النَّمْلة بَثْر يخرج بجسد الإِنسان. الجوهري: النمل بُثور صغار مع وَرَمٍ يسير ثم يتقَرَّح فيسعى ويتَّسع ويسميها الأَطباءُ الذُّباب، وتقول المجوس: إِن ولد الرجل إِذا كان من أُخته ثم خَطَّ على النَّمْلة شُفِيَ صاحبُها. وفي الحديث: لا رُقْية إِلا في ثلاث: النَّمْلة والحُمَةِ والنَّفْس؛ النَّمْلة: قُروح تخرُج في الجنْب. وقال أَبو عبيد في حديث النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال لِلشَّفّاء: عَلِّمِي حَفْصةَ رُقْية النَّمْلة؛ قال ابن الأَثير: شيء كانت تستعمِله النساء يَعْلَم كلُّ مَنْ سمِعه أَنه كلام لا يضرّ ولا ينفَع، ورُقْية النَّملة التي كانت تُعْرَف بينهنّ أَن يُقال: العَرُوس تحْتَفِل، وتخْتضب وتَكْتَحِلْ، وكلَّ شيء تَفْتَعِلْ، غير أَن لا تَعْصِي الرجل؛ قال: ويروى عوض تحْتَفِل تنتعِل، وعوض تَخْتَضِب تَقْتال، فأَراد النبي، صلى الله عليه وسلم، بهذا المقال تأْنِيبَ حفصةَ لأَنه أَلقى إِليها سرًّا فأَفشَتْه.
وكتا مُنَمَّل: مكتوب، هذلية. ابن سيده: وكتابٌ مُنْمَل متقارِب الخطّ؛ قال أَبو العيال الهذلي:
والمَرْءُ عمراً، فأْتِهِ بنَصِيحةٍ
مِنِّي يَلوح بها كتابٌ مُنْمَلُ
ومُنَمَّل: كمُنْمَل. ونَمَلى: موضع. والنَّأْمَلةُ: مِشية المقيد، وهو يُنَأْمِل في قعيْده نَأْمَلةً؛ وقول الشاعر:
فإِنِّي، ولا كُفْران لله آيةً
لِنَفْسي، لقد طالَبْت غير مُنَمَّل
قال أَبو نصر: أَراد غير مَذْعور، وقال: غير مُرْهَق ولا مُعْجَل عما أُريد.

##### Türkçe

**النَّمْلُ**: bilinen (şey); tekili **نَمْلة** ve **نَمُلة**’dir. Onunla okunmuştur; bunun üzerine el-Fârisî, **نَمْلة**’nin aslının **نَمُلة** olduğu, sonra hafifletmenin vuku bulduğu ve galip geldiğiyle onu gerekçelendirdi. Aziz ve celîl olanın sözü: “**قالت نَمْلة يا أَيُّها النَّمْلُ ادْخُلوا مَساكِنَكم**”; **ادخلوا** lafzı, akletmeyen **النَّمْل** hakkında, akledenin lafzı gibi geldi; çünkü “**قالت**” dedi, ve söz ancak konuşan diri için olur; böylece onun mecrasına yürütüldü. Çoğulu **نِمَال**’dir; el-Ahtal dedi ki:

دَبِيب نِمال في نَقاً يَتَهيَّل

Ve **أَرض نَمِلةٌ**: **النَّمْل**’i çok olan. Ve **طعام مَنْمُول**: **النَّمْل** ona isabet etti. El-Ezherî, **نحل** tercümesinde İbn Abbâs hadisi içinde zikretti: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, **النَّحْلة**’yi, **النَّمْلة**’yi, **الصُّرَد**’i ve **الهُدْهُد**’ü öldürmekten nehyetti; İbrâhîm el-Harbî’den rivayet olundu, dedi ki: Ancak onları öldürmekten nehyetti; çünkü onlar insanlara eziyet etmezler ve onlar, insanlara zarar bakımından kuşların ve dört ayaklıların en azıdır; insanların, **الغُراب** ve başkası gibi kuşlardan eziyet gördüğü gibi değildir. Ona denildi: Peki **النَّمْلة** ısırdığı zaman öldürülür mü? Dedi: **النملة** ısırmaz; ancak **الذَّرُّ** ısırır. Ona denildi: **الذَّرَّة** ısırdığı zaman öldürülür mü? Dedi: Sana eziyet ederse onu öldür. Dedi: Ve **النَّمْلة** o (şey)dir ki onun ayakları vardır; çöllerde ve harabelerde olur. İnsanların onunla eziyet gördüğü bu (şey) ise **الذرُّ**’dür; o da küçüklerdir. Sonra dedi: **النَّمْل** üç صنف’tır: **النَّمْل** ve **فازِر** ve **عُقيفان**. Dedi: Ve **النمل** çöllerde ve harabelerde oturur ve insanlara eziyet etmez; **الذرُّ** eziyet eder. Ve denildi: Nehiy ile özel bir türü kastetti; o da uzun bacaklı büyüklerdir. El-Harbî dedi: **النَّمْل** ayakları olan (şey)dir; küçükler ise **الذرُّ**’dür. Katâde’den, “**عُلِّمْنا مَنْطِق الطير**” sözü hakkında rivayet olundu; dedi: **النَّمْلة** kuştandır. Ebû Hayra dedi: **نملة حَمراء**
(* “Ve Ebû Hayra dedi: **نملة حمراء** ilh.” sözü; asılda burada böyledir. Onun ibaresi **حوأ** maddesinde: Ebû Hayra: **الحوّ** karıncadan (bir türdür); kırmızı karıncalar, onlara **نمل سليمان** denir; belki buradaki şeyde düşme vardır) ona **سُليمان** denir; onlara **الحوّ** denir, **الواو** ile. Dedi: Ve **الذَّرُّ** **النَّمْل**’in içine dâhildir. Ve kılıcın **فِرِنْد**’i **الذرّ** ve **النمل** ile benzetilir. İbn Şümeyl dedi: **النَّمْل** o (şey)dir ki onun **رِيش**’i vardır; **نَمْل ذو ريش** denir; ve **النَّمْل العُظَّام**. El-Ferrâ: **نَمِّل ثوبَك والقُطْه** denir; yani onu yamala.

Ve **النُّمْلةُ** ve **النَّمْلةُ** ve **النِّمْلةُ** ve **النَّمِيلةُ**; bütün bunlar: **النمِيمة**’dir. **رجل نَمِل** ve **نامِل** ve **مُنْمِل** ve **مِنْمَل** ve **نَمَّال**; hepsi **نَمَّام**’dır; aynı şekilde **الإِنمال**. İbn Berrî dedi: **النُّمْلة**’nin şahidi Ebû’l-Verd el-Ca‘dî’nin sözü:

أَلا لَعَنَ اللهُ التي رَزَمَتْ به
فقد ولَدت ذا نُمْلةٍ وغَوائِل

Onun çoğulu **نُمْل**’dür. Ve **نَمِل** ve **نَمَل يَنْمُل نَمْلاً** ve **أَنْمَل** (oldu); el-Kumeyt dedi:

ولا أُزْعِجُ الكَلِمَ المُحْفِظا
ت للأَقْرَبِين، ولا أُنْمِلُ

Ve onda **نَمْلةٌ** vardır; yani yalan. Ve **امرأَة مُنَمَّلة** ve **نَمْلى**: bir yerde karar kılmaz. Ve **فرس نَمِلٌ** de böyledir; o ayrıca kalınlığın sıfatındandır. Ve **فرس نَمِل القوائم**: karar kılmaz. Ve **فرس ذو نُمْلة** (ضم ile): yani hareketi çok.

Ve **رجل مُؤَنْمَلُ الأَصابع**: uçları kısalık içinde kalın olduğu zaman. Ve **رجل نَمِل**: yani mahir. Ve **غلام نَمِل**: yani oyunbaz.

Ve **نَمِلَ في الشجر يَنْمَل نَمَلاً**: onun içinde yükseldiği zaman. El-Ferrâ: **نَمَل في الشجر يَنْمُل نُمولاً**: onun içinde yükseldiği zaman. Ve **النَّمِل**: bir şey’e bakmaz ki onu yapmasın olan adam. Ve **رجل نَمِل الأَصابع**: parmaklarıyla çok oynadığı zaman yahut işte parmakları hafif olduğu zaman. İbn Sîde: Ve **رجل نَمِل** parmakları hafif; bir şey görmez ki onu yapmasın. Denir: **رجل نَمِل الأَصابع**; yani işte hafif.

Ve **تَنَمَّلَ القومُ**: hareket ettiler ve bazısı bazısının içine girdi. Ve **نَمِلَتْ يدُه**: uyuştu.

Ve **النُّمْلة** (ضم ile): havuzda kalan sudan artakalan; onu Kırâ‘, **النون** babında hikâye etti.

Ve **الأَنْمُلة** (فتح ile)
(* “Ve **والانملة بالفتح** ilh.”; **القاموس**’un ibaresi: **والانملة بتثليث الميم والهمزة تسع لغات التي فيها الظفر، الجمع أنامل وأنملات**) parmağın, içinde tırnak olan en üst eklemi; çoğulu **أَنامِل** ve **أَنمُلات**; ve onlar parmakların başlarıdır. Ve o, **التاء** ile kırılıp da سالم kalan şeylerden biridir. İbn Sîde dedi: Bunu ancak şundan dolayı söyledim: çünkü onlar bazen سالم çoğuldan kırık çoğula, ve kırık çoğuldan سالم çoğula ihtiyaçsız kalırlar; ve belki bir şeyi iki vecihle birden çoğul yaparlar; **بُوَانٍ** ve **بُون** ve **بُونات** gibi. Bu bütünüyle Sîbeveyh’in sözüdür.

Ve **النَّمْلة**: binek hayvanının tırnağında bir yarık. Ve **النَّمْلة**: atların ayıplarından bir ayıp. **التهذيب**: ve **النَّمْلة** binek hayvanının tırnağında bir yarıktır. Ebû Ubeyde: **النَّمْلة** tırnakta, **الأَشعر**’den **السُّنْبك**’in ucuna kadar bir yarıktır. Ve **الصحاح**’ta: **المَقَطِّ**’a kadar. İbn Berrî dedi: **الأَشعَر** tırnağı kıllardan kuşatan şeydir; ve atın **مَقَطُّ**’u kaburgalarının kesildiği yerdir. Ve **النَّمْلة**: bedende, yara gibi bir şey; çoğulu **نَمْل**. Ve denildi: **النَّمْل** ve **النَّمْلة** yan ve başkasında yaralardır; onun ilacı, kız kardeşinden olan İbn **المَجوسيِّ**’nin tükürüğüyle rukye yapılmasıdır; **المَجوس** bunu söyler; dedi ki:

ولا عَيْبَ فينا غير نَسْل لِمَعْشرٍ
كِرامٍ، وأَنَّا لا نَخُطُّ على النَّمْل

Yani: biz **مَجُوس** değiliz; kız kardeşlerle nikâhlanırız (değiliz). Ebû’l-Abbâs dedi: İbnü’l-A‘râbî bize bu beyti inşâd etti: **وأَنَّا لا نَحُطُّ على النَّمْل**; ve onu şöyle tefsir etti: biz kerimleriz ve kıtlıkta **النمْل** evlerine gelmeyiz; onun topladığının üzerine kazmak için, onu yiyelim diye. Ve denildi: **النَّمْلة** insanın bedeninde çıkan bir sivilcedir. El-Cevherî: **النمل** az bir şişlikle küçük kabarcıklardır; sonra yaralaşır; sonra yayılır ve genişler; hekimler ona **الذُّباب** adını verirler. Ve **المجوس** derler ki: adamın çocuğu kız kardeşinden olduğu zaman, sonra **النَّمْلة** üzerine çizgi çektiği zaman, onun sahibi şifa bulur. Ve hadiste: “Üçte (şeyde) dışında rukye yoktur: **النَّمْلة**’de ve **الحُمَةِ**’de ve **النَّفْس**’te.” **النَّمْلة**: yanda çıkan yaralardır. Ebû Ubeyd, Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, **الشَّفّاء**’a dediği hadiste dedi: Hafsa’ya **رُقْية النَّمْلة**’yi öğret. İbnü’l-Esîr dedi: kadınların kullandığı bir şey; onu işiten herkes bilir ki o, ne zarar veren ne fayda veren bir sözdür. Ve aralarında bilinen **رُقْية النَّملة** şudur: denilmesi: **العَرُوس تحْتَفِل، وتخْتضب وتَكْتَحِلْ، وكلَّ شيء تَفْتَعِلْ، غير أَن لا تَعْصِي الرجل**. Dedi: **تحْتَفِل** yerine **تنتعِل** rivayet olunur; ve **تَخْتَضِب** yerine **تَقْتال**. Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, bu sözle Hafsa’yı azarlamayı istedi; çünkü ona bir sır atmıştı da onu ifşa etti.

Ve **كتا مُنَمَّل**: yazılmış; Hüzeylî. İbn Sîde: ve **كتابٌ مُنْمَل** yakın yazılıdır; Ebû’l-‘Iyâl el-Hüzeylî dedi:

والمَرْءُ عمراً، فأْتِهِ بنَصِيحةٍ
مِنِّي يَلوح بها كتابٌ مُنْمَلُ

Ve **مُنَمَّل**: **مُنْمَل** gibi. Ve **نَمَلى**: bir yer. Ve **النَّأْمَلةُ**: bağlanmışın yürüyüşü; o, oturuşunda **يُنَأْمِل** bir **نَأْمَلةً** ile. Şairin sözü:

فإِنِّي، ولا كُفْران لله آيةً
لِنَفْسي، لقد طالَبْت غير مُنَمَّل

Ebû Nasr dedi: **غير مَذْعور**’u kastetti. Ve dedi: istenen şeyden **غير مُرْهَق** ve **لا مُعْجَل**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن م ل * * النَّمْلُ * معروف الواحدة * نَمْلَةٌ * وأرض نَمِلةٌ ذات نَمْلٍ وطعام * مَنْمُولٌ * أصابه النَّمل و * الأَنْمَلَةُ * بالفتح واحدة * الأَنَامِلُ * وهي رءوس الأصابِع قلت الأََنمَلة بفتح الهمزة والميم أيضا لأنه ذكرها في الديوان في باب أَفعل وقد يُضم أولها ذكره ثعلب في باب المفتوح أَوَّله من الأسماء وأما ضم الميم فلا أعرف أحدا ذكره غير المُطرزي في المُغْرِب

