# نهب (ن-ه-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%87%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ه - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والنون، والباء معهما
ه ن ب، ن ه ب، ب ه ن، ن ب ه مستعملات ه ب ن، ب ن ه مهملان هنب: هِنْب، وبنو هِنْب: حيّان من ربيعة.
نهب: النَّهْبُ: الغَنيمةُ، والانتهابُ: أخذُه مَنْ شاء. والإِنهابَ: لباحتُه لَمنْ شاء. والنُّهْبَي: أسمٌ لما انتهبتَهُ. النِّهابُ: جمَعْ النَّهْب. والمنُاهَبَة: المباراة في الحُضْرِ والجَرْي، فرسٌ يُناهبُ فرساً. قال العجّاج:
وإنْ تُناهِبه تَجِدْه مِنْهَا
ويُقالُ الفَرَس الجوادِ: أنّه لَيَنْهَبُ الغاية والشَّوْط قال:
تَبْري له صَعْلَةٌ خَرْجاءُ خاضـعةٌ		والخَرْقُ دونَ بناتِ البَيْض مُنْتَهَبُ
يعني: في التَّباري بين النّعامة والظَّليم بهن: البَهْوَنِيُّ من الإِبل: ما يكون بين العربيّةِ والكرمانيّة، دخيلٌ في الكلام.
وجاريةٌ بَهْنانةٌ وَهْنانةٌ، أي: ليّنةٌ في مَنْطِقها وعَمَلها. والبَهْنانةُ أيضاً: الطّيبةُ الرّيح نبه: النَّبَهُ: الضّالَّةُ تُوجَد عن غيرِ طَلَب غَفْلةً، تقول: وَجَدْتُها نَبَهاً عن غير طلب، وأَضْلَلْتُها نَبَهاً، لم تَعْلَمْ متى ضلّ. قال:
كأنّـه دُمْـلُـجٌ مـن فـضة نَـبَـهُ		في مَلْعبٍ من جواري الحيِّ مَفْصومُ
يصف الخِشْفَ. والنُّبْهُُ: الانتباهُ من النّوم. تقول: نَبَّهْتُهُ وأَنْبَهْتُهُ من النَّوم، ونبَّهتُهُ من الغفلة. قال:
لعَمْري لقد نَبَّهْتُ من كان نائماً		وأَسْمعتُ من كانَتْ له أُذُنـانِ
ورجلٌ نبيهُ. أي: شَرِيفٌ، نَبُهَ نَباهةً. ونَبَّهْتُ باسم فلانٍ، أي: جعلتَه مذكوراً.

##### Türkçe

باب **الهاء** ve **النون** ve onlarla birlikte **الباء**

**ه ن ب**، **ن ه ب**، **ب ه ن**، **ن ب ه** kullanımdadır; **ه ب ن**, **ب ن ه** ihmâl edilmiştir. **هنب**: **هِنْب**; ve **بنو هِنْب**: **ربيعة**’den iki kabiledir.

**نهب**: **النَّهْبُ**: ganimet; ve **الانتهابُ**: onu dileyenin almasıdır. Ve **الإِنهابَ**: onu dileyene mubah kılmandır. Ve **النُّهْبَي**: yağmaladığın şeye bir isimdir. **النِّهابُ**: **النَّهْب**’in cem‘idir. Ve **المنُاهَبَة**: hazır bulunuşta ve koşuda müsabaka; bir at bir atla müsabaka eder. **العجّاج** dedi ki:
وإنْ تُناهِبه تَجِدْه مِنْهَا

Ve cins at için denilir: muhakkak o, hedefi ve koşuyu yağmalar. Dedi ki:
تَبْري له صَعْلَةٌ خَرْجاءُ خاضـعةٌ		والخَرْقُ دونَ بناتِ البَيْض مُنْتَهَبُ

Yani: devekuşu ile erkek devekuşu arasındaki yarışmada.

**بهن**: develerden **البَهْوَنِيُّ**: Arap olan ile Kermanî olan arasında bulunan; sözde dâhil olandır.

Ve bir câriye **بَهْنانةٌ** **وَهْنانةٌ**; yani: sözünde ve işinde yumuşaktır. Ve **البَهْنانةُ** ayrıca: güzel kokuludur.

**نبه**: **النَّبَهُ**: istenmeksizin, gafletle bulunan kayıp. Dersin ki: onu, istek olmaksızın **نَبَهاً** buldum; ve onu **نَبَهاً** kaybettim; ne zaman kaybolduğunu bilmedi. Dedi ki:
كأنّـه دُمْـلُـجٌ مـن فـضة نَـبَـهُ		في مَلْعبٍ من جواري الحيِّ مَفْصومُ

**الخِشْفَ**’i vasfeder. Ve **النُّبْهُُ**: uykudan uyanmadır. Dersin ki: onu uykudan **نَبَّهْتُهُ** ve **أَنْبَهْتُهُ**; ve onu gafletten **نبَّهتُهُ**. Dedi ki:
لعَمْري لقد نَبَّهْتُ من كان نائماً		وأَسْمعتُ من كانَتْ له أُذُنـانِ

Ve bir adam **نبيهُ**; yani: şerefli; **نَبُهَ** **نَباهةً**. Ve falanın adıyla **نَبَّهْتُ**; yani: onu anılır kıldım.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النَهب: الغنيمة، والجمع النِهابُ. والانتهاب: أن يأخذها مَنْ شاء. تقول: أَنْهَبَ الرجلُ مالَهُ فانتهبوه ونَهَبوه وناهَبوه، كلُّ ذلك بمعنًى. والنُهْبى: اسمُ ما أَنْهَبَ. والمناهبة: أن يتبارى الفَرسانِ في خُضْرِهِما؛ وكذلك غير الفرس. ونهب الناسُ فلاناً، إذا تناولوه بكلامهم. وكذلك الكلبُ، إذا أخذ بعرقوب الإنسان. يقال: لا تَدَعْ كلبكَ ينهب الناس.

##### Türkçe

**النَهب**: ganimet; çoğulu **النِهابُ**. **الانتهاب**: onu, dileyen kimsenin almasıdır. Dersin ki: adam malını **أَنْهَبَ** etti de onu **فانتهبوه** ve **نَهَبوه** ve **ناهَبوه**; bunların hepsi bir mânâdadır. **النُهْبى**: **أَنْهَبَ** ettiği şeyin adıdır. **المناهبة**: süvarilerin, ikisinin de **خُضْرِهِما**’sında birbirleriyle yarışmasıdır; atın dışındakinde de böyledir. İnsanlar falanı **ونهب** ettiler; onu sözleriyle ele aldıkları zaman. Köpek de böyledir; insanın aşil kirişinden tuttuğu zaman. Denilir ki: “Köpeğini insanları **ينهَب** eder halde bırakma.”

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ن ب
هنب ، نبه ، نهب ، بهن ، هبن : مستعملة .
هنب : قال الليث : هِنْب : حيٌّ من رَبيعة .
وقال أبو العبّاس : قال ابن الأعرابيّ : المِهْنَبُ : الفائق الحُمْق ، قال وبه سُمِّي الرجل ( هِنْبَا ) ، قال : والّذي جاء في الحديث أنّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) نَفَى مُخنَّثَين يُسَمَّى أحدُهما ( هِيتٌ ) ، والآخر ( ماتِعٌ ) ، إنّما هو ( هِنْبٌ ) ، فصحَّفَه أصحابُ الحديث .
قلت : رواه الشافعيّ وغيرُه ( هِيتٌ ) ، وأظنّه الصواب . وأخبَرَني أبي محمد المُزَنّي ، عن أبي خَليفة ، عن محمّد بن سلاّم أنّه أنشده :
وشَرُّ حَشْوِ خِباء أنت مُوَلِجُه
مجنونةٌ هُنَّبَاءٌ بنتُ مَجْنونِ
وهُنَّباء بوزن فُعَّلاء بتشديد العين والمدَّ ولا أعرف في كلام العرب له نظيراً ، والهُنَّباء : الأحمق .
وقال ابن دُرَيد : امرأة هُنَّبا ، وهُنَّباء بالمدّ والقصر وهُنَّبِيٌّ : وهي الوَرْهاء .
هبن : أهمله الليث .
وقال أبو عمرو الهَبُون : العنكبوت ويقال بالراء : هَبور .
نهب : قال الليث : النَّهْب : الغَنِيمة ، والانتهاب : أَخْذُه من شاء ، والإنهاب : إباحَتُه لمن شاء ، والنُّهْبَى : اسمٌ لما أَنْهَبْتَه : قال : والنِّهاب : جَمْع النَّهْب ، والمُناهَبة : المُباراة في الْحُضْر والجرْي . فرسٌ يُناهِب فَرَساً ، وأنشَد : للعجّاج يصف عَيْراً وأُتُنَه .
وإنَّ تُناهِبْه تجِدْه مِنْهَبا
ويقال للفرس الجواد : إنّه ليَنْهَبُ الغايةَ والشَّوْط ، وقال ذو الرّمة :
والخَرْقُ دون بَناتِ البَيْضِ مُنتَهَبٌ
يعني في التّباري بين الظليم والنّعامة . وفي ( النّوادر ) : النَّهْب : ضَرْبٌ من الرَّكْض ، والنّهب : الغَارَة .
نبه : قال الليث : النَّبَه : الضَّالّة تُوجَد عن غَفْلة ؛ يقال : وجدتُه نَبَهاً عن غير طلب ، وأضلَلْتُه نَبَهاً لم تَعلَمْ متَى ضلّ . وقال ذو الرَّمة :
كأنّه دمْلُجٌ من فِضَّةٍ نَبَهٌ
في مَلعَبٍ من جواري الحيِّ مَفْصومُ
يصف غَزالاً قد انحنَى في نومه ، فشبَّهه بدُمْلُجٍ قد انفَصَم .
قال : والنُّبْه : الانتباه من النّوم ، تقول : نَبَّهتُه ، وأنْبَهتُه من النّوم ، ونَبَّهْتُه من الغَفْلة . ورجُلٌ نبيه : شريف . وقد نَبُه فلانٌ باسم فلان : إذا جَعَله مذكوراً .
أبو عُبَيد ، عن أبي زيد : نَبِهْتُ للأَمر أَنْبَهُ نَبَهاً ، وَوَبِهْتُ أَوْبَهُ وَبَهاً ، وهو الأمر تنساه ثمّ تَنتَبِه له .
وقال الأصمعيّ : يقال : أضلُّوه نَبَهاً : لا يدرُون متى ضلَّ حتّى انتبَهوا له . قال : وسمعت من ثقةٍ : أَنبَهْتُ حاجتي حتّى نَسيتُها . ويقال للقوم ذهب لهم الشيء لا يدرون متَى ذهَب : قد أَنبَهوه إنباهاً . وقال غيره : النَّبَه : الضّالّة التي لا يُدرَى متى ضلَّت ؟ وأين هي ؟ . ويقال فَقَدْتُ الشيء نَبَهاً : أي لا عِلْم لي كيف أضلَلْتُه ، وقول ذي الرّمّة :
كأنّه دُمْلجٌ من فِضَّةٍ نَبَهٌ
وضَعَه في غيرِ موضعه ، كان ينبغي له أن يقول : كأنّه دُمْلجٌ قد فُقِد نَبَهاً .
وقال شَمِر : النَّبَهُ : المَنْسِيُّ المُلْقَى الساقِط الضالّ .
ورَجل نَبَهٌ ونَبِيه : إذا كان معروفاً شريفاً ، ومنه قولُ طَرَفة يَمدَح رجلاً :
كامل يَجْمَعُ آلاءَ الفتَى
نَبَهٌ سَيِّدُ ساداتٍ خضَمّ
بهن : قال الليث : البَهْوَنِيُّ من الإبل : ما يكون بيْنَ العربيّة والكِرْمانية ، وكأنّه دَخِيل في الكلام . قال : وجاريةٌ بَهْنانَةٌ : وهي اللَّيّنة في مَنطِقها وعَملِها .
أبو عُبَيد ، عن أبي علقمة الثقفيّ : البَهْنانة : الطيبة الرّيح ، قال : وقال الأصمعيّ : هي
الضحّاكة وأخبرَني المنذريُّ عن ثعلب أنّ ابن الأعرابيّ أنشَدَه :
ألاَ قالَتْ بَهانِ ولم تأَبَّقْ
نَعِمْتَ ولا يَليقُ بكَ النَّعيمُ
قال : بَهانِ أراد بَهْنانة .
وقال الكسائي : البَهْنانة : الضحَّاكة المُتَهلِّلَة .
وقال غيره : هي الطيّبة الريح . عمرو ، عن أبيه قال : البَهْنانة : الطيبة الرائحة ، الحَسنة الخَلْق ، السَّمْحة لزَوجِها .

