# نهج — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%AC/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%87%D8%AC/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نهج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%AC.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: نهج

نهج
نَهَجَ - يَنْهَجُ - مِنْهَاج
نَهَجَ - يَنْهَجُ + المكان أو الشيء أو الأمر: يبين ويتضح وتظهر معالمه وتفاصيله: يتبين وينجلي المكان، وخاصة المسلك أو الطريق، فيمكن للكائن التوجه فيه بوضوح، ويهتدي لكل معالمه: أو يتبين الأمر وتتضح كل تفاصيله وخطواته ومراحله، فيتمكن من تنفيذه والعمل به
مِنْهَاج: اسم آلة على وزن " مِفْعال " من " نَهَجَ - يَنْهَجُ ": الوسيلة أو الأداة التي تستعمل لتبين معالم الطريق أو معالم الأمر: وهي اصطلاحاً: القواعد والأسس العامة التي تنير الطريق وتوضحه وتحدده، وذلك لتطبيق الأحكام الشرعية  بشكل صواب وحق: أسس وقواعد إحقاق الحق والحكم بين الناس بالحق: يشبه ذلك ما اصطلح عليه علماء القانون الدستوري في الغرب بمصطلح " ديباجة الدستور، أو وثيقة الحقوق " Bill of rights: و هي الأحكام العامة التي تضبط تطبيق الدستور والقوانين: الأحكام العامة التي تضبط الشريعة بجزئيها: شريعة الدين: الشريعة والقوانين الدينية المفروضة من الله، وشريعة الأمر: مجموعة البينات والقواعد من الله لتوجيه الرسول وأولي الأمر منكم وأمة الدعوة إلى الخير والأمر بالمعروف والنهي عن المنكر، وذلك لتشريع الأحكام والأوامر والقوانين التي تتعلق بأمور ليس فيها حكم ديني مفروض من الله
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الظهور بتحرك المتحرك نفسه خارجاً من ساتر"، وهي:
شَمَسَ - يَشْمُسُ (شَمَسَ - يَشْمِسُ)، نَهَجَ - يَنْهَجُ، عَلَنَ - يَعْلُن، ظَهَرَ - يَظْهَرُ، بَدا - يَبْدُوْ، لاحَ - يَلُوْحُ
منهاجاً
	﴿وأنزلنا إليك الكتاب بالحق مصدقا لما بين يديه من الكتاب ومهيمنا عليه فاحكم بينهم بما أنزل الله ولا تتبع أهواءهم عما جاءك من الحق لكل جعلنا منكم شرعة ومنهاجا ولو شاء الله لجعلكم أمة واحدة ولكن ليبلوكم في ما آتاكم فاستبقوا الخيرات إلى الله مرجعكم جميعا فينبئكم بما كنتم فيه تختلفون(48)﴾ المائدة
مختار الصحاح
● [نهج] ن ه ج: النَّهْجُ بوزن الفَلْس و المَنْهَجُ بوزن المذهب و المِنْهاجُ الطريق الواضح و نَهَجَ الطريق أَبانه وأَوضحه و نَهَجَهُ أيضا سلكه وبابهما قطع و النَّهْجُ بفتحتين البُهر وتتابع النَّفس وبابه طرِب وفي الحديث ﴿أنه رأى رجلا يَنْهَجُ﴾ أي يرنو من السِّمَنِ
معجم الفرائد القرآنية:
ن هـ ج
"مِنْهَاجا" في قوله تعالـى :" لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجا " (48) المائدة .
نَهج: سلك، والمنهج المسلك والمذهب، والمنهاج الطريق الواضح.
الراغب
نهج
- النهج: الطريق الواضح، ونهج الأمر وأنهج: وضح، ومنهج الطريق ومهاجه. قال تعالى: }لكل جعلنا منكم شرعة ومنهاجا{ [المائدة/48] ومنه قوله: نهج الثوب وأنهج: بان فيه أثر البلى، وقد أنهجه البلى.
ملخص اللسان