##### Türkçe

* ن م ل * * **النَّمْلُ** * bilinen; bir tanesi: * **نَمْلَةٌ** *; ve **نَمِلةٌ** bir yer: karınca sahibi; ve yiyecek: * **مَنْمُولٌ** *; ona **النَّمل** isabet etti; ve * **الأَنْمَلَةُ** * fetha ile, * **الأَنَامِلُ** *’ün bir tanesi; ve o, parmakların başlarıdır. Dedim ki: **الأََنمَلة** hemzenin ve mimin fethasıyla da (olur); çünkü onu divanda **أَفعل** babında zikretti. Ve ilkinin (harekesi) damme de olabilir; onu Sa‘leb, evveli meftuh olan isimler babında zikretti. Mimin dammesine gelince: onu, **المُطرزي**’den başka **المُغْرِب**’de zikreden hiçbir kimseyi bilmiyorum.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( النَّمْلُ ) مَعْرُوفٌ ( واحِدَتُهُ نَمْلَةٌ ) ، | وَمِنْهُ قَوْلُهُ تَعَالَى : ^ ( ( قَالَتْ نَمْلَةٌ | يَأَيُّهَا اْلنَّمْلُ اْدْخُلُواْ مَسَكِنَكُمْ ) ) ^ | وَفِي حَدِيثِ ابْنِ عَبّاسٍ :
  نَهى عَن | قَتْلِ النَّحْلَةِ والنَّمْلَةِ والصُّرَدِ | والهُدْهُد   ، وقد مَرَّ تَعْلِيلُ النَّهْيِ | عَن قَتْلِهِنَّ فِي   ن ح ل   عَن إِبْراهيم | الحَرْبِيّ . قَالَ : والنَّمْلَةِ هِي الَّتِي لَهَا | قَوائِمُ تَكُونُ في البَرارِي والخَراباتِ ، | وَالَّتِي يَتَأَذَّى النَّاسُ بِها هِي الذَّرُّ ، وَهِي | الصِّغارُ ، ثُمَّ قَالَ : والنَّمْلُ ثَلاَثَةُ | أَصْنافٍ : النَّمْلُ وَفَازِر وَعُقَيْفان . | وَرُوِيَ عَنْ قَتادَة في قَوْلِهِ تَعَالَى : | ! 2 \< علمنا منطق الطير > 2 ! قَالَ : النَّمْلَةُ | مِنَ الطَّيْرِ . وَقَالَ أَبو خَيْرة : نَمْلَةٌ | حَمْراءُ يُقالُ لَهَا سُلَيْمانُ ، يُقالُ لَهُنَّ | الحوّ بالواو ، قَالَ : والذَّرُّ داخلٌ في | النَّمْلِ . | قُلْتُ : وَهذِهِ النَّمْلَةُ الَّتِي يُقالُ لَها : | سُلَيْمان هِي المَعْرُوفة بالنَّمْلَة | السُّلَيْمانِيَّة لَها ذِكْرٌ في كِتابِ الحِيَلِ ، | وَقَد عَقَدُوا لَها بابًا . | وَقَالَ ابنُ شُمَيْلٍ : النَّمْل الَّذِي لَهُ | رِيْشٌ يُقالُ : نَمْلٌ ذُو رِيشٍ ، ( وَقَد | تُضَمُّ المِيمُ ) فَيُقالُ : نَمُلَةٌ ، وَقَد قُرِئَ | بِهِ ، وَعَلَّلَهُ الفارِسِيُّ : بِأَنَّ أَصْلَ نَمْلَة | نَمُلَة ، ثُمَّ وَقَعَ التَّخْفِيف وَغَلَب . | ( ج : نِمالٌ ) ، بِالكَسْر ، قَالَ الأَخْطَلُ : | % ( * دَبِيبُ نِمالٍ في نَقًا يَتَهَيَّلُ * % ) % | ( وَأَرْضٌ نَمِلَةٌ ، كَزَنِخَةٍ : كَثِيرَتُها ) ، | وَفِي العُباب : ذاتُ نَمْلٍ ، ( وَطَعامٌ | مَنْمُولٌ : أَصابَهُ النَّمْلُ ) . | ( والنَّمْلَةُ ، مُثَلَّثَة ، و ) النَّمِيلَةُ ، |

| ( كَسَفِينَةٍ ) كُلُّ ذلِكَ : ( النَّمِيمَةُ ) ، | وَاقْتَصَرَ الجَوْهَرِيُّ عَلى الضَّمِّ ، | كالصّاغانيّ . قَالَ ابْنُ بَرِّي : | وَشاهِدُ النُّمْلَة ، بالضَّمّ ، قَولُ أَبي | الوَرْدِ الجَعْدِيِّ : | % ( أَلاَ لَعَنَ اللهُ الَّتِي رَزَمَتْ بِهِ % | فَقَدْ وَلَدَتْ ذَا نُمْلَةٍ وَ غَوائِلِ ) % | وَجَمْعُها نُمْلٌ ، ( وَهو نَمِلٌ ) ، | كَكَتِفٍ ، ( ونامِلٌ وَ مُنْمِلٌ كَمُحْسِنٍ | وَمِنْبَرٍ وَشَدّادٍ ) كُلُّهُ ( نَمّامٌ ) ؛ الأُوْلَى | عَن أَبي عَمْرو ، ( وَقَد نَمَِلَ ، كَنَصَرَ | وَعَلِمَ ) يَنْمُلُ نَمْلاً : نَمَّ ، ( وَأَنْمَلَ ) | مِثْلُ ذلِكَ ، وَأَنْشَدَ الجَوْهَرِيُّ | لِلْكُمَيْت : | % ( وَ لاَ أُزْعِجُ الكَلِمَ المُحْفِظاتِ % | لِلْأَقْرَبِينَ وَ لاَ أُنْمِلُ ) % | قُلْتُ : وَيُرْوَى بِفَتْحِ الهَمْزَة أَيْضًا . | ( وَفِيْهِ نَمْلَةٌ ) ، بِالفَتْح : أَي ( كَذِبٌ . | وَامْرَأَةٌ مُنَمَّلَةٌ ، كَمُعَظَّمَةٍ ، و ) نَمْلَى ، | مِثْلُ ( سَكْرَى ) : إِذا كَانَتْ ( لاَ تَسْتَقِرّ | في مَكانٍ ) واحد . وَفي العُباب : | جارِيَةٌ مُنَمَّلَةٌ : كَثِيرةُ الحَرَكَة في | المَجِئِ و الذَّهابِ ، عَنْ ابْن دُرَيْد . | ( وَكَذا فَرَسٌ نَمِل ) القَوائِم ، | ( كَكَتِفٍ ) : لاَ يَسْتَقِرُّ مَرَحًا ، وَهوَ | أَيْضًا مِن نَعْتِ الغِلَظِ . | ( وَرَجُلٌ نَمِلٌ : خَفِيفُ الأَصابِع ) | كَثيرُ العَبَثِ بِها ، أو ( لاَ يَرَى شَيْئًا إِلاَّ | عَمِلَهُ ) ، قَالَهُ اللَّيْث ، أَو كانَ خَفِيفَها | في العَمَلِ ، ( أَوْ حَاذِقٌ ) ، قَالَهُ الفَرّاء . | ( وَتَنَمَّلُوا : تَحَرَّكُوا ) وَتَمَوَّجُوا | ( وَدَخَلَ بَعْضُهُم في بَعْضٍ ) . | ( وَنَمِلَتْ يَدُه ، كَفَرِحَ : خَدِرَتْ ) ، | وَ العَامَّةُ تَقُول : نَمَّلَتْ ، بالتَّشْدِيد . | | ( و ) نَمِلَ ( في الشَّجَر ) يَنْمَلُ نَمَلاً : | ( صَعِدَ ، كَنَمَلَ كَنَصَرَ ) نُمُولاً ، وَهذِهِ | عَنْ الفَرّاء . | | ( و ) الثَّوْبُ ( المُنَمَّلُ ، كَمُعَظَّم : | المَرْفُوُّ ) ، يُقالُ : نَمِّلْ ثَوْبَكَ وَ الْقُطْهُ ، |

| أَيْ : ارْفَأْه ، عَن الفَرّاء . ( و ) الكِتابُ | المُنَمَّل : ( المَكْتُوبُ ) ، لُغَةٌ هُذَلِيَّةٌ ، | كَما في العُباب ، ( أو ) المُنَمَّلُ : | ( المُتَقارِبُ الخَطِّ ) ، عَن ابْنِ دُرَيْد ، | ( كالمُنْمَلِ كَمُكْرَمٍ ) ، قَالَ أَبو العِيال | الهُذَلِيُّ : | % ( و المَرْءُ عَمْرًا فَأْتِهِ بِنَصِيْحَةٍ % | مِنِّي يَلُوح بِها كِتابٌ مُنْمَلُ ) % | ( والنَّمْلَةُ ) مِنْ عُيُوبِ الخَيْل ، وهو | ( شَقٌّ في حافِرِ الدّابَّةِ ) مِنَ المَشْعَرِ | إِلَى طَرَفِ السُّنْبُك ، قَالَهُ أَبُو عُبَيْدَة . | وفي الصِّحاح : مِنَ الأَشْعَرِ إِلى | المَقَطِّ . وقالَ ابْنُ بَرِّي : المَشْعَرُ : | ما أَحاطَ بِالحافِرِ مِنَ الشَّعَر ، وَمَقَطُّ | الفَرَس : مُنْقَطَع أَضْلاَعِهِ . | | ( و ) النَّمْلَةُ : ( قُرُوحٌ في الجَنْب ) | وَغَيره ، ( كالنَّمْل ) ، أَي : النَّمْلُ | والنَّمْلَةُ في ذلِكَ سَواء . | | ( و ) أَيْضًا : ( بَثْرَة تَخْرُجُ بِالْتِهَابٍ | وَاحْتِراقٍ ، وَيَرِمُ مَكَانُهَا يَسِيرًا ، وَيَدِبُّ | إِلى مَوْضِعٍ آخَرَ كالنَّمْلَةِ ) قَالَ الجَوْهَرِيّ | وَيُسَمّيها الأَطِبّاءُ الذُّباب ، ( و ) قَالَ | الأَطِبّاءُ : ( سَبَبُها صَفْراءُ حادَّةٌ تَخْرُجُ | مِنْ أَفْواهِ العُروقِ الدِّقاق ولاَ تَحْتَبِسُ | فِيما هُوَ دَاخِلٌ مِنْ ظَاهِرِ الجِلْدِ لِشِدِّةِ | لَطافَتِها وَ حِدَّتِها ) . وَفِي الحَدِيثِ : |
  لاَ رُقْيَةَ إِلاَّ فِي ثَلاثٍ : النَّمْلَةِ والحُمَةِ | والنَّفْسِ   . وقَالَ أَبُو عُبَيْدٍ فِي حَدِيثِ | النَّبِيِّ - & - | أَنَّهُ قَالَ لِلشَّفَّاء
  عَلِّمِي حَفْصَةَ رُقْيَةَ | النَّمْلَة   قَالَ ابْنُ الأَثِير : شَيْءٌ كانَتْ | تَسْتَعْمِلُهُ النِّساءُ يَعْلَمُ كُلُّ مَنْ سَمِعَهُ أَنَّهُ | كَلاَمٌ لاَ يَضُرُّ وَلاَ يَنْفَعُ ، وَهِي هذِهِ : |   العَرُوسُ تَحْتَفِل ، وَتَخْتَضِب | وَتَكْتَحِل ، وَكُلَّ شَيْءٍ تَفْتَعِلْ ، غَيْرَ أَنْ | لاَ تَعْصِي الرَّجُل   ، فَأَرادَ النَّبِيُّ - | & - بِذلِكَ | تَأْنِيبَ حَفْصَةَ ، لِأَنَّهُ أَلْقَى إِلَيْها سِرًّا | فَأَفْشَتْهُ . |

| | وَفِي الصِّحاح : وَتَقُولُ المَجُوس : | إِنَّ وَلَدَ الرَّجُلِ إِذا كانَ مِنْ أُخْتِه ، ثُمَّ | خَطَّ عَلى النَّمْلَة شُفِيَ صاحِبُها ، | وَقَالَ : | % ( وَ لاَ عَيْبَ فِينا غَيْرَ عِرْقٍ لِمَعْشَرٍ % | كِرامٍ وَأَنَّا لاَ نَخُطُّ عَلى النَّمْلِ ) % | يُرِيدُ لَسْنَا بِمَجُوسٍ نَنْكِحُ الأَخَواتِ . | وَقَالَ ثَعْلَب : أَنْشَدَنا ابْنُ الأَعْرابِيِّ هذا | البَيْتَ : لاَ نَحُطُّ عَلى النَّمْلِ - بِالحَاء | المُهْمَلَة - وَفَسَّرَهُ أَنَّا كِرامٌ ، وَ لاَ نَأْتِي | بُيُوتَ النَّمْلِ في الجَدْبِ ، لِنَحْفُرَ عَلَى | مَا جَمَعَ لِنَأْكُلَهُ ، وَفِي العُبابِ : أَي : | لاَ نَحُطّ [ ُ رَحْلَنا عَلى قَرْيَةِ النَّمْلِ | فَنُفْسِدها عَلَيْها . وَقَالَ أَبُو أَحْمَد | العَسْكَريّ : إِنَّ الحَاءَ المُهْمَلَة | تَصْحِيفٌ مِن ابْنِ الأَعْرابِيِّ ، ذَكَرهُ في | كِتَابِ التَّصْحِيف مِنْ كِتَابِهِ . | | ( وَأَبُو نَمْلَةَ عَمَّارُ بنُ مُعَاذِ ) بنِ | زُرارَةَ بنِ عَمْرٍ و الأَوْسِيُّ الظَّفَرِيُّ | ( الأَنْصارِيُّ : صَحابِيٌّ ) ، رَضِيَ اللهُ | تَعَالَى عَنْهُ ، هذا قَوْلُ الواقِدِيّ ، | وَيُقالُ اسْمُهُ عُمارة بنُ مُعاذٍ ، وَيُقالُ | عَمْرُو بن مُعاذٍ ، شَهِد أُحُدًا وَمَا | بَعْدَهُ ، وَلَهُ حَديثان ، رَوَى عَنْهُ وَلَدُهُ | نَمْلَة شَيْخٌ لابْن شِهابٍ ، قِيلَ بَقِيَ | إِلَى خِلافَةِ عَبْدِ المَلِك ، وأَبوه مُعاذٌ | شَهِدَ أُحُدًا وَبَدْرًا ، وَأَخُوهُ أَبو ذَرَّةَ | الحارِثُ بن مُعاذٍ ، شَهِدَ أُحُدًا مَعَ | أَخِيهِ وَأَبِيهِ . وَيُقالُ : إِنَّ أَبا نَمْلَةَ بَدْرِيٌّ | أَيْضًا . | ( والنُّمْلَةُ ، بِالضَّمِّ : بَقِيَّةُ الماءِ في | الحَوْضِ ) ، حكاه كُراع في باب النون . | ( ونَمَلَى ، كَجَمَزَى : ماءٌ قُرْبَ | المَدِينَةِ ) عَلَى سَاكِنِها السَّلام ، وَقالَ | نَصْرٌ : نَمَلَى جِبالٌ وَسط دِيارِ بَنِي | قُرَيْظَةَ . قُلْتُ : وَقَد سَكَّنَهُ بَعْضُ | المُتَأَخِّرينَ مِنَ الشُّعَراء فَقَالَ فِي | بَدِيْعِيَّتهِ : | % ( * إِنْ جُزْتَ نَمْلَى فَنَمْ لاَ خَوْفَ فِي حَرَمِ * % ) % | وَهُو غَلَطٌ نَبَّهَ عَلَيْهِ غَيْرَ واحِدٍ . |

| ( و النَّمَلانُ ) ، مُحَرَّكة : ( الإِشْرافُ | عَلى الشَّيْئِ ) ، كَما في العُباب . | | ( و ) قَالَ ثَعْلَب : ( المُنْمُولُ ) مِثالُ | مُلْمُولٍ : ( اللِّسانُ ) . | | ( و ) في العُباب ( النّامِلَةُ : | السَّابِلَةُ ) . | | ( و ) النَّمِلُ ، ( كَكَتِفٍ : صَبِيٌّ تُجْعَلُ | في يَدِهِ نَمْلَةٌ إِذا وُلِدَ ، يَقولون يَخْرُجُ | كَيِّسًا ذَكِيًّا ) ، وَهو مِنْ باب التَّفاؤُلِ . | ( وَسَمَّوْا نَمْلَة ) ، مِنْهُم : ابْنُ أَبِي | نَمْلَة الَّذِي رَوى عَنْ أَبِيهِ وَهو مِنْ | مَشايخِ الزُّهْرِيِّ ، وَغَلط شَيْخُنا فَجَعَلَهُ | صَحابِيًّا ، وَإِنَّما الصُّحْبَةُ لِأَبِيْهِ وَجَدِّه . | ( وَ نُمَيلاً وَ نُمَيْلَةَ ، مُصَغَّرَيْن ) . | ( وَنُمَيْلَةُ غَيْرُ مَنْسوب ) رَوَى عَنْهُ | مُضَر . | | ( و ) نُمَيْلَةُ ( بنُ عَبْدِ اللهِ بن فُقَيمٍ ) | الكِنانِيّ اللَّيْثِيّ ، قِيلَ : هو الَّذي قَتَلَ | مِقْيَسَ بن صُبابَةَ يَوْمَ الفَتْحِ : | ( صَحابِيَّان ) رَضِيَ اللهُ تَعَالَى عَنْهُما . | ( وَإِسْمَاعِيلُ بنُ نُمَيْلٍ ) ، عَن | أَحْمَدَ بنِ يُونُسَ وَعَنْهُ مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَد | العَطّار ، ( وَمُحَمّد بن عَبْدِ اللهِ بْن | نُمَيْل ) ، شَيْخٌ لابْن قانِع ، ( الخَلاّلان : | مُحَدِّثان ) . | ( وَرَجُلٌ مُؤَنْمِلُ الأَصابِع ) ؛ أَي | ( غَلِيظُ أَطْرافِها في قِصَرٍ ) . | ( و المُنامَلَةُ : مِشْيَةُ المُقَيَّدِ ) ، وَهو | يُنامِلُ فِي قَيْدِهِ ، وَقد ذُكِرَ في   ن أ م ل   | بالهمز أَيْضًا . | ( والأنْملَةُ ، بِتَثْلِيثِ المِيمِ و الهَمْزَة ، |

