# نهبر (ن-ه-ب-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%A8%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%87%D8%A8%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ه - ب - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: نَهْبَر

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%A8%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الهاء والراء
هرمل: الهُرْمُولة بمنزلة الرُّعْبُولة، تنشقُ من ذناذن القميص، قال يصف النعامة:
هَيْقٌ هِزَف وزفّائِيّةٌ مرطي		كأن ريش ذُناباها هَرامِيلُ
وهَرْمَلَت العجوز: صارت كالخرقة البالية من الكِبَر.
هنبر: الهِنْبِرَةُ: الأتان. وأم الهِنْبِر: الضَّبُعُ. وأبو الهِنْبِر: الضِّبعان، والجميع: الهنابر، قال:
ما زال عنك صفقات الخاسر
والبيع في السوق على الهنابر
نهبر: النَّهابِرُ: المَهالكُ، يقال: أذهبه الله في النَّهابِرِ. والنهّابير، وأحدها: نُهْبُور: حبال رمالٍ صعبة، لا ترتقي إلا بمشقةٍ.
بهرم: البَهْرمان: ضربٌ من العصفرُ.
برهم: بَرْهَمةُ الشجر: مجمع ورقهِ ونَوْره وثمره. وبَرهَم الرّجل إذا فتح عينيه وحدّد النظر قال:
يمزجن بالناصع لونا مُسْهَما
ونَظَراً هَوْنَ الهوينا بَرْهَما
مرهم: المَرْهَمُ: هو ألينُ ما يكون من دواء. ومَرْهَمْتُ الجُرْحَ: طليتهُ بالمَرْهَم .

##### Türkçe

**الهاء** ve **الراء**

**هرمل**: **الهُرْمُولة** **الرُّعْبُولة** mertebesindedir; gömleğin etek uçlarından yarılır. Devekuşunu vasfederek dedi ki:
هَيْقٌ هِزَف وزفّائِيّةٌ مرطي		كأن ريش ذُناباها هَرامِيلُ

Ve **هَرْمَلَت** yaşlı kadın: ihtiyarlıktan dolayı eski püskü bez parçası gibi oldu.

**هنبر**: **الهِنْبِرَةُ**: dişi eşek. Ve **أم الهِنْبِر**: sırtlan. Ve **أبو الهِنْبِر**: erkek sırtlan; hepsi: **الهنابر**. Dedi ki:
ما زال عنك صفقات الخاسر
والبيع في السوق على الهنابر

**نهبر**: **النَّهابِرُ**: helâk yerleri; denir ki: Allah onu **النَّهابِرِ** içinde götürdü (helâk etti). Ve **النهّابير**; ve onun bir teki: **نُهْبُور**: zor kum ipleri (kum sırtları); ancak meşakkatle çıkılır.

**بهرم**: **البَهْرمان**: aspirden bir tür.

**برهم**: **بَرْهَمةُ** ağacın: yaprağının, çiçeğinin ve meyvesinin toplandığı yer. Ve **بَرهَم** adam, iki gözünü açtığı ve bakışı keskinleştirdiği zaman. Dedi ki:
يمزجن بالناصع لونا مُسْهَما
ونَظَراً هَوْنَ الهوينا بَرْهَما

**مرهم**: **المَرْهَمُ**: ilâçtan olanın en yumuşağıdır. Ve **مَرْهَمْتُ** yarayı: onu **بالمَرْهَم** ile sürdüm.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%A8%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النَهابِرُ: المهالك. وفي الحديث: "من جمع مالاً من مَهاوِشَ أذهبه الله في نَهابِرَ". الأصمعيّ: النَهابيرُ: حبالُ رمالٍ مُشرفةٍ، واحدها نُهْبورٌ.

##### Türkçe

**النَهابِرُ**: helâk yerleri.

Hadiste: “Kim **مَهاوِشَ**’den mal toplarsa, Allah onu **نَهابِرَ** içinde giderir.”

**الأصمعيّ**: **النَهابيرُ**: yüksekçe kumların kum ipleri (şeritleri); onun teki **نُهْبورٌ**’dur.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%A8%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: نَهْبَر

(باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف أوّله نون)
من ذلك (النّهْشَل): الذِّئب، ويقال الصَّقْر. وهو منحوتٌ من كلمتين: نَشَل ونَهَش، كأنَّه ينشل اللَّحم ويَنْهَشه، وقد فُسِّرا جميعاً.‏
ومن ذلك (النَّهابرِ): المَهَالِك. وهو منحوت من نَهَبَ ونَهَر. والنَّهْبُ من الانتهاب. ونَهَرَ من نهر الفَتْق، كأنَّه شيءٌ نهبَ ونَهَر وضَيَّع. وقد فسّرناه.‏
و (نَهْبَر) الرَّجل في كلامه: أتَى به على غير جهته، وهو من نهب، كأنَّه ينتهب الكلامَ، ومن نَهَرَ، كأنَّه يتوسَّع فيه.‏
ومنه (النَّهْبلَة) النَّاقة الضخمة. والنَّهْبَلة: العجوز. والنَّهبَل: الشَّيخ. وهذه مما زيدت فيه النون، والأصل هاء وباء ولام. يقولون للشَّيخ هِبِلّ، وللعجوز هِبِلَّة.‏
ومنه (النَّقرشة(1)): الحِسُّ الخفِيّ، كحِسِّ الفارة واليَربوع. قال:‏
* يا أيُّها ذَا الجُرَذُ المُنَقْرِشُ(2) *‏
وهي منحوتة من نقر وقرش ونَقَش، لأنَّه كأنه ينقُر شيئاً، ويَقْرُِشُه: يجمعه، وينقُشه كما يُنقَش الشَّيء بالمِنقاش.‏
ومنه (النِّقْرِس): الدَّاهية من الأدِلاَّء. ودليلٌ نِقرِس، وطبيب نِقْرِس ونِقريسٌ: حاذق. وهذا ممّا زيدت فيه السين، وأصله من النَّقْر، كأنه ينقر عن الأشياء، أي يبحث عنها.‏
ومنه (النَّقثَلة): مِشْيَةٌ يُثير فيها الرَّجُلُ التُّرابَ إذا مَشَى. قال:‏
* وتارةً أنبُثُ نَبْثَ النَّقْثَلَه(3) *‏
وهو منحوتٌ من كلمتين: نَقَثَ من النَّقْث: الإسراع في المَشْي، ومن نَقَل، مِن نَقْل القوائم. وقد فسَّرناهما فيما مضى.‏
ومنه (النُِّمْرُِقَة): الوِسادة. وهذا مما زيدت فيه القاف، إنَّما هي من النَّمِرَة وهي الكساء المخطَّط، وقد فسَّرناها، والله أعلم بالصواب.‏
(* تم كتاب النون)‏
--------------ـــ
(1) وكذا في المجمل. ولم أجد مادة هذه الكلمة في المعاجم المتداولة.‏
(2) وكذا أنشده في المجمل، ولم أعثر له على مرجع آخر.‏
(3) لصخر بن عمير، كما في اللسان (نقثل)، وأنشده في المجمل بدون نسبة أيضاً. وقبله:‏
* قاربت أمشي القعولى والفنجله *‏