1.     طريقٌ نَهْجٌ: بَيِّنٌ واضِحٌ،وهو النَّهْجُ؛ والجمعُ نَهجاتٌ ونُهُجٌ ونُهوجٌ؛فِيحُ وطُرُقٌ نَهْجَةٌ، وسبيلٌ مَنْهَجٌ: كَنَهْجٍ.ومَنْهَجُ الطريقِ:وضَحُه. والمِنهاجُ: كالمَنْهَجِ. وفي التنزيل: لكلٍّ جعلنا منكم شِرْعةً  ومِنْهاجاً.
2.     وأَنهَجَ الطريقُ: وضَحَ واسْتَبانَ وصار نَهْجاً واضِحاً بَيِّناً؛واسْتَنْهَجَ الطريقُ:صار نَهْجاً ،
3.     ونَهَجْتُ الطريقَ: أَبَنْتُه وأَوضَحتُه يقال: اعْمَلْ على ما نَهَجْتُه لك.ونَهَجَ الأَمْرُ وأَنهَجَ، لُغتانِ، إِذا وضَحَ.
4.     ونَهَجتُ الطريقَ: سَلَكتُه. وفلانٌ يَستَنهِجُ سبيلَ فلانٍ أَي يَسلُكُ  مَسلَكَه.
5.     والنَّهْجُ: الطريقُ المستقيمُ.
6.     والنَّهَجةُ: الرَّبْوُ يَعْلو الإِنسانَ والدابَّةَ،
7.     أَنهَجَ يُنْهِجُ إِنهاجاً، ونَهَجْتُ أَنهِجُ نَهْجاً،ونهِجَ الرجلُ نَهَجاً، وأَنْهَجَ إِذا انْبَهَرَ حتى يقع عليه النَّفَسُ من البُهْرِ، وأَنهَجَه غيرُه. يقال: فلانٌ يَنْهَجُ في النفَسِ، فما أَدري ما أَنهَجَه. وأَنهَجتُ الدابَّةَ: سِرْت عليها حتى انْبَهَرَتْ. وفي حديث قُدومِ المُسْتَضعَفِينَ بمكة: فنَهِجَ بين يَدَيْ رسول الله، صلى الله  عليه وسلم، حتى قَضى. النَّهَجُ، بالتحريك، والنَّهِيجُ: الرَّبْوُ،  وتواتُرُ النَّفَسِ من شدَّةِ الحركةِ، وأَفعَلَ مُتَعَدٍّ. وفي حديث عمر،  رضي الله عنه: فضَرَبَه حتى أُنْهِجَ أَي وقع عليه الرَّبْوُ؛ يعني عمر.أَنه رأَى رجلاً  يَنْهَجُ أَي يَرْبو من السِّمَن ويَلْهَثُ ،إِن  الكلبَ لَيَنْهَجُ من الحَرِّ، وقد نَهِجَ نَهْجَةً.
8.     ونَهُجَ، فهو نَهِجٌ، وأَنهَجَ: بَلِيَ ولم يَتَشَقَّقْ؛ وأَنْهَجَه البِلى،فهو مُنْهَجٌ؛أَنْهَجَ فيه البِلى: اسْتَطار؛
لسان العرب
● -   نهج: طريقٌ نَهْجٌ: بَيِّنٌ واضِحٌ، وهو النَّهْجُ؛ قال أَبو كبير:  فأَجَزْتُه بأَفَلَّ تَحْسَبُ أَثْرَهُ  نَهْجاً، أَبانَ بذي فَريغٍ مَخْرَفِ  والجمعُ نَهجاتٌ ونُهُجٌ ونُهوجٌ؛ قال أَبو ذؤَيب:  به رُجُماتٌ بينهنَّ مَخارِمٌ  نُهوجٌ، كلَبَّاتِ الهَجائِنِ، فِيحُ  وطُرُقٌ نَهْجَةٌ، وسبيلٌ مَنْهَجٌ: كَنَهْجٍ. ومَنْهَجُ الطريقِ:  وضَحُه. والمِنهاجُ: كالمَنْهَجِ. وفي التنزيل: لكلٍّ جعلنا منكم شِرْعةً  ومِنْهاجاً.  وأَنهَجَ الطريقُ: وضَحَ واسْتَبانَ وصار نَهْجاً واضِحاً بَيِّناً؛ قال  يزيدُ بنُ الخَذَّاقِ العبدي:  ولقد أَضاءَ لك الطريقُ، وأَنْهَجَتْ  سُبُلُ المَكارِمِ، والهُدَى تُعْدِي  أَي تُعِينُ وتُقَوِّي. والمِنهاجُ: الطريقُ الواضِحُ. واسْتَنْهَجَ  الطريقُ: صار نَهْجاً. وفي حديث العباس: لم يَمُتْ رسولُ الله، صلى الله  عليه وسلم، حتى تَرَكَكُم على طريقٍ ناهِجةٍ أَي واضحةٍ بَيِّنَةٍ.