##### Türkçe

ه ن ب
**هنب** ، **نبه** ، **نهب** ، **بهن** ، **هبن** : kullanımdadır.

**هنب** : Leys dedi: **هِنب** : Rebîa’dan bir kabiledir.
Ebû’l-‘Abbâs dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **المِهْنَبُ** : aşırı ahmak olan; dedi ve bununla adam (**هِنبَا**) diye adlandırıldı; dedi: Hadiste gelen, Peygamber’in (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) iki muhannes’i sürgün ettiğidir; bunlardan birinin adı (**هِيتٌ**), diğerinin (**ماتِعٌ**) idi; ancak o (**هِنبٌ**)dur; hadis ehli onu tashîf etti.
Dedim: Şâfi‘î ve başkası onu (**هِيتٌ**) rivayet etti; ve ben onun doğru olduğunu zannediyorum. Babam Muhammed el-Müzenî bana haber verdi; Ebû Halîfe’den, Muhammed b. Sellâm’dan: ona şu şiiri okuduğunu:
وشَرُّ حَشْوِ خِباء أنت مُوَلِجُه
مجنونةٌ هُنَّبَاءٌ بنتُ مَجْنونِ
Ve **هُنَّباء** (vezni) **فُعَّلاء** üzere, **العين**’in şeddelenmesi ve med ile; Arapların sözünde onun bir benzerini bilmiyorum; ve **الهُنَّباء** : ahmak.
İbn Düreyd dedi: kadın **هُنَّبا**; ve **هُنَّباء** med ile ve kasr ile; ve **هُنَّبِيٌّ** : o **الوَرْهاء**dır.

**هبن** : Leys onu ihmal etti.
Ebû ‘Amr dedi: **الهَبُون** : örümcek; ve **الراء** ile de söylenir: **هَبور**.

**نهب** : Leys dedi: **النَّهْب** : ganimet; ve **الانتهاب** : onu dileyenin alması; ve **الإنهاب** : onu dileyene mubah kılması; ve **النُّهْبَى** : **أَنْهَبْتَه** (yağmalattığın) şeyin adı; dedi: ve **النِّهاب** : **النَّهْب**’in çoğulu; ve **المُناهَبة** : **الْحُضْر** ve **الجرْي**’de yarışma. Bir at bir atla **يُناهِب**; ve şiir okudu: ‘Accâc’ındır; bir yaban eşeğini ve dişi eşeklerini vasfeder:
وإنَّ تُناهِبْه تجِدْه مِنْهَبا
Ve iyi ata denir: “O, hedefi ve koşuyu mutlaka **يَنْهَبُ** (kapar).” Zü’r-Rumme dedi:
والخَرْقُ دون بَناتِ البَيْضِ مُنتَهَبٌ
Yani devekuşu erkeği ile dişi devekuşu arasındaki yarışmada. Ve (**النّوادر**)’de: **النَّهْب** : koşmanın bir türü; ve **النّهب** : baskın.

**نبه** : Leys dedi: **النَّبَه** : gafletle bulunan kayıp; denir: Onu, arama olmaksızın **نَبَهاً** buldum; ve onu **نَبَهاً** kaybettim: ne zaman kaybolduğunu bilmezsin. Zü’r-Rumme dedi:
كأنّه دمْلُجٌ من فِضَّةٍ نَبَهٌ
في مَلعَبٍ من جواري الحيِّ مَفْصومُ
Uykusunda eğilmiş bir ceylanı vasfeder; onu, kopmuş bir bileziğe benzetti.
Dedi: ve **النُّبْه** : uykudan uyanma; dersin: Onu uykudan **نَبَّهتُه** ve **أنْبَهتُه**; ve onu gafletten **نَبَّهْتُه**. Ve adam **نبيه** : şerefli. Ve falan, falanın adıyla **نَبُه** oldu: onu anılır kıldığı zaman.

Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den: “İşe **نَبِهْتُ**; **أَنْبَهُ** **نَبَهاً**; ve **وَوَبِهْتُ**; **أَوْبَهُ** **وَبَهاً**” (denir); o, unuttuğun sonra da ona dikkat kesildiğin iştir.
Asma‘î dedi: denir: Onu **نَبَهاً** kaybettirdiler: ona uyanıncaya kadar ne zaman kaybolduğunu bilmezler. Dedi: Güvenilir birinden işittim: “İhtiyacımı **أَنبَهْتُ**; ta ki onu unuttum.” Ve kavme, ne zaman gittiğini bilmedikleri bir şey gittiğinde denir: Onu **أَنبَهوه** **إنباهاً**. Başkası dedi: **النَّبَه** : ne zaman kaybolduğu bilinmeyen kayıp; ve nerede olduğu? Ve denir: Şeyi **نَبَهاً** kaybettim: yani onu nasıl kaybettiğime dair bilgim yok. Zü’r-Rumme’nin sözü:
كأنّه دُمْلجٌ من فِضَّةٍ نَبَهٌ
Onu yerli yerine koymadı; ona şöyle demesi gerekirdi: “Sanki **نَبَهاً** kaybedilmiş bir bilezik gibidir.”
Şemir dedi: **النَّبَهُ** : unutulmuş, atılmış, düşmüş, kayıp.
Ve adam **نَبَهٌ** ve **نَبِيه** : bilinir, şerefli olduğu zaman; bundan, Tarafe’nin bir adamı övdüğü sözü:
كامل يَجْمَعُ آلاءَ الفتَى
نَبَهٌ سَيِّدُ ساداتٍ خضَمّ

