# نهد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%87%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نهد

نهد الثدي ينهد، كمنع ونصر، وعلى الثاني اقتصر كثير من الأئمذة، ننودا، بالضم، إذا كعب وانتبر وأشرف، ونهدت المرأة تنهد وتنهد، بالفتح والضم كعب ثديها وارتفع، كنهدت تنهيدا فهي منهد وناهد، وناهدة. قال أبو عبيد: إذا نهد ثدي الجارية قيل: هي ناهد، والثدي الفوالك دون النواهد. وفي حديث هوازان ولا ثديها بناهد، أي مرتفع، يقال، نهد الثدي، إذا ارتفع عن الصدر وصار له حجم. نهد الرجل ينهد، بالفتح. نهودا نهض، والفرق بين النهود والنهوض أن النهوض قيام غير قعود والنهود نهوض على كل حال. عن أبي عبيد: نهد فلان لعدوه: صمد لهم، نهدا ونهدا. ونص عبارة أبي عبيد: نهد القوم لعدوهم، إذا صمدوا له وشرعوا في قتاله. وفي الحديث أنه كان ينهد إلى عدوه حين تزول الشمس أي ينهض. وفي حديث ابن عمر أنه دخل المسجد الحرام فنهد الناس يسألونه أي نهضوا. في كتاب الأفعال لابن القطاع: نهد الهدية نهدا عظمها وأضخهما كأنهدها ونقله الصاغاني عن الزجاج. والنهد: الشيء المرتفع، فرس نهد ومنكب نهد. النهد: الأسد، كالناهد مأخوذ من النهود بمعنى النهوض، والقوة، يقال: هو أنهد القوم، أي أقواهم وأجلدهم، كما صرح به في الروض. النهد: الكريم ينهض إلى معالي الأمور. النهد: الفرس الحسن الجميل الجسيم اللحيم المشرف، يقال: فرس نهد القذال ونهد القصيرى، وفي حديث ابن الأعرابي:
  يا خير من يمشي بنعل فرد                      وهبه لـنـهـدة ونـهـد النهد: الفرس الضخم القوي. والأنثى نهدة، وقد نهد الفرس، ككرم، نهودة، بالضم. نهد: قبيلة باليمن وهم بنو نهد بن زيد بن ليث بن أسلم بن الحاف بن قضاعة. وفي همدان نهد بن مرهبة بن دعام بن مالك بن معاوية بن صعب. النهد، بالكسر: ما تخرجه الرفقة من النفقة بالسوية في السفر والعرب تقول: هات نهدك، بالكسر. وحكى عمرو بن عبيد عن الحسن أنه قال: أخرجوا نهدكم فإنه أعظم للبركة وأحسن لأخلاقكم وأطيب لنفوسكم. قال ابن الأثير: النهد. بالكسر: ما يخرجه الرفقة عند المناهدة إلى العدو وهو أن يقسموا نفقتهم بينهم بالسوية حتى لا يتغابنوا ولا يكون لأحدهم فضل على الآخر ومنه قال رؤبة:
  إن لنا من كل قوم نهدا                      من الرباب حلبا ورفدا

  وقد يفتح، وتناهدوا: أخرجوه وكذلك ناهدوا، وقال ابن سيده: يكون في الطعام والشراب، وذكر محمد بن عبد الملك التاريخي أن أول من أحدثه حضين الرقاشي. وأنهد الإناء، وكذلك الحوض: ملأه حتى يفيض أو قارب ملأه، هو حوض نهدان أو إناء نهدان أي ملآن وقصعة نهدى ونهدانة، الذي قد علا وأشرف، وحفان: قد بلغ حفافيه، قال أبو عبيد: إذا قاربت الدلو الملء فهو نهدها، يقال نهدت الملء، قال: فإذا كانت دون ملئها قيل: غرضت في الدلو، وأنشد:
  لا تملإ الدلو وغرض فيها                      فإن دون ملئها يكفـيهـا وفي الصحاح: أنهدت الحوض: ملأته، وهو حوض نهدان، وقدح نهدان، إذا امتلأ ولم يفض بعد أو بلغ ثلثيه، نقله أبو زيد عن الكسائي. والمناهدة: المناهضة في الحرب وفي المحكم: المناهدة في الحرب أن ينهد بعض إلى بعض، وهو في معنى نهض، إلا أن النهوض قيام غير قعود والنهود: نهوض على كل حال، ونهد إلى العدو ينهد، إذا نهض، المناهدة: المخارجة، والمساهمة بالأصابع. والنهداء: الرملة المشرفة كالرابية المتلبدة كريمة تنبت الشجر ولا ينعت الذكر على أنهد. والنهيدة أن يغلى لباب الهبيد وهو حب الحنظل، فإذا بلغ النضج والكثافة يعالج بدقيق بأن يذر عليه شيء منه فيؤكل، النهد والنهديدة والنهيد: الزبد، وبعضهم يسميها إذا كانت ضخمة نهدة، وإذا كانت صغيرة فهدة، وقيل: النهيد الزبد الرقيق الذي لم يتم ذوب لبنه، وقال أبو حاتم النهيدة من الزبد: زبد اللبن الذي لم يرب ولم يدرك فيمخض اللبن فتكون زبدته قليلة حلوة. يقال: هذا نهاد مائة بالضم، أي نهاؤها، أي قريب منها، نقله الصاغاني. النهود بالضم: المضي على كل حال، وقد نهد الشيء: مضى، كما في الأفعال لابن القطاع. وبه فرق بينه وبين النهوض، كما تقدم. ومما يستدرك عليه: نهدينهد نهدا: شخص، وأنهدته أنا. ونهد إليه: قام، عن ثعلب. والنهد: العون. وطرح نهده مع القوم: أعانهم وخارجهم. والمناهدة: المخاصمة مطلقا. وتناهد القوم الشيء: تناولوه بينهم. وكعثب نهد، إذا كان ناتئا مرتفعا، وإن كان لاصقا فهو هيدب. وفي حديث دار الندوة فأخذ من كل قبيلة شابا نهدا أي قويا ضخما. وتنهدت: تنفست صعداء. وغلام ناهد: مراهق. ونهدان ونهيد ومناهد، أسماء. وأناهيد اسم للزهرة، وسيأتي في الذال المعجمة، وهو بالوجهين. والنهد والناهد: الأسد، عن الصاغاني.