ونَهَجْتُ الطريقَ: أَبَنْتُه وأَوضَحتُه يقال: اعْمَلْ على ما نَهَجْتُه لك.  ونَهَجتُ الطريقَ: سَلَكتُه. وفلانٌ يَستَنهِجُ سبيلَ فلانٍ أَي يَسلُكُ  مَسلَكَه. والنَّهْجُ: الطريقُ المستقيمُ.  ونَهَجَ الأَمْرُ وأَنهَجَ، لُغتانِ، إِذا وضَحَ.  والنَّهَجةُ: الرَّبْوُ يَعْلو الإِنسانَ والدابَّةَ، قال الليث: ولم  أَسمَعْ منه فِعلاً.  وقال غيره: أَنهَجَ يُنْهِجُ إِنهاجاً، ونَهَجْتُ أَنهِجُ نَهْجاً،  ونهِجَ الرجلُ نَهَجاً، وأَنْهَجَ إِذا انْبَهَرَ حتى يقع عليه النَّفَسُ من  البُهْرِ، وأَنهَجَه غيرُه. يقال: فلانٌ يَنْهَجُ في النفَسِ، فما أَدري  ما أَنهَجَه. وأَنهَجتُ الدابَّةَ: سِرْت عليها حتى انْبَهَرَتْ. وفي  حديث قُدومِ المُسْتَضعَفِينَ بمكة: فنَهِجَ بين يَدَيْ رسول الله، صلى الله  عليه وسلم، حتى قَضى. النَّهَجُ، بالتحريك، والنَّهِيجُ: الرَّبْوُ،  وتواتُرُ النَّفَسِ من شدَّةِ الحركةِ، وأَفعَلَ مُتَعَدٍّ. وفي حديث عمر،  رضي الله عنه: فضَرَبَه حتى أُنْهِجَ أَي وقع عليه الرَّبْوُ؛ يعني عمر.  وفي حديث عائشة: فقادني وإِني لأَنْهَجُ. وفي الحديث:
أَنه رأَى رجلاً  يَنْهَجُ أَي يَرْبو من السِّمَن ويَلْهَثُ. وأَنْهَجَتِ الدابةُ: صارتْ  كذلك. وضَرَبَه حتى أَنْهَجَ أَي انْبَسَط، وقيل: بَكى. ونَهَجَ الثوبُ  ونَهُجَ، فهو نَهِجٌ، وأَنهَجَ: بَلِيَ ولم يَتَشَقَّقْ؛ وأَنْهَجَه البِلى،  فهو مُنْهَجٌ؛ وقال ابن الأَعرابي: أَنْهَجَ فيه البِلى: اسْتَطار؛  وأَنشد:  كالثوبِ أَنْهَجَ فيه البِلى،  أَعْيا على ذي الحِيلَةِ الصانِع  (* قوله «كالثوب إلخ» كذا بالأصل. والشطر الأول منه غير موزون ولعل  الأصل اذ أَنهج.)  ولا يقال: نَهَجَ الثوبُ، ولكن نَهِجَ. وأَنْهَجْتُ الثوبَ، فهو  مُنْهَجٌ أَي أَخْلَقْتُه. أَبو عبيد: المُنْهَج الثوبُ الذي أَسرعَ فيه  البِلَى. الجوهري: أَنْهَجَ الثوبُ إِذا أَخذ في البِلى؛ قال عبدُ بني  الحَسْحاسِ:  فما زال بُرْدي طَيِّباً من ثِيابِها  إِلى الحَوْلِ، حتى أَنْهَجَ البُرْدُ باليا  وفي شعر مازِنٍ:  حتى آذَنَ الجِسْمُ بالنَّهْجِ  وقد نَهِجَ الثوبُ والجسمُ إِذا بَليَ. وأَنْهَجَه البِلى إِذا  أَخْلَقَهُ. الأَزهري: نَهِجَ الإِنسانُ والكلبُ إِذا رَبَا وانْبَهَرَ يَنْهَجُ  نَهَجاً. قال ابن بزرج: طَرَدْتُ الدابةَ حتى نَهَجَتْ، فهي ناهِجٌ، في  شِدَّةِ نَفَسِها، وأَنْهَجْتُها أَنا، فهي مُنْهَجَةٌ. ابن شميل: إِن  الكلبَ لَيَنْهَجُ من الحَرِّ، وقد نَهِجَ نَهْجَةً. وقال غيرُه: نَهِجَ  الفرَسُ حين أَنْهَجْتُه أَي رَبا حين صَيَّرتُه إِلى ذلك.
مقاييس اللغة:
(نهج) النون والهاء والجيم أصلانِ متباينان:
الأوَّل النَّهْج، الطّريق. ونَهَج لي الأمْرَ: أوضَحَه. وهو مُستقيم المِنْهاج. والمَنْهج: الطَّريق أيضاً، والجمع المناهج.
والآخر الانقطاع. وأتانَا فلانٌ يَنْهَج([7])، إذا أتى مبهوراً منْقَطِع النَّفس. وضربت فلاناً حتى أُنْهِج، أي سقط.
ومن الباب نَهجَ الثّوبُ([8]) وأنْهَجَ: أخلق ولمّا ينشَقّ. وأنهجَه البِلَى. قال أبو عُبيدٍ: لا يقال نَهج([9]).
القاموس المحيط:
النَّهْجُ الطَّريقُ الواضِحُ، كالمَنْهَجِ والمِنْهاجِ، وبالتحريك البُهْرُ، وتَتابُعُ النَّفَسِ، والفِعْلُ كفَرِحَ وضَرَبَ. وأنْهَجَ وضَحَ وأوضح، والدَّابَّةَ سارَ عليها حتى انْبَهَرَتْ، والثَّوْبَ أخلَقَهُ،
كنَهَجَهُ، كمَنَعَهُ. ونَهَجَ الثَّوْبُ، مُثَلَّثَةَ الهاءِ: بَلِي، كأَنْهَجَ. ونَهَجَ، كمنَعَ: وضَحَ وأوْضَحَ، والطَّريقَ: سَلَكَهُ. واسْتَنْهَجَ الطَّريقُ: صارَ نَهْجاً، كأَنْهَجَ، وفُلانٌ سَبيلَ فلانٍ: سَلَكَ مَسْلَكَهُ.