**بهن** : Leys dedi: develerden **البَهْوَنِيُّ** : Arap (devesi) ile Kirmânî arasında olan; ve sanki sözde dâhildir. Dedi: ve cariye **بَهْنانَةٌ** : o, konuşmasında ve işinde yumuşak olandır.
Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Alkame es-Sekafî’den: **البَهْنانة** : güzel kokulu; dedi: Asma‘î dedi: o,
**الضحّاكة**’dır. Münzirî bana Sa‘leb’den haber verdi: İbnü’l-A‘râbî ona şu şiiri okudu:
ألاَ قالَتْ بَهانِ ولم تأَبَّقْ
نَعِمْتَ ولا يَليقُ بكَ النَّعيمُ
Dedi: **بَهانِ** ile **بَهْنانة**’yi kastetti.
Kisâî dedi: **البَهْنانة** : çok gülen, yüzü aydınlık olan.
Başkası dedi: o, güzel kokuludur. ‘Amr, babasından dedi: **البَهْنانة** : güzel kokulu, güzel yaratılışlı, kocasına karşı cömert olan.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والهاء وما يثلثهما)
(نهي)  النون والهاء والياء أصلٌ صحيح يدلُّ على غايةٍ وبلوغ. ومنه أنهيت إليه الخَبر: * بلَّغته إياه. ونِهايةُ كلِّ شيءٍ: غايته. ومنه نَهَيته عنه، وذلك لأمرٍ يفعله. فإذا نَهَيته فانتهى عنك فتلك غايةُ ما كان وآخِره. وفلانٌ ناهِيكَ من رجلٍ وَنَهْيُك، كما يقال حسبك، وتأويله أنَّه بِجدِّه وغَنَائه ينهاك عن تطلُّبِ غيره. وناقة نَهِيَّةٌ: تناهَتْ سِمَناً. والنُّهْيَة: العقل، لأنَّه ينهَى عن قبيح الفِعل والجمع نهىً. وطَلَبَ الحاجة حتَّى نَهِيَ عنها([1])، تركها، ظفِر بها أمْ لا، كأنه نَهَى نفسَه عن طلبِها. والنَّهْي والنِّهْي: الغدير، لأنَّ الماء ينتهي إليه. وتَنهِيَةُ الوادي: حيثُ ينتهي إليه السُّيول. ويقال إنَّ نِهاءَ النَّهار: ارتِفاعُه. فإنْ كان هذا صحيحاً فلأنَّ تلك غايةُ ارتفاعِه.
ومما شذَّ عن هذا الباب إن صح يقولون النُّهاء([2]): القوارير، وليس كذلك عندنا. وينشدون:
تَرُضُّ الحصَى أخفافُهنَّ كأنّما *** يُكسَّر قَيْضٌ بيْنها ونِهاءُ([3])(نهأ)  النون والهاء والهمزة. إذا همز ففيه كلمةٌ واحدة، وهي من الإبدال، يقول: أنهأْتُ اللَّحم، إذا لم تُنضِجْه. وهذا عندنا في الأصل: أنيأْته([4]) من النِّيِّ، فقلبت الياء هاء([5]).
(نهب)  النون والهاء والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على توزُّع شيءٍ في اختلاسٍ لا عن مساواة. منه انتهابُ المالِ وغيرهِ. والنُّهْبى: اسم ما انتُهِب. ومنه المُناهَبة: أنْ يتبارى الفَرَسانِ في حُضْرِهما. يقال: ناهب الفَرسُ [الفرسَ([6])]، كأنهما يتناهبان الحُضْر والسَّبَق ويقال نَهَبَ النّاسُ فلاناً بكلامهم: تناوَلُوه به. والقياسُ واحد.
(نهت)  النون والهاء والتاء كلمةٌ تدلُّ على حكايةِ صوت. فالنّهِيتُ: دُونَ الزَّئير. وأسَدٌّ نَهَّات. ونَهت الرجُل: زحَرَ. وحِمارٌ نهّات.
(نهج)  النون والهاء والجيم أصلانِ متباينان:
الأوَّل النَّهْج، الطّريق. ونَهَج لي الأمْرَ: أوضَحَه. وهو مُستقيم المِنْهاج. والمَنْهج: الطَّريق أيضاً، والجمع المناهج.
والآخر الانقطاع. وأتانَا فلانٌ يَنْهَج([7])، إذا أتى مبهوراً منْقَطِع النَّفس. وضربت فلاناً حتى أُنْهِج، أي سقط.
ومن الباب نَهجَ الثّوبُ([8]) وأنْهَجَ: أخلق ولمّا ينشَقّ. وأنهجَه البِلَى. قال أبو عُبيدٍ: لا يقال نَهج([9]).
(نهد)  النون والهاء والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على إشراف شيءٍ وارتفاعِه. وفرَسٌ نَهْدٌ: مُشرِفٌ جَسِيم. ونَهَدَ ثَديُ المرأة: أشرَفَ وكَعَب؛ وهي ناهد. ويقولون للزُّبدة الضّخمةِ نَهِيدة.
ومن الباب المناهَدةُ في الحروب، كالمناهَضَة، لأنّ كلاًّ ينْهَد إلى كلّ، قالوا: غير أنَّ النهوضَ يكون عَنْ قعود([10])، والنهود كيف كان. ورجلٌ نَهْدٌ: كريمٌ يَنْهَد إلى معالي الأمور. والنّهْداء: رملة كريمة تُنبت كِرامَ البَقْل. ويقال أنْهَدْتُ الحوضَ: ملأَتُه، وهو حوض نَهدان. ويقولون - وما أدري كيف صِحّته -: إن التّناهُد: إخراجُ كلِّ واحدٍ من الرُّفقَاء نفقةً على قدرِ نَفقةِ صاحِبِهِ.
(نهر)  النون والهاء والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تفتُّح شيءٍ أو فتحِه. وأنْهَرْتُ الدَّم: فتحتُه وأرسلْته. وسمِّي النّهرُ لأنَّه يَنْهَر الأرض أي يشقُّها. والمَنْهَرة: فضاءٌ يكون بين بُيوت القَوم يُلقُون فيها كُناسَتَهم. وجمع النَّهر أنهارٌ ونُهُر. واستَنْهَرَ([11]) النّهرُ: أخَذَ مَجراه. وأنْهَر الماءُ([12]): جرى. ونَهرٌ نَهِر: كثير الماء. قال أبو ذؤيب:
أقامَتْ به فأبتنَتْ خَيمةً *** على قَصبٍ وفُراتٍ نَهِرْ([13])ومنه النَّهار: انفِتاح الظُّلمة عن الضِّياء ما بين طُلوعِ الفجر إلى غروب الشَّمس. ويقولون: إنَّ النّهار يجمع على نُهُر([14]). ورجلٌ نَهِر: صاحب نهارٍ كأنَّه لا ينبعث ليلاً. قال:
* لستُ بِلَيلِيٍّ ولكنِّي نَهِرْ([15]) *
وأمّا قولهم: النهار: فَرخُ بعضِ الطَّير، فهو مما [لا] يعرَّج على مِثله، ولا معنَى له.
(نهز)  النون والهاء والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على حركةٍ ونُهوض وتحريكِ الشَّيء. فالنَّهْز: النُّهوضُ لتناوُلِ الشيء؛ ومنه انتهاز الفُرصة. والنُّهْزة: كلُّ ما أمكنَكَ انتهازُه* يقال قد أعْرَض فانتهزْ([16]). ونَهَزَتِ النَّاقةُ بصَدْرِها: نهَضَتْ للسَّير. ونَهَزَت الدّابةُ برأسها: دَفَعَتْ عن نفسها.
ومن الباب ناهَزَ الصبيُّ البُلوغَ، إذا داناه، كأنَّه نَهَضَ له وتحرَّكَ. ونهَزْتُ ضَرْعَ النّاقة عند حَلْبها لتدُرّ، إذا ضربتَه بيدك. ونَهَزْت ماءَ الدَّلو بالماء: ضربتُه لتمتلئ الدّلْو.
(نهس)  النون والهاء والسين كلمةٌ تدلُّ على عضٍّ على شيء. ونهَسَ اللَّحْمَ: قبَضَ عليه ونترَه([17]) عِندَ أكلِه إيّاه. ومنه نَهَسَته([18]) الحية.
(نهش)  النون والهاء والشين أصلٌ صحيح، ومعناه معنى الذي قبله. قال ابن دريد([19]): قال الأصمعيّ النَّهس والنَّهش واحد، وهو أخْذُ اللّحمِ بالفَم. وخالفه أبو زيد فقال: النّهش: بمقدَّم الفم.
(نهض)  النون والهاء والضاد أصلٌ يدلُّ على حركةٍ في عُلُو. ونَهَض من مكانه: قام. وما لـه ناهِضَةٌ، أي قومٌ ينهضون في أمره ويقومون به. ويقولون: ناهضةُ الرّجلِ: بنو أبيه الذي يَغضَبون له. ونَهَضَ النَّبْتُ: استَوَى. والنَّاهض: الطائر الذي وَفَرَ جناحاهُ وتهيَّأ للنُّهُوضِ والطَّيَران. ونِهَاضُ الطُّرُق([20]): صُعُدها وعَتَبها، الواحدة نهضة. وأنْهُض البَعيرِ([21]): ما بين كَتِفِهِ إلى صُلْبه.
(نهط)  النون والهاء والطاء. زعم ابنُ دريد([22]) النَّهْط الطَّعْن. ونَهَطه بالرُّمح: طعنَه به.
(نهع)  النون والهاء والعين ليس بشيء. على أنهم يقولون: نَهَعَ، إذا تَهَوَّعَ من غير قَلْسٍ.
(نهق)  النون والهاء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على صوتٍ من الأصوات. فالنّهيق والنُّهاق: صوت الحمار. ونَوَاهِقُه: مخارج نُهاقِهِ من حَلْقِه ونَوَاهق الدّابة: عروقٌ اكتنفتْ خياشيمَه، الواحدة ناهقة.
(نهك)  النون والهاء والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على إبلاغٍ في عقوبة وأذى. ونَهَكَتْهُ الحُمَّى: نَقَصَتْ لحمه. وأنْهَكهُ السُّلطانُ عقوبةً: بالَغَ.
ومن الباب انتهاكُ الحرمة: تنَاوُلُها بما لا يحِلّ. والنّهِيك: الأسد والشُّجاع، لأنَّهُما يَنْهَكان الأقران.
(نهل)  النون والهاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على ضَرْبٍ من الشُّرْبِ. ونَهِلَ: شرِبَ في أوّل الوِرد. وأنْهلْتُ الدّوابّ. والمَنْهل([23]): المورِد. والنّاهل: الريّان. وربما قالوا للعطشان([24]) ناهل. وهذا لعلَّه أن يكون على معنَى الفأل. قال:
* ينهَلُ منه الأسَلُ النّاهلُ([25]) *
أي تَروى منه الرِّماح العِطاش.
(نهم)  النون والهاء والميم أصلانِ صحيحان، أحدُهما صوتٌ من الأصوات والآخر ولُوع بشيء.
فالأوَّل النَّهيم: صوت الأسد. والنّهيم: زَجْرُك الإبل إذا صِحْتَ بها. تقول: نَهَمْتُها، إذا صِحْتَ بها لتَمضي. قال:
ألاَ انهِمَاها إنَّهَا مَناهيمْ *** وإنما ينْهِمَها القَومُ الهِيمْ([26])ويقال للحَذْف بالعَصَا والحذف بالحَصَى نَهْمٌ؛ ولا بدَّ من أن يكون لِمَا يُحْذَف به أدنى صوت. قال:
* يَنْهَمْنَ بالدّارِ الحَصَى المنهوما([27]) *
فأمّا الآخر فالنَّهْمة: بلوغ الهِمّة في الشَّيء. وهو منهومٌ بكذا: مُولَعٌ به. ويقال منه نُهِمَ يُنْهَمُ.
ومما شذَّ عن البابين النِّهَامِيّ: الحَدَّاد([28]).
--------------ـــ
([1]) في المجمل: "نهى بها"، وفي السان: "أنهى عنها ونهي عنها بالكسر"
([2]) كذا ورد في الأصل واللسان بضم النون في التفسير والشاهد بعده، فقيل إن هذا لا واحد له من لفظه، وقيل واحدته نهاءة. وفي المجمل بكسر النون في الموضعين.
([3]) البيت مجهول القائل في المجمل واللسان. ويروى أيضاً: "نهاء" بالفتح، كما في المجمل، وقال ابن بري في هذا: إنه جمع نهاة جمع الجنس ومده لضرورة الشعر. ويروى أيضاً "نهاء" بالكسر جمع نهاة بالفتح.
([4])  هذه هي صورته قبل الإعلال، وإنما يقال أنأته إناءة، إذا لم تنضجه.
([5])  في الأصل: "همزة"، تحريف.
([6])  التكملة من المجمل.
([7]) ماضيه نهج بكسر الهاء، ويقال في معناه أيضاً أنهج إنهاجاً.
([8]) هذا مثلث الهاء.
([9]) كذا ضبطت في المجمل. وفي اللسان بدون عزو إلى أبي عبيد: "ولا يقال نهج الثوب -أي بفتح الهاء- ولكن نهج- أي بكسر الهاء".
([10]) في الأصل: "على قعود"، وفي اللسان "قيام غير قعود"، صوابهما في المجمل.
([11]) في الأصل: "انتهر"، صوابه في المجمل واللسان والقاموس.
([12]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "نهر"، ولم يردا في القاموس.
([13]) ديوان الهذليين: (1: 146) والمجمل واللسان (نهر).
([14]) شاهده قوله:
لولا  الثريدان لمتنا بالضمر *** ثريد ليل وثريد بالنَّهر
([15]) أنشده في اللسان (نهر) والمخصص (9: 51) وكتاب سيبويه (2: 91).
([16])  في المجمل: "انتهز فقد أعرض لك".
([17])  النتر: الجذب بجفاء، وفي الأصل: "ونثره"، صوابه في المجمل واللسان.
([18])  في المجمل: "نهسه".
([19])  الجمهرة (3: 73).
([20]) في الأصل: "الطير"، صوابه من المجمل. ومفرده نهض بالفتح.
([21]) جمع نهض بالفتح أيضاً. وأنشدوا في الجمع لهميان بن قحافة:
وقربوا كل جمالي عضه *** أبقى السناف أثراً بأنهضه
 ([22]) الجمهرة (3: 119).
([23]) في الأصل: "والنهيل"، صوابه في المجمل واللسان وغيرهما.
([24]) في الأصل: "العطشان".
([25]) البيت للنابغة، كما في اللسان (نهل). وكذا وردت روايته في المجمل والمخصص (13: 26). وفي اللسان والأضداد 99: "ينهل منها". وصدره فيهما:
* الطاعن الطعنة يوم الوغى *
([26]) الرجز في اللسان (نهم).
([27]) لرؤبة في ملحقات ديوانه 184 واللسان (نهم).
([28]) ويقال أيضاً للراهب، وهو بهذا المعنى الأخير مقيس، قال في اللسان: "لأنه ينهم، أي يدعو".