| تِسْعُ لُغاتٍ ) ، وَزَادَ بَعْضُهُم أُنْمُولَة | بالواو كَما في   نُور النِّبْراسِ   ، فَهِي | عَشْرة ، وَاقْتَصَرَ الجَوْهَرِيُّ | كالصّاغانِيِّ عَلى فَتْح الهَمْزَةِ وَالمِيم ، | وَهي ( الَّتِي فِيها الظُّفُرُ ) مِن المَفْصِلِ | الأَعْلَى مِنَ الإِصْبَع ، ( ج : أَنامِلُ | وَأنْمُلاَتٌ ) . | | وَفِي الصِّحاحِ : الأَنامِلُ رُؤوسُ | الأَصابع ، قَالَ ابْنُ سِيْدَه : وَهو أَحَدُ مَا | كُسِّر وَسَلِمَ بِالتّاء ، قالَ : وَإِنَّما قُلْتُ | هذا ؛ لِأَنَّهُم قَدْ يَسْتَغْنُونَ بالتَّكْسِير | عَن جَمْعِ السَّلاَمَة ، وَبِجَمْعِ السَّلاَمَةِ | عَن التَّكْسِير ، وَرُبَّما جُمِعَ الشيءُ | بِالوَجْهَيْنِ جَميعًا ، نَحْوَ بُوانٍ وبُوَنٍ | وَبُواناتٍ ، هذا كُلُّهُ قَوْلُ سِيْبَوَيْهِ . | قَالَ شَيْخُنا : وَقَدْ جَمَعَ العِزُّ | القَسْطَلاَنِيُّ اللُّغاتِ التِّسْعَةَ فِي البَيْتِ | المَشْهُورِ مَعَ لُغاتِ الإِصْبَعِ فَقَالَ : | % ( وَهَمْزُ أنْمُلَةٍ ثَلِّثْ وَثالِثُه % | والتِّسْعُ فِي أصْبُع واخْتِمْ بأُصْبُوعِ ) % | ونَقَلَ صَاحِبُ المِصْبَاحِ عَن ابْن | قُتَيْبَةَ أَنَّ الضَّمَّ غَيْرُ وارِدٍ وَأَنَّهُ لَحْنٌ . | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | النُّمُلُ ، بِضَمّتين لُغَة في النَّمْلِ ، | بِالفَتْحِ ، وَبِهِ قُرِئَ أَيْضًا ، نَقَلَهُ شَيْخُنا | مِنَ الكَشَّافِ . | وَنَمِلَتْ يَدُهُ ، كَفَرِحَ : لَمْ تَكُفَّ عَن | عَبَثٍ ، كَما فِي الأَساسِ . وفَرَسٌ ذُو | نُمْلَةٍ ، بِالضَّمِّ : أَي : كَثِيرُ الحَرَكَةِ ، | نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ . وغُلاَمٌ نَمِلٌ ، كَكَتِفٍ | أَي : عَبِثٌ . | وَمِنْ   أَمْثالِهِم : هو أَضْبَطُ مِنْ | نَمْلَةٍ ، وَقَالَ الأَزْهَرِيُّ : وَقَوْلُ | الشّاعر : | % ( فَإِنِّي وَ لاَ كُفْرانَ لِلَّهِ أَيَّةً % | لِنَفْسِيَ قَدْ طَالَبْتُ غَيْرَ مُنَمَّلِ ) % | قَالَ أَبو نَصْر : أَرادَ غَيْرَ مَذْعُورٍ ، | وَقِيل : غَيْرَ مُرْهَقٍ وَ لاَ مُعْجَلٍ عَمَّا أُرِيْدُ . | وَنامُول : قَرْيةٌ بِمِصْرَ مِنْ أَعْمَالِ | الشَّرْقِيّة . |

|

##### Türkçe

| | ( **النَّمْلُ** ) bilinen(şey)dir; ( onun teki **نَمْلَةٌ**’dir ), | ve ondandır O’nun (yüce) sözü: ^ ( ( **قَالَتْ نَمْلَةٌ** | **يَأَيُّهَا اْلنَّمْلُ اْدْخُلُواْ مَسَكِنَكُمْ** ) ) ^ | ve İbn Abbâs’ın hadisinde:
  **نَهى عَن** | **قَتْلِ النَّحْلَةِ والنَّمْلَةِ والصُّرَدِ** | **والهُدْهُد** , ve onların öldürülmesinden nehyi gerekçelendirme daha önce **ن ح ل**’de İbrâhîm | el-Harbî’den geçti. Dedi ki: ve **النَّمْلَةِ** o, kendisinin | ayakları olan(şey)dir; kırlar ve harabelerde bulunur, | ve insanların onunla eziyet gördüğü(şey) ise **الذَّرُّ**’dür; o da | küçüklerdir. Sonra dedi ki: ve **النَّمْلُ** üç | sınıftır: **النَّمْلُ** ve **وَفَازِر** ve **عُقَيْفان**. | Ve Katâde’den O’nun (yüce) sözü hakkında rivayet edildi: | ! 2 \< **علمنا منطق الطير** > 2 ! dedi ki: **النَّمْلَةُ** | kuşlardandır. Ve Ebû Hayra dedi ki: **نَمْلَةٌ** | kırmızı(dır); ona **سُلَيْمانُ** denir; onlara | **الحوّ** (و ile) denir. Dedi ki: ve **الذَّرُّ** | **النَّمْلِ**’in içine dâhildir. | Dedim ki: ve bu **النَّمْلَةُ** ki ona | **سُلَيْمان** denir, **النَّمْلَة** | **السُّلَيْمانِيَّة** diye bilinen(şey)dir; onun **كِتابِ الحِيَلِ**’de zikri vardır, | ve onun için bir bâb bağlamışlardır. | Ve İbn Şümeyl dedi ki: tüyü olan **النَّمْل**’e | “**نَمْلٌ ذُو رِيشٍ**” denir; ( ve | **المِيمُ** dammelenebilir ) böylece “**نَمُلَةٌ**” denir; ve onunla okunmuştur; | ve el-Fârisî onu gerekçelendirdi: **نَمْلَة**’nin aslının | **نَمُلَة** olmasıyla; sonra hafifletme vuku buldu ve galip geldi. | ( çoğulu: **نِمالٌ** ), kesre ile; el-Ahtal dedi ki: | % ( * **دَبِيبُ نِمالٍ في نَقًا يَتَهَيَّلُ** * % ) % | ( ve **أَرْضٌ نَمِلَةٌ** , **زَنِخَةٍ** gibi: onun(=karıncanın) çok olduğu ) , | ve el-ʿUbâb’da: **ذاتُ نَمْلٍ**; ( ve **طَعامٌ مَنْمُولٌ**: ona **النَّمْلُ** isabet etti ) . | ( ve **النَّمْلَةُ** , üçlü(vezinli/okunuşlu)dür; ve ) **النَّمِيلَةُ** , |

| ( **كَسَفِينَةٍ** ) bütün bunlar: ( **النَّمِيمَةُ** )’dir; | el-Cevherî dammeye hasretti; | es-Sâğânî gibi. İbn Berrî dedi ki: | **النُّمْلَة**’nin, damme ile, şahidi Ebû | el-Verd el-Caʿdî’nin sözüdür: | % ( **أَلاَ لَعَنَ اللهُ الَّتِي رَزَمَتْ بِهِ** % | **فَقَدْ وَلَدَتْ ذَا نُمْلَةٍ وَ غَوائِلِ** ) % | ve onun çoğulu **نُمْلٌ**’dür; ( ve o **نَمِلٌ**’dir ), | **كَكَتِفٍ** gibi; ( ve **نامِلٌ** ve **مُنْمِلٌ** , **مُحْسِنٍ** | ve **مِنْبَرٍ** ve **شَدّادٍ** gibi ) hepsi ( **نَمّامٌ** )dır; birincisi | Ebû ʿAmr’dan; ( ve **نَمَِلَ** , **نَصَرَ** | ve **عَلِمَ** gibi ) **يَنْمُلُ** **نَمْلاً**: **نَمَّ**; ( ve **أَنْمَلَ** ) | bunun gibidir. El-Cevherî el-Kumeyt’ten inşâd etti: | % ( **وَ لاَ أُزْعِجُ الكَلِمَ المُحْفِظاتِ** % | **لِلْأَقْرَبِينَ وَ لاَ أُنْمِلُ** ) % | Dedim ki: hemzenin fethasıyla da rivayet edilir. | ( ve onda **نَمْلَةٌ** vardır ), fetha ile: yani ( yalan(dır) ). | ve **امْرَأَةٌ مُنَمَّلَةٌ** , **مُعَظَّمَةٍ** gibi; ve ) **نَمْلَى** , | ( **سَكْرَى** ) gibi: eğer ( bir | yerde durmaz ) ise. Ve el-ʿUbâb’da: | **جارِيَةٌ مُنَمَّلَةٌ**: geliş ve gidişte | hareketi çok olan, İbn Düreyd’den. | ( ve böylece **فَرَسٌ نَمِل** ) ayakları(ince/oynak) olan, | ( **كَكَتِفٍ** gibi ): şenlikten/oynaklıktan durmaz; ve o | kalınlığın niteliğindendir de. | ( ve **رَجُلٌ نَمِلٌ**: parmakları hafif olan ) | onlarla çok oynayan; yahut ( hiçbir şey görmez ki | onu yapmasın ); bunu el-Leys söyledi; yahut onun(=parmaklarının) | işte hafif olması; ( yahut usta/maharetli ); bunu el-Ferrâ söyledi. | ( ve **تَنَمَّلُوا**: hareket ettiler ) ve dalgalandılar | ( ve bazısı bazısının içine girdi ). | ( ve **نَمِلَتْ يَدُه** , **فَرِحَ** gibi: uyuştu ) , | ve avam “**نَمَّلَتْ**” der; şeddeli. | | ( ve ) **نَمِلَ** ( ağaçta ) **يَنْمَلُ** **نَمَلاً**: | ( çıktı/yükseldi; **نَمَلَ** gibi, **نَصَرَ** gibi ) **نُمُولاً**; ve bu | el-Ferrâ’dandır. | | ( ve ) elbise ( **المُنَمَّلُ** , **مُعَظَّم** gibi: | yükseltilmiş/katlanmış )dır; denir ki: **نَمِّلْ ثَوْبَكَ وَ الْقُطْهُ** , |

| yani: onu yükselt/katla; el-Ferrâ’dan. ( ve ) kitap | **المُنَمَّل**: ( yazılmış olan )dır; Hüzeyl lehçesidir; | el-ʿUbâb’da olduğu gibi. ( yahut ) **المُنَمَّلُ**: | ( yazısı birbirine yakın olan )dır; İbn Düreyd’den; | ( **المُنْمَلِ** gibi, **مُكْرَمٍ** gibi ). Ebû’l-ʿIyâl | el-Hüzeylî dedi ki: | % ( **و المَرْءُ عَمْرًا فَأْتِهِ بِنَصِيْحَةٍ** % | **مِنِّي يَلُوح بِها كِتابٌ مُنْمَلُ** ) % | ( ve **النَّمْلَةُ** ) atların ayıplarındandır; o | ( binek hayvanının tırnağında bir yarık )tır; **المَشْعَرِ**’den | **السُّنْبُك**’un ucuna kadar; bunu Ebû ʿUbeyde söyledi. | Ve es-Sıhâh’ta: **الأَشْعَرِ**’den | **المَقَطِّ**’a kadar. İbn Berrî dedi ki: **المَشْعَرُ**: | tırnağı kuşatan kıllardan olan(şey)dir; ve **مَقَطُّ** | atın: kaburgalarının kesildiği/sonlandığı yeridir. | | ( ve ) **النَّمْلَةُ**: ( böğürde yaralar ) | ve başkası; ( **النَّمْل** gibi ); yani: **النَّمْلُ** | ve **النَّمْلَةُ** bunda eşittir. | | ( ve ) ayrıca: ( iltihap | ve yanma ile çıkan bir kabarcık; ve yeri biraz şişer; ve sürünür | başka bir yere, **النَّمْلَةِ** gibi ) el-Cevherî dedi ki; | ve tabipler ona **الذُّباب** adını verir. ( ve ) tabipler dedi ki: | ( onun sebebi keskin bir sarı safradır; çıkar | ince damarların ağızlarından ve hapsolmaz | derinin dışından içeri giren(şey)de; şiddetli | inceliği ve keskinliği sebebiyle ). Ve hadiste: |
  “Üç şeyde(den) başka rukye yoktur: **النَّمْلَةِ**’de, **الحُمَةِ**’de | ve **النَّفْسِ**’te.” Ve Ebû ʿUbeyd, | Peygamber’in - & - hadisi hakkında dedi ki: | onun **الشَّفَّاء**’a dediği:
  “Hafsa’ya **رُقْيَةَ** | **النَّمْلَة**’yi öğret.” İbnü’l-Esîr dedi ki: kadınların kullandığı bir şeydir; onu işiten herkes bilir ki o | zarar vermez ve fayda vermez bir sözdür; ve o şudur: |   “**العَرُوسُ تَحْتَفِل** , ve kına yakar | ve sürme çeker; ve her şeyi yap; şu var ki | erkeğe isyan etme.” Bununla Peygamber - | & - Hafsa’yı azarlamak istedi; çünkü ona bir sır | bırakmıştı da o onu ifşa etti. |

Ve **الصِّحاح**’ta: Mecûsîler der ki: “Şüphesiz erkeğin çocuğu, eğer kız kardeşinden olursa, sonra **النَّمْلَة** üzerine çizgi çekerse, sahibi şifa bulur.” Ve dedi ki:
% ( Ve bizde ayıp yoktur; ancak soylu bir topluluk için bir damar(ın bulunması) %
Kerimler; ve biz **النَّمْل** üzerine çizgi çekmeyiz ) %
Şunu kasteder: Biz, kız kardeşlerle nikâhlanan Mecûsîler değiliz.
Ve **ثعلب** dedi: **ابنُ الأَعْرابِيِّ** bize şu beyti okuttu: **لاَ نَحُطُّ عَلى النَّمْلِ** - **الحَاء المُهْمَلَة** ile -; ve onu “Biz kerimleriz; kıtlıkta **النَّمْل** evlerine gelmeyiz ki, topladıkları şey üzerine kazı yapalım da onu yiyelim” diye açıkladı. Ve **العُباب**’da: yani: “**النَّمْل** köyüne yükümüzü indirmeyiz de onu onların aleyhine bozmayız.” Ve **أبو أَحْمَد العَسْكَريّ** dedi: Şüphesiz **الحَاء المُهْمَلَة**, **ابنُ الأَعْرابِيِّ**’den bir tashîftir; onu, kitabından **كِتَابِ التَّصْحِيف**’te zikretti.

(**أبو نَمْلَةَ عَمَّارُ بنُ مُعَاذِ**) **زُرارَةَ بنِ عَمْرٍ**’ın oğlu; **الأَوْسِيُّ الظَّفَرِيُّ** (**الأَنْصارِيُّ: صَحابِيٌّ**), Allah Teâlâ ondan razı olsun; bu, **الواقِدِيّ**’nin sözüdür. Ve denilir ki adı **عُمارة بنُ مُعاذٍ**’dır; ve denilir ki **عَمْرُو بن مُعاذٍ**’dır. **أُحُد**’a ve ondan sonrakilere şahit oldu; onun iki hadisi vardır. Ondan, oğlu **نَمْلَة** rivayet etti; (o) **ابن شِهابٍ**’a şeyhtir. Denildi ki **عَبْدِ المَلِك**’in hilâfetine kadar kaldı. Babası **مُعاذٌ**, **أُحُد**’a ve **بَدْر**’e şahit oldu. Kardeşi **أَبو ذَرَّةَ الحارِثُ بن مُعاذٍ**, kardeşi ve babasıyla birlikte **أُحُد**’a şahit oldu. Ve denilir ki: **أَبا نَمْلَةَ** ayrıca Bedrî’dir.

(**النُّمْلَةُ**, **الضَّمّ** ile: havuzda suyun artığı), bunu **كُراع** **النون** babında nakletti.

(**نَمَلَى**, **جَمَزَى** gibi: Medine yakınında bir su), sakinlerine selâm olsun. Ve **نَصْرٌ** dedi: **نَمَلَى**, **بَنِي قُرَيْظَةَ** diyarlarının ortasında dağlardır. Dedim ki: Şairlerden bazı müteahhirler onu sâkin kılmıştır da bedî‘iyyesinde şöyle demiştir:
% ( * Eğer **نَمْلَى**’yı geçersen, o hâlde uyu; haremde korku yoktur * % ) %
Ve bu, birden fazla kişinin dikkat çektiği bir yanlıştır.

(**النَّمَلانُ**), harekeli: (**الإِشْرافُ عَلى الشَّيْئِ**), **العُباب**’da olduğu gibi.

Ve **ثعلب** dedi: (**المُنْمُولُ**), **مُلْمُولٍ** misali: (**اللِّسانُ**).

Ve **العُباب**’da (**النّامِلَةُ**: **السَّابِلَةُ**).