تاج العروس:
نهج
" النَّهْج " بفتح فسكون " : الطَّريقُ الواضِحُ " البَيِّنُ . وهو النَّهَج محرَّكةً أَيضاً . والجمع نَهْجَاتٌ ونُهُجٌ ونُهُوجٌ . قال أَبو ذُؤيب :
به رُجُماتٌ بَيْنهنَّ مَخارِمٌ ... نُهُوجٌ كَلَبّاتِ الهَجائنِ فِيحُ وطُرُقٌ نَهْجَةٌ : وَاضحةٌ " المَنْهَج " بالفتح " والمِنْهاجِ " بالكسر . وفي التنزيل : " لِكُلٍّ جَعَلْنا مِنْكُمْ شِرْعَةً ومِنْهَاجاً " المِنْهاجُ : الطَّريقُ الواضح . النَّهَج " بالتحريك " والنَّهَجَة الأَخير عن اللّيث : " البُهْرُ " بالضّمّ هو الرَّبْوُ " وتَتابُعُ النَّفَسِ " محرَّكةً من شِدَّةِ الحَركة يَعلُو الإِنسانَ والدَّابَّةَ . قال اللّيث : ولم أَسمَعْ منه فِعْلاً . قال غيرُه : " الفِعلُ " " كفَرِحَ وضَرَبَ " وأَكْرَمَ . وفي الحديث : " أَنه رَأَى رَجُلاً يَنْهَجُ " : أَي يَرْبُو من السِّمَن ويَلْهَثُ نَهَجْت أَنْهِجَ نَهْجاً ونَهِجَ الرَّجلُ نَهَجاً وأَنْهَجَ يُنْهِج إِنْهاجاُئ . وفي التهذيب : نَهِجَ الإِنسانُ والكَلبُ : إِذا رَبَا وانْبَهَرَ يَنْهَج نَهَجاً . قال ابن بُزُرْج : طَرَدْتُ الدَّابَّةَ حتى نَهَجَت فهي ناهِجٌ في شِدّةِ نَفَسِها وأَنْهَجْتُها أَنا فهي مُنْهَجَةٌ . قال ابن شُمَيل : إِنّ الكَلْبَ ليَنْهَج من الحَرِّ وقد نَهِج نَهْجَةً . وقال غيرُه نَهِجَ الفَرَسُ حين أَنْهَجْتُه : أَي رَبَا حينَ صَيَّرْته إِلى ذلك . " وأَنْهَجَ " الأَمْرُ والطَّريقُ " وَضَحَ . و " أَنْهَجَ : " أَوْضَحَ " . قال يَزيدُ بن الحَذّاق العَبْديّ :
ولقد أَضاءَ لك الطَّرِيقُ وأَنْهجَتْ ... سُبُلُ المَكارمِ والهُدَى تُعْدِي أَي تُعِينُ وتُقوِّي . أَنْهَجْتُ " الدَّابَّةَ " : إِذا " سارَ عليها حتى انْبَهَرَتْ " وأَعْيَتْ . وفي حديث عُمَرَ رضي الله عنه : " فضَرَبه حتى أُنْهِج " : أَي وَقَعَ عليه الرَّبْوُ . وأَفعَلَ متعدٍّ . يقال : فُلانٌ يَنْهَجُ في النَّفَس فما أَدرِي ما أَنْهَجَه . أَنْهَجَ البِلَى " الثَّوْبَ أَخْلَقَه كنَهَجَه كمَنَعَه " يَنْهَجُه نَهْجاً . " ونَهجَ الثَّوْبُ مثلَّثةَ الهاءِ : بَلِيَ كأَنْهَجَ " فهو نَهِجٌ . وأَنْهَجَ : بَلِيَ ولم يَتشقَّقْ . وأَنْهَجَه البِلَى فهو مُنْهَجٌ . وقال ابنُ الأَعرابيّ : أَنْهَجَ فيه البِلَى : اسْتَطارَ . وأَنشد :
" كالثَّوْبِ " إِذْ أَنْهَجَ فيه البِلَى ... أَعْيَا علَى ذِي الحِيلَةِ الصَّانِع وفي الصّحاح عن أَبي عُبيدٍ : ولا يقال نَهَجَ الثَّوْبُ ولكن نَهِجَ . " ونَهَجَ " الأَمْرُ " كمَنَع : وَضَحَ وأَوْضَحَ " يقال : اعْمَلْ على ما نَهَجْتُه لك . نَهَج وأَنْهَجَ لُغتانِ . نَهَجَ " الطَّريقَ : سَلَكَه " . " واسْتَنْهَجَ الطَّريقُ : صارَ نَهْجاً " وَاضحاً بَيِّناً " كأَنْهَجَ " الطَّريقُ : إِذا وَضَحَ واسْتبانَ . وتقدّمَ إِنشادُ قولِ يَزيدَ بنِ الخَذّاقِ العَبْدِيّ . " وفلانٌ " استَنْهَجَ " طَريقَ فُلانٍ " : إِذا " سَلَك مَسْلَكَه " . ومما يستدرك عليه : طريقٌ ناهِجَةٌ : أَي واضِحةٌ بَيِّنةٌ جاءَ ذلك في حديث العَبَّاس . وضَرَبه حتى أَنْهَجَ : أَي انْبَسَط وقيل : بَكَى