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** و**الهاء** وما يثلثهما)
(**نهي**)  **النون** ve**الهاء** ve**الياء** sahih bir asıldır; bir gaye ve erişmeye delâlet eder. Ondan: **أنهيت إليه الخَبر**: onu ona ulaştırdım. Ve her şeyin **نِهايةُ**si: onun gayesidir. Ondan: **نَهَيته عنه**; bu, yaptığı bir iş içindir. Artık onu nehyedince de senden vazgeçerse, işte bu, olanın gayesi ve sonudur. Ve falan, bir adam olarak senin için **ناهِيكَ** ve **نَهْيُك**tur; nitekim “**حسبك**” denildiği gibi. Bunun te’vîli: onun ciddiyeti ve yeterliliğiyle seni başkasını aramaktan men etmesidir. Ve **ناقة نَهِيَّةٌ**: semizlikçe nihayete erdi. Ve **النُّهْيَة**: akıldır; çünkü çirkin fiilden nehyeder; cem‘i **نهىً**dır. Ve ihtiyacı talep etti, ta ki ondan **نَهِيَ** edince([1])—onu bıraktı; ona erişti mi erişmedi mi—sanki kendini onu talep etmekten nehyetmiş gibidir. Ve **النَّهْي** ve **النِّهْي**: gölcüktür; çünkü su ona varıp son bulur. Ve **تَنهِيَةُ الوادي**: sellerin ona vardığı yer. Ve denilir ki **نِهاءَ النَّهار**: onun yükselmesidir. Eğer bu sahih ise, o vakit bunun sebebi, onun yükselişinin gayesi olmasıdır.
Ve bu babdan şâz olanlardan—eğer sahihse—derler ki **النُّهاء**([2]): şişeler; bizce böyle değildir. Ve inşâd ederler:
تَرُضُّ الحصَى أخفافُهنَّ كأنّما *** يُكسَّر قَيْضٌ بيْنها ونِهاءُ([3])(**نهأ**)  **النون** ve**الهاء** ve**الهمزة**. Eğer hemze yapılırsa onda tek bir kelime vardır; o da ibdâldendir. Der ki: **أنهأْتُ اللَّحم**; onu pişirmediğin vakit. Bu, bizce aslında: **أنيأْته**([4]) **النِّيِّ**den; sonra **الياء**yı **هاء**ya çevirdin([5]).
(**نهب**)  **النون** ve**الهاء** ve**الباء** sahih bir asıldır; eşitlik üzere olmaksızın, bir şeyi kapıp alma içinde paylaştırmaya delâlet eder. Ondan: malın ve başkasının **انتهابُ**ı. Ve **النُّهْبى**: yağmalanan şeyin adıdır. Ondan **المُناهَبة**: iki süvarinin, atlarını sürmede birbirleriyle yarışmasıdır. Denilir: **ناهب الفَرسُ** [**الفرسَ**([6])]; sanki ikisi sürmeyi ve yarışı birbirinden kapışıyorlar. Ve denilir: **نَهَبَ النّاسُ فلاناً بكلامهم**: onu sözleriyle ele aldılar. Kıyas birdir.
(**نهت**)  **النون** ve**الهاء** ve**التاء** bir kelimedir; bir sesin taklidine delâlet eder. **النّهِيتُ**: kükremenin altındadır. Ve **أسَدٌّ نَهَّات**. Ve **نَهت الرجُل**: azarladı. Ve **حِمارٌ نهّات**.
(**نهج**)  **النون** ve**الهاء** ve**الجيم** iki asıldır; birbirinden ayrıdır:
Birincisi **النَّهْج**: yol. Ve **نَهَج لي الأمْرَ**: onu açıkladı. O, dosdoğru **المِنْهاج**dır. Ve **المَنْهج**: yine yoldur; cem‘i **المناهج**.
İkincisi: kopma. Ve falan bize **يَنْهَج**([7]) olarak geldi; yani nefesi kesilmiş, soluğu kopmuş olarak geldi. Ve falanı dövdüm, ta ki **أُنْهِج** oluncaya kadar; yani düştü.
Ve babdandır: **نَهجَ الثّوبُ**([8]) ve **أنْهَجَ**: eskidi, fakat henüz yırtılmadı. Ve onu eskiten **البِلَى**dır. Ebû Ubeyd dedi: **نَهج**([9]) denilmez.
(**نهد**)  **النون** ve**الهاء** ve**الدال** sahih bir asıldır; bir şeyin yükselip görünür olmasına ve yükselmesine delâlet eder. Ve **فرَسٌ نَهْدٌ**: iri, yüksekçe. Ve kadının memesi **نَهَدَ**: yükseldi ve kabardı; o **ناهد**dir. Ve iri tereyağına **نَهِيدة** derler.
Ve babdandır: savaşlarda **المناهَدة**; **المناهَضَة** gibi; çünkü her biri her birine doğru **ينْهَد** eder. Dediler ki: ancak **النهوض** oturuştan olur([10]); **النهود** ise nasıl olursa olsun. Ve **رجلٌ نَهْدٌ**: yüce işlere doğru yükselen cömert. Ve **النّهْداء**: değerli bir kumluk; değerli ot bitirir. Ve denilir: **أنْهَدْتُ الحوضَ**: onu doldurdum; o, **حوض نَهدان**dır. Ve derler—sıhhatini bilmiyorum—: **التّناهُد**: arkadaşlardan her birinin, sahibinin nafakası miktarınca bir nafaka çıkarmasıdır.
(**نهر**)  **النون** ve**الهاء** ve**الراء** sahih bir asıldır; bir şeyin yarılıp açılmasına yahut açılmasına delâlet eder. Ve **أنْهَرْتُ الدَّم**: onu açtım ve salıverdim. Ve nehre **النّهر** adı verildi; çünkü o, yeri **يَنْهَر** eder; yani onu yarar. Ve **المَنْهَرة**: kavmin evleri arasında bulunan bir boşluktur; oraya süprüntülerini atarlar. **النَّهر**in cem‘i **أنهارٌ** ve **نُهُر**dur. Ve **استَنْهَرَ**([11]) nehir: yatağını aldı. Ve **أنْهَر الماءُ**([12]): aktı. Ve **نَهرٌ نَهِر**: suyu çok. Ebû Züeyb dedi:
أقامَتْ به فأبتنَتْ خَيمةً *** على قَصبٍ وفُراتٍ نَهِرْ([13])Ve ondan **النَّهار**: fecir doğuşundan güneş batışına kadar, karanlığın ışıktan açılmasıdır. Ve derler ki: **النّهار** **نُهُر**([14]) üzere cem‘ olunur. Ve **رجلٌ نَهِر**: gündüz sahibi; sanki geceleyin harekete geçmez. Dedi ki:
* لستُ بِلَيلِيٍّ ولكنِّي نَهِرْ([15]) *
Ama onların “**النهار**: bazı kuşların yavrusu” sözleri, benzerine [لا] dönülmeyen şeylerdendir; onun bir mânâsı yoktur.
(**نهز**)  **النون** ve**الهاء** ve**الزاء** sahih bir asıldır; hareket ve kalkış ve şeyi hareket ettirmeye delâlet eder. **النَّهْز**: bir şeyi almak için kalkıştır; ondan fırsatı **انتهاز** etmek. Ve **النُّهْزة**: senin kapıp alman mümkün olan her şeydir. Denilir: **قد أعْرَض فانتهزْ**([16]). Ve deve göğsüyle **نَهَزَتِ**: yürüyüşe kalktı. Ve binek başıyla **نَهَزَت**: kendinden savdı.
Ve babdandır: çocuk buluğa **ناهَزَ**; yani ona yaklaştı; sanki onun için kalktı ve hareket etti. Ve deveyi sağarken memesini **نَهَزْتُ** ki süt aksın; yani elinle vurdun. Ve kovadaki suyu suyla **نَهَزْت**: kova dolsun diye onu vurdum.
(**نهس**)  **النون** ve**الهاء** ve**السين** bir kelimedir; bir şeye ısırmaya delâlet eder. Ve **نهَسَ اللَّحْمَ**: onu tuttu ve çekti([17]), onu yerken. Ve ondan: yılan onu **نَهَسَته**([18]).
(**نهش**)  **النون** ve**الهاء** ve**الشين** sahih bir asıldır; mânâsı bir öncekinin mânâsıdır. İbn Düreyd([19]) dedi: Asma‘î dedi ki: **النَّهس** ve**النَّهش** birdir; o, eti ağızla almaktır. Ebû Zeyd ona muhalefet etti de dedi ki: **النّهش**: ağzın ön tarafıyladır.
(**نهض**)  **النون** ve**الهاء** ve**الضاد** bir asıldır; yüksekte bir harekete delâlet eder. Ve yerinden **نَهَض**: kalktı. Ve onun **ناهِضَةٌ**si yoktur; yani işinde kalkacak ve onu yürütecek bir kavmi yoktur. Ve derler: adamın **ناهضةُ**si: onun için öfkelenen baba bir kardeşleridir. Ve bitki **نَهَضَ**: düzeldi. Ve **النَّاهض**: kanatları tamam olan ve kalkışa ve uçuşa hazırlanan kuştur. Ve **نِهَاضُ الطُّرُق**([20]): onların yokuşları ve basamaklarıdır; teki **نهضة**. Ve devenin **أنْهُض**u([21]): küreği ile sırtı arasındaki yerdir.
(**نهط**)  **النون** ve**الهاء** ve**الطاء**. İbn Düreyd([22]) iddia etti ki **النَّهْط**: mızraklamadır. Ve onu mızrakla **نَهَطه**: onunla mızrakladı.
(**نهع**)  **النون** ve**الهاء** ve**العين** bir şey değildir. Bununla beraber derler ki: **نَهَعَ**; yani kusma olmaksızın öğürdü.
(**نهق**)  **النون** ve**الهاء** ve**القاف** sahih bir asıldır; seslerden bir sese delâlet eder. **النّهيق** ve**النُّهاق**: eşeğin sesidir. Ve onun **نَوَاهِقُه**: boğazından çıkan **نُهاقِهِ**nin çıkış yerleridir. Ve binek hayvanın **نَوَاهق**i: burun deliklerini kuşatan damarlardır; teki **ناهقة**.
(**نهك**)  **النون** ve**الهاء** ve**الكاف** sahih bir asıldır; cezada ve eziyette ileri götürmeye delâlet eder. **الحُمَّى** onu **نَهَكَتْهُ**: etini eksiltti. Ve sultan onu ceza olarak **أنْهَكهُ**: ileri götürdü.
Ve babdandır: hürmeti **انتهاكُ** etmek: helâl olmayanla ona el uzatmaktır. Ve **النّهِيك**: aslan ve yiğit; çünkü ikisi akranları **يَنْهَكان** eder.
(**نهل**)  **النون** ve**الهاء** ve**اللام** sahih bir asıldır; içmenin bir türüne delâlet eder. **نَهِلَ**: ilk varışta içti. Ve binekleri **أنْهلْتُ**. Ve **المَنْهل**([23]): su varılan yer. Ve **النّاهل**: suya kanmış. Bazen susuza([24]) da **ناهل** derler. Bu, galiba uğur mânâsı üzere olabilir. Dedi ki:
* ينهَلُ منه الأسَلُ النّاهلُ([25]) *
yani susamış mızraklar ondan kanar.
(**نهم**)  **النون** ve**الهاء** ve**الميم** iki sahih asıldır; birisi seslerden bir sestir, diğeri bir şeye düşkünlüktür.
Birincisi **النَّهيم**: aslanın sesi. Ve **النّهيم**: develere bağırdığında onları sürüşündür. Dersin ki: onları **نَهَمْتُها**; yani yürüsünler diye onlara bağırdın. Dedi ki:
ألاَ انهِمَاها إنَّهَا مَناهيمْ *** وإنما ينْهِمَها القَومُ الهِيمْ([26])Ve sopayla atmaya ve çakıl taşıyla atmaya **نَهْمٌ** denilir; mutlaka atılan şeyde en az bir ses olmalıdır. Dedi ki:
* يَنْهَمْنَ بالدّارِ الحَصَى المنهوما([27]) *
İkincisine gelince: **النَّهْمة**: bir şeyde himmetin nihayetine varmasıdır. O, şuna **منهومٌ**dur: ona düşkündür. Ve ondan **نُهِمَ يُنْهَمُ** denilir.
Ve iki babdan şâz olanlardan: **النِّهَامِيّ**: demirci([28]).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ه ب
ماله نهب ونهبة ونهبى‏.‏
وكثرت النّهاب‏.‏
ووقعوا في النّهاب والنّهابير وهي المهالك وأصلها حبال فلأقحمنّك إن بقي - ت إلى مدًى وعث النّهابر ونهبوه وانتهبوه وأنهبهم ماله‏.‏
ومن المجاز‏:‏ الإبل ينهبن السرى ويتناهبن وهنّ نواهب للسّرى وتناهبت الأرض وناهب الفرس الفرس‏:‏ باراه في حضره مناهبة وجواد مناهب‏.‏
وإنّه لينتهب الغاية‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ تبرى له صعلة خرجاء خاضعة فالخرق دون بنات البيض ينتهب ونهبت فلاناً إذا تناولته بلسانك وأغلظت له‏.‏
وسمع غلام بدويّ يقول وقد اجتمع عليه النّاس يسمعون كلامه‏:‏ إنّ تراب قعرها لمنتهب‏:‏ شبّه نفسه بالبئر التي يذاق ترابها فيعلم عذوبة مادّتها فيتبادر به الصبيان إلى الحيّ يبشّرونهم‏.‏