##### Türkçe

(Üç harften fazla olup başı **نون** olan, Arapların sözünden gelenler babı)
Bunlardan (**النّهْشَل**): kurt; ve denilir: doğan. O, iki kelimeden yontulmuştur: **نَشَل** ve **نَهَش**; sanki eti çekip çıkarıyor ve onu ısırıp parçalıyor; ve ikisi de birlikte tefsir edilmiştir.‏
Bunlardan (**النَّهابرِ**): helâkler. O, **نَهَبَ** ve **نَهَر**’den yontulmuştur. Ve **النَّهْبُ** yağmalamadan (intihâb)dır. Ve **نَهَرَ** yarmanın (fetk) yarmasındandır; sanki o, yağmaladı ve yardı ve zayi etti olan bir şeydir. Ve onu tefsir ettik.‏
Ve (**نَهْبَر**) adam sözünde: onu kendi yönü üzere olmayan bir şekilde getirdi; ve o, **نهب**’dendir; sanki sözü yağmalıyor; ve **نَهَرَ**’dendir; sanki onda genişliyor.‏
Ve ondan (**النَّهْبلَة**) iri deve. Ve **النَّهْبَلة**: kocakarı. Ve **النَّهبَل**: ihtiyar. Ve bunlar, içine **النون** artırılmış olanlardandır; aslı **هاء** ve **باء** ve **لام**’dır. İhtiyara **هِبِلّ** derler, kocakarıya **هِبِلَّة**.‏
Ve ondan (**النَّقرشة(1)**): gizli his; fare ve yervu‘un hissi gibi. Dedi ki:‏
* ey **ذَا** **الجُرَذُ** **المُنَقْرِشُ(2)** *‏
Ve o, **نقر** ve **قرش** ve **نَقَش**’tan yontulmuştur; çünkü sanki bir şeyi gagalar, ve onu **يَقْرُِشُه**: onu toplar, ve onu nakşeder; tıpkı şeyin **بالمِنقاش** ile nakşedildiği gibi.‏
Ve ondan (**النِّقْرِس**): kılavuzlardan olan musibet. Ve kılavuz **نِقرِس**; ve tabip **نِقْرِس** ve **نِقريسٌ**: mahir. Ve bu, içine **السين** artırılmış olanlardandır; ve aslı **النَّقْر**’dendir; sanki şeylerden gagalarcasına araştırır; yani onları araştırır.‏
Ve ondan (**النَّقثَلة**): adam yürüdüğünde onda toprağı kaldırdığı bir yürüyüş. Dedi ki:‏
* ve bazen **أنبُثُ** **نَبْثَ** **النَّقْثَلَه(3)** *‏
Ve o, iki kelimeden yontulmuştur: **نَقَثَ**’tan, **النَّقْث**’ten: yürüyüşte sürat; ve **نَقَل**’den, ayakların naklinden. Ve ikisini de daha önce tefsir ettik.‏
Ve ondan (**النُِّمْرُِقَة**): yastık. Ve bu, içine **القاف** artırılmış olanlardandır; o ancak **النَّمِرَة**’dendir; o da çizgili örtüdür; ve onu tefsir ettik; ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.‏
(* **كتاب النون** tamam oldu)‏
--------------ـــ
(1) Ve **المجمل**’de de böyledir. Bu kelimenin maddesini yaygın sözlüklerde bulmadım.‏
(2) Ve **المجمل**’de de onu böyle rivayet etti; ona başka bir kaynak bulamadım.‏
(3) Sahr b. Umeyr’indir; **اللسان**’da (**نقثل**) olduğu gibi; ve **المجمل**’de de nisbesiz rivayet etti. Ve ondan önce:‏
* yaklaştım, **القعولى** ve **الفنجله** yürüyüşünü yürürüm *‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%A8%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّهابير: المهالك. وغَشِيَ به النَّهابيرَأَي حمله على أَمر شديد. والنَّهابِرُ والنَّهابير والهَنابِيرُ: ما أَشرف من الأَرض، واحدتها نُهْبُرَةٌ ونُهْبُورَةٌ ونُهْبُورٌ، وقيل: النهابر والنهابير الحُفَرُ بين الآكام. وذكر كعب الجنة فقال: فيها هَنابِيرُ مسْكٍ يبعث الله تعالى عليها ريحاً تسمى المُثِيرَةَ فتُثِيرُ ذلك المسك على وجوههم. وقالوا: الهنابير والنهابير حبالُ رمالٍ مشرفة، واحدها نُهْبُورَةٌ وهُنْبورَة ونُهْبُور. قال: والنَّهابير الرمال، واحدها نُهْبُور، وهو ما أَشرف منه. وروي عن عمر بن العاص أَنه قال لعثمان، رضي الله عنهما: إِنك قد ركبت بهذه الأُمَّة نَهابِيرَ من الأُمور فركبوها منك، ومِلْتَ بهم فمالوا بك، اعْدِلْ أَو اعْتَزِلْ. وفي المحكم: فَتُبْ، يعني بالنهابير أُموراً شِدَاداً صعبة شبهها بنهابير الرمل لأَن المشي يصعب على من ركبها؛ وقال نافع بن لقيط:
ولأَحْمِلَنْكَ على نَهابِرَ إِنْ تَثِبْ
فيها، وإِن كنتَ المُنَهِّتَ، تُعْطَبِ
أَنشده ابن الأَعرابي، وأَنشد أَيضاً:
يا فتًى ما قَتَلْتُمُ غَيْرَ دُعْبُو
بٍ، ولا من فَوَارِه الهِنَّبْرِ
قال: الهِنَّبْرُ ههنا الأًديم، قال: وقوله في الحديث: من كَسَبَ مالاً من نَهاوِشَ أَنفقه في نَهابرَ، قال: نهاوش من غير حِلِّه كما تَنْهَشُ الحَيَّةُ من ههنا وههنا، ونهابر حرام، يقول من اكتسب مالاً من غير حله أَنفقه في غير طريق الحق. وقال أَبو عبيد: النَّهابر المهالك ههنا، أَي أَذهبه الله في مهالك وأُمور متبدِّدة. يقال: غَشِيتَ بي النَّهابيرَ أَي حملتني على أُمور شديدة صعبة، وواحد النهابير نُهْبُور، والنهابر مقصور منه كأَنَّ واحده نُهْبُرٌ؛ قال:
ودونَ ما تَطْلُبُه يا عامِرُ
نَهابِرٌ، من دونها نَهابِرُ
وقيل: النَّهابر جهنم، نعوذ بالله منها. وقول نافع ابن لقيط: ولأَحملنك على نهابر؛ يكون النهابر ههنا أَحد هذه الأَشياء. وفي الحديث: لا تتزوجن نَهْبَرَة أَي طويلة مهزولة، وقيل: هي التي أَشرفت على الهلاك، من النَّهابر المهالك، وأَصلها حبال من رمل صعبة المُرْتَقَى.