### Türkçe

**نهج**
**نَهَجَ - يَنْهَجُ - مِنْهَاج**
**نَهَجَ - يَنْهَجُ** + mekânı veya şeyi veya işi: belirginleşir ve açıklığa kavuşur ve onun işaretleri ve ayrıntıları ortaya çıkar: mekân, özellikle de geçit veya yol, belirginleşir ve açılır; böylece varlık onun içinde açıklıkla yönelebilir ve onun bütün işaretlerine kılavuzlanır; yahut iş belirginleşir ve onun bütün ayrıntıları, adımları ve merhaleleri açıklığa kavuşur; böylece onu yerine getirmeye ve onunla amel etmeye güç yetirir.

**مِنْهَاج**: **نَهَجَ - يَنْهَجُ**’den, “**مِفْعال**” vezninde âlet ismi: yolun işaretlerini veya işin işaretlerini belirginleştirmek için kullanılan vasıta yahut âlet; ve o, ıstılahta: yolu aydınlatan, onu açıklayan ve onu belirleyen genel kaideler ve esaslardır; bu da şer‘î hükümleri doğru ve hak üzere tatbik etmek içindir: hakkı gerçekleştirme ve insanlar arasında hak ile hükmetmenin esasları ve kaideleri: bu, Batı’da anayasa hukuku âlimlerinin “**ديباجة الدستور، أو وثيقة الحقوق**” Bill of rights terimiyle ıstılah ettiklerine benzer: ve o, anayasanın ve kanunların uygulanmasını ضبط eden genel hükümlerdir: şeriatı iki cüz’üyle ضبط eden genel hükümler: din şeriatı: Allah’tan farz kılınmış dinî şeriat ve kanunlar; ve emir şeriatı: resulü ve sizden olan ulu’l-emri ve hayra davet ümmetini yönlendirmek ve ma‘rûfu emretmek ve münkerden nehyetmek için Allah’tan olan beyyineler ve kaideler bütünü; bu da, Allah’tan farz kılınmış dinî hükmün bulunmadığı işlerle ilgili hükümlerin, emirlerin ve kanunların teşrî‘i içindir.

Ve lafız, “örtücü bir şeyin dışından, hareket edenin bizzat kendisinin hareketiyle ortaya çıkma” lafızları grubuna mensuptur; ve onlar şunlardır:
**شَمَسَ - يَشْمُسُ** (**شَمَسَ - يَشْمِسُ**)، **نَهَجَ - يَنْهَجُ**، **عَلَنَ - يَعْلُن**، **ظَهَرَ - يَظْهَرُ**، **بَدا - يَبْدُوْ**، **لاحَ - يَلُوْحُ**

**منهاجاً**
	﴿Ve sana kitabı hak ile indirdik; önündekini kitaptan tasdik edici ve onun üzerine muhafız olarak. Öyleyse aralarında Allah’ın indirdiğiyle hükmet; sana gelen haktan onların hevalarına uyma. Her biriniz için bir şeriat ve bir **منهاجاً** kıldık. Allah dileseydi sizi tek bir ümmet yapardı; fakat size verdiği şeyde sizi denemek için. Öyleyse hayırlarda yarışın. Hepinizin dönüşü Allah’adır; sonra, ihtilaf etmekte olduğunuz şeyi size haber verecektir (48)﴾ **المائدة**

**مختار الصحاح**
● [**نهج**] ن هـ ج: **النَّهْجُ** “**الفَلْس**” vezninde; ve **المَنْهَجُ** “**المذهب**” vezninde; ve **المِنْهاجُ** açık yol. Ve **نَهَجَ** yolu: onu açığa çıkardı ve onu açıkladı. Ve **نَهَجَهُ** da: onu katetti; ve ikisinin bâbı **قطع**. Ve **النَّهْجُ** iki fetha ile: **البُهر** ve nefesin peş peşe gelmesi; ve onun bâbı **طرِب**. Ve hadiste: ﴿onun bir adamı **يَنْهَجُ** hâlinde gördüğü﴾ yani semizlikten solur.

**معجم الفرائد القرآنية:**
ن هـ ج
“**مِنْهَاجا**” Yüce sözü: “**لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجا**” (48) **المائدة**.
**نَهج**: girdi; ve **المنهج** geçit ve mezhep; ve **المنهاج** açık yol.

**الراغب**
**نهج**
- **النهج**: açık yol; ve **نهج** iş ve **أنهج**: açık oldu. Ve **منهج** yol ve **مهاجه**. Yüce Allah dedi: }**لكل جعلنا منكم شرعة ومنهاجا**{ [**المائدة**/48]. Ve ondan şu söz: **نهج** elbise ve **أنهج**: onda eskime izi göründü; ve onu eskime **أنهجه**.