Ve **النَّمِلُ**, (**كَكَتِفٍ**: doğduğunda eline bir **نَمْلَةٌ** konulan çocuk; “kurnaz, zeki çıkar” derler); bu, tefe’ül babındandır. Ve **نَمْلَة** diye adlandırdılar; onlardan: babasından rivayet eden **ابْنُ أَبِي نَمْلَة**; o, **الزُّهْرِيِّ**’nin meşâyihindendir. Şeyhimiz yanıldı da onu sahâbî yaptı; hâlbuki sahâbelik ancak babası ve dedesinindir.

(**نُمَيلاً** ve **نُمَيْلَةَ**, ikisi de küçültme).

(**نُمَيْلَةُ** nisbesizdir); ondan **مُضَر** rivayet etti.

Ve **نُمَيْلَةُ** (**بنُ عَبْدِ اللهِ بن فُقَيمٍ**) **الكِنانِيّ اللَّيْثِيّ**; denildi ki: fetih günü **مِقْيَسَ بن صُبابَةَ**’yi öldüren odur: (ikisi de sahâbîdir), Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun.

(**إِسْمَاعِيلُ بنُ نُمَيْلٍ**), **أَحْمَدَ بنِ يُونُسَ**’tan; ondan da **مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَد العَطّار**. (**مُحَمّد بن عَبْدِ اللهِ بْن نُمَيْل**), **ابن قانِع**’a şeyhtir. (**الخَلاّلان**: iki muhaddis).

(**رَجُلٌ مُؤَنْمِلُ الأَصابِع**); yani: (**kısalık içinde uçları kalın**).

(**المُنامَلَةُ**: bağlı(kişinin) yürüyüşü); o, bağında **يُنامِلُ** eder. Ve **ن أ م ل**’de hemze ile de zikredilmiştir.

(**الأنْملَةُ**, **المِيم** ve **الهَمْزَة**’nin üçlenmesiyle: dokuz lügat), bazıları **نُور النِّبْراسِ**’ta olduğu gibi vav ile **أُنْمُولَة**’yi ekledi; böylece ondur. **الجَوْهَرِيُّ**, **الصّاغانِيِّ** gibi, hemzenin ve mîmin fethine hasretti; o, (tırnağın bulunduğu), parmağın üst eklemindendir. (Çoğulu: **أَنامِلُ** ve **أنْمُلاَتٌ**).

Ve **الصِّحاح**’ta: **الأَنامِلُ**, parmakların başlarıdır. **ابْنُ سِيْدَه** dedi: Bu, kırılıp da **التّاء** ile sâlim kalan şeylerden biridir. Dedi ki: Bunu ancak şundan dolayı söyledim: Çünkü onlar bazen kırık çoğulla sâlim çoğuldan müstağni olurlar; sâlim çoğulla da kırık çoğuldan müstağni olurlar. Ve bazen şey, iki vecihle birden cem‘ olunur; **بُوانٍ** ve **بُوَنٍ** ve **بُواناتٍ** gibi. Bunun hepsi **سِيْبَوَيْهِ**’nin sözüdür. Şeyhimiz dedi: **العِزُّ القَسْطَلاَنِيُّ**, meşhur beyitte dokuz lügati, **الإِصْبَعِ** lügatleriyle birlikte toplamıştır da şöyle demiştir:
% ( Ve **أنْمُلَةٍ**’nin hemzesini üçle; dördüncüsü de %
Ve dokuz, **أصْبُع**’dadır; **أُصْبُوع** ile bitir ) %
Ve **المِصْبَاح** sahibi, **ابْن قُتَيْبَة**’den nakletti ki: damme vârid değildir ve o lahn’dır.

[ ] Üzerine istidrâk olunanlardandır:
**النُّمُلُ**, iki damme ile, fetha ile olan **النَّمْل**’de bir lügattir; onunla da kıraat edilmiştir; şeyhimiz onu **الكَشَّاف**’tan nakletti.
**نَمِلَتْ يَدُهُ**, **فَرِحَ** gibi: **عَبَثٍ**’ten el çekmedi; **الأَساس**’ta olduğu gibi. Ve **فَرَسٌ ذُو نُمْلَةٍ**, damme ile: yani: hareketi çok; bunu **الجَوْهَرِيُّ** nakletti. Ve **غُلاَمٌ نَمِلٌ**, **كَكَتِفٍ** gibi: yani: oyunbaz.

Ve onların mesellerindendir: “O, **نَمْلَةٍ**’den daha ضبطlıdır.” Ve **الأَزْهَرِيُّ** dedi: Şairin sözü:
% ( Şüphesiz ben, Allah’a nankörlük yok; herhangi bir (şekilde) %
Kendim için, **مُنَمَّل** olmayanı talep ettim ) %
**أَبو نَصْر** dedi: “Korkutulmamış”ı kastetti. Ve denildi ki: İstediğim şeyden dolayı bunalmış da değil, acele ettirilmiş de değil.

**نامُول**: Mısır’da **الشَّرْقِيّة** a‘mâlinden bir köydür.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَمَّلَ الثَّوْبَ
2 نَمَّلَ الثَّوْبَ ذ [He mended a garment] i. q. رَفَأَهُ. (TA in art. لقط.)

تَنَمُّلٌ
5 تَنَمُّلٌ ذ A formication or stinging, as of the torpedo fish: see “ Abdollatiphi Hist. Aeg. Comp., ” p. 82.

نَمْلُ سُلَيْمَانَ
نَمْلُ سُلَيْمَانَ ذ Red ants: see أَحْوَى, in art. حو.

أَنْمَلَةٌ
أَنْمَلَةٌ ذ (thus generally written, Msb) The head [or end] of a finger; (S, Msb;) i. e. (Msb) the joint (مَفْصِل) (Az, Msb) in which is the nail: (Az, Msb, K:) [i. e. the ungual phalanx, with, or without, the flesh upon it: (see قَصَبٌ:)] or a joint, or an articulation, (عُقْدَة) of the fingers. (Msb.)

##### Türkçe

نَمَّلَ الثَّوْبَ
2 **نَمَّلَ الثَّوْبَ** ذ [O, bir elbiseyi yamadı] **رَفَأَهُ** ile aynı anlamdadır. (TA, **لقط** maddesinde.)

تَنَمُّلٌ
5 **تَنَمُّلٌ** ذ Bir karıncalanma yahut sokma; torpido balığınınki gibi: “ Abdollatiphi Hist. Aeg. Comp., ” s. 82’ye bak.

نَمْلُ سُلَيْمَانَ
**نَمْلُ سُلَيْمَانَ** ذ Kırmızı karıncalar: **أَحْوَى**’ya, **حو** maddesinde bak.

أَنْمَلَةٌ
**أَنْمَلَةٌ** ذ (böylece genellikle yazılır, Msb) Bir parmağın başı [yahut ucu]; (S, Msb;) yani (Msb) tırnağın bulunduğu eklem (**مَفْصِل**); (Az, Msb, K:) [yani tırnak falanksı; üzerinde et bulunsun yahut bulunmasın: (**قَصَبٌ**’a bak:)]; yahut parmakların bir eklemi, yahut bir mafsalı (**عُقْدَة**). (Msb.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَمَلَ
نَمَلَ U ( n. ac. نَمْل 1 ),
a.  Slandered.

b.  [ Fī ], Climbed.

نَمِلَ
نَمِلَ A ( n. ac. نَمَل 4 ),
a.  see supra (a) , ( b ).

c.  Was benumbed; tingled.

نَاْمَلَ
نَاْمَلَ III ,
a.  Shuffled along.

أَنْمَلَ
أَنْمَلَ IV ,
a.  see I (a) .

تَنَمَّلَ
تَنَمَّلَ V ,
a.  Swarmed.

نَمْل
نَمْل 1 , ( pl. نِمَاْل 23 ),
a.  Ant.

b.  Spots &c.

نَمْلَة
نَمْلَة 1t ,
a.  Ant.

b.  Spot, pimple.

c.  Slander, detraction; falsehood.

d.  Cleft, division ( of a hoof ).

نَمْلَى
نَمْلَى 1ya ,
a.  Industrious ( woman ).

نِمْلَة
نِمْلَة 2t ,
a.  see 1t (c) .

نُمْلَة
نُمْلَة 3t ,
a.  see 1t (c) .

b.  Remainder, drop of water.

c.  Restlessness.

نَمِل
نَمِل 5 ,
a.  Swarming with ants ( place ).

b.  Restless, fidgety; highspirited ( horse ).

d.  ( pl. أَنْمَاْل 38 ), Slanderer.

نَمُل
نَمُل 6 , نُمُل 10 ,
a.  see 1 (a) .

أَنْمُلَة
أَنْمُلَة 16t , ( pl. أَنَاْمِلُ 37 ),
a.  Tip of the finger.

مَنْمَلَة
مَنْمَلَة 17t ,
a.  Ant-hill, ant-nest.

مِنْمَل
مِنْمَل 20 ,  نَاْمِل 21 ,
a.  see 5 (d) .

نَاْمِلَة
نَاْمِلَة 21t ,
a.  fem. of نَاْمِل 21 .

b.  Travelling-company, caravan.

نَمِيْلَة
نَمِيْلَة 25t ,
a.  see 1t (c) .

نَمَّاْل
نَمَّاْل 28 ,
a.  see 5 (d) .

نَمڤلَ
N. P. نَمڤلَ I ,
a.  see 5 (a) .

b.  Tongue.

نَمَّلَ
N. P. نَمَّلَ II ,
a.  see N. P. IV .

b.  Patched.

أَنْمَلَ
N. Ag. أَنْمَلَ IV ,
a.  see 5 (d) .

أَنْمَلَ
N. P. أَنْمَلَ IV ,
a.  Close ( writing ).

مُنَمَّلَة
مُنَمَّلَة
a.  see 1ya .

أُـِنْمُِلَة
أُـِنْمُِلَة
a.  see 16t .

##### Türkçe

نَمَلَ
نَمَلَ U ( n. ac. **نَمْل** 1 ),
a. İftira etti.

b. [ **فِي** ], Tırmandı.

نَمِلَ
نَمِلَ A ( n. ac. **نَمَل** 4 ),
a. yukarıya bak (a), (b).

c. Uyuştu; karıncalandı.

نَاْمَلَ
نَاْمَلَ III ,
a. Sürüyerek yürüdü.

أَنْمَلَ
أَنْمَلَ IV ,
a. I (a)’ya bak.

تَنَمَّلَ
تَنَمَّلَ V ,
a. Üşüştü.

نَمْل
نَمْل 1 , ( pl. **نِمَاْل** 23 ),
a. Karınca.

b. Benekler vb.

نَمْلَة
نَمْلَة 1t ,
a. Karınca.

b. Benek, sivilce.

c. İftira, çekiştirme; yalan.

d. Yarık, bölünme (bir tırnağın).

نَمْلَى
نَمْلَى 1ya ,
a. Çalışkan (kadın).

نِمْلَة
نِمْلَة 2t ,
a. 1t (c)’ye bak.

نُمْلَة
نُمْلَة 3t ,
a. 1t (c)’ye bak.

b. Artık, su damlası.

c. Huzursuzluk.

نَمِل
نَمِل 5 ,
a. Karıncalarla kaynayan (yer).

b. Huzursuz, kıpır kıpır; coşkun (at).

d. ( pl. **أَنْمَاْل** 38 ), İftiracı.

نَمُل
نَمُل 6 , **نُمُل** 10 ,
a. 1 (a)’ya bak.

أَنْمُلَة
أَنْمُلَة 16t , ( pl. **أَنَاْمِلُ** 37 ),
a. Parmağın ucu.

مَنْمَلَة
مَنْمَلَة 17t ,
a. Karınca yuvası, karınca deliği.

مِنْمَل
مِنْمَل 20 , **نَاْمِل** 21 ,
a. 5 (d)’ye bak.

نَاْمِلَة
نَاْمِلَة 21t ,
a. **نَاْمِل** 21’in müennesi.

b. Yolculuk topluluğu, kervan.

نَمِيْلَة
نَمِيْلَة 25t ,
a. 1t (c)’ye bak.

نَمَّاْل
نَمَّاْل 28 ,
a. 5 (d)’ye bak.

نَمڤلَ
N. P. **نَمڤلَ** I ,
a. 5 (a)’ya bak.

b. Dil.

نَمَّلَ
N. P. **نَمَّلَ** II ,
a. N. P. IV’e bak.

b. Yamalanmış.

أَنْمَلَ
N. Ag. **أَنْمَلَ** IV ,
a. 5 (d)’ye bak.

أَنْمَلَ
N. P. **أَنْمَلَ** IV ,
a. Yakın (yazı).

مُنَمَّلَة
مُنَمَّلَة
a. 1ya’ya bak.