##### Türkçe

**النَّهابير**: helâk yerleri. Ve “**غَشِيَ به النَّهابيرَ**” yani onu şiddetli bir işe yükledi. Ve **النَّهابِرُ** ve **النَّهابير** ve **الهَنابِيرُ**: yerden yüksek olan şey; onun bir tanesi **نُهْبُرَةٌ** ve **نُهْبُورَةٌ** ve **نُهْبُورٌ**dur. Ve denildi: **النهابر** ve **النهابير** tepecikler arasındaki çukurlardır. Ve Ka‘b cenneti zikretti de dedi ki: onda miskten **هَنابِيرُ** vardır; Allah Teâlâ onların üzerine **المُثِيرَةَ** diye adlandırılan bir rüzgâr gönderir de o miski onların yüzleri üzerine savurur. Ve dediler: **الهنابير** ve **النهابير** yüksekçe kum ipleridir; onun bir tanesi **نُهْبُورَةٌ** ve **هُنْبورَة** ve **نُهْبُور**dur. Dedi ki: ve **النَّهابير** kumlardır; onun bir tanesi **نُهْبُور**dur; o da ondan yüksek olan şeydir.

Ve Amr b. el-Âs’tan rivayet olundu: Osman’a, Allah ikisinden de razı olsun, dedi ki: “Şüphesiz sen bu ümmetle işlerden **نَهابِيرَ**a bindin de senden dolayı ona bindiler; ve onlarla meylettin de seninle meylettiler; adaletli ol yahut çekil.” Ve el-Muhkem’de: “Artık tevbe et”; yani **النهابير** ile şiddetli, zor işleri kasteder; onları kumun **نهابير**ine benzetti; çünkü ona binen kimseye yürümek zorlaşır. Ve Nâfi‘ b. Lekît dedi ki:
ولأَحْمِلَنْكَ على **نَهابِرَ** إِنْ تَثِبْ
فيها، وإِن كنتَ المُنَهِّتَ، تُعْطَبِ

Bunu İbnü’l-A‘râbî okuttu; ve yine okuttu:
يا فتًى ما قَتَلْتُمُ غَيْرَ دُعْبُو
بٍ، ولا من فَوَارِه **الهِنَّبْرِ**

Dedi ki: **الهِنَّبْرُ** burada deridir. Dedi ki: ve hadisteki sözü: “Kim **نَهاوِشَ**ten mal kazanırsa onu **نَهابرَ**da harcar”; dedi ki: **نهاوش** helâl olmayan yerden (kazançtır); tıpkı yılanın buradan buraya ısırması gibi. Ve **نهابر** haramdır; yani kim helâl olmayan yerden mal kazanırsa onu hak yolunun dışında harcar. Ve Ebû Ubeyd dedi ki: **النَّهابر** burada helâk yerleridir; yani Allah onu helâk yerlerinde ve dağınık işlerde giderdi. Denir: “**غَشِيتَ بي النَّهابيرَ**” yani beni şiddetli, zor işlere yükledin. Ve **النهابير**in bir tanesi **نُهْبُور**dur; ve **النهابر** ondan kısaltılmıştır; sanki onun bir tanesi **نُهْبُرٌ**dür; dedi ki:
ودونَ ما تَطْلُبُه يا عامِرُ
**نَهابِرٌ**، من دونها **نَهابِرُ**

Ve denildi: **النَّهابر** cehennemdir; Allah’a ondan sığınırız. Ve Nâfi‘ b. Lekît’in sözü: “Seni **نهابر** üzerine mutlaka yükleyeceğim”; burada **النهابر** bu şeylerden birisi olur. Ve hadiste: “**نَهْبَرَة** ile evlenmeyin”; yani uzun, zayıf. Ve denildi: o, helâke yaklaşmış olandır; **النَّهابر** (yani) helâk yerlerinden. Ve aslı, çıkılması zor kumdan iplerdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%A8%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ه ب ر * * النَّهَابِرُ * بوزن المنابر المهالِك وفي الحديث ﴿من جمع مالا من مهاوِش أذهبه الله في نهابِر﴾