**ملخص اللسان**
1.     Açık, belirgin yol: o **النَّهْجُ**’dür; çoğulu **نَهجاتٌ** ve **نُهُجٌ** ve **نُهوجٌ**; **فِيحُ** ve **طُرُقٌ نَهْجَةٌ**; ve **سبيلٌ مَنْهَجٌ**: **كَنَهْجٍ**. Ve yolun **مَنْهَجُ**’i: onun açıklığıdır. Ve **المِنهاجُ**: **كالمَنْهَجِ**. Ve tenzilde: her biri için sizden bir şeriat ve bir **مِنْهاجاً** kıldık.
2.     Ve **أَنهَجَ** yol: açık oldu ve belirginleşti ve açık, belirgin bir **نَهْجاً** oldu; **واسْتَنْهَجَ** yol: **نَهْجاً** oldu.
3.     Ve **نَهَجْتُ** yolu: onu açığa çıkardım ve onu açıkladım; denir: sana **نَهَجْتُه** üzere amel et. Ve **نَهَجَ** iş ve **أَنهَجَ**: iki lugattır; açık olduğunda.
4.     Ve **نَهَجتُ** yolu: onu katettim. Ve falan, falanın yolunu **يَستَنهِجُ**: yani onun mesleğini sülûk eder.
5.     Ve **النَّهْجُ**: dosdoğru yol.
6.     Ve **النَّهَجةُ**: insanın ve binitin üzerine çıkan **الرَّبْوُ**.
7.     **أَنهَجَ** **يُنْهِجُ** **إِنهاجاً**; ve **نَهَجْتُ** **أَنهِجُ** **نَهْجاً**; ve adam **نَهِجَ** **نَهَجاً**; ve **أَنْهَجَ**: nefesin **البُهْرِ**den dolayı üzerine düşeceği kadar nefessiz kalınca. Ve başkası onu **أَنهَجَه**. Denir: falan nefeste **يَنْهَجُ**; onun neyin **أَنهَجَه** olduğunu bilmiyorum. Ve biniti **أَنهَجتُ**: onun üzerinde yürüdüm de nefessiz kaldı. Ve Mekke’de zayıf düşürülenlerin geliş hadîsinde: Resûlullah’ın, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, önünde **فنَهِجَ** etti, ta ki öldü. **النَّهَجُ**, harekeli olarak, ve **النَّهِيجُ**: **الرَّبْوُ** ve şiddetli hareketten nefesin peş peşe gelmesi; ve **أَفعَلَ** müteaddîdir. Ve Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: onu vurdu da **أُنْهِجَ** oldu; yani **الرَّبْوُ** onun üzerine düştü; yani Ömer. Onun bir adamı **يَنْهَجُ** hâlinde gördüğü: yani semizlikten **يَرْبو** eder ve solur; şüphesiz köpek sıcaktan **لَيَنْهَجُ** eder; ve **نَهِجَ** **نَهْجَةً**.
8.     Ve **نَهُجَ**, o hâlde o **نَهِجٌ**’dir; ve **أَنهَجَ**: eskidi ve çatlamadı; ve eskime onu **أَنْهَجَه**; o hâlde o **مُنْهَجٌ**’dir; onda eskime **أَنْهَجَ**: yayıldı.

**لسان العرب**
● -   **نهج**: yol **نَهْجٌ**: belirgin, açık; o **النَّهْجُ**’dür. Ebû Kebîr dedi:
  Onu, izini sanırsın **نَهْجاً** (diye), **أَفَلَّ** ile geçtim; **بذي فَريغٍ مَخْرَفِ**’te açığa çıkardı.
  Çoğulu **نَهجاتٌ** ve **نُهُجٌ** ve **نُهوجٌ**; Ebû Züeyb dedi:
  Onda, aralarında gedikler bulunan yığınlar vardır; **نُهوجٌ**; **الهَجائِنِ**’in **كَلَبّاتِ**’i gibi; **فِيحُ**.
  Ve yollar **نَهْجَةٌ**; ve yol **مَنْهَجٌ**: **كَنَهْجٍ**. Ve yolun **مَنْهَجُ**’i: onun açıklığıdır. Ve **المِنهاجُ**: **كالمَنْهَجِ**. Ve tenzilde: her biri için sizden bir şeriat ve bir **مِنْهاجاً** kıldık. Ve **أَنهَجَ** yol: açık oldu ve belirginleşti ve açık, belirgin bir **نَهْجاً** oldu; Yezîd b. el-Hazzâk el-‘Abdî dedi:
  Yol senin için aydınlandı ve **أَنْهَجَتْ**; kerem yolları; ve hidayet **تُعْدِي**; yani yardım eder ve güçlendirir.
  Ve **المِنهاجُ**: açık yol. Ve **واسْتَنْهَجَ** yol: **نَهْجاً** oldu. Ve Abbas hadîsinde: Resûlullah, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, ölmedi; ta ki sizi **ناهِجةٍ** bir yol üzerinde bıraktı; yani açık, belirgin.