##### Türkçe

ن ه ب
Onun malı **نهب** ve **نهبة** ve **نهبى**(dır).
Ve **النّهاب** çoğaldı.
Ve **النّهاب** ve **النّهابير** içine düştüler; o da helâk yerleridir; aslı iplerdir; “Andolsun, eğer kaldıysan, seni mutlaka içine sokacağım” — **النّهابر**’in sarp bir menziline kadar. Ve onu **نهبوه** ve **انتهبوه**; ve onların malını **أنهبهم**.
Ve mecazdan: Develer gece yürüyüşünü **ينهبن** ve birbirleriyle **يتناهبن**; ve onlar gece yürüyüşü için **نواهب**(tir). Ve yer **تناهبت**; ve at, atı **ناهب**: onunla, onun koşusunda, **مناهبة** olarak yarıştı; ve **جواد مناهب**.
Ve şüphesiz o, hedefi **لينتهب**.
Zü’r-Rumme dedi:
تبرى له صعلة خرجاء خاضعة فالخرق دون بنات البيض ينتهب
Ve “Falancayı **نهبت**” (dersin), onu dilinle ele aldığın ve ona karşı kabalaştığın zaman.
Ve bir bedevî oğlanın, insanlar onun etrafında toplanmışken, sözünü dinliyorlarken, şöyle dediği işitildi: “Şüphesiz onun dibinin toprağı elbette **لمنتهب**(dir)”: kendisini, toprağı tadılıp da maddesinin tatlılığı bilinen kuyuya benzetti; böylece çocuklar onunla mahalleye doğru acele ederler, onlara müjde verirler.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّهْبُ: الغَنيمة. وفي الحديث: فأُتِـيَ بنَهْبٍ أَي بغَنيمة، والجمع نِهابٌ ونُهُوبٌ؛ وفي شعر العباس بنِ مرداس:
كانتْ نِهاباً، تَلافَيْتُها *  بِكَرِّي على الـمُهرِ، بالأَجرَعِ والانْتِهابُ: أَن يأْخُذَه مَنْ شاءَ. والإِنْهاب: إِباحَتُه لمن شاءَ. ونَهَبَ النَّهْبَ يَنْهَبُه نَهْباً وانْتَهَبَه: أَخذه. وأَنْهَبَه غَيرَه: عَرَّضَه له؛ يقالُ أَنْهَبَ الرجلُ مالَه، فانْتَهبوه ونَهَبُوه، وناهَبُوه: كلُّه بمعنًى. ونَهَبَ الناسُ (1) (1 قوله «ونهب الناس إلخ» مثله ناهب الناس فلاناً كما في التكملة.) فلاناً إِذا تَناولوه بكلامهم؛ وكذلك الكلبُ إِذا أَخَذَ بعُرْقُوبِ الإِنسان، يقال: لا تَدَعْ كلْبَك يَنْهَبِ الناسَ. والنُّهْبَة، والنُّهْبَـى، والنُّهَيْبَـى، والنُّهَّيْبَـى: كلُّه اسمُ الانْتِهاب، والنَّهْبِ. وقال اللحياني: النَّهْبُ ما انْتَهَبْتَ؛ والنُّهْبةُ والنُّهْبى: اسمُ الانْتِهابِ. وفي الحديث: لا يَنتَهِبُ نُهْبةً ذاتَ شَرَفٍ، يَرْفَعُ الناسُ إِليها أَبصارَهم، وهو مؤْمِنٌ. النَّهْبُ: الغارةُ والسَّلْبُ؛ أَي لا يَخْتَلِسُ شيئاً له قيمةٌ عاليةٌ. وكان للفِزْرِ بَنُونَ يَرْعَوْنَ مِعْزاه، فتَواكلُوا يوماً أَي أَبَوْا أَنْ يَسْرَحُوها، قال: فساقَها، فأَخْرَجَها، ثم قال للناس: هي النُّهَّيْبَـى، وروي بالتخفيف أَي لا يَحِلُّ لأَحدٍ أَن يأْخُذَ منها أَكثر من واحدٍ؛ ومنه الـمَثَلُ: لا يَجْتَمِـعُ ذلك حتى تجْتَمِـعَ مِعْزَى الفِزْر. وفي الحديث: أَنه نُثِرَ شيءٌ في إِمْلاكٍ، فلم يأْخُذُوه، فقال: ما لكم لا تَنْتَهِـبُون؟ قالوا: أَوَليس قد نَهَيْتَ عن النُّهْبـى؟ قال: إِنما نَهَيْتُ عن نُهْبـى العساكِر، فانْتَهِـبُوا. قال ابن الأَثير: النُّهْبَـى بمعنى النَّهْبِ، كالنُّحْلى والنُّحْلِ، للعَطِـيَّةِ. قال: \<ص:774>
وقد يكون اسمَ ما يُنْهَبُ، كالعُمْرَى والرُّقْبـى. وفي حديث أَبي بكر، رضي اللّه عنه: أَحْرَزْتُ نَهْبي وأَبْتَغِـي النوافلَ أَي قَضَيْتُ ما عَليَّ من الوِتْر، قبل أَنْ أَنامَ لئلا يَفُوتَني، فإِن انْتَبَهْتُ، تَنَفَّلْتُ بالصلاة؛ قال: والنَّهْبُ ههنا بمعنى الـمَنْهوبِ، تَسميةً بالمصدر؛ وفي شعر العباس بن مِرْداسٍ:
أَتَجْعَلُ نَهْبي ونَهْبَ العُبَيْـ *  ـدِ، بينَ عُيَيْنَةَ والأَقْرَعِ؟ عُبَيْدٌ، مصغَّر: اسم فرسه.
وتَناهَبَتِ الإِبلُ الأَرضَ: أَخَذَتْ بقَوائمها منها أَخْذاً كثيراً. والـمُناهَبَةُ: الـمُباراةُ في الـحُضْرِ والجَرْيِ؛ فرسٌ يُناهِبُ فرساً. وتَناهَبَ الفَرسانِ: ناهَبَ كلُّ واحدٍ منهما صاحِـبَه؛ وقال الشاعر:
ناهَبْتُهم بنَيْطَلٍ جَرُوفِ
وفرسٌ مِنْهَبٌ (1)
(1 قوله «وفرس منهب» أي كمنبر فائق في العدو.) ، على
طَرْحِ الزائد، أَو على أَنه نُوهِبَ، فَنَهَبَ؛ قال العجاج يصف عَيراً وأُتُنَه: وإِن تُناهِـبْه، تَجِدْهُ مِنْهَبا
ومِنْهَبٌ: فرسُ عُوَيَّة بنِ سَلْمى.
وانْتَهَبَ الفرسُ الشَّوْطَ: اسْتَوْلَى عليه. ويقال للفَرَسِ الجَوادِ: إِنه لَيَنْهَبُ الغايةَ والشَّوطَ؛ قال ذو الرمة: والخَرْقُ، دُونَ بَناتِ السَّهْبِ، مُنْتَهَبُ
يعني في التَّباري بين الظَّلِـيم والنَّعامة.
وفي النوادر: النَّهْبُ ضَرْبٌ من الرَّكْضِ. والنَّهْبُ: الغارة (2) (2 قوله «والنهب الغارة» واسم موضع أيضاً. والنهبان، مثناه: جبلان بتهامة. والنهيب، كأمير: موضع، كما في التكملة.). ومِنْهَبٌ: أَبو قبيلة.

##### Türkçe

**النَّهْبُ**: ganimet. Ve hadiste: “Sonra **نَهْبٍ** ile getirildi” yani ganimet ile;
çoğulu **نِهابٌ** ve **نُهُوبٌ**’dur; ve العباس بنِ مرداس’ın şiirinde:

كانتْ **نِهاباً**، تَلافَيْتُها *  بِكَرِّي على الـمُهرِ، بالأَجرَعِ

Ve **الانْتِهابُ**: onu dileyen kimsenin almasıdır. Ve **الإِنْهاب**: onu dileyen kimseye mubah kılmasıdır.
Ve **نَهَبَ النَّهْبَ يَنْهَبُه نَهْباً** ve **انْتَهَبَه**: onu aldı.
Ve **أَنْهَبَه** başkasına: onu ona maruz bıraktı; “Adam malını **أَنْهَبَ** etti” denir; sonra onu **انْتَهَبُوه** ve **نَهَبُوه** ve **ناهَبُوه**: hepsi bir mânâdadır. Ve **نَهَبَ الناسُ** (1)

(1 “ونهب الناس إلخ” sözü: tekmilede olduğu üzere “ناهَب الناس فلاناً” gibidir.)

bir kimseyi, onu sözleriyle ele aldıkları zaman; ve aynı şekilde köpek, insanın aşil kirişini tuttuğu zaman; denir ki: “Köpeğini insanların **يَنْهَبِ** etmesine bırakma.”

Ve **النُّهْبَة** ve **النُّهْبَـى** ve **النُّهَيْبَـى** ve **النُّهَّيْبَـى**: hepsi **الانْتِهاب**ın ve **النَّهْب**in adıdır. Ve اللحياني dedi: **النَّهْبُ**: senin **انْتَهَبْتَ** ettiğin şeydir; ve **النُّهْبةُ** ve **النُّهْبى**: **الانْتِهاب**ın adıdır. Ve hadiste: “Şeref sahibi bir **نُهْبةً**yı **يَنتَهِبُ** etmez; insanlar ona gözlerini kaldırırlar; ve o mümindir.” **النَّهْبُ**: baskın ve yağmadır; yani değeri yüksek bir şeyi kapıp almaz. Ve الفِزْر’in oğulları vardı, keçilerini otlatırlardı; bir gün **تَواكلُوا** ettiler, yani onları salıvermeyi reddettiler; dedi ki: “Onları sürdü, onları çıkardı; sonra insanlara dedi: O, **النُّهَّيْبَـى**dır.” Ve hafifletmeyle rivayet edildi; yani ondan birden fazla bir kimse için helâl olmaz; ve ondan mesel: “Bu, **مِعْزَى الفِزْر** toplanıncaya kadar toplanmaz.” Ve hadiste: “Bir **إِمْلاكٍ**ta bir şey saçıldı, onu almadılar; dedi: ‘Size ne oluyor da **تَنْتَهِـبُون** etmiyorsunuz?’ Dediler: ‘Sen **النُّهْبـى**dan nehyetmedin mi?’ Dedi: ‘Ben ancak askerlerin **نُهْبـى**sından nehyettim; öyleyse **انْتَهِـبُوا** edin.’” İbn الأَثير dedi: **النُّهْبَـى** **النَّهْب** mânâsınadır; **النُّحْلى** ve **النُّحْل** gibi, عطية için. Dedi:

\<ص:774>

Ve bazen **ما يُنْهَبُ** edilen şeyin adı olur; **العُمْرَى** ve **الرُّقْبـى** gibi. Ve Ebû Bekir’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “**أَحْرَزْتُ نَهْبي** ve nafileleri istiyorum” yani uyumadan önce üzerimde olan vitr borcunu yerine getirdim ki benden kaçmasın; eğer uyanırsam, namazla nafile kılarım; dedi: ve buradaki **النَّهْبُ** **الـمَنْهوبِ** mânâsınadır, masdar ile adlandırma olarak;

Ve العباس بن مِرْداس’ın şiirinde:

أَتَجْعَلُ **نَهْبي** و**نَهْبَ** العُبَيْـ *  ـدِ، بينَ عُيَيْنَةَ والأَقْرَعِ؟

**عُبَيْدٌ** küçültmedir: atının adıdır.

Ve **تَناهَبَتِ الإِبلُ الأَرضَ**: ayaklarıyla ondan çokça alış aldı.
Ve **الـمُناهَبَةُ**: حضر ve koşuda yarışmadır; bir at bir atla **يُناهِبُ** eder. Ve **تَناهَبَ الفَرسانِ**: ikisinden her biri arkadaşını **ناهَبَ** etti; ve şair dedi:

ناهَبْتُهم بنَيْطَلٍ جَرُوفِ

Ve **فرسٌ مِنْهَبٌ** (1)

(1 “وفرس منهب” sözü: yani “منبر” vezninde; koşuda üstün.)

fazlalığı atma üzere; yahut **نُوهِبَ** edildi de **فَنَهَبَ** etti diye; العجاج, bir yaban eşeğini ve dişilerini vasfederek dedi:

وإِن تُناهِـبْه، تَجِدْهُ **مِنْهَبا**

Ve **مِنْهَبٌ**: عُوَيَّة بنِ سَلْمى’nın atıdır.
Ve **انْتَهَبَ** at **الشَّوْطَ**: ona hâkim oldu. Ve cins at için denir: “O, gayeyi ve **الشَّوطَ**u mutlaka **يَنْهَبُ** eder”; ذو الرمة dedi:

والخَرْقُ، دُونَ بَناتِ السَّهْبِ، **مُنْتَهَبُ**

yani devekuşu erkeği ile dişi devekuşu arasındaki yarışmada.