أُـِنْمُِلَة
أُـِنْمُِلَة
a. 16t’ye bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D9%84/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نمل
نَمِلَ - يَنْمَلُ (نَمَلَ - يَنْمُلُ) - نَمْلَة - نَمْل - أُنْمُلَة - أَنَامِل
نَمِلَ - يَنْمَلُ (نَمَلَ - يَنْمُلُ) + الكائن أو الشيء: يكون أو يصير منمنماً دقيقاً صغير الحجم وخفيف الوزن كحجم ووزن النملة
نَمْلَة: على وزن " فَعْلَة" اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " نَمِلَ - يَنْمَلُ ": الشيء الصغير الدقيق الخفيف المنمنم: وهو اصطلاحاً واحدة النمل: الحشرة المعروفة
نَمْل: جمع " نَمْلَة ": جنس النمل
نَامِل: اسم فاعل صفة مشبهة من " نَمِلَ - يَنْمَلُ ": الشيء الصغير المنمنم نسبة لما حوله
نامِلَة: مؤنث " نامِل": وهي كذلك فاعل مرة: الشيء الخاص المراد والصغير المنمنم نسبة لما حوله
أُنْمُلَة: على وزن " أُفعُلـَة": مصغر " نامِلة": صغرى القطع المرادة: وهي اصطلاحاً صغرى قطع الأصابع التي فيها الظفر
أَنَامِل: حمع " أُنْمُلَة"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدلالة على القلة والنقص في المقدار والعدد والأبعاد بشكل ذاتي (وليس الإنقاص)"، وهي:
قَمِلَ - يَقْمَلُ، نَقَصَ - يَنْقُصُ (اللازم)، قََلَّ - يَقِلُّ، صَغُرَ - يَصْغُرُ (صَغِرَ - يَصْغَرُ)، نَمِلَ - يَنْمَلُ (نَمَلَ - يَنْمُلُ)، دَانَ - يَدُوْن
نملة - نمل - النمل
 	﴿وحشر لسليمان جنوده من الجن والإنس والطير فهم يوزعون (17) حتى إذا أتوا على وادي النمل قالت نملة يا أيها النمل ادخلوا مساكنكم لا يحطمنكم سليمان وجنوده وهم لا يشعرون (18) فتبسم ضاحكا من قولها وقال رب أوزعني أن أشكر نعمتك التي أنعمت علي وعلى والدي وأن أعمل صالحا ترضاه وأدخلني برحمتك في عبادك الصالحين (19)﴾ النمل
الأنامل
 	﴿هاأنتم أولاء تحبونهم ولا يحبونكم وتؤمنون بالكتاب كله وإذا لقوكم قالوا آمنا وإذا خلوا عضوا عليكم الأنامل من الغيظقل موتوا بغيظكم إن الله عليم بذات الصدور(119)﴾ آل عمران
جاء في التفسير: الأنامل: أطراف الأصابع
مختار الصحاح
● [نمل] ن م ل: النَّمْلُ معروف الواحدة نَمْلَةٌ وأرض نَمِلةٌ ذات نَمْلٍ وطعام مَنْمُولٌ أصابه النَّمل و الأَنْمَلَةُ بالفتح واحدة الأَنَامِلُ وهي رءوس الأصابِع قلت الأََنمَلة بفتح الهمزة والميم أيضا لأنه ذكرها في الديوان في باب أَفعل وقد يُضم أولها ذكره ثعلب في باب المفتوح أَوَّله من الأسماء وأما ضم الميم فلا أعرف أحدا ذكره غير المُطرزي في المُغْرِب
الراغب
نمل
- قال تعالى: }قالت نملة يا أيها النمل{ [النمل/18] وطعام منمول: فيه النمل، والنملة: قرحة تخرج بالجنب تشبيها بالنمل في الهيئة، وشق في الحافر، ومنه: فرس نمل القوائم: خفيفها. ويستعار النمل للنميمة تصورا لدبيبه، فيقال: هو نمل، وذو نملة، ونمال. أي: نمام، وتنمل القوم: تفرقوا للجمع تفرق النمل، ولذلك يقال: هو أجمع من نملة (مجمع الأمثال 1/188)، والأنملة: طرف الأصابع، وجمعه: أنامل.
الراغب
أنمل
قال الله تعالى: }عضوا عليكم الأنامل من الغيظ{ [آل عمران/119] الأنامل جمع الأنملة، وهي المفصل الأعلى من الأصابع التي فيها الظفر، وفلان مؤنمل الأصابع (انظرك اللسان (نمل) 11/679. وكان القياس ورودها في مادة (نمل) لأن الهمزة زائدة) أي: غليظ أطرافها في قصر. والهمزة فيها زائدة بدليل قولهم: هو نمل الأصابع، وذكرها ههنا للفظه.
ملخص اللسان● - نمل
1-   ونَمِلَ في الشجر يَنْمَل نَمَلاً إِذا صَعِد فيها؛
2- ونَمِلَتْ يدُه: خُدِرت
3-    النَّمْلُ: معروف واحدته نَمْلة ونَمُلة،وأَرض نَمِلةٌ: كثيرة النَّمْل. وطعام مَنْمُول: أَصابه النَّمْل.
4-    والنَّمْلة هي التي لها قوائم تكون في  البَراري والخَرابات، وهذه التي يتأَذى الناس بها هي الذرُّ وهي الصغار،
5-    والنُّمْلةُ والنَّمْلةُ والنِّمْلةُ والنَّمِيلةُ، كل ذلك: النمِيمة. رجل نَمِل ونامِل ومُنْمِل ومِنْمَل ونَمَّال، كله نَمَّام،
6-    ورجل مُؤَنْمَلُ الأَصابع إِذا كان غليظ أَطرافِها في قِصَر.
7-    ورجل نَمِل  أَي حاذِق. . والنَّمِل: الرجل الذي لا ينظر إِلى شيء إِلا عَمِله.
8-    وغلام نَمِل أَي عَبِثٌ.  ورجل نَمِل الأَصابع إِذا كان كثير العَبَث بها أَو كان خفيفَ الأَصابع في العمل.
9-  والانملة بتثليث الميم والهمزة تسع لغات التي فيها الظفر، الجمع أنامل وأنملات: المَفْصِل الأَعْلى الذي فيه الظفر من الإِصبع، والجمع أَنامِل وأَنمُلات، وهي رؤوس الأَصابع،
10-النَّمْلة: شَقٌّ في حافِر الدابة.
11-   والنَّمْلة: شيء في الجسد كالقرْح وجمعها نَمْل، وقيل: النَّمْل والنَّمْلة قُروح في الجنب وغيره،
ملخص اللسان - الأَنْمُلة
1.     الأَنْمُلة، الظفر،
2.      الأَنْمُلة :المَفْصِل الأَعْلى الذي فيه الظفر من الإِصبع،
3.     الأَنْمُلة: وهي رؤوس الأَصابع،
لسان العرب
● - نمل: النَّمْلُ: معروف واحدته نَمْلة ونَمُلة، وقد قرئ به فَعَلَّله      الفارسي بأَن أَصل نَمْلة نَمُلة، ثم وقع التخفيف وغلب، وقوله عز وجل: قالت      نَمْلة يا أَيُّها النَّمْلُ ادْخُلوا مَساكِنَكم؛ جاء لفظ ادخلوا في      النَّمْل وهي لا تعقِل كلفظ ما يعقِل لأَنه قال قالت، والقول لا يكون إِلا      للحيِّ الناطق فأُجريت مُجراه، والجمع نِمَال؛ قال الأَخطل:      دَبِيب نِمال في نَقاً يَتَهيَّل      وأَرض نَمِلةٌ: كثيرة النَّمْل. وطعام مَنْمُول: أَصابه النَّمْل. وذكر      الأَزهري في ترجمة نحل في حديث ابن عباس: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم،      نهى عن قتل النَّحْلة والنَّمْلة والصُّرَد والهُدْهُد؛ وروي عن      إِبراهيم الحربي قال: إِنما نهى عن قتلهنَّ لأَنهنّ لا يؤذين الناسَ وهي أَقل      الطيور والدوابِّ ضرراً على الناس، ليس مثل ما يتأَذى الناسُ به من الطيور      الغُرابِ وغيره، قيل له: فالنَّمْلة إِذا عضَّت تُقتَل؟ قال: النملة لا      تَعَض إِنما يَعَضّ الذَّرُّ، قيل له: إِذا عَضَّت الذرَّة تُقتل؟ قال:      إِذا آذتْك فاقْتُلْها قال: والنَّمْلة هي التي لها قوائم تكون في      البَراري والخَرابات، وهذه التي يتأَذى الناس بها هي الذرُّ وهي الصغار، ثم قال:      والنَّمْل ثلاثة أَصْناف: النَّمْل وفازِر وعُقيفان، قال: والنمل يسكن      البراري والخَرابات ولا يؤذي الناس، والذرُّ يؤذي، وقيل: أَراد بالنهي      نوعاً خاصّاً وهو الكبار ذوات الأَرْجُل الطوال، وقال الحربي: النَّمْل ما      كان له قوائم فأَما الصغار فهو الذرُّ. وروي عن قتادة في قوله: عُلِّمْنا      مَنْطِق الطير، قال: النَّمْلة من الطير، وقال أَبو خيرة: نملة حَمراء      (*      قوله «وقال ابو خيرة نملة حمراء إلخ» هكذا في الأصل هنا، وعبارته في      مادة حوأ: أبو خيرة الحوّ من النمل نمل حمر يقال لها نمل سليمان، فلعل ما      هنا فيه سقط) يقال لها سُليمان يقال لهنّ الحوّ، بالواو، قال: والذَّرُّ      داخِل في النَّمْل، ويشبَّه فِرِنْد السيف بالذرّ والنمل. وقال ابن شميل:      النَّمْل الذي له رِيش، يقال نَمْل ذو ريش والنَّمْل العُظَّام.      الفراء: يقال نَمِّل ثوبَك والقُطْه أَي ارْفَأْهُ.      والنُّمْلةُ والنَّمْلةُ والنِّمْلةُ والنَّمِيلةُ، كل ذلك: النمِيمة.      رجل نَمِل ونامِل ومُنْمِل ومِنْمَل ونَمَّال، كله نَمَّام، وكذلك      الإِنمال؛ قال ابن بري: شاهد النُّمْلة قول أَبي الورد الجعدي:      أَلا لَعَنَ اللهُ التي رَزَمَتْ به      فقد ولَدت ذا نُمْلةٍ وغَوائِل      وجمعها نُمْل، وقد نَمِل ونَمَل يَنْمُل نَمْلاً وأَنْمَل؛ قال الكميت:      ولا أُزْعِجُ الكَلِمَ المُحْفِظا      ت للأَقْرَبِين، ولا أُنْمِلُ      وفيه نَمْلةٌ أَي كذب. وامرأَة مُنَمَّلة ونَمْلى: لا تستقر في مكان،      وفرس نَمِلٌ كذلك، وهو أَيضاً من نعت الغلظ. وفرس نَمِل القوائم: لا يستقر.      وفرس ذو نُمْلة، بالضم، أَي كثير الحركة.      ورجل مُؤَنْمَلُ الأَصابع إِذا كان غليظ أَطرافِها في قِصَر. ورجل نَمِل      أَي حاذِق. وغلام نَمِل أَي عَبِثٌ.      ونَمِلَ في الشجر يَنْمَل نَمَلاً إِذا صَعِد فيها؛ الفراء: نَمَل في      الشجر يَنْمُل نُمولاً إِذا صَعِد فيها. والنَّمِل: الرجل الذي لا ينظر      إِلى شيء إِلا عَمِله. ورجل نَمِل الأَصابع إِذا كان كثير العَبَث بها أَو      كان خفيفَ الأَصابع في العمل. ابن سيده: ورجل نَمِل خفيف الأَصابع لا يَرى      شيئاً إِلا عمِله. يقال: رجل نَمِل الأَصابع أَي خفيفها في العمل.      وتَنَمَّلَ القومُ: تحرَّكوا ودخل بعضُهم في بعض. ونَمِلَتْ يدُه:      خُدِرت.      والنُّمْلة، بالضم: البقيَّة من الماء تبقى في الحوض؛ حكاه كراع في باب      النون.      والأَنْمُلة، بالفتح      (* قوله «والانملة بالفتح إلخ» عبارة القاموس:      والانملة بتثليث الميم والهمزة تسع لغات التي فيها الظفر، الجمع أنامل      وأنملات): المَفْصِل الأَعْلى الذي فيه الظفر من الإِصبع، والجمع أَنامِل      وأَنمُلات، وهي رؤوس الأَصابع، وهو أَحد ما كسِّر وسَلِم بالتاء؛ قال ابن      سيده: وإِنما قلت هذا لأَنهم قد يستغنون بالتكسير عن جمع السلامة وبجمع      السلامة عن التكسير، وربما جمع الشيء بالوجهين جميعاً كنحو بُوَانٍ وبُون      وبُونات؛ هذا كله قول سيبويه.      والنَّمْلة: شَقٌّ في حافِر الدابة. والنَّمْلة: عيب من عُيوب الخيل.      التهذيب: والنَّمْلة في حافر الدابة شَقّ. أَبو عبيدة: النَّمْلة شَقٌّ في      الحافر من الأَشعر إِلى طرف السُّنْبك، وفي الصحاح: إِلى المَقَطِّ؛ قال      ابن بري: الأَشعَر ما أَحاط بالحافر من الشعر، ومَقَطُّ الفرس مُنْقَطَع      أَضلاعه. والنَّمْلة: شيء في الجسد كالقرْح وجمعها نَمْل، وقيل: النَّمْل      والنَّمْلة قُروح في الجنب وغيره، ودَواؤه أَن يُرْقى بريقِ ابن      المَجوسيِّ من أُخته، تقول المَجوس ذلك؛ قال:      ولا عَيْبَ فينا غير نَسْل لِمَعْشرٍ      كِرامٍ، وأَنَّا لا نَخُطُّ على النَّمْل      أَي لَسْنا بمَجُوس ننكِح الأَخوات؛ قال أَبو العباس: وأَنشدنا ابن      الأَعرابي هذا البيت: وأَنَّا لا نَحُطُّ على النَّمْل، وفسره: أَنَّا كِرام      ولا نأْتي بُيوت النمْل في الجَدْب لنحفِر على ما جمَع لنأْكلُه، وقيل:      النَّمْلة بَثْر يخرج بجسد الإِنسان. الجوهري: النمل بُثور صغار مع وَرَمٍ      يسير ثم يتقَرَّح فيسعى ويتَّسع ويسميها الأَطباءُ الذُّباب، وتقول      المجوس: إِن ولد الرجل إِذا كان من أُخته ثم خَطَّ على النَّمْلة شُفِيَ      صاحبُها. وفي الحديث: لا رُقْية إِلا في ثلاث: النَّمْلة والحُمَةِ      والنَّفْس؛ النَّمْلة: قُروح تخرُج في الجنْب. وقال أَبو عبيد في حديث النبي، صلى      الله عليه وسلم، أَنه قال لِلشَّفّاء: عَلِّمِي حَفْصةَ رُقْية      النَّمْلة؛ قال ابن الأَثير: شيء كانت تستعمِله النساء يَعْلَم كلُّ مَنْ سمِعه      أَنه كلام لا يضرّ ولا ينفَع، ورُقْية النَّملة التي كانت تُعْرَف بينهنّ      أَن يُقال: العَرُوس تحْتَفِل، وتخْتضب وتَكْتَحِلْ، وكلَّ شيء      تَفْتَعِلْ، غير أَن لا تَعْصِي الرجل؛ قال: ويروى عوض تحْتَفِل تنتعِل، وعوض      تَخْتَضِب تَقْتال، فأَراد النبي، صلى الله عليه وسلم، بهذا المقال تأْنِيبَ      حفصةَ لأَنه أَلقى إِليها سرًّا فأَفشَتْه.      وكتا مُنَمَّل: مكتوب، هذلية. ابن سيده: وكتابٌ مُنْمَل متقارِب الخطّ؛      قال أَبو العيال الهذلي:      والمَرْءُ عمراً، فأْتِهِ بنَصِيحةٍ      مِنِّي يَلوح بها كتابٌ مُنْمَلُ      ومُنَمَّل: كمُنْمَل. ونَمَلى: موضع. والنَّأْمَلةُ: مِشية المقيد، وهو      يُنَأْمِل في قعيْده نَأْمَلةً؛ وقول الشاعر:      فإِنِّي، ولا كُفْران لله آيةً      لِنَفْسي، لقد طالَبْت غير مُنَمَّل      قال أَبو نصر: أَراد غير مَذْعور، وقال: غير مُرْهَق ولا مُعْجَل عما      أُريد.
لسان العرب
والأَنْمُلة، بالفتح      (* قوله «والانملة بالفتح إلخ» عبارة القاموس:      والانملة بتثليث الميم والهمزة تسع لغات التي فيها الظفر، الجمع أنامل      وأنملات): المَفْصِل الأَعْلى الذي فيه الظفر من الإِصبع، والجمع أَنامِل      وأَنمُلات، وهي رؤوس الأَصابع، وهو أَحد ما كسِّر وسَلِم بالتاء
مقاييس اللغة:
(نمل) النون والميم واللام كلماتُه تدلُّ على تجمُّعٍ في شيء وصِغَرٍ وخِفَّة. منه النَّمل: جمع نَمْلة. وطعامٌ منمولٌ: أصابه النَّمل. وفرسٌ نَمِلُ القَوائِمِ: خفيفُها، كأنَّها شُبِّهَتْ بالنَّمْل. والنَّمْلة: قَرْحَةٌ تخرُج في الجَنْبِ، كأنَّها سمِّيَت بها لتفشِّيها وانتشارها، شبِّهت بالنَّملةِ ودَبِيبِها. والأَنْمُلَة: واحدة الأنامل، وهي أطراف الأصابع.
ويقولون وليس من هذا: إنَّ النَّمْلَة: شَقٌّ يكون في حافر الفرس من الأشْعَر إلى المَقَطّ.
ومما شذّ عن الباب النُّمْلة بالضم في النون والسكون في الميم([13]) هي النَّميمة. ويقال: نَمَل، إذا نَمَّ.
القاموس المحيط:
النَّمْلُ م، واحدَتُهُ نَمْلَةٌ، وقد تُضَمُّ الميمُ ج نِمالٌ. وأرضٌ نَمِلَةٌ، كزَنِخَةٍ كثيرَتُها. وطَعامٌ مَنْمولٌ أصابَهُ النَّمْلُ. والنَّمْلَةُ، مُثَلَّثَةً، وكسفينةٍ النميمةُ. وهو نَمِلٌ ونامِلٌ ومُنْمِلٌ، كمُحْسِنٍ، ومِنْبَرٍ وشدَّادٍ نَمَّامٌ، وقد نَمَِلَ، كنَصَرَ وعَلِمَ، وأنْمَلَ. وفيه نَمْلَةٌ كَذِبٌ. وامرأةٌ مُنَمَّلَةٌ، كمُعَظَّمَةٍ وسَكْرَى لا تَسْتَقِرُّ في مَكان، وكذا فَرَسٌ نَمِلٌ، ككَتف. ورَجُلٌ نَمِلٌ خَفيفُ الْأَصابع لا يَرى شَيْئاً إلاَّ عَمِلَهُ، أو حاذِقٌ. وتَنَمَّلوا تَحَرَّكوا، ودَخَلَ بعضُهُم في بَعْضٍ. ونَمِلَتْ يَدُهُ، كَفَرِحَ خدِرَتْ،
و في الشَّجَرِ: صَعِدَ كَنَمَلَ كَنَصَرَ. والمُنَمَّلُ، كمُعَظَّمٍ: المَرْفُوُّ، والمَكْتوبُ، أو المُتَقارِبُ الخَطِّ، كالمُنْمَلِ، كمُكْرَمٍ، والنَّمْلَةُ: شَقٌّ في حافِرِ الدابَّةِ، وقُروحٌ في الجَنْبِ، كالنَّمْلِ، وبَثْرَةٌ تَخْرُجُ في الجَسَدِ بالْتِهابٍ واحْتِراقٍ، ويَرِمُ مَكانُها يَسيراً، ويَدِبُّ إلى مَوْضِعٍ آخَرَ، كالنَّمْلَةِ، وسَبَبُها صَفْراءُ حادَّةٌ، تَخْرُجُ من أفْواهِ العُروقِ الدِقاقِ، ولا تَحْتَبِسُ فيما هو داخِلٌ من ظاهر الجِلْدِ، لِشِدَّةِ لَطافَتِها وحِدَّتِها. وأبو نَمْلَةَ عَمَّارُ بنُ مُعاذٍ الأنْصارِيُّ: صَحابِيٌّ. والنُّمْلَةُ، بالضمِّ: بَقِيَّةُ الماءِ في الحَوْضِ.
ونَمَلَى، كجَمَزَى: ماءٌ قُرْبَ المَدينَةِ. والنَّمَلانُ: الإِشْرافُ على الشَّيْءِ. والمُنْمولُ: اللِسانُ.
والنامِلَةُ: السابِلَةُ. وككتِفٍ: صَبِيُّ تُجْعَلُ في يَدِهِ نَمْلَةٌ إذا وُلِدَ، يقولونَ: يَخْرُجُ كَيِّسا ذَكِيّاً.
وسَمَّوْا نَمْلَةَ ونُمَيْلاً ونُمَيْلةَ مُصَغَّرَيْنِ. ونُمَيْلَةُ غَيْرُ مَنْسوبٍ، وابنُ عَبْدِ الله بن فُقَيْمٍ: صَحابِيَّانِ، وإِسْمَاعيلُ بنُ نُمَيْلٍ، ومحمدُ بنُ عَبدِ الله بنِ نُمَيْلٍ الخَلاَّلانِ: مُحَدِّثانِ. ورَجُلٌ مُؤَنْمِلُ الْأَصابِعِ: غَليظُ أطْرافِها في قِصَرٍ. والمُنامَلَةُ: مِشْيَةُ المُقَيَّدِ. والْأَنْمَلَةُ، بتثليثِ الميمِ والهمْزَةِ، تِسْعُ لُغاتٍ: التي فيها الظُّفُرَ ج: أنامِلُ وأنْمُلاتٌ.
تاج العروس:
( النمل م ) معروف ( واحدته نملة ) ومنه قوله تعالى قالت نملة يا أيها النمل ادخلوا مساكنكم وفي حديث ابن عباس نهى عن قتل النحلة والنملة والصرد والهدهد وقد مر تعليل النهى عن قتلهن في ن ح ل عن ابراهيم الحربى قال والنملة هي التى لها قوائم تكون في البراري والخرابات والتى
تتأذى الناس بها هي الذروهى الصغار ثم قال والنمل ثلاثة أصناف النمل وفازر وعقيفان وروى عن قتادة في قوله تعالى علمنا منطق الطير قال النملة من الطير وقال أبو خيرة نملة حمراء يقال لها سليمان يقال لهن الحو بالواو قال والذر داخل في النمل * قلت وهذه النملة التى يقال لها سليمان هي المعروفة بالنملة السليمانية لها ذكر في كتاب الحيل وقد عقد والهابابا وقال ابن شميل النمل الذى له ريش يقال نمل ذو ريش ( وقد تضم الميم ) فيقال نملة وقد قرئ به وعلله الفارسى بأن أصل نملة نملة ثم وقع التخفيف وغلب ( ج نمال ) بالكسر قال الاخطل * دبيب نمال في نقايتهيل * ( وأرض نملة كزنخة كثيرتها ) وفي العباب ذات نمل ( وطعام منمول أصابه النمل والنملة مثلثة و ) النميلة ( كسفينة ) كل ذلك ( النميمة ) واقتصر الجوهرى على الضم كالصاغاني قال ابن برى وشاهد النملة بالضم قول أبى الورد الجعدى الا لعن الله التى رزمت به * فقد ولدت ذا نملة وغوائل وجمعها نمل ( وهو نمل ) ككتف ( ونامل ومنمل كمحسن ومنبر وشداد ) كله ( نمام ) الاولى عن أبى عمرو ( وقد نمل كنصر وعلم ) يتمل ثملانم ( وأنمل ) مثل ذلك وأنشد الجوهرى للمكيت ولا أزعج الكلم المحفظا * ت للاقربين ولا أنمل * قلت ويروى بفتح الهمزة أيضا ( وفيه نملة ) بالفتح أي ( كذب وامرأة منملة كمعظمة و ) نملي مثل ( سكرى ) إذا كانت ( لا تستقر في مكان ) واحد وفي العباب جارية منملة كثيرة الحركة في المجئ والذهاب عن ابن دريد ( وكذا فرس نمل ) القوائم ( ككتف ) لا يستقر مرحا وهو أيضا من نعت الغلظ ( ورجل نمل خفيف الاصابع ) كثير العبث بها أو ( لا يرى شيأ الا عمله ) قاله الليث أو كان خفيفها في العمل ( أو حاذق ) قاله الفراء ( وتتملوا تحركوا ) وتموجوا ( ودخل بعضهم في بعض ونملت يده كفرح خدرت ) والعامة تقول نملت بالتشديد ( و ) نمل ( في الشجر ) ينمل نملا ( صعد كنمل كنصر ) نمولا وهذه عن الفراء ( و ) الثوب ( المنمل كمعظم المرفو ) يقال نمل ثوبك والقطه أي ارفأه عن الفراء ( و ) الكتاب المنمل ( المكتوب ) لغة هذلية كما في العباب ( أو ) المنمل ( المتقارب الخط ) عن ابن دريد ( كالمنمل كمكرم ) قال أبو العيال الهذلى والمرء عمرا فأته بنصيحة * منى يلوح بها كتاب منمل ( والنملة ) من عيوب الخيل وهو ( شق في حافر الدابة ) من المشعر إلى طرف السنبك قاله أبو عبيدة وفى الصحاح من الاشعر إلى المقط وقال ابن برى المشعر ما أحاط بالحافر من الشعر ومقط الفرس منقطع اضلاعه ( و ) النملة ( قروح في الجنب ) وغيره ( كالنمل ) أي النمل والنملة في ذلك سواء ( و ) أيضا ( بثرة تخرج بالتهاب واحتراق ويرم مكانها يسيرا ويدب إلى موضع آخر كالنملة ) قال الجوهرى ويسميها الاطباء الذباب ( و ) قال الاطباء ( سببهيا صفراء حادة تخرج من أفواه العروق الدقاق ولا تحتبس فيما هو داخل من ظاهر الجلد لشدة لطافتها وحدتها ) وفي الحديث لا رقية الا في ثلاث النملة والحمة والنفس وقال أبو عبيد في حديث النبي صلى الله تعالى عليه وسلم أنه قال للشفاء علمي حفصة رقية النملة قال ابن الاثير شئ كانت تستعمله النساء يعلم كل من سمعه أنه كلام لا يضر ولا ينفع وهى هذه العروس تحتفل وتختضب وتكتحل وكل شئ تفتعل غير أن لا تعصى الرجل فأراد النبي صلى الله تعالى عليه وسلم بذلك تأنيب حفصة لانه القى إليها سرافا فشته وفي الصحاح وتقول المجوس ان ولد الرجل إذا كان من أخته ثم خط على النملة شفى صاحبها وقال ولا عيب فينا غير عرق لمعشر * كرام وأنا لا نخط على النمل يريد لسنا بمجوس ننكح الاخوات وقال ثعلب أنشدنا ابن الاعرابي هذا البيت لا نحط على النمل بالحاء المهملة وفسره انا كرام ولا نأتى بيوت النمل في الجدب لنحفر على ما جمع لنأكله وفى العباب أي لا نحط رحلنا على قرية النمل فنفسدها عليها وقال أبو أحمد العسكري ان الحاء المهملة تصحيف من ابن الاعرابي ذكره في كتاب التصحيف من كتابه ( وأبو نملة عمار بن معاذ ) بن زرارة بن عمر و الاوسي الظفرى ( الانصاري صحابي ) رضى الله تعالى عنه هذا قول الواقدي ويقال اسمه عمارة بن معاذ ويقال عمرو بن معاذ شهد
احدا وما بعده وله حديثان روى عنه ولده نملة شيخ لابن شهاب قيل بقى إلى خلافة عبد الملك وأبوه معاذ شهد أحدا وبدرا وأخوه أبو ذرة الحرث بن معاذ شهد أحدا مع أخيه وأبيه ويقال ان أبا نملة بدرى أيضا ( والنملة بالضم بقية الماء في الحوض ) حكاه كراع في باب النون ( ونملى كجمزى ماء قرب المدينة ) على ساكنها السلام وقال نصر نملي جبال وسط ديار بنى قريظة * قلت وقد سكنه بعض المتأخرين من الشعراء فقال في بديعيته * ان جزت نملي فنم لا خوف في حرم * وهو غلط نبه عليه غير واحد ( والنملان ) محركة ( الاشراف على الشئ ) كما في العباب ( و ) قال ثعلب ( المنمول ) مثال ملمول ( اللسان و ) في العباب ( الناملة السابلة و ) النمل ( ككتف صبى تجعل في يده نملة إذا ولد يقولون يخرج كيسا ذكيا ) وهو من باب التفاؤل ( وسموا نملة ) منهم ابن أبى نملة الذى روى عن أبيه وهو من مشايخ الزهري وغلط شيخنا فجعله صحابيا وانما الصحبة لابيه وجده ( ونميلا ونميلة مصغرين ونميلة غير منسوب ) روى عنه مضر ( و ) نميلة ( بن عبد الله بن فقيم ) الكنانى الليثى قيل هو الذى قتل مقيس بن صبابة يوم الفتح ( صحابيان ) رضى الله تعالى عنهما ( واسمعيل بن نميل ) عن أحمد بن يونس وعنه محمد بن مخلد العطار ( ومحمد بن عبد الله بن نميل ) شيخ لابن قانع ( الخلالان محدثان ورجل مؤنمل الاصابع ) أي ( غليظ أطرافها في قصر والمناملة مشية المقيد ) وهو ينامل في قيده وقد ذكر
في نأمل بالهمز أيضا ( والانملة بتثليث الميم والهمزة تسع لغات ) وزاد بعضهم أنمولة بالواو كما في نور النبراس فهى عشرة واقتصر الجوهرى كالصاغاني على فتح الهمزة والميم وهى ( التى فيها الظفر ) من المفصل الاعلى من الاصبع ( ج أنامل وأنملات ) وفي الصحاح الانامل رؤس الاصابع قال ابن سيده وهو أحد ما كسر وسلم بالتاء قال وانما قلت هذا لانهم قد يستغنون بالتكسير عن جمع السلامة وبجمع السلامة عن التكسير وربما جمع الشئ بالوجهين جميعا نحو بوان وبون وبونات هذا كله قول سيبويه قال شيخنا وقد جمع العز القسطلانى اللغات التسعة في البيت المشهور مع لغات الاصبع فقال وهمز أنملة ثلث وثالثة * والتسع في اصبع واختم بأصبوع ونقل صاحب المصباح عن ابن قتيبة أن الضم غير وارد وأنه لحن * ومما يستدرك عليه النمل بضمتين لغة في النمل بالفتح وبه قرئ أيضا نقله شيخنا من الكشاف ونملت يده كفرح لم تكف عن عبث كما في الاساس وفرس ذو نملة بالضم أي كثير الحركة نقله الجوهرى وغلام نمل ككتف أي عبث ومن أمثالهم هو أضبط من نملة وقال الازهرى وقول الشاعر فانى ولا كفران لله آية * لنفسي قد طالبت غير منمل قال أبو نصر أراد غير مذعور وقيل غير مر هق ولا معجل عما أريد ونامول قرية بمصر من أعمال الشرقية