### Türkçe

**نهد** **الثدي** **ينهد**، **كمنع** ve **نصر** gibi; ve ikincisi üzerine imamların çoğu iktisar etti; **ننودا** (ضم ile), **إذا** topuklaştı, kabardı, yükseldi ve göründü ise. Ve kadın **نهدت** **تنهد** ve **تنهد**; فتح ve ضم ile: memesinin **كعب** olması ve yükselmesi; **كنهدت** **تنهيدا**; o hâlde o **منهد** ve **ناهد** ve **ناهدة**’dir. Ebû Ubeyd dedi: Cariyenin memesi **نهد** olunca denir ki: o **ناهد**’dir; ve meme **الفوالك** (olanlar) **النواهد**’den aşağıdır. Ve **هوازان** hadîsinde: “ve memesi **بناهد** değildir”; yani: yükselmiş (değildir). Denir ki: **نهد** **الثدي**; **إذا** göğüsten yükseldi ve onun için bir hacim oldu ise. Adam **نهد** **ينهد**; فتح ile. **نهودا**: **نهض**. Ve **النهود** ile **النهوض** arasındaki fark: **النهوض** oturuş olmaksızın kalkıştır; **النهود** ise her hâl üzere kalkıştır. Ebû Ubeyd’den: Falan, düşmanına karşı **نهد**: onlara yöneldi; **نهدا** ve **نهدا**. Ebû Ubeyd’in ibaresinin nassı: Kavim, düşmanlarına karşı **نهد**; **إذا** ona yöneldiler ve onunla savaşmaya başladılar ise. Ve hadîste: güneş zeval bulduğunda düşmanına doğru **ينهد** idi; yani kalkar. İbn Ömer hadîsinde: Mescid-i Harâm’a girdi de insanlar onu soruyor olarak **نهد** ettiler; yani kalktılar. İbnü’l-Kattâ‘ın **كتاب الأفعال**’inde: **نهد** hediyeyi **نهدا**: onu büyüttü ve onu daha iri yaptı; **كأنهدها** gibi; ve bunu Sâgânî, Zeccâc’dan nakletti. Ve **النهد**: yükselmiş şeydir; **فرس نهد** ve **منكب نهد**. **النهد**: aslandır; **كالناهد**; **النهود**’dan, **النهوض** mânâsıyla ve kuvvet (mânâsıyla) alınmıştır. Denir ki: o, kavmin **أنهد**’idir; yani onların en kuvvetlisi ve en dayanıklısıdır; **الروض**’da açıkça belirtildiği gibi. **النهد**: yüce işlerin yüceliklerine doğru kalkışan cömerttir. **النهد**: güzel, hoş, iri, etli, yüksek (yapılı) iyi attır; denir ki: **فرس نهد القذال** ve **نهد القصيرى**. İbnü’l-A‘râbî hadîsinde:
  “Ey tek nal ile yürüyenlerin en hayırlısı,
  onu **لـنـهـدة** ve **نـهـد**’e bağışladı.”

**النهد**: iri, güçlü attır. Dişisi **نهدة**’dir. Ve at **نهد** etti; **ككرم** (gibi); **نهودة** (ضم ile). **نهد**: Yemen’de bir kabiledir; onlar **بنو نهد بن زيد بن ليث بن أسلم بن الحاف بن قضاعة**’dır. Ve Hemdân’da: **نهد بن مرهبة بن دعام بن مالك بن معاوية بن صعب**. **النهد** (kesra ile): yolculukta yoldaş topluluğunun masraftan eşit olarak çıkardığı şeydir; ve Araplar der ki: “**هات نهدك**” (kesra ile). Amr b. Ubeyd, Hasan’dan hikâye etti: o dedi ki: “**أخرجوا نهدكم**; çünkü o bereket için daha büyüktür, ahlâkınız için daha güzeldir ve nefisleriniz için daha hoştur.” İbnü’l-Esîr dedi: **النهد** (kesra ile): yoldaş topluluğunun düşmana karşı **المناهدة** sırasında çıkardığı şeydir; o da masraflarını aralarında eşit olarak taksim etmeleridir; ta ki birbirlerini aldatmasınlar ve birinin diğerine fazlalığı olmasın. Ondandır ki Ru’be dedi:
  “Bizim için her kavimden bir **نهدا** vardır;
  **الرباب**’dan sağım ve yardım.”