Ve نوادر’de: **النَّهْبُ** koşmanın bir türüdür. Ve **النَّهْبُ**: baskındır (2)

(2 “والنهب الغارة” sözü: ve bir yer adıdır da. Ve **النهبان** ikilisidir: Tihâme’de iki dağdır. Ve **النهيب** “أمير” gibi: bir yerdir; tekmilede olduğu üzere.).

Ve **مِنْهَبٌ**: bir kabilenin babasıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ه ب * * النَّهْبُ * بوزن الضرب الغنيمة والجمع * النِّهَابُ * بالكسر و * الانْتِهابُ * أن يأْخُذها من شاء تقول * أَنْهَبَ * الرجل ماله * فانْتَهَبُوهُ * و * نَهَبُوهُ * و * نَاهَبُوهُ * كله بمعنى

##### Türkçe

* **ن ه ب** * * **النَّهْبُ** * **الضرب** vezninde: ganimet; çoğulu **النِّهَابُ** (kesre ile). Ve **الانْتِهابُ**: onu dileyenin almasıdır. Şöyle dersin: **أَنْهَبَ** adam, malını; böylece onu **فانْتَهَبُوهُ** ve **نَهَبُوهُ** ve **نَاهَبُوهُ**; hepsi “mânâca”dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النهب: الغنيمة، وفي الحديث:  أتي له بنهب  ، أي: غنيمة. ويأتي بمعنى الغارة، والسلب. والنهب: المنهوب، ومنه حديث أبي بكر، رضي الله عنه:  أحرزت نهبي، وأبتغي النوافل  ، أي: قضيت ما علي من الوتر قبل أن أنام، لئلا يفوتني، فإن انتبهت، تنفلت بالصلاة. وفي شعر العباس بن مرداس:
  أتجعل نهبي ونهب العبي                      د بين عيينة والأقـرع وج: نهاب، بالكسر. وفي شعر العباس بن مرداس: كانت نهابا تلافيتها بكري على المهر بالأجرع ونقل شيخنا عن النهاية، وغيرها من كتب الغريب: نهوب، بالضم، جمع نهب، قال: وكلاهما مقيس في فعل بالفتح. ونهب النهب، كجعل، وسمع، وكتب، ينهبه، وينهبه، نهبا. الأولى والثالثة عن الفراء: أخذه، كانتهبه. الانتهاب: أن يأخذه من شاء. والإنهاب: إباحته لمن شاء، يقال: أنهبه فلانا: عرضه له، وأنهب الرجل ماله فانتهبوه، ونهبوه، وناهبوه: كله بمعنى. والاسم النهبة، والنهبى، والنهيبى، بضمهن. قال اللحياني: النهب: ما انتهبت. والنهبة، والنهبى: اسم الانتهاب. وفي التوشيح: النهبى، بالضم والقصر: أخذ مال مسلم قهرا وفي الحديث:  أنه نثر شيء في إملاك، فلم يأخذوه، فقال: مالكم لاتنتهبون? قالوا: أو ليس قد نهيت عن النهبى? قال: إنما نهيت عن نهبى العساكر، فانتهبوا  . قال ابن الأثير: النهبى بمعنى النهب، كالنحلى النحل، بمعنى العطية. قال: وقد يكون اسم ما ينهب، كالعمرى والرقبى كان للفزر بنون يرعون معزاه، فتواكلوا يوما، أي: أبوا أن يسرحوها. قال: فساقها، فأخرجها، ثم قال للناس: هي النهيبى، كسميهى. ويروى بالتخفيف، أي: لايحل لأحد أن يأخذ منها أكثر من واحد، ومنه المثل  لايجتمع ذلك حتى تجتمع معزى الفزر  . والنهب، أيضا: ضرب من الركض نص عليه اللحياني في النوادر، وهو مجاز. و: كل ما انتهب. وأما النهبى فهو كل ما أنهب، كما في الصحاح، فهو مصدر بمعنى المفعول. ونهبان، مثنى نهب: جبلان. في المعجم: قال عرام: نهبان، يقابل القدسين، وهما جبلان بتهامة يقال لهما: نهب الأعلى ونهب الأسفل وهما لمزينة ولبني ليث، فيهما شقص ونباتهما العرعر والأثرار. وهما جبلان مرتفعان، شاهقان، كبيران. وفي نهب الأعلى في دوار من الأرض بئر غزيرة الماء عليها مباطخ وبقول ونخلات ويقال لها ذوخيمى، وفيه أو شال وفي نهب الأسفل أو شال، ويفرق بين هذين الجبلين وبين قدس وورقان الطريق. من المجاز: تناهبت الإبل الأرض: أخذت منها بقوائمها أخذا كثيرا. وفي الأساس: الإبل ينهبن السرى، ويتناهبنه، وهن نواهب، وتناهبت الأرض. من المجاز أيضا: المناهبة: المباراة في الحضر والجري. يقال: ناهب الفرس الفرس: باراه في حضره، مناهبة. وجواد مناهب. وتناهب الفرسان: ناهب كل واحد منهما صاحبه، وكذلك في غير الفرس وقال:
  ناهبتهم بنيطل جروف كذا في الصحاح. من المجاز أيضا: نهبوه: تناولوه بكلامهم. وعبارة الأساس: بلسانهم، وأغلظوا له، كناهبوه مناهبة. بمعنى. كذلك نهب الكلب: إذا أخذ بعرقوب الإنسان، يقال: لا تدع كلبك ينهب الناس. من المجاز أيضا: انتهب الفرس الشوط: استولى عليه، ويقال للفرس الجواد: إنه لينتهب الغاية والشوط، قال ذو الرمة:
  والخرق دون بنات السهب منتهب

  يعني في التباري بين الظليم والنعامة. ومنهب، كمنذر: أبو قبيلة. وكمنبر: فرس عوية بالضم وتشديد التحتية ابن سلمى الضبي، كما نقله الصاغاني. المنهب: الفرس الفائق في العدو، على طرح الزائد، أو على أنه نوهب، فنهب؛ قال العجاج يصف عيرا وأتنه:
  وإن تناهبه تجده منهبا نهيب، كأمير: ع، قال في المعجم: كأنه فعيل بمعنى مفعول. ومناهب بالضم: فرس لبني ثعلبة بن يربوع، من ولد الحرون. والمنتهب، بضم الميم وفتح الهاء: د، قرب وادي القرى. وفي المعجم: قرية في طرف سلمى، أحد جبلي طيئ. ويوم المنتهب من أيام طيئ وبها بئر، يقال لها: الحصيلية؛ قال:
  لم أر يوما مثل يوم المنتهب
  أكثر دعوى سالب ومستلب والمنهوب: المطلوب المعجل. وزيد الخيل بن منهب، كمحسن، أو زيد بن مهلهل بن زيد بن منهب النبهاني الطائي الذي وفد على النبي، صلى الله عليه وسلم، وسماه زيد الخير: صحابي، شاعر، خطيب بليغ، جواد. مات في آخر خلافة عمر، رضي الله عنه، وقيل: قبل ذلك. وله ابنان: مكنف، وحريث، يأتي ذكرهما في محلهما.

##### Türkçe

**النهب**: ganimet; ve hadiste: “**أتي له بنهب**”, yani: ganimet. Ve **الغارة** (baskın) ve **السلب** (yağma) mânâsına gelir. Ve **النهب**: yağmalanan; bundan Ebû Bekir’in hadisi, Allah ondan razı olsun: “**أحرزت نهبي، وأبتغي النوافل**”, yani: uyumadan önce üzerimde olan vitri eda ettim ki benden kaçmasın; eğer uyanırsam, namazla nafile kılarım. Ve el-‘Abbâs b. Mirdâs’ın şiirinde:
  “**أتجعل نهبي ونهب العبي                      د بين عيينة والأقـرع**”
Çoğulu: **نهاب**; kesre ile. Ve el-‘Abbâs b. Mirdâs’ın şiirinde: “**كانت نهابا تلافيتها بكري على المهر بالأجرع**” Şeyhimiz, **النهاية**’den ve garîb kitaplarının diğerlerinden nakletti: **نهوب**, damme ile, **نهب**’in cem‘i; dedi ki: ikisi de fetha ile **فعل** vezninde kıyasîdir. Ve **نهب** **النهب**’i, **جعل** gibi, ve **سمع** ve **كتب** (babları gibi): **ينهبه** ve **ينهبه**, **نهبا**. Birincisi ve üçüncüsü Ferrâ’dan: onu aldı; onu yağmaladı. **الانتهاب**: dileyenin onu almasıdır. Ve **الإنهاب**: dileyene onu mubah kılmasıdır; denir ki: **أنهبه فلانا**: onu ona arz etti. Ve adam malını **أنهب** etti de onlar onu **انتهبوه** ve **نهبوه** ve **ناهبوه**: hepsi aynı mânâdadır. İsim: **النهبة** ve **النهبى** ve **النهيبى**, üçünü de damme ile. Lihyânî dedi ki: **النهب**: yağmaladığın şeydir. Ve **النهبة** ve **النهبى**: **الانتهاب**’ın ismidir. Ve **التوشيح**’te: **النهبى**, damme ve kasr ile: bir Müslümanın malını zorla almaktır. Ve hadiste: “**أنه نثر شيء في إملاك، فلم يأخذوه، فقال: مالكم لاتنتهبون? قالوا: أو ليس قد نهيت عن النهبى? قال: إنما نهيت عن نهبى العساكر، فانتهبوا**”. İbnü’l-Esîr dedi ki: **النهبى** **النهب** mânâsınadır; tıpkı **النحلى**’nın **النحل** (mânâca) olması gibi; (yani) **العطية** mânâsında. Dedi ki: yağmalanan şeyin ismi de olabilir; tıpkı **العمرى** ve **الرقبى** gibi. **كان للفزر بنون يرعون معزاه، فتواكلوا يوما، أي: أبوا أن يسرحوها**. Dedi ki: onu sürdü, onu çıkardı, sonra insanlara dedi ki: “**هي النهيبى، كسميهى**”. Hafifletme ile de rivayet edilir; yani: ondan birden fazlasını almak kimseye helâl olmaz. Bundan mesel: “**لايجتمع ذلك حتى تجتمع معزى الفزر**”. Ve **النهب**, ayrıca: bir tür koşuşturmadır; Lihyânî bunu **النوادر**’de açıkça belirtmiştir; ve bu mecazdır. Ve: yağmalanan her şey. **النهبى** ise, **الصحاح**’ta olduğu gibi, **أنهب** edilen her şeydir; o, mef‘ûl mânâsında bir masdardır. Ve **نهبان**, **نهب**’in tesniyesi: iki dağ. **المعجم**’de: Arrâm dedi ki: **نهبان**, **القدسين**’e karşıdır; ikisi Tihâme’de iki dağdır; onlara **نهب الأعلى** ve **نهب الأسفل** denir; ikisi Müzeyne’ye ve Benî Leys’e aittir; ikisinde **شقص** vardır ve bitkileri **العرعر** ve **الأثرار**’dır. İkisi yüksek iki dağdır; pek yüksek, büyük. Ve **نهب الأعلى**’da yerden bir dönemeçte suyu bol bir kuyu vardır; üzerinde **مباطخ** ve **بقول** ve birkaç hurma fidanı vardır; ona **ذوخيمى** denir; onda bir **أو شال** vardır. Ve **نهب الأسفل**’da bir **أو شال** vardır. Bu iki dağ ile **قدس** ve **ورقان** arasını yol ayırır.