##### Türkçe

**نمل**
**نَمِلَ - يَنْمَلُ** (**نَمَلَ - يَنْمُلُ**) - **نَمْلَة** - **نَمْل** - **أُنْمُلَة** - **أَنَامِل**
**نَمِلَ - يَنْمَلُ** (**نَمَلَ - يَنْمُلُ**) + varlık veya şey: karınca hacmi ve ağırlığı gibi, hacimce küçük ve ağırlıkça hafif, ince ince küçük (minyatür) olur veya olur hâle gelir.
**نَمْلَة**: “**فَعْلَة**” vezninde, **نَمِلَ - يَنْمَلُ**’dan “bir defalık” için mef‘ûl mânasında fiil ismi: küçük, ince, hafif, minyatür şey; ve ıstılahta **النمل**’in bir tanesi: bilinen böcek.
**نَمْل**: **نَمْلَة**’nin çoğulu: karınca cinsi.
**نَامِل**: **نَمِلَ - يَنْمَلُ**’dan ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: çevresindekine nispetle küçük minyatür şey.
**نامِلَة**: **نامِل**’in müennesi; ve yine “bir defalık fâil”dir: çevresindekine nispetle, kastedilen özel şey ve küçük minyatür şey.
**أُنْمُلَة**: “**أُفعُلـَة**” vezninde; **نامِلة**’nin küçültmesi: kastedilen parçaların en küçüğü; ve ıstılahta tırnağın bulunduğu parmak parçalarının en küçüğü.
**أَنَامِل**: **أُنْمُلَة**’nin çoğulu.

Lafız, “miktar, sayı ve boyutlarda bizzat (eksiltme değil) azlık ve noksanlığa delâlet” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**قَمِلَ - يَقْمَلُ**، **نَقَصَ - يَنْقُصُ** (lâzım)، **قََلَّ - يَقِلُّ**، **صَغُرَ - يَصْغُرُ** (**صَغِرَ - يَصْغَرُ**)، **نَمِلَ - يَنْمَلُ** (**نَمَلَ - يَنْمُلُ**)، **دَانَ - يَدُوْن**

**نملة - نمل - النمل**
﴿Ve Süleyman için cinlerden, insanlardan ve kuşlardan orduları toplandı; onlar bölük bölük sevk olunuyorlardı (17). Nihayet karınca vadisine geldiklerinde bir karınca dedi ki: “Ey karıncalar! Meskenlerinize girin; Süleyman ve orduları farkında olmadan sizi kırıp geçirmesinler.” (18) Bunun üzerine onun sözünden gülerek tebessüm etti ve dedi ki: “Rabbim! Bana, bana ve ana-babama verdiğin nimetine şükretmemi ve razı olacağın salih amel işlememi ilham et; beni rahmetinle salih kullarının arasına kat.” (19)﴾ **النمل**

**الأنامل**
﴿İşte sizler, onları seversiniz; onlar sizi sevmezler. Siz kitabın hepsine inanırsınız. Sizinle karşılaştıklarında “inandık” derler; yalnız kaldıklarında öfkeden size karşı **الأنامل**’i ısırırlar. De ki: “Öfkenizle ölün.” Şüphesiz Allah göğüslerin özünü bilendir (119).﴾ **آل عمران**

Tefsirde geldi: **الأنامل**: parmak uçları.

مختار الصحاح
● [**نمل**] ن م ل: **النَّمْلُ** bilinen (şey)dir; bir tanesi **نَمْلَةٌ**’dir. **نَمِلةٌ** (olan) bir yer: **نَمْلٍ** sahibi. **مَنْمُولٌ** yiyecek: ona **النَّمل** isabet etmiştir. **الأَنْمَلَةُ** (fetha ile) **الأَنَامِلُ**’in bir tanesidir; o, parmakların başlarıdır. Dedim ki: **الأََنمَلة** hemzenin ve mimin fethasıyla da (vardır); çünkü onu divanda **أَفعل** babında zikretti. İlk harfi bazen damme ile de gelir; bunu Sa‘leb, evveli meftûh olan isimler babında zikretti. Mimin dammesine gelince: onu, **المُطرزي**’den başka birinin **المُغْرِب**’de zikrettiğini bilmiyorum.

الراغب
**نمل**
- Yüce Allah dedi ki: ﴿**قالت نملة يا أيها النمل**﴾ [**النمل/18**]. **طعام منمول**: içinde **النمل** olan. **النملة**: yan tarafta çıkan bir yara; şekil bakımından **النمل**’e benzetme olarak. Ve toynakta bir yarık. Ondan: **فرس نمل القوائم**: ayakları hafif. **النمل**; yürüyüşünün (dibişinin) tasavvuruyla, nemîmeye de ödünç alınır; denir ki: o **نمل**’dir, ve **ذو نملة**’dir, ve **نمال**’dır; yani: nemmâm. **تنمل القوم**: karıncanın dağılması gibi, toplanmak için dağıldılar. Bundan dolayı denir ki: o, bir **نملة**’den daha çok toplayıcıdır (مجمع الأمثال 1/188). **الأنملة**: parmakların ucu; çoğulu: **أنامل**.

الراغب
**أنمل**
Allah تعالى dedi ki: ﴿**عضوا عليكم الأنامل من الغيظ**﴾ [**آل عمران/119**]. **الأنامل**; **الأنملة**’nin çoğuludur; o da tırnağın bulunduğu parmakların en üst boğumudur. Ve “falanca **مؤنمل الأصابع**” (bk. **اللسان** (**نمل**) 11/679. Kıyas, onun (hemze زائد olduğundan) **نمل** maddesinde gelmesiydi) yani: kısalık içinde uçları kalın. İçindeki hemze, “o **نمل الأصابع**’dır” sözleri deliliyle زائدdir. Onu burada, lafzı sebebiyle zikretti.