Ve bazen فتح edilir. Ve **تناهدوا**: onu çıkardılar; aynı şekilde **ناهدوا**. İbn Sîde dedi: Yemekte ve içecekte olur. Muhammed b. Abdülmelik et-Târîhî zikretti ki: onu ilk ihdas eden **حضين الرقاشي**’dir. Ve **أنهد** kabı, aynı şekilde havuzu: onu taşacak kadar doldurdu yahut doldurmaya yaklaştı. O, **حوض نهدان** yahut **إناء نهدان**’dır; yani doludur. Ve **قصعة نهدى** ve **نهدانة**: yükselmiş ve görünmüş olan (şey). Ve **حفان**: iki kenarına ulaşmış olandır. Ebû Ubeyd dedi: Kova dolmaya yaklaştığında o, onun **نهدها**’sıdır. Denir ki: **نهدت** doluluğu. Dedi ki: Eğer doluluğunun altında ise denir ki: kovada **غرضت** etti. Ve şu beyti okudu:
  “Kovayı doldurma; onda **غرض** bırak;
  çünkü doluluğunun altı ona yeter.”

Ve **الصحاح**’ta: **أنهدت** havuzu: onu doldurdum; ve o, **حوض نهدان**’dır; ve **قدح نهدان** (dır); **إذا** doldu ve henüz taşmadıysa yahut üçte ikisine ulaştıysa. Bunu Ebû Zeyd, Kisâî’den nakletti. Ve **المناهدة**: savaşta **المناهضة**’dır. Ve **المحكم**’de: savaşta **المناهدة**, bazısının bazısına doğru **ينهد** etmesidir; ve o, **نهض** mânâsındadır; ancak **النهوض** oturuş olmaksızın kalkıştır; **النهود** ise her hâl üzere kalkıştır. Ve düşmana doğru **نهد** eder, **ينهد**; **إذا** kalktı ise. **المناهدة**: **المخارجة** ve parmaklarla **المساهمة**’dir. Ve **النهداء**: yığılmış tümsek gibi, tepecik gibi yüksek kumluktur; cömerttir; ağaç bitirir; ve erkek, **أنهد** üzerine vasfedilmez. Ve **النهيدة**: **الهبيد**’in içini kaynatmaktır; o, **حب الحنظل**’dür. Olgunluğa ve koyuluğa ulaştığında un ile muamele edilir; ondan bir şey üzerine serpilir de yenir. **النهد** ve **النهديدة** ve **النهيد**: kaymaktır. Bazıları onu iri olduğunda **نهدة** diye isimlendirir; küçük olduğunda **فهدة** (der). Ve denildi ki: **النهيد** tam olarak sütünün erimesi tamamlanmamış ince kaymaktır. Ebû Hâtim dedi: Kaymaktan **النهيدة**: yoğurtlaşmamış ve olgunlaşmamış sütün kaymağıdır; sonra süt çalkalanır da kaymağı az, tatlı olur. Denir ki: bu, **نهاد مائة**’dır (ضم ile); yani onun **نهاؤها**’sıdır; yani ona yakındır; bunu Sâgânî nakletti. **النهود** (ضم ile): her hâl üzere gitmektir; ve şey **نهد** etti: geçti; İbnü’l-Kattâ‘ın **الأفعال**’ında olduğu gibi. Ve onunla, daha önce geçtiği üzere, onu **النهوض**’dan ayırdı. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **نهدينهد** **نهدا**: şahıs (dikildi); ve ben onu **أنهدته**. Ve ona doğru **نهد**: kalktı; Sa‘leb’den. Ve **النهد**: yardımdır. Ve kavimle birlikte **نهده**’sini attı: onlara yardım etti ve onlarla **خارجهم** etti. Ve **المناهدة**: mutlak olarak çekişmedir. Ve kavim, şeyi **تناهد** etti: onu aralarında aldılar. Ve **كعثب نهد**: çıkıntılı, yüksek olduğunda; eğer yapışık ise o **هيدب**’dir. Ve **دار الندوة** hadîsinde: “her kabileden bir genç **نهدا** aldı”; yani güçlü, iri. Ve **تنهدت**: derin nefes aldı. Ve **غلام ناهد**: bülûğa yaklaşan (delikanlı). Ve **نهدان** ve **نهيد** ve **مناهد**: isimlerdir. Ve **أناهيد**: Zühre’nin adıdır; **الذال المعجمة**’da gelecektir; ve o, iki vecih iledir. Ve **النهد** ve **الناهد**: aslandır; Sâgânî’den.