Ve **نَهَجْتُ** yolu: onu açığa çıkardım ve onu açıkladım; denir: sana **نَهَجْتُه** üzere amel et. Ve **نَهَجتُ** yolu: onu katettim. Ve falan, falanın yolunu **يَستَنهِجُ**: yani onun mesleğini sülûk eder. Ve **النَّهْجُ**: dosdoğru yol. Ve **نَهَجَ** iş ve **أَنهَجَ**: iki lugattır; açık olduğunda. Ve **النَّهَجةُ**: insanın ve binitin üzerine çıkan **الرَّبْوُ**; Leys dedi: ondan bir fiil işitmedim. Ve başkası dedi: **أَنهَجَ** **يُنْهِجُ** **إِنهاجاً**; ve **نَهَجْتُ** **أَنهِجُ** **نَهْجاً**; ve adam **نَهِجَ** **نَهَجاً**; ve **أَنْهَجَ**: nefesin **البُهْرِ**den dolayı üzerine düşeceği kadar nefessiz kalınca. Ve başkası onu **أَنهَجَه**. Denir: falan nefeste **يَنْهَجُ**; onun neyin **أَنهَجَه** olduğunu bilmiyorum. Ve biniti **أَنهَجتُ**: onun üzerinde yürüdüm de nefessiz kaldı. Ve Mekke’de zayıf düşürülenlerin geliş hadîsinde: Resûlullah’ın, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, önünde **فنَهِجَ** etti, ta ki öldü. **النَّهَجُ**, harekeli olarak, ve **النَّهِيجُ**: **الرَّبْوُ** ve şiddetli hareketten nefesin peş peşe gelmesi; ve **أَفعَلَ** müteaddîdir. Ve Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: onu vurdu da **أُنْهِجَ** oldu; yani **الرَّبْوُ** onun üzerine düştü; yani Ömer. Ve Âişe hadîsinde: beni çekti ve ben elbette **لأَنْهَجُ** ediyordum. Ve hadiste:
Onun bir adamı **يَنْهَجُ** hâlinde gördüğü: yani semizlikten **يَرْبو** eder ve solur. Ve binit **أَنْهَجَتِ**: öyle oldu. Ve onu vurdu da **أَنْهَجَ**: yani yayıldı; ve denildi: ağladı. Ve elbise **نَهَجَ** ve **نَهُجَ**; o hâlde o **نَهِجٌ**’dir; ve **أَنهَجَ**: eskidi ve çatlamadı; ve eskime onu **أَنْهَجَه**; o hâlde o **مُنْهَجٌ**’dir. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: onda eskime **أَنْهَجَ**: yayıldı. Ve şu beyit okundu:
  Elbise gibi; onda eskime **أَنْهَجَ** etti;
  Hile sahibi sanatkâra ağır geldi.
(* “**كالثوب إلخ**” sözü: asılda böyle. Onun birinci mısraı vezinli değildir; asıl “**اذ أَنهج**” olması muhtemeldir.)
Ve “elbiseye **نَهَجَ** denmez; fakat **نَهِجَ** denir.” Ve elbiseyi **أَنْهَجْتُ**; o hâlde o **مُنْهَجٌ**’dir; yani onu eskittim. Ebû Ubeyd: **المُنْهَج** eskimenin onda çabuklaştığı elbisedir. Cevherî: elbise **أَنْهَجَ**: eskimeye girdiğinde. Abd b. el-Hasḥâs dedi:
  Onun elbiselerinden **بُرْدي**’m, bir yıla kadar, hep hoş kaldı; ta ki **البُرْدُ** eskimiş olarak **أَنْهَجَ** etti.
Mâzin’in şiirinde:
  Ta ki beden **بالنَّهْجِ** ile haber verdi.
Ve elbise ve beden **نَهِجَ** eder: eskidiğinde. Ve eskime onu **أَنْهَجَه**: onu eskittiğinde. Ezherî: insan ve köpek **نَهِجَ** eder: kabarıp nefessiz kaldığında; **يَنْهَجُ** **نَهَجاً**. İbn Buzerc dedi: biniti kovaladım da **نَهَجَتْ**; o hâlde o, nefesinin şiddetinde **ناهِجٌ**’dir; ve ben onu **أَنْهَجْتُ**; o hâlde o **مُنْهَجَةٌ**’dir. İbn Şümeyl: şüphesiz köpek sıcaktan **لَيَنْهَجُ** eder; ve **نَهِجَ** **نَهْجَةً**. Ve başkası dedi: at, onu **أَنْهَجْتُ** vakit **نَهِجَ** etti; yani onu buna sevk ettiğim vakit kabardı.

**مقاييس اللغة:**
(**نهج**) **النون** ve **الهاء** ve **الجيم** iki ayrı asıldır:
Birincisi **النَّهْج**: yol. Ve bana işi **نَهَجَ** etti: onu açıkladı. O, dosdoğru **المِنْهاج**’dır. Ve **المَنْهج**: yol da; çoğulu **المناهج**.
Diğeri kopma. Falan bize **يَنْهَج** geldi: nefesi kesilmiş, kopmuş olarak geldiğinde. Ve falanı vurdum da **أُنْهِج** oluncaya kadar: yani düştü.
Ve bu bâbdan: elbise **نَهجَ** ve **أنْهَجَ**: eskidi, henüz yırtılmadı. Ve eskime onu **أنهجَه**. Ebû Ubeyd dedi: **نَهج** denmez.

**القاموس المحيط:**
**النَّهْجُ** açık yol; **كالمَنْهَجِ** ve **المِنْهاجِ**; ve harekeli olarak **البُهْرُ** ve nefesin peş peşe gelmesi; ve fiil **كفَرِحَ** ve **ضَرَبَ** gibidir. Ve **أنْهَجَ**: açık oldu ve açıkladı; ve binit: onun üzerinde yürüdü de nefessiz kaldı; ve elbise: onu eskitti; **كنَهَجَهُ** gibi; **كمَنَعَهُ**. Ve elbise **نَهَجَ**; **مُثَلَّثَةَ الهاءِ**: eskidi; **كأَنْهَجَ** gibi. Ve **نَهَجَ** **كمنَعَ**: açık oldu ve açıkladı; ve yolu: onu katetti. Ve **اسْتَنْهَجَ** yol: **نَهْجاً** oldu; **كأَنْهَجَ** gibi. Ve falan, falanın yolunu: onun mesleğini sülûk etti.