Mecazdan: **تناهبت الإبل الأرض**: ondan ayaklarıyla çokça alma aldı. Ve **الأساس**’ta: develer **ينهـبن السرى** ve onu **يتناهبنه**; ve onlar **نواهب**’dir; ve yer **تناهبت**. Mecazdan da: **المناهبة**: yürüyüşte ve koşuda yarışmadır. Denir ki: **ناهب الفرس الفرس**: yürüyüşünde onunla yarıştı; **مناهبة**. Ve **جواد مناهب**. Ve **تناهب الفرسان**: ikisinden her biri arkadaşını **ناهب** etti; at dışında da böyledir. Ve dedi ki:
  “**ناهبـتهم بنيطل جروف**”
**الصحاح**’ta böyledir. Mecazdan da: **نهبوه**: onu sözleriyle çekiştirdiler. **الأساس**’ın ibaresi: dilleriyle; ve ona karşı sertleştiler; **كناهبوه مناهبة**: aynı mânâda. Yine köpeğin **نهب** etmesi: insanın aşil kirişinden tutmasıdır; denir ki: “Köpeğini insanları **ينهـب** etmesine bırakma.” Mecazdan da: **انتهب الفرس الشوط**: ona hâkim oldu; ve iyi ata denir ki: “O, hedefi ve koşuyu mutlaka **لينتهب** eder.” Zü’r-Rumme dedi ki:
  “**والخرق دون بنات السهب منتهب**”

  Yani, devekuşu erkeği ile dişi devekuşu arasındaki yarışmada. Ve **منهب**, **منذر** gibi: bir kabilenin babası. Ve **منبر** gibi: ‘Uveyye’nin atı; damme ile ve alttaki harfin şeddeli olmasıyla; Selmâ ed-Dabbî’nin oğlu; Sâgânî’nin naklettiği üzere. **المنهب**: koşuda üstün olan at; زائد’i atma üzere; yahut **نوهب** idi de **نهب** oldu diye. ‘Accâc, bir yaban eşeğini ve dişisini vasfederken dedi ki:
  “**وإن تناهبه تجده منهبا**”
Ve **نهيب**, **أمير** gibi: bir yer; **المعجم**’de dedi ki: sanki **فعيل** vezninde mef‘ûl mânâsınadır. Ve **مناهب** damme ile: Benî Sa‘lebe b. Yerbû‘a ait bir at; **الحرون** neslindendir. Ve **المنتهب**, mîm’in dammesi ve hâ’nın fethasıyla: bir yer; Vâdî’l-Kurâ yakınında. Ve **المعجم**’de: Selmâ’nın ucunda bir köy; Tâyi’’in iki dağından biri. Ve **يوم المنتهب**, Tâyi’’in günlerindendir; onda bir kuyu vardır; ona **الحصيلية** denir; dedi ki:
  “**لم أر يوما مثل يوم المنتهب**
  **أكثر دعوى سالب ومستلب**”
Ve **المنهوب**: acele istenen şeydir. Ve Zeydü’l-Hayl b. **منهب**, **محسن** gibi; yahut Zeyd b. Mühelhil b. Zeyd b. **منهب** en-Nebhânî et-Tâî; Peygamber’e, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, gelen ve onun kendisine Zeydü’l-Hayr adını verdiği: sahâbî, şair, beliğ hatip, cömert. Ömer’in hilâfetinin sonunda öldü, Allah ondan razı olsun; ve denildi ki: bundan önce. Ve onun iki oğlu vardır: Meknef ve Harîs; ikisinin zikri yerlerinde gelecektir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَهَبَ النَّهْبَ
1 نَهَبَ النَّهْبَ ذ aor. نَهَبَ , and نَهُبَ ; and نَهِبَهُ, aor. نَهَبَ ; (inf. n. نَهْبٌ; TA;) and ↓ انتهبه; [and ↓ ناهبه;] He took the spoil, plunder, or booty. (K.) ↓ الاِنْتِهَابُ is The taking of spoil, plunder, or booty, by whomsoever will: you say ↓ أَنْهَبَ الرَّجُلُ مَالَهُ [the man allowed, or gave, his property to be taken as spoil], ↓ فَانْتَهَبُوهُ, and نَهَبُوهُ, and ↓ نَاهَبُوهُ, which all signify the same, [and they took it as spoil]. (S.) ― -b2- نَهَبَهُ الكَلْبُ, aor. نَهَبَ , The dog seized him (a man) by the tendon of his heel. (S, K.) ― -b3- نَهَبُوهُ; (S, K;) and ↓ ناهبوه, (K,) inf. n. مُنَاهَبَةٌ; (TA;) (tropical:) They carped at him in their speech, (S, K,) or, with their tongues, and spoke roughly, harshly, or coarsely, to him: [as though they plundered him of his good name]. (A.)

3 نَاْهَبَ see 1. ― -b2- ناهب الفَرَسُ الفَرَسَ, inf. n. مُنَاهَبَةٌ, (tropical:) The [one] horse emulated, or contended with, the [other] horse in running. (TA: and agreeably with this the inf. n. is explained in the S and K.) ― -b3- Used not only with reference to a horse. The Rلjiz says,
نَاهَبْتُهُمْ بِنَيْطَلٍ جَرُوفِ
[I emulated them, or contended with them, with a bucket that took up much water]. (S.) See also 6.

انهب الرَّجُلُ مَالَهُ
4 انهب الرَّجُلُ مَالَهُ ذ (S) The man allowed, or gave, his property to be taken as spoil, plunder, or booty. (TA.) It is doubly trans.: you say أَنْهَبْتُ زَبْدًا المَالَ [I allowed Zeyd to take the property as spoil]. (Msb.) See 1. انهبهُ فُلَانًا He offered it, or exposed it, to such a one, [to be taken as spoil]. (TA.)

تناهب الفَرَسَانِ
6 تناهب الفَرَسَانِ ذ (tropical:) The two horses emulated, or contended with, each other. (TA.) See also 3. ― -b2- تَنَاهَبَا المَآءَ i. q. تَجَاشَعَاهُ, q. v. (TA, in art. جشع.) ― -b3- تَنَاهَبَتِ الاِبِلُ الأَرْضَ (tropical:) The camels took much of the ground with their legs: (K:) [app. meaning, took wide strides over it: not, as rendered by Golius, “ multum pulveris pedibus suis rapuerunt; ” nor, as rendered by Freytag, “ multum terrو pedibus abstulerunt ”]. ― -b4- الاِبِلُ يَنْهَبْنَ السُّرَى, and يَتَنَاهَبْنَهُ, [The camels perform the night-journey with large strides]: and [in like manner] تناهبتِ الأَرْضَ. Camels that do so are termed اِبِلٌ نَوَاهِبُ. (A.)

8 اِنْتَهَبَ see 1. ― -b2- انتهب الفَرَسُ الشَّوْطَ (tropical:) The horse gained the winning-post; or won the race. (K, TA.)

نَهْبٌ
نَهْبٌ ذ Spoil; plunder; booty; (S, K;) as also ↓ نُهْبَةٌ: (TA, art. خلس:) ex. أَتَى لَهُ بِنَهْبٍ he came to him with, or brought to him, spoil: (TA:) pl. نِهَابٌ (S, K) and نُهُوب: (Nh, &c:) ↓ نُهْبَى also signifies the same; and thus is similar to نُحْلَى, meaning عَطِيَّةٌ: and also signifies what is allowed, or given, to be taken as spoil, plunder, or booty; and thus is similar to عُمْرَى and رُقْبَى; (IAth;) and so ↓ نُهْبَةٌ (Msb) [and ↓ نُهَيْبَى and ↓ نُهَّيْبَى:] a man, named Fizr, said of some goats which he drove forth, هِىَ النُّهَّيْبَى, or النُّهَيْبَى, accord. to different readings; meaning that it was not allowable to any one person to take of them more than one (TA:) or نَهْبٌ signifies what is taken as spoil, plunder, or booty; or so taken by whomsoever will, of what is allowed to be so taken: syn. مَا انْتُهِبَ: (Lh, K:) and ↓ نُهْبَى, what is allowed to be so taken; syn. اِسْمُ مَا أُنْهِبَ: (S:) or what is taken as spoil, plunder, or booty; syn. اِسْمُ مَا نُهِبَ. (So in one copy of the S.) ― -b2- [Hence] نَهْبٌ An incursion made into an enemy's territory for the sake of acquiring spoil, plunder, or booty; and a spoiling, or plundering. (TA.) -A2- أَحْرَزْتُ نَهْبِى وَأَبْتَغِى النَّوَافِلَ, in a trad. of Aboo-Beker, means I have accomplished what I had to perform of the prayers termed الوِتْرُ before my sleeping, lest the occasion for my doing so should slip from me; and when I awake, I perform the prayers termed النوافل. (TA.) [He termed the وتر prayers نَهْبٌ because he performed them before the right time.] -A3- نَهْبٌ (tropical:) A kind of رَكْض [i. e., app., of running, with reference to a horse]. (Lh, K.)

نُهْبَةٌ
نُهْبَةٌ ذ and ↓ نُهْبَى (Lh, Mgh, Msb, K) and ↓ نُهَيْبَى and نُهَّيْبَى (K) Spoil, plunder, or booty; a thing taken as spoil: (Mgh, Msb:) and also Spoliation; a taking of spoil, plunder, or booty: (Mgh:) substs. from نَهَبَ: (K:) and substs. in the sense of اِنْتِهَابٌ: (Lh, Mgh:) ↓ نُهْبَى is explained in the Towsheeh as signifying the taking of a Muslim's property by force: it is said, [of Mohammad,] in a trad., that he seattered some articles of property, and the people did not take them; so he asked them why they did not take; and they replied أَوَلَيْسَ قَدْ نَهَيْتَ عَنِ النُّهْبَى [Hast thou not forbidden spoliation?]; but he said اِنَّمَا نَهَيْتُ عَنْ نُهْبَى العَسَاكِرِ [I have only forbidden soldiers' spoliation]. (TA.) See نَهْبٌ.

نُهْبَى
نُهْبَى ذ : see نَهْبٌ and نُهْبَةٌ.

نُهَيْبَى
نُهَيْبَى ذ : see نَهْبٌ and نُهْبَةٌ.

نُهَّنْبَى
نُهَّنْبَى ذ : see نَهْبٌ and نُهْبَةٌ.

اِبِلٌ نَوَاهِبُ
اِبِلٌ نَوَاهِبُ ذ [pl. of نَاهِبٌ and نَاهِبَهٌ]: see 6.

مِنْهَبٌ
مِنْهَبٌ ذ A horse that excels in running: (K:) and in like manner an ass. (TA.)

مَنْهُوبٌ
مَنْهُوبٌ ذ What is sought, or sought after, quickly: syn. مَطْلُوبٌ مُعَجَّلٌ. (K.)

##### Türkçe

**نَهَبَ النَّهْبَ**
1 **نَهَبَ النَّهْبَ** ذ aor. **نَهَبَ** , ve **نَهُبَ** ; ve **نَهِبَهُ**, aor. **نَهَبَ** ; (inf. n. **نَهْبٌ**; TA;) ve ↓ **انتهبه**; [ve ↓ **ناهبه**;] Ganimeti, yağmayı veya talanı aldı. (K.) ↓ **الاِنْتِهَابُ** ganimet, yağma veya talanı, kim isterse onun tarafından alma(dır): ↓ **أَنْهَبَ الرَّجُلُ مَالَهُ** [adam, malının ganimet olarak alınmasına izin verdi, yahut malını ganimet olarak alınmak üzere verdi], ↓ **فَانْتَهَبُوهُ**, ve **نَهَبُوهُ**, ve ↓ **نَاهَبُوهُ** dersin; bunların hepsi aynı mânaya gelir, [ve onu ganimet olarak aldılar]. (S.) ― -b2- **نَهَبَهُ الكَلْبُ**, aor. **نَهَبَ** , Köpek onu (bir adamı) topuğunun kirişiyle yakaladı. (S, K.) ― -b3- **نَهَبُوهُ**; (S, K;) ve ↓ **ناهبوه**, (K,) inf. n. **مُنَاهَبَةٌ**; (TA;) (mecaz:) Konuşmalarında ona dil uzattılar, (S, K,) yahut dilleriyle, ve ona kaba, sert veya hoyratça konuştular: [sanki onun iyi adını yağmaladılar]. (A.)