ملخص اللسان● - **نمل**
1- Ve ağaçta **نَمِلَ** eder, **يَنْمَل** **نَمَلاً**: onda yükseldiği zaman;
2- Ve eli **نَمِلَتْ**: uyuştu;
3- **النَّمْلُ**: bilinen (şey); bir tanesi **نَمْلة** ve **نَمُلة**’dir. **نَمِلةٌ** yer: **النَّمْل**’i çok. **مَنْمُول** yiyecek: ona **النَّمْل** isabet etmiştir.
4- Ve **النَّمْلة**: kendisine ayaklar bulunan (şey)dir; kırlar ve harabelerde olur. İnsanların kendisiyle eziyet gördüğü bu (tür) ise **الذرُّ**’dür; o da küçüklerdir.
5- Ve **النُّمْلةُ** ve **النَّمْلةُ** ve **النِّمْلةُ** ve **النَّمِيلةُ**; bunların hepsi: **النمِيمة**’dir. Adam **نَمِل** ve **نامِل** ve **مُنْمِل** ve **مِنْمَل** ve **نَمَّال**; hepsi **نَمَّام**’dır.
6- Adam **مُؤَنْمَلُ الأَصابع**: uçları kısalık içinde kalın olduğu zaman.
7- Adam **نَمِل**: yani becerikli. Ve **النَّمِل**: hiçbir şeye bakmaz ki onu yapmış olmasın (yapan) adam.
8- Oğlan **نَمِل**: yani oyunbaz. Adam **نَمِل الأَصابع**: onlarla çok oynadığı zaman yahut işte parmakları hafif olduğu zaman.
9- **الانملة**; mimin ve hemzenin üçlenmesiyle (üç türlü okunmasıyla) dokuz lügat: tırnağın bulunduğu (yer); çoğul **أنامل** ve **أنملات**. Parmaktan tırnağın bulunduğu en üst boğum; çoğul **أَنامِل** ve **أَنمُلات**; ve onlar parmakların başlarıdır.
10- **النَّمْلة**: hayvanın toynağında bir yarık.
11- Ve **النَّمْلة**: bedende yara gibi bir şey; çoğulu **نَمْل**. Ve denildi ki: **النَّمْل** ve **النَّمْلة**; yan tarafta ve başkasında yaralardır.

ملخص اللسان - **الأَنْمُلة**
1. **الأَنْمُلة**: tırnak,
2. **الأَنْمُلة**: parmaktan tırnağın bulunduğu en üst boğum,
3. **الأَنْمُلة**: ve onlar parmakların başlarıdır,

لسان العرب

● - **نمل**: **النَّمْلُ**: bilinen (şey); onun teki **نَمْلة** ve **نَمُلة**’dir. Ve onunla okunmuştur; bunun üzerine el-Fârisî, **نَمْلة**’nin aslının **نَمُلة** olduğu, sonra hafifletmenin vuku bulduğu ve galip geldiğiyle onu gerekçelendirdi. Ve O’nun (azze ve celle) sözü: **قالت نَمْلة يا أَيُّها النَّمْلُ ادْخُلوا مَساكِنَكم**; **ادخلوا** lafzı, akletmeyen **النَّمْل** hakkında, akledenin lafzı gibi geldi; çünkü “**قالت**” dedi, ve söz ancak konuşan diri için olur; böylece onun mecrasına yürütüldü. Çoğulu **نِمَال**’dir; el-Ahtal dedi ki:
دَبِيب نِمال في نَقاً يَتَهيَّل
Ve **أَرض نَمِلةٌ**: **النَّمْل**’i çok olan. Ve **طعام مَنْمُول**: ona **النَّمْل** isabet etmiş. Ve el-Ezherî, **نحل** tercümesinde İbn Abbâs hadîsinde zikretti: Peygamberin, sallallahu aleyhi ve sellem, **النَّحْلة**’yi, **النَّمْلة**’yi, **الصُّرَد**’i ve **الهُدْهُد**’ü öldürmekten nehyettiği. Ve İbrâhîm el-Harbî’den rivayet olundu; dedi ki: ancak onları öldürmekten nehyetti; çünkü onlar insanlara eziyet etmezler ve onlar, insanlara zarar bakımından kuşların ve dört ayaklıların en azıdır; insanların, karga ve başkası gibi kuşlardan eziyet gördüğü gibi değildir. Ona denildi: Peki **النَّمْلة** ısırdığı zaman öldürülür mü? Dedi: **النملة** ısırmaz; ancak **الذَّرُّ** ısırır. Ona denildi: **الذَّرَّة** ısırdığı zaman öldürülür mü? Dedi: Sana eziyet ederse onu öldür. Dedi: Ve **النَّمْلة** o (şey)dir ki onun ayakları vardır; çöllerde ve harabelerde olur. Ve insanların onunla eziyet gördüğü bu (şey) ise **الذرُّ**’dür ve o küçüklerdir. Sonra dedi: **النَّمْل** üç صنف’tır: **النَّمْل** ve **فازِر** ve **عُقيفان**. Dedi: ve **النمل** çöllerde ve harabelerde oturur ve insanlara eziyet etmez; **الذرُّ** eziyet eder. Ve denildi: nehy ile özel bir türü kastetti; o da uzun ayaklı büyüklerdir. Ve el-Harbî dedi: **النَّمْل** ayakları olan (şey)dir; küçükler ise **الذرُّ**’dür. Ve Katâde’den, “**عُلِّمْنا مَنْطِق الطير**” sözü hakkında rivayet olundu; dedi: **النَّمْلة** kuşlardandır. Ve Ebû Hayra dedi: **نملة حَمراء**
(* “**وقال ابو خيرة نملة حمراء إلخ**” sözü: asılda burada böyledir; ve onun ibaresi **حوأ** maddesinde: Ebû Hayra: **الحوّ** (ki **النمل**’dendir) kırmızı karıncalar; onlara **نمل سليمان** denir; öyleyse buradaki şeyde bir düşme vardır)
ona **سُليمان** denir; onlara **الحوّ** denir, **الواو** ile. Dedi: ve **الذَّرُّ** **النَّمْل**’in içine dâhildir. Ve kılıcın **فِرِنْد**’i **الذرّ** ve **النمل** ile benzetilir. Ve İbn Şümeyl dedi: **النَّمْل** o (şey)dir ki onun tüyü vardır; **نَمْل ذو ريش** ve **النَّمْل العُظَّام** denir.
el-Ferrâ: denilir: **نَمِّل ثوبَك والقُطْه** yani onu yamala.
Ve **النُّمْلةُ** ve **النَّمْلةُ** ve **النِّمْلةُ** ve **النَّمِيلةُ**; bunların hepsi: **النمِيمة**’dir. **رجل نَمِل** ve **نامِل** ve **مُنْمِل** ve **مِنْمَل** ve **نَمَّال**: hepsi **نَمَّام**’dır; ve كذلك **الإِنمال**. İbn Berrî dedi: **النُّمْلة**’nin şahidi Ebû’l-Verd el-Ca‘dî’nin sözü:
أَلا لَعَنَ اللهُ التي رَزَمَتْ به
فقد ولَدت ذا نُمْلةٍ وغَوائِل
Ve onun çoğulu **نُمْل**’dür. Ve **نَمِل** ve **نَمَل يَنْمُل نَمْلاً** ve **أَنْمَل** (denir). el-Kumeyt dedi:
ولا أُزْعِجُ الكَلِمَ المُحْفِظا
ت للأَقْرَبِين، ولا أُنْمِلُ
Ve onda **نَمْلةٌ** vardır, yani yalan. Ve **امرأَة مُنَمَّلة** ve **نَمْلى**: bir yerde karar kılmaz. Ve **فرس نَمِلٌ** كذلك; ve o ayrıca kalınlığın sıfatındandır. Ve **فرس نَمِل القوائم**: karar kılmaz. Ve **فرس ذو نُمْلة** (ضم ile): yani hareketi çok.
Ve **رجل مُؤَنْمَلُ الأَصابع**: eğer onun uçları kısalık içinde kalın olursa. Ve **رجل نَمِل**: yani mahir. Ve **غلام نَمِل**: yani oyunbaz.
Ve **نَمِلَ في الشجر يَنْمَل نَمَلاً**: eğer onun içinde yukarı çıktıysa. el-Ferrâ: **نَمَل في الشجر يَنْمُل نُمولاً**: eğer onun içinde yukarı çıktıysa. Ve **النَّمِل**: bir şeye bakmaz ki onu yapmasın olan adam. Ve **رجل نَمِل الأَصابع**: eğer onlarla çok oynayan olursa yahut işte parmakları hafif olursa. İbn Sîde: ve **رجل نَمِل** parmakları hafif; bir şey görmez ki onu yapmasın. Denilir: **رجل نَمِل الأَصابع** yani işte hafif.
Ve **تَنَمَّلَ القومُ**: hareket ettiler ve bazısı bazısının içine girdi. Ve **نَمِلَتْ يدُه**: uyuştu.
Ve **النُّمْلة** (ضم ile): havuzda kalan sudan arta kalan; bunu Kırâ‘, **النون** babında hikâye etti.
Ve **الأَنْمُلة** (فتح ile)
(* “**والانملة بالفتح إلخ**” sözü: **القاموس**’un ibaresi: **والانملة بتثليث الميم والهمزة تسع لغات التي فيها الظفر، الجمع أنامل وأنملات**)
parmağın, tırnağın bulunduğu en üst eklemi; çoğulu **أَنامِل** ve **أَنمُلات**; ve onlar parmak uçlarıdır. Ve o, kırılıp da **التاء** ile سالم kalanlardan biridir. İbn Sîde dedi: bunu ancak şundan dolayı söyledim: çünkü onlar bazen kırık çoğul ile سالم çoğuldan, ve سالم çoğul ile kırık çoğuldan müstağni olurlar; ve bazen şey iki vecihle birden çoğul yapılır; **بُوَانٍ** ve **بُون** ve **بُونات** gibi; bu hepsi Sîbeveyh’in sözüdür.
Ve **النَّمْلة**: binek hayvanının tırnağında bir yarık. Ve **النَّمْلة**: atların ayıplarından bir ayıp. **التهذيب**: ve binek hayvanının tırnağında **النَّمْلة** bir yarıktır. Ebû Ubeyde: **النَّمْلة** tırnakta **الأَشعر**’den **السُّنْبك**’in ucuna kadar bir yarıktır. Ve **الصحاح**’ta: **المَقَطِّ**’a kadar. İbn Berrî dedi: **الأَشعَر** tırnağı kuşatan kıldır; ve atın **مَقَطُّ**’u kaburgalarının kesildiği yerdir. Ve **النَّمْلة**: bedende yara gibi bir şey; çoğulu **نَمْل**. Ve denildi: **النَّمْل** ve **النَّمْلة** yan ve başkasında yaralardır; ve onun ilacı, oğlunun kız kardeşinden olan **ابن المَجوسيِّ**’nin tükürüğüyle rukye yapılmasıdır; mecûsîler bunu söyler; dedi ki:
ولا عَيْبَ فينا غير نَسْل لِمَعْشرٍ
كِرامٍ، وأَنَّا لا نَخُطُّ على النَّمْل
yani biz, kız kardeşlerle evlenen mecûsîler değiliz. Ebû’l-Abbâs dedi: ve İbnü’l-A‘râbî bize bu beyti okudu: **وأَنَّا لا نَحُطُّ على النَّمْل**; ve onu şöyle tefsir etti: biz kerimleriz; kıtlıkta **النمْل** evlerine gelmeyiz; onun topladığının üzerine kazıp onu yiyelim diye. Ve denildi: **النَّمْلة** insanın bedeninde çıkan bir kabarcıktır. el-Cevherî: **النمل** az bir şişlikle küçük kabarcıklardır; sonra yaralaşır; sonra yayılır ve genişler; hekimler ona **الذُّباب** adını verirler. Ve mecûsîler derler: adamın çocuğu eğer kız kardeşinden olursa, sonra **النَّمْلة** üzerine çizgi çekerse, onun sahibi iyileşir. Ve hadiste: “Üçte dışında rukye yoktur: **النَّمْلة** ve **الحُمَةِ** ve **النَّفْس**”; **النَّمْلة**: yanda çıkan yaralardır. Ve Ebû Ubeyd, Peygamberin, sallallahu aleyhi ve sellem, **الشَّفّاء**’a: **عَلِّمِي حَفْصةَ رُقْية النَّمْلة** dediği hadiste dedi. İbnü’l-Esîr dedi: kadınların kullandığı bir şey; onu işiten herkes bilir ki o, zarar vermeyen ve fayda vermeyen bir sözdür. Ve aralarında bilinen **رُقْية النَّملة** şudur: denilmesi: **العَرُوس تحْتَفِل، وتخْتضب وتَكْتَحِلْ، وكلَّ شيء تَفْتَعِلْ، غير أَن لا تَعْصِي الرجل**. Dedi: ve **تحْتَفِل** yerine **تنتعِل** rivayet olunur; ve **تَخْتَضِب** yerine **تَقْتال**. Böylece Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, bu sözle Hafsa’yı azarlamak istedi; çünkü ona bir sır atmıştı da onu ifşa etti.
Ve **كتا مُنَمَّل**: yazılmış; Hüzeyl lehçesi. İbn Sîde: ve **كتابٌ مُنْمَل** yakın yazılıdır. Ebû’l-‘Iyâl el-Hüzelî dedi:
والمَرْءُ عمراً، فأْتِهِ بنَصِيحةٍ
مِنِّي يَلوح بها كتابٌ مُنْمَلُ
Ve **مُنَمَّل**: **مُنْمَل** gibi. Ve **نَمَلى**: bir yer. Ve **النَّأْمَلةُ**: bağlanmışın yürüyüşü; o, oturuşunda **يُنَأْمِل** bir **نَأْمَلةً** ile. Ve şairin sözü:
فإِنِّي، ولا كُفْران لله آيةً
لِنَفْسي، لقد طالَبْت غير مُنَمَّل
Ebû Nasr dedi: “**غير مَذْعور**”u kastetti. Ve dedi: istenen şeyden “**غير مُرْهَق**” ve “**لا مُعْجَل**”.

لسان العرب
Ve **الأَنْمُلة** (fetha ile) (*“Ve **والانملة بالفتح** ilh.” sözü: **القاموس**’un ibaresidir: **والانملة بتثليث الميم والهمزة تسع لغات التي فيها الظفر، الجمع أنامل وأنملات**): parmağın, içinde tırnak bulunan en üst eklemi; çoğulu **أَنامِل** ve **أَنمُلات**; bunlar parmak uçlarıdır; ve o, **التاء** ile hem kırılıp hem de sağlam kalan şeylerden biridir.

مقاييس اللغة:
(**نمل**) **النون** ve **الميم** ve **اللام**: kelimeleri, bir şeyde toplanmaya, küçüklüğe ve hafifliğe delâlet eder. Ondan: **النَّمل**: **نَمْلة**’nin çoğulu. Ve **طعامٌ منمولٌ**: ona **النَّمل** isabet etmiştir. Ve **فرسٌ نَمِلُ القَوائِمِ**: ayakları hafiftir; sanki onlar **النَّمْل** ile benzetilmiştir. Ve **النَّمْلة**: yan tarafta çıkan bir yaradır; yayılması ve dağılması sebebiyle onunla adlandırılmış gibidir; **النَّملة** ve onun yürüyüşü ile benzetilmiştir. Ve **الأَنْمُلَة**: **الأنامل**’in bir tanesi; o, parmakların uçlarıdır.
Ve derler ki—bu bundan değildir: muhakkak **النَّمْلَة**: atın tırnağında **الأشْعَر**’dan **المَقَطّ**’a kadar olan bir yarıktır.
Ve babdan şâz olanlardan: **النُّمْلة** ( **النون**’da damme ve **الميم**’de sükûn ile)([13]) o, **النَّميمة**’dir. Ve denir: **نَمَل**; **نَمَّ** ettiği zaman.