##### Türkçe

* ن ه ب ر * * **النَّهَابِرُ** * **المنابر** vezninde; helâklerdir. Hadiste: ﴿Kim **مهاوِش**’ten mal toplarsa Allah onu **نهابِر** içinde giderir﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%A8%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النهابر والنهابير: المهالك وكذلك الهنابير، وقيل: النهابر مقصور من النهابير. النهابر والنهابير: ما أشرف من الأرض، وقيل النهابير والهنابير: ما أشرف من حبال الرمل، ومنه قول عمرو بن العاص لعثمان، رضي الله عنهما، إنك قد ركبت بهذه الأمة نهابير من الأمور فركبوها منك، وملت بهم فمالوا بك. اعدل أو اعتزل. يعني بالنهابير أمورا شدادا صعبة. شبهها بنهابير الرمل لأن المشي يصعب على من ركبها. النهابير: الحفر بين الآكام، الواحدة نهبرة ونهبورة، بضمهما، وكذلك نهبور، وقال الشاعر:
  ودون ما تطلبه يا عامر                      نهابر من دونها نهابر وفي الحديث:  من كسب مالا من نهاوش أنفقه في نهابر  . أي من اكتسب مالا من غير حله أنفقه في غير طريق حله. قال أبو عبيد: النهابر هنا المهالك، أي أذهبه الله في مهالك وأمور متبددة. ويقال: غشيت بي النهابير، أي حملتني على أمور شديدة صعبة. قال شيخنا: وزعم قوم أن نهابر، في الحديث، بضم النون، وليس كذلك، بل الصواب أنه بالفتح. قيل: النهابر: جهنم أعاذنا الله تعالى منها، وقول نافع بن لقيط:
  ولأحملنك على نهابر إن تثب                      فيها وإن كنت المنهت تعطب يكون النهابر فيه أحد هذه الأشياء. في الحديث:  لا تتزوجن نهبرة ولا شهبرة  النهبرة من النساء: الطويلة المهزولة، أو هي المشرفة على الهلاك، من النهابر: المهالك، وأصلها حبال من رمل صعبة المرتقى.

##### Türkçe

**النهابر** ve **النهابير**: helâk yerleri; aynı şekilde **الهنابير**; ve denildi ki: **النهابر** , **النهابير**’den kısaltılmıştır.

**النهابر** ve **النهابير**: yerden yüksek olan şey; ve denildi ki **النهابير** ve **الهنابير**: kum iplerinden (kum sırtlarından) yüksek olan şey; ve ondan, Amr b. el-Âs’ın Osman’a, Allah ikisinden de razı olsun, sözü: “Sen bu ümmetle işlerden **نهابير**’e binmiş oldun da onlar da onu senden bindi; ve onlarla meylettin de onlar da seninle meyletti. Adalet et yahut çekil.” Yani **النهابير** ile şiddetli, zor, çetin işleri kasteder. Onu kumun **نهابير**’ine benzetti; çünkü ona binen kimseye yürümek zorlaşır.

**النهابير**: tümsekler arasındaki çukurlar; teki **نهبرة** ve **نهبورة**’dur; ikisi de ötreli olarak; aynı şekilde **نهبور**. Şair dedi ki:
  “Ey Âmir, talep ettiğinin önünde                      önünde **نهابر** bulunan **نهابر** vardır.”

Ve hadiste: “Kim **نهاوش**’tan bir mal kazanırsa onu **نهابر**’de harcar.” Yani kim malı helâl olmayan tarafından kazanırsa onu helâl olan yolun dışında harcar. Ebû Ubeyd dedi ki: Buradaki **النهابر** helâk yerleridir; yani Allah onu helâk yerlerinde ve dağınık işlerde giderdi (yok etti). Ve denilir: “Beni **النهابير** kapladı”; yani beni şiddetli, zor işlere yükledi.

Şeyhimiz dedi ki: Bir topluluk, hadisteki **نهابر**’in **النون**’u ötreli olduğunu iddia etti; öyle değildir; bilakis doğru olan onun fethalı olmasıdır.

Denildi ki: **النهابر**: cehennemdir; Allah Teâlâ bizi ondan korusun. Ve Nâfi‘ b. Lekît’in sözü:
  “Eğer içinde iyilik yaparsan seni mutlaka **نهابر** üzerine yükleyeceğim;                      ve her ne kadar ‘المنهت’ olsan da helâk olursun.”

Oradaki **النهابر**, bu şeylerden birisi olur.

Hadiste: “**نهبرة** ile de **شهبرة** ile de evlenmeyin.” Kadınlardan **النهبرة**: uzun, zayıf olan; yahut o, helâke yakın olan kimsedir; **النهابر**’den (yani) helâk yerlerinden. Aslı, çıkılması zor kumdan iplerdir (kum sırtlarıdır).