**تاج العروس:**
**نهج**
“**النَّهْج**” fetha ile sonra sükûn ile: “açık yol”, “belirgin”. Ve o, harekeli olarak da **النَّهَج**’dir. Çoğulu **نَهْجَاتٌ** ve **نُهُجٌ** ve **نُهُوجٌ**. Ebû Züeyb dedi:
Onda, aralarında gedikler bulunan yığınlar vardır ... **نُهُوجٌ**; **الهَجائنِ**’in **كَلَبّاتِ**’i gibi; **فِيحُ**.
Ve yollar **نَهْجَةٌ**: açık. **المَنْهَج** fetha ile; ve **المِنْهاجِ** kesra ile. Ve tenzilde: “**لِكُلٍّ جَعَلْنا مِنْكُمْ شِرْعَةً ومِنْهَاجاً**” **المِنْهاجُ**: açık yol. **النَّهَج** “harekeli olarak” ve **النَّهَجَة** (sonuncusu Leys’ten): “**البُهْرُ**”; damme ile, o **الرَّبْوُ**’dur; ve şiddetli hareketten nefesin peş peşe gelmesi; harekeli olarak; insanın ve binitin üzerine çıkar. Leys dedi: ondan bir fiil işitmedim. Başkası dedi: “fiil” “**كفَرِحَ وضَرَبَ**” ve **أَكْرَمَ** gibidir. Ve hadiste: “onun bir adamı **يَنْهَجُ** hâlinde gördüğü”: yani semizlikten **يَرْبُو** eder ve solur. **نَهَجْت** **أَنْهِجَ** **نَهْجاً**; ve adam **نَهِجَ** **نَهَجاً**; ve **أَنْهَجَ** **يُنْهِج** **إِنْهاجاُئ**. Ve **التهذيب**’de: insan ve köpek **نَهِجَ** eder: kabarıp nefessiz kaldığında; **يَنْهَج** **نَهَجاً**. İbn Buzerc dedi: biniti kovaladım da **نَهَجَت**; o hâlde o, nefesinin şiddetinde **ناهِجٌ**’dir; ve ben onu **أَنْهَجْتُ**; o hâlde o **مُنْهَجَةٌ**’dir. İbn Şümeyl dedi: şüphesiz köpek sıcaktan **ليَنْهَج** eder; ve **نَهِج** **نَهْجَةً**. Ve başkası dedi: at, onu **أَنْهَجْتُه** vakit **نَهِجَ** etti: yani onu buna sevk ettiğim vakit kabardı. Ve “**أَنْهَجَ**” iş ve yol: açık oldu. Ve “**أَنْهَجَ**”: açıkladı. Yezîd b. el-Hazzâk el-‘Abdî dedi:
Yol senin için aydınlandı ve **أَنْهجَتْ** ... kerem yolları; ve hidayet **تُعْدِي**; yani yardım eder ve güçlendirir.
Biniti **أَنْهَجْتُ**: “onun üzerinde yürüdü de nefessiz kaldı” ve yorulduğunda. Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “onu vurdu da **أُنْهِج** oldu”: yani **الرَّبْوُ** onun üzerine düştü. Ve **أَفعَلَ** müteaddîdir. Denir: falan nefeste **يَنْهَجُ**; onun neyin **أَنْهَجَه** olduğunu bilmiyorum. Eskime elbiseyi **أَنْهَجَ**: onu eskitti; **كنَهَجَه كمَنَعَه**; onu **يَنْهَجُه** **نَهْجاً**. Ve elbise **نَهجَ**; **مثلَّثةَ الهاءِ**: eskidi; **كأَنْهَجَ** gibi; o hâlde o **نَهِجٌ**’dir. Ve **أَنْهَجَ**: eskidi ve çatlamadı. Ve eskime onu **أَنْهَجَه**; o hâlde o **مُنْهَجٌ**’dir. İbnü’l-A‘râbî dedi: onda eskime **أَنْهَجَ**: yayıldı. Ve şu beyit okundu:
“Elbise gibi; onda eskime **أَنْهَجَ** etti ... hile sahibi sanatkâra ağır geldi.”
Ve **الصحاح**’ta Ebû Ubeyd’den: “elbiseye **نَهَجَ** denmez; fakat **نَهِجَ** denir.” Ve “**نَهَجَ**” iş “**كمَنَع**”: açık oldu ve açıkladı; denir: sana **نَهَجْتُه** üzere amel et. **نَهَج** ve **أَنْهَجَ** iki lugattır. **نَهَجَ** yolu: onu katetti. “**واسْتَنْهَجَ** yol: açık, belirgin bir **نَهْجاً** oldu”; “**كأَنْهَجَ**” yol: açık olup belirginleştiğinde. Yezîd b. el-Hazzâk el-‘Abdî’nin sözünün inşadı geçti. Ve falan, falanın yolunu **استَنْهَجَ**: onun mesleğini sülûk ettiğinde. Ve üzerine istidrâk edilenlerdendir: yol **ناهِجَةٌ**: yani açık, belirgin; bu, Abbas hadîsinde gelmiştir. Ve onu vurdu da **أَنْهَجَ**: yani yayıldı; ve denildi: ağladı.