3 **نَاْهَبَ** bk. 1. ― -b2- **ناهب الفَرَسُ الفَرَسَ**, inf. n. **مُنَاهَبَةٌ**, (mecaz:) [bir] at, koşmada [diğer] atla yarıştı, yahut çekişti. (TA: ve buna uygun olarak inf. n. S ve K’da açıklanmıştır.) ― -b3- Yalnız at hakkında kullanılmaz. Recez (şairi) der ki,
**نَاهَبْتُهُمْ بِنَيْطَلٍ جَرُوفِ**
[Onlarla, çok su çeken bir kova ile yarıştım, yahut çekiştim]. (S.) 6’ya da bk.

**انهب الرَّجُلُ مَالَهُ**
4 **انهب الرَّجُلُ مَالَهُ** ذ (S) Adam, malının ganimet, yağma veya talan olarak alınmasına izin verdi, yahut malını ganimet olarak alınmak üzere verdi. (TA.) İki mef‘ûllüdür: **أَنْهَبْتُ زَبْدًا المَالَ** [Zeyd’e malı ganimet olarak almasına izin verdim] dersin. (Msb.) 1’e bk. **انهبهُ فُلَانًا** Onu, falana (ganimet olarak) alınmak üzere sundu, yahut maruz bıraktı. (TA.)

**تناهب الفَرَسَانِ**
6 **تناهب الفَرَسَانِ** ذ (mecaz:) İki at, birbirleriyle yarıştı, yahut çekişti. (TA.) 3’e de bk. ― -b2- **تَنَاهَبَا المَآءَ** i. q. **تَجَاشَعَاهُ**, bk. o. (TA, جشع maddesinde.) ― -b3- **تَنَاهَبَتِ الاِبِلُ الأَرْضَ** (mecaz:) Develer, bacaklarıyla yerden çok aldı: (K:) [görünüşe göre mânası: onun üzerinde geniş adımlar attılar]. ― -b4- **الاِبِلُ يَنْهَبْنَ السُّرَى**, ve **يَتَنَاهَبْنَهُ**, [Develer gece yolculuğunu büyük adımlarla yaparlar]: ve [aynı şekilde] **تناهبتِ الأَرْضَ**. Bunu yapan develere **اِبِلٌ نَوَاهِبُ** denir. (A.)

8 **اِنْتَهَبَ** bk. 1. ― -b2- **انتهب الفَرَسُ الشَّوْطَ** (mecaz:) At, bitiş direğini geçti; yahut yarışı kazandı. (K, TA.)

**نَهْبٌ**
**نَهْبٌ** ذ Ganimet; yağma; talan; (S, K;) ve ayrıca ↓ **نُهْبَةٌ**: (TA, خلس maddesinde:) örn. **أَتَى لَهُ بِنَهْبٍ** ona ganimet ile geldi, yahut ona ganimet getirdi: (TA:) çoğulu **نِهَابٌ** (S, K) ve **نُهُوب**: (Nh, vb.:) ↓ **نُهْبَى** da aynı mânaya gelir; ve bu, **نُحْلَى**’ya benzer; mânası **عَطِيَّةٌ**: ve ayrıca, ganimet, yağma veya talan olarak alınmasına izin verilen, yahut (ganimet olarak) alınmak üzere verilen şeyi ifade eder; ve bu, **عُمْرَى** ve **رُقْبَى**’ya benzer; (IAth;) ve böylece ↓ **نُهْبَةٌ** (Msb) [ve ↓ **نُهَيْبَى** ve ↓ **نُهَّيْبَى**:] Fizr adlı bir adam, dışarı sürdüğü bazı keçiler hakkında, farklı kıraatlere göre **هِىَ النُّهَّيْبَى** yahut **النُّهَيْبَى** dedi; mânası: onlardan herhangi bir kimse için birden fazlasını alması helâl değildi (TA:) yahut **نَهْبٌ**, ganimet, yağma veya talan olarak alınan şeyi ifade eder; yahut, ganimet olarak alınmasına izin verilmiş olan şeyden, kim isterse onun tarafından böyle alınanı: eş anlamlısı **مَا انْتُهِبَ**: (Lh, K:) ve ↓ **نُهْبَى**, böyle alınmasına izin verileni; eş anlamlısı **اِسْمُ مَا أُنْهِبَ**: (S:) yahut, ganimet, yağma veya talan olarak alınan şey; eş anlamlısı **اِسْمُ مَا نُهِبَ**. (S’nin bir nüshasında böyle.) ― -b2- [Bundan dolayı] **نَهْبٌ** Düşman ülkesine, ganimet, yağma veya talan elde etmek maksadıyla yapılan akın; ve yağmalama, talan etme. (TA.) -A2- Ebû Bekir’in bir rivayetinde **أَحْرَزْتُ نَهْبِى وَأَبْتَغِى النَّوَافِلَ** şu mânaya gelir: uyumamdan önce **الوِتْرُ** diye adlandırılan namazlardan üzerime düşeni yerine getirdim; bunu yapma fırsatı benden kaçmasın diye; ve uyandığımda **النوافل** diye adlandırılan namazları kılarım. (TA.) -A3- **نَهْبٌ** (mecaz:) **رَكْض**’un bir türü [yani görünüşe göre, atla ilgili olarak, koşmanın bir türü]. (Lh, K.)

**نُهْبَةٌ**
**نُهْبَةٌ** ذ ve ↓ **نُهْبَى** (Lh, Mgh, Msb, K) ve ↓ **نُهَيْبَى** ve **نُهَّيْبَى** (K) Ganimet, yağma veya talan; ganimet olarak alınmış bir şey: (Mgh, Msb:) ve ayrıca Yağmalama; ganimet, yağma veya talanı alma: (Mgh:) **نَهَبَ**’dan isimler: (K:) ve **اِنْتِهَابٌ** mânasında isimler: (Lh, Mgh:) ↓ **نُهْبَى**, Towsheeh’te, bir Müslümanın malını zorla almak mânasında açıklanmıştır: [Muhammed hakkında] bir rivayette denilir ki, bazı mal eşyasını saçtı, halk da onları almadı; bunun üzerine onlara niçin almadıklarını sordu; onlar da **أَوَلَيْسَ قَدْ نَهَيْتَ عَنِ النُّهْبَى** [Yağmalamayı yasaklamadın mı?] dediler; fakat o, **اِنَّمَا نَهَيْتُ عَنْ نُهْبَى العَسَاكِرِ** [Ben ancak askerlerin yağmalamasını yasakladım] dedi. (TA.) **نَهْبٌ**’e bk.

**نُهْبَى**
**نُهْبَى** ذ : bk. **نَهْبٌ** ve **نُهْبَةٌ**.

**نُهَيْبَى**
**نُهَيْبَى** ذ : bk. **نَهْبٌ** ve **نُهْبَةٌ**.

**نُهَّنْبَى**
**نُهَّنْبَى** ذ : bk. **نَهْبٌ** ve **نُهْبَةٌ**.

**اِبِلٌ نَوَاهِبُ**
**اِبِلٌ نَوَاهِبُ** ذ [**نَاهِبٌ** ve **نَاهِبَهٌ**’nin çoğulu]: bk. 6.

**مِنْهَبٌ**
**مِنْهَبٌ** ذ Koşmada üstün olan bir at: (K:) ve aynı şekilde bir eşek. (TA.)

**مَنْهُوبٌ**
**مَنْهُوبٌ** ذ Çabucak aranan, yahut çabucak arzu edilen: eş anlamlısı **مَطْلُوبٌ مُعَجَّلٌ**. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَهَبَ
نَهَبَ A ,  U ( n. ac. نَهْب 1 ),
a.  Seized; stole; plundered, pillaged.

b.  Seized by the heel ( dog ).

c.  Reviled, railed at.

نَهِبَ
نَهِبَ A ( n. ac. نَهْب 1 ),
a.  see supra (a) .

نَاْهَبَ
نَاْهَبَ III ,
a.  see I (a) , ( c ).

c.  Raced with.

أَنْهَبَ
أَنْهَبَ IV ,
a.  Gave up to pillage.

تَنَاْهَبَ
تَنَاْهَبَ VI ,
a.  Raced.

b.  Strode over ( the ground ).

اِنْتَهَبَ
اِنْتَهَبَ VIII ,
a.  see I (a) .

b.  Won ( a race ).

نَهْب
نَهْب 1 , ( pl. نِهَاْب 23 ),
a.  Plunder.

b.  Pillage, rapine; raid, forage.

c.  Race.

نُهْبَة
نُهْبَة 3t ,  نُهْبَى 3ya ,
a.  see 1 (a) .

b.  Spoliation, pillage, looting.

مِنْهَب
مِنْهَب 20 ,
a.  Winner ( horse ).

نَاْهِب
نَاْهِب 21 ,
a.  Striding; strider.

نَهَّاْب
نَهَّاْب 28 ,
a.  Plunderer, pillager; brigand, robber.

نَوَاْهِبُ
نَوَاْهِبُ 41 ,
a.  Striding, wide-stepping ( camels ).

نَهڤبَ
N. P. نَهڤبَ I ,
a.  Pillaged; stolen.

اِنْتَهَبَ
N. Ac. اِنْتَهَبَ VIII ,
a.  see 3t (b) .

نُهَيْبَى
نُهَيْبَى ,  نُهَّيْبَى
a.  see 1 (a) .

نُهْبُرَة
نُهْبُرَة ( pl. نَهَاْبِ٤ُ 47 ),
a.  Precipice.

b.  Hell.

نُهْبُوْة
نُهْبُوْة ( pl. مَنَاْهِيْبُ 65 ),
a.  Sand-hill.

##### Türkçe

**نَهَبَ**
**نَهَبَ** A , U ( mastar-ı isim **نَهْب** 1 ),
a. Ele geçirdi; çaldı; yağmaladı, talan etti.

b. Topuktan yakaladı (köpek).

c. Sövdü, azarladı.

**نَهِبَ**
**نَهِبَ** A ( mastar-ı isim **نَهْب** 1 ),
a. yukarıya bak (a).

**نَاْهَبَ**
**نَاْهَبَ** III ,
a. I (a), (c)’ye bak.

c. İle yarıştı.

**أَنْهَبَ**
**أَنْهَبَ** IV ,
a. Yağmaya terk etti.

**تَنَاْهَبَ**
**تَنَاْهَبَ** VI ,
a. Yarıştı.

b. (Yer) üzerinde geniş adımlarla yürüdü.

**اِنْتَهَبَ**
**اِنْتَهَبَ** VIII ,
a. I (a)’ya bak.

b. (Bir yarış) kazandı.

**نَهْب**
**نَهْب** 1 , (çoğ. **نِهَاْب** 23 ),
a. Yağma.

b. Yağmacılık, çapul; akın, otlaklama.

c. Yarış.

**نُهْبَة**
**نُهْبَة** 3t , **نُهْبَى** 3ya ,
a. 1 (a)’ya bak.

b. Soyma, yağma, talan.

**مِنْهَب**
**مِنْهَب** 20 ,
a. Kazanan (at).

**نَاْهِب**
**نَاْهِب** 21 ,
a. Geniş adımlarla yürüyen; geniş adımlı yürüyen.

**نَهَّاْب**
**نَهَّاْب** 28 ,
a. Yağmacı, talancı; haydut, soyguncu.

**نَوَاْهِبُ**
**نَوَاْهِبُ** 41 ,
a. Geniş adımlarla yürüyen, geniş adımlı (develer).

**نَهڤبَ**
Özel isim **نَهڤبَ** I ,
a. Yağmaladı; çaldı.

**اِنْتَهَبَ**
Mastar-ı isim **اِنْتَهَبَ** VIII ,
a. 3t (b)’ye bak.

**نُهَيْبَى**
**نُهَيْبَى** , **نُهَّيْبَى**
a. 1 (a)’ya bak.

**نُهْبُرَة**
**نُهْبُرَة** (çoğ. **نَهَاْبِ٤ُ** 47 ),
a. Uçurum.

b. Cehennem.

**نُهْبُوْة**
**نُهْبُوْة** (çoğ. **مَنَاْهِيْبُ** 65 ),
a. Kum tepesi.