القاموس المحيط:
**النَّمْلُ** (müzekker), onun bir tanesi **نَمْلَةٌ**’dir; ve **الميم** dammelenebilir; çoğulu **نِمالٌ**. Ve **أرضٌ نَمِلَةٌ** ( **زَنِخَةٍ** gibi): ondan çok olan. Ve **طَعامٌ مَنْمولٌ**: ona **النَّمْلُ** isabet etmiştir. Ve **النَّمْلَةُ** (üçlü hareke ile), ve **سفينةٍ** gibi: **النميمةُ**. Ve o, **نَمِلٌ** ve **نامِلٌ** ve **مُنْمِلٌ**’dir ( **مُحْسِنٍ** gibi); ve **مِنْبَرٍ** ve **شدَّادٍ** (gibi): **نَمَّامٌ**. Ve gerçekten **نَمَِلَ** ( **نَصَرَ** ve **عَلِمَ** gibi) ve **أنْمَلَ**. Ve onda **نَمْلَةٌ**: yalan. Ve **امرأةٌ مُنَمَّلَةٌ** ( **مُعَظَّمَةٍ** ve **سَكْرَى** gibi): bir mekânda durmaz; ve aynı şekilde **فَرَسٌ نَمِلٌ** ( **كَتف** gibi). Ve **رَجُلٌ نَمِلٌ**: parmakları hafif; hiçbir şey görmez ki onu yapmasın; yahut mahir. Ve **تَنَمَّلوا**: hareket ettiler ve bazısı bazısının içine girdi. Ve **نَمِلَتْ يَدُهُ** ( **فَرِحَ** gibi): uyuştu.
Ve ağaçta: **صَعِدَ**; **نَمَلَ** gibi ( **نَصَرَ** gibi). Ve **المُنَمَّلُ** ( **مُعَظَّمٍ** gibi): yükseltilmiş olan ve yazılmış olan; yahut yazısı birbirine yakın olan; **المُنْمَلِ** gibi ( **مُكْرَمٍ** gibi). Ve **النَّمْلَةُ**: binek hayvanının tırnağında bir yarık; ve yanda yaralar—**النَّمْلِ** gibi; ve iltihap ve yanma ile bedende çıkan bir kabarcık; yeri azıcık şişer ve başka bir yere yürür—**النَّمْلَةِ** gibi; ve onun sebebi keskin bir sarılıktır; ince damarların ağızlarından çıkar; derinin dışından içeri olan şeyde hapsolmaz; aşırı inceliği ve keskinliği sebebiyle. Ve **أبو نَمْلَةَ** **عَمَّارُ بنُ مُعاذٍ الأنْصارِيُّ**: sahâbîdir. Ve **النُّمْلَةُ** (damme ile): havuzda suyun kalıntısı.
Ve **نَمَلَى** ( **جَمَزَى** gibi): Medine yakınında bir sudur. Ve **النَّمَلانُ**: bir şeye yukarıdan bakma. Ve **المُنْمولُ**: dildir.
Ve **النامِلَةُ**: sarkık olan. Ve **كتِفٍ** gibi: doğduğunda eline **نَمْلَةٌ** konulan bir çocuk; derler ki: akıllı, zeki çıkar.
Ve **نَمْلَةَ** ve **نُمَيْلاً** ve **نُمَيْلةَ**’yi iki küçültme olarak adlandırdılar. Ve **نُمَيْلَةُ** nisbetli değildir; ve **ابنُ عَبْدِ الله بن فُقَيْمٍ**: iki sahâbîdir. Ve **إِسْمَاعيلُ بنُ نُمَيْلٍ** ve **محمدُ بنُ عَبدِ الله بنِ نُمَيْلٍ الخَلاَّلانِ**: iki muhaddistir. Ve **رَجُلٌ مُؤَنْمِلُ الْأَصابِعِ**: uçları kısalık içinde kalın. Ve **المُنامَلَةُ**: bağlanmışın yürüyüşü. Ve **الْأَنْمَلَةُ** ( **الميم** ve **الهمْزَة**’nin üçlü harekesiyle), dokuz lügattir: tırnağın bulunduğu; çoğulu: **أنامِلُ** ve **أنْمُلاتٌ**.

تاج العروس:
(** النمل م **) bilinen (bir tanesi **نملة**) ve ondan Yüce Allah’ın sözü: **قالت نملة يا أيها النمل ادخلوا مساكنكم**. Ve İbn Abbas hadîsinde: **النحلة** ve **النملة** ve **الصرد** ve **الهدهد**’in öldürülmesini yasakladı; onların öldürülmesinin yasaklanmasının gerekçesi **ن ح ل**’de geçti. **ابراهيم الحربى**’den: dedi ki: ve **النملة** o, ayakları olan, çöllerde ve harabelerde bulunan şeydir; ve o ki…

İnsanlar onunla eziyet görür; o, küçük **الذروهى**’dir. Sonra dedi ki: **النمل** üç sınıftır: **النمل** ve **فازر** ve **عقيفان**. Ve Katâde’den, Yüce Allah’ın sözü hakkında rivayet olundu: **علمنا منطق الطير**; dedi ki: “**النملة** kuşlardandır.” Ve Ebû Hayra dedi ki: Kırmızı bir **نملة** vardır; ona **سليمان** denir; onlara **الحو** ( **الواو** ile) denir. Dedi ki: **الذر** **النمل**’in içindedir.

* قلت وهذه النملة التى يقال لها سليمان هي المعروفة بالنملة السليمانية لها ذكر في كتاب الحيل وقد عقد والهابابا

İbn Şümeyl dedi ki: Tüyü olan **النمل**’e **نمل ذو ريش** denir (ve **الميم** dammeli de olabilir); böylece **نملة** denir; onunla okunmuştur; ve el-Fârisî bunu, **نملة**’nin aslının **نملة** olduğu, sonra hafifletmenin vuku bulduğu ve galip geldiği şeklinde illetlendirdi. (Çoğulu **ج نمال**) kesre ile. el-Ahtal dedi ki:

* دبيب نمال في نقايتهيل *

(ve **أرض نملة** **زنخة** gibi; çokluğu çok olan). Ve **العباب**’da: **ذات نمل**. (Ve **طعام منمول**: ona **النمل** isabet etmiş olan). Ve **النملة** üçlüdür; ve **النميلة** (**سفينة** gibi); bütün bunlar **النميمة**’dir. el-Cevherî, es-Sâğânî gibi, dammeye hasretti. İbn Berrî dedi ki: **النملة**’nin damme ile şahidi, Ebû’l-Verd el-Ca‘dî’nin sözü:

الا لعن الله التى رزمت به * فقد ولدت ذا نملة وغوائل

Ve onun çoğulu **نمل**’dir (ve o **نمل**’dir) **كتف** gibi. Ve **نامل** ve **منمل** (**محسن** ve **منبر** ve **شداد** gibi): hepsi **نمام**’dır. Birincisi Ebû ‘Amr’dan. (Ve **نمل** **نصر** ve **علم** gibi) **يتمل**; sonra **لانم**. (Ve **أنمل**) bunun gibidir. el-Cevherî, el-Mukayt için şu beyti şevâhid getirdi:

ولا أزعج الكلم المحفظا * ت للاقربين ولا أنمل

* قلت ويروى بفتح الهمزة أيضا

(Ve onda **نملة**) fetha ile; yani (**كذب**). Ve **امرأة منملة** (**معظمة** gibi) ve **نملي** (**سكرى** gibi): eğer (tek) bir ( **مكان** )da ( **تستقر** ) etmiyorsa. Ve **العباب**’da: İbn Düreyd’den, geliş-gidişte hareketi çok olan **جارية منملة**. (Ve aynı şekilde **فرس نمل**) bacakları ( **كتف** gibi): sevinçten yerinde durmaz; ve o, kalınlığın niteliğindendir. (Ve **رجل نمل**: parmakları hafif): onlarla çok oynayan; yahut ( **شيأ** ) görmez de onu ( **عمله** ) yapar; bunu el-Leys söyledi. Yahut işte hafifti; yahut ( **حاذق** ); bunu el-Ferrâ söyledi. (Ve **تتملوا**: hareket ettiniz) ve dalgalandınız; (ve bazınız bazınızın içine girdi). Ve **نملت يده** (**فرح** gibi): uyuştu. Avam, şeddeli olarak **نملت** der. (Ve) **نمل** (ağaçta): **ينمل** **نملا**; (tırmandı; **نمل** gibi; **نصر** gibi) **نمولا**; bu, el-Ferrâ’dandır. (Ve) **الثوب المنمل** (**معظم** gibi): yamalı olan; “**نمل** ثوبك ve **القطه**” denir; yani onu yama yap; el-Ferrâ’dan. (Ve) **الكتاب المنمل**: (yazılmış olan); **العباب**’da olduğu üzere Hüzeyl lehçesi. (Yahut) **المنمل**: (yazısı birbirine yakın olan); İbn Düreyd’den. (**كالمنمل** **مكرم** gibi). Ebû’l-‘Iyâl el-Hüzelî dedi ki:

والمرء عمرا فأته بنصيحة * منى يلوح بها كتاب منمل

(Ve **النملة**) atların ayıplarındandır; o, ( **شق في حافر الدابة** )dır: **المشعر**’den **طرف السنبك**’e kadar; bunu Ebû ‘Ubeyde söyledi. Ve **الصحاح**’ta: **الاشعر**’den **المقط**’a kadar. İbn Berrî dedi ki: **المشعر**: tırnağı çevreleyen kıldır; ve **مقط الفرس**: kaburgalarının kesildiği yerdir. (Ve) **النملة**: (yan tarafta) yaralardır; ve başkasında da. (**كالنمل**) yani **النمل**; ve **النملة** bunda eşittir. (Ve) ayrıca: ( **بثرة تخرج بالتهاب واحتراق ويرم مكانها يسيرا ويدب إلى موضع آخر كالنملة** ). el-Cevherî dedi ki: Tabipler ona **الذباب** adını verir. (Ve) tabipler dedi ki: ( **سببهيا صفراء حادة تخرج من أفواه العروق الدقاق ولا تحتبس فيما هو داخل من ظاهر الجلد لشدة لطافتها وحدتها** ). Hadiste: “Üç şey dışında rukye yoktur: **النملة** ve **الحمة** ve **النفس**.” Ebû ‘Ubeyd dedi ki: Nebî صلى الله تعالى عليه وسلم’in hadisinde: Şifâ’ya, Hafsa’ya **رقية النملة**’yi öğret, dedi. İbnü’l-Esîr dedi ki: Kadınların kullandığı bir şeydir; onu işiten herkes onun zarar da fayda da vermeyen bir söz olduğunu bilir; o da şudur: “Bu gelin eğlenir, kına yakar, sürme çeker ve her şeyi yapar; ancak erkeğe isyan etmez.” Nebî صلى الله تعالى عليه وسلم bununla Hafsa’yı azarlamak istedi; çünkü ona bir **سرافا** attı da o onu yaydı. Ve **الصحاح**’ta: Mecûsîler der ki: Adamın çocuğu kız kardeşinden olursa, sonra **النملة** üzerine çizgi çekerse, sahibi şifa bulur. Ve dedi ki:

ولا عيب فينا غير عرق لمعشر * كرام وأنا لا نخط على النمل

Yani: Biz Mecûsî değiliz; kız kardeşlerle nikâhlanmayız. Sa‘leb dedi ki: İbnü’l-A‘râbî bize bu beyti okuttu: **لا نحط على النمل**; **الحاء**’ı mühmel ile. Ve onu şöyle tefsir etti: Biz keremliyiz; kıtlıkta **بيوت النمل**’e gelmeyiz ki, topladığını kazıp yiyelim. Ve **العباب**’da: yani **النمل** köyüne yükümüzü indirmeyiz de onu onlara bozmayız. Ebû Ahmed el-‘Askerî dedi ki: **الحاء**’ı mühmel, İbnü’l-A‘râbî’den bir tashîftir; bunu, kendi kitabı olan **كتاب التصحيف**’te zikretti.

(Ve **أبو نملة**: **عمار بن معاذ**) b. Zurâra b. ‘Umer; ve el-Evsî ez-Zuferî ( **الانصاري صحابي** )—Allah تعالى ondan razı olsun—; bu, el-Vâkıdî’nin sözüdür. Ve denir ki: Onun adı **عمارة بن معاذ**’dır; ve denir ki: **عمرو بن معاذ**. **احدا**’yı ve ondan sonrasını gördü; ve onun iki hadisi vardır; ondan oğlu **نملة** rivayet etti; İbn Şihâb’a şeyhtir. Denildi ki: ‘Abdülmelik’in hilâfetine kadar kaldı. Ve babası **معاذ** **أحدا**’yı ve **بدرا**’yı gördü. Ve kardeşi **أبو ذرة**: **الحرث بن معاذ**; kardeşi ve babasıyla birlikte **أحدا**’yı gördü. Ve denir ki: **أبو نملة** de **بدري**’dir.

(Ve **النملة** damme ile: havuzdaki suyun kalıntısıdır); bunu, **باب النون**’da Kurâ‘ nakletti. (Ve **نملى** **جمزى** gibi: Medine yakınında bir sudur); üzerinde oturana selâm olsun. Nasr dedi ki: **نملي**: Benî Kurayza diyarının ortasında dağlardır.

* قلت وقد سكنه بعض المتأخرين من الشعراء فقال في بديعيته * ان جزت نملي فنم لا خوف في حرم * وهو غلط نبه عليه غير واحد

(Ve **النملان**) harekeli: (bir şey üzerine yüksekten bakmak); **العباب**’da olduğu gibi. (Ve) Sa‘leb dedi ki: **المنمول**—**ملمول** misali—( **اللسان** )dır. Ve **العباب**’da: ( **الناملة السابلة** ). Ve **النمل** (**كتف** gibi): bir çocuktur; doğduğunda eline bir **نملة** konur; “zekî bir kese çıkar” derler; bu, tefe’ül babındandır. Ve onlardan **نملة** diye adlandırdılar: babasından rivayet eden **ابن أبى نملة**; o, ez-Zührî’nin şeyhlerindendir. Şeyhimiz yanıldı da onu sahâbî yaptı; hâlbuki sahâbelik babası ve dedesinedir. (Ve **نميلا** ve **نميلة**: ikisi de küçültme; ve **نميلة** nisbetli değildir): ondan **مضر** rivayet etti. (Ve) **نميلة** b. ‘Abdullah b. Faqîm: el-Kinânî el-Leysî; denildi ki: Fetiḥ günü **مقيس بن صبابة**’yi öldüren odur. (İkisi de **صحابيان**’dır)—Allah تعالى onlardan razı olsun. (Ve **اسمعيل بن نميل**): Ahmed b. Yûnus’tan; ondan da Muhammed b. Mahlad el-‘Attâr. (Ve **محمد بن عبد الله بن نميل**): İbn Kâni‘e şeyhtir. (İki **الخلالان** muhaddistir). Ve **رجل مؤنمل الاصابع**: yani (uçları kalın; kısalık içinde). Ve **المناملة**: bağlı kimsenin yürüyüşüdür; o, bağında **ينامل** eder. Ve zikredildi.

**نأمل**’de hemze ile de (vardır). Ve **الانملة** mîm’in üç türlü harekesiyle ve hemze ile dokuz lügattir. Bazıları, **نور النبراس**’ta olduğu gibi vâv ile **أنمولة**’yi de ekledi; böylece onlar ondur. **الجوهرى**, **الصاغاني** gibi, hemzenin ve mîm’in fethine hasretti; o, (tırnağın bulunduğu) parmağın üst boğumundan (olan)dır. (Çoğulu: **أنامل** ve **أنملات**).

**الصحاح**’ta: **الانامل** parmak uçlarıdır. İbn Sîde dedi ki: O, tâ ile kırılıp (cem‘-i teksîr) ve tâ ile sâlim (cem‘-i sâlim) yapılan şeylerden biridir. Dedi ki: Ben bunu ancak şundan dolayı söyledim: Çünkü onlar bazen cem‘-i sâlimden, kırma (cem‘-i teksîr) ile; ve kırmadan, cem‘-i sâlim ile müstağni olurlar. Ve bazen bir şeyi iki vecihle birden cem‘ ederler; **بوان** ve **بون** ve **بونات** gibi. Bunun hepsi Sîbeveyh’in sözüdür.

Şeyhimiz dedi ki: **العز القسطلانى**, meşhur beyitte, **الاصبع**’ın lügatleriyle birlikte dokuz lügati toplamıştır; dedi ki: “Ve **أنملة**’nin hemzesi üçtür ve üçüncüsü; ve dokuz (lügat) **اصبع**’dadır; ve **أصبوع** ile bitir.”

**المصباح** sahibi, İbn Kuteybe’den nakletti: Zamm vârid değildir ve o lahn’dır.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **النمل** iki zamm ile, fetha ile olan **النمل**’de bir lügattir; onunla da okundu; Şeyhimiz onu **الكشاف**’tan nakletti. Ve **نملت** eli, **فرح** gibi: **الاساس**’ta olduğu üzere, bir oyun/kurcalamadan el çekmedi. Ve **فرس ذو نملة** zamm ile: yani çok hareketli; **الجوهرى** nakletti. Ve **غلام نمل** **كتف** gibi: yani oyun/kurcalama.

Onların darb-ı mesellerindendir: “O, **نملة**’den daha ضبط edicidir.”

**الازهرى** dedi ki: Şairin sözü:
“Şüphesiz ben, Allah’a nankörlük yokken, bir âyet (olarak),
Nefsim için, **منمل** olmayanı talep ettim; uzadı.”

Ebû Nasr dedi ki: **مذعور** olmayanı murad etti. Ve denildi ki: **مرهق** olmayanı; ve istediğim şeyden dolayı acele ettirilen de değil.

Ve **نامول**: Mısır’da, Şarkıyye amellerinden bir köydür.
