# نمي — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D9%8A/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%85%D9%8A/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D9%8A.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: نمي

ن م ي
نميَ المال نماءً وأنماه الله تعالى ومنه‏:‏ نامية الله‏:‏ خلقه لأنّهم ينمون‏.‏
وما على الأرض نامٍ وصامت فالنّامي‏:‏ نحو النبّات والصامت‏:‏ كالحجر‏.‏
ونمى الشيء وتنمّى‏:‏ ارتفع ونميته‏.‏
قال القطاميّ‏:‏ فأصبح سيل ذلك قد تنمّى إلى من كان منزله يفاعا ونميت الرحل على البعير‏.‏
ومن المجاز‏:‏ فلان ينميه حسبه وقد نماه جد كريم‏.‏
قال النابغة‏:‏ إلى صعب المقادة منذريٍّ نماه في فروع المجد نامي يمدح المنذر بن المنذر بن ماء السماء‏.‏
ونميت الحديث إلى فلانٍ‏:‏ رفعته وأسندته ونميَ إليه الحديث‏.‏
قال‏:‏ من حديثٍ نُمِي إليّ فما تر - قأ عيني ولا يسوغ شرابي ويقال‏:‏ نميت الحديث‏:‏ بلغته على جهة الإصلاح ونمّيته تنميةً‏:‏ بلّغته على جهة الإفساد وفلان ينمّى أحاديث الناس‏.‏
ونمّيت النار تنميةً‏:‏ ألقيت عليها شيوعها ونمت الناقة‏:‏ سمنت وناقة نامية‏:‏ ناوية‏.‏
ورجل نامٍ وقد نمى‏.‏
ونمت الرّمية إذا تحاملت بالسّهم وأنماها الصائد‏.‏
قال امرؤ القيس‏:‏ فهو لا تنمى رميّته ويروى لا ينمي رميّته‏.‏
ونمى الخضاب في اليد والشعر إذا ازداد سواداً‏.‏
ونمى الحبر في الكتاب‏:‏ اشتدّ سواده وزاد بعد ما كتب‏.‏
قال‏:‏ يا حبّ ليلى لا تغيّر وازدد وانم كما ينمي الخضاب في اليد

### Türkçe

ن م ي
**نميَ** malı **نماءً** (artış) ile (arttırdı); Allah Teâlâ onu artırdı; bundan: **نامية الله**: O’nun yaratıkları; çünkü onlar artarlar.

Yeryüzünde **نامٍ** (büyüyen) ve **صامت** (suskun/cansız) olandan başka bir şey yoktur; **النّامي**: bitki gibi; **الصامت**: taş gibi.

**ونمى** şey ve **تنمّى**: yükseldi; ve ben onu **نميته** (yükselttim).

**القطاميّ** dedi:
“Böylece o selin akışı, evi yüksek yer olan kimseye doğru **قد تنمّى** (yükselip ulaştı).”
Ve ben yükü deve üzerinde **نميت** (yükselttim/kaldırdım).

Mecazdan: Falan, onu soyu **ينميه** (yükseltir); ve onu cömert bir dede **قد نماه** (yükseltmiştir).

**النابغة** dedi:
“Zor idare edilen **منذريٍّ**’e;
Onu, şerefin dallarında bir **نامي** (yükselten) **نماه** (yükseltti).”
**المنذر بن المنذر بن ماء السماء**’ı övüyor.

**ونميت** hadisi falana: onu yükselttim ve isnad ettim; ve ona hadis **نميَ** (ulaştırıldı/isnad edildi).

Dedi:
“Bana **نُمِي** (ulaştırılan/isnad edilen) bir hadisten dolayı; artık görmezsin—
Gözümün uykusu yoktur ve içeceğim boğazdan geçmez.”

Ve denir: **نميت** hadisi: onu ıslah yönü üzere ulaştırdım; ve onu **نمّيته تنميةً**: onu ifsat yönü üzere ulaştırdım; ve falan, insanların hadislerini **ينمّى** (taşır/ulaştırır).

Ve ateşi **نمّيت تنميةً**: üzerine odununu attım; ve deve **نمت**: semirdi; ve **ناقة نامية**: **ناوية**.

Ve **رجل نامٍ**; ve o **قد نمى** (büyüdü/semirdi).

Ve atış **نمت** (yükseldi/ilerledi) —okla yüklenip bastırdığında—; ve avcı onu **أنماها** (yükseltti/ilerletti).

**امرؤ القيس** dedi:
“Öyle ki onun atışı **لا تنمى** (yükselmez/ilerlemez).”
Ve “**لا ينمي** رميّته” diye rivayet edilir.

Ve **نمى** kına el ve saçta, siyahlığı arttığında.

Ve **نمى** mürekkep kitapta: siyahlığı şiddetlendi ve yazdıktan sonra arttı.

Dedi:
“Ey Leylâ’nın sevgisi, değişme ve art;
Ve eldeki kınanın **ينمي** (arttığı) gibi **انم** (art).”
