# نهبر — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%A8%D8%B1/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%87%D8%A8%D8%B1/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نهبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%A8%D8%B1.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: نَهْبَر

(باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف أوّله نون)
من ذلك (النّهْشَل): الذِّئب، ويقال الصَّقْر. وهو منحوتٌ من كلمتين: نَشَل ونَهَش، كأنَّه ينشل اللَّحم ويَنْهَشه، وقد فُسِّرا جميعاً.‏
ومن ذلك (النَّهابرِ): المَهَالِك. وهو منحوت من نَهَبَ ونَهَر. والنَّهْبُ من الانتهاب. ونَهَرَ من نهر الفَتْق، كأنَّه شيءٌ نهبَ ونَهَر وضَيَّع. وقد فسّرناه.‏
و (نَهْبَر) الرَّجل في كلامه: أتَى به على غير جهته، وهو من نهب، كأنَّه ينتهب الكلامَ، ومن نَهَرَ، كأنَّه يتوسَّع فيه.‏
ومنه (النَّهْبلَة) النَّاقة الضخمة. والنَّهْبَلة: العجوز. والنَّهبَل: الشَّيخ. وهذه مما زيدت فيه النون، والأصل هاء وباء ولام. يقولون للشَّيخ هِبِلّ، وللعجوز هِبِلَّة.‏
ومنه (النَّقرشة(1)): الحِسُّ الخفِيّ، كحِسِّ الفارة واليَربوع. قال:‏
* يا أيُّها ذَا الجُرَذُ المُنَقْرِشُ(2) *‏
وهي منحوتة من نقر وقرش ونَقَش، لأنَّه كأنه ينقُر شيئاً، ويَقْرُِشُه: يجمعه، وينقُشه كما يُنقَش الشَّيء بالمِنقاش.‏
ومنه (النِّقْرِس): الدَّاهية من الأدِلاَّء. ودليلٌ نِقرِس، وطبيب نِقْرِس ونِقريسٌ: حاذق. وهذا ممّا زيدت فيه السين، وأصله من النَّقْر، كأنه ينقر عن الأشياء، أي يبحث عنها.‏
ومنه (النَّقثَلة): مِشْيَةٌ يُثير فيها الرَّجُلُ التُّرابَ إذا مَشَى. قال:‏
* وتارةً أنبُثُ نَبْثَ النَّقْثَلَه(3) *‏
وهو منحوتٌ من كلمتين: نَقَثَ من النَّقْث: الإسراع في المَشْي، ومن نَقَل، مِن نَقْل القوائم. وقد فسَّرناهما فيما مضى.‏
ومنه (النُِّمْرُِقَة): الوِسادة. وهذا مما زيدت فيه القاف، إنَّما هي من النَّمِرَة وهي الكساء المخطَّط، وقد فسَّرناها، والله أعلم بالصواب.‏
(* تم كتاب النون)‏
--------------ـــ
(1) وكذا في المجمل. ولم أجد مادة هذه الكلمة في المعاجم المتداولة.‏
(2) وكذا أنشده في المجمل، ولم أعثر له على مرجع آخر.‏
(3) لصخر بن عمير، كما في اللسان (نقثل)، وأنشده في المجمل بدون نسبة أيضاً. وقبله:‏
* قاربت أمشي القعولى والفنجله *‏

### Türkçe

(Üç harften fazla olup başı **نون** olan, Arapların sözünden gelenler babı)
Bunlardan (**النّهْشَل**): kurt; ve denilir: doğan. O, iki kelimeden yontulmuştur: **نَشَل** ve **نَهَش**; sanki eti çekip çıkarıyor ve onu ısırıp parçalıyor; ve ikisi de birlikte tefsir edilmiştir.‏
Bunlardan (**النَّهابرِ**): helâkler. O, **نَهَبَ** ve **نَهَر**’den yontulmuştur. Ve **النَّهْبُ** yağmalamadan (intihâb)dır. Ve **نَهَرَ** yarmanın (fetk) yarmasındandır; sanki o, yağmaladı ve yardı ve zayi etti olan bir şeydir. Ve onu tefsir ettik.‏
Ve (**نَهْبَر**) adam sözünde: onu kendi yönü üzere olmayan bir şekilde getirdi; ve o, **نهب**’dendir; sanki sözü yağmalıyor; ve **نَهَرَ**’dendir; sanki onda genişliyor.‏
Ve ondan (**النَّهْبلَة**) iri deve. Ve **النَّهْبَلة**: kocakarı. Ve **النَّهبَل**: ihtiyar. Ve bunlar, içine **النون** artırılmış olanlardandır; aslı **هاء** ve **باء** ve **لام**’dır. İhtiyara **هِبِلّ** derler, kocakarıya **هِبِلَّة**.‏
Ve ondan (**النَّقرشة(1)**): gizli his; fare ve yervu‘un hissi gibi. Dedi ki:‏
* ey **ذَا** **الجُرَذُ** **المُنَقْرِشُ(2)** *‏
Ve o, **نقر** ve **قرش** ve **نَقَش**’tan yontulmuştur; çünkü sanki bir şeyi gagalar, ve onu **يَقْرُِشُه**: onu toplar, ve onu nakşeder; tıpkı şeyin **بالمِنقاش** ile nakşedildiği gibi.‏
Ve ondan (**النِّقْرِس**): kılavuzlardan olan musibet. Ve kılavuz **نِقرِس**; ve tabip **نِقْرِس** ve **نِقريسٌ**: mahir. Ve bu, içine **السين** artırılmış olanlardandır; ve aslı **النَّقْر**’dendir; sanki şeylerden gagalarcasına araştırır; yani onları araştırır.‏
Ve ondan (**النَّقثَلة**): adam yürüdüğünde onda toprağı kaldırdığı bir yürüyüş. Dedi ki:‏
* ve bazen **أنبُثُ** **نَبْثَ** **النَّقْثَلَه(3)** *‏
Ve o, iki kelimeden yontulmuştur: **نَقَثَ**’tan, **النَّقْث**’ten: yürüyüşte sürat; ve **نَقَل**’den, ayakların naklinden. Ve ikisini de daha önce tefsir ettik.‏
Ve ondan (**النُِّمْرُِقَة**): yastık. Ve bu, içine **القاف** artırılmış olanlardandır; o ancak **النَّمِرَة**’dendir; o da çizgili örtüdür; ve onu tefsir ettik; ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.‏
(* **كتاب النون** tamam oldu)‏
--------------ـــ
(1) Ve **المجمل**’de de böyledir. Bu kelimenin maddesini yaygın sözlüklerde bulmadım.‏
(2) Ve **المجمل**’de de onu böyle rivayet etti; ona başka bir kaynak bulamadım.‏
(3) Sahr b. Umeyr’indir; **اللسان**’da (**نقثل**) olduğu gibi; ve **المجمل**’de de nisbesiz rivayet etti. Ve ondan önce:‏
* yaklaştım, **القعولى** ve **الفنجله** yürüyüşünü yürürüm *‏
