# نهز — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B2/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%87%D8%B2/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نهز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B2.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نهز

نهزه، كمنعه: ضربه ودفعه، مثل وكزه ونكزه. وقال الأزهري: فلان ينهز دابته نهزا ويلهزها لهزا: إذا دفعها وحركها. وقال الكسائي: نهزه ولهزه بمعنى واحد. نهز الشيء: قرب. نهز رأسه: حركه. نهزت الدابة: نهضت بصدرها للسير والمضي: قال ذو الرمة:
  قياما تذب البق عن نخراتهـا                      بنهز كإيماء الرؤوس الموانع نهز بالدلو في البئر ينهز بها نهزا: ضرب بها في الماء، وفي بعض الأصول: إلى الماء لتمتلئ، وفي الأساس: حركها لتمتلئ. النهزة، بالضم: الفرصة تجدها من صاحبك، ويقال: فلان نهزة المختلس، أي هو صيد لكل أحد. وانتهزها: اغتنمها. وتقول: انتهزها قد أمكنتك قبل الفوت. وفي الأساس: انتهز في الضحك: أفرط فيه وقبح، نقله الصاغاني. ناهزه مناهزة: داناه وقاربه، وكذلك نهزه، يقال: ناهز فلان الحلم، والصبي البلوغ، وكذا قولهم: ناهز الخمسين، وقال الشاعر:
  ترضع شبلين في مغارهما                      قد ناهزا للفطام أو فطما ناهز الصيد مناهزة: بادره فقبض عليه قبل إفلاته. وتناهزا: تبادرا واغتنما، أنشد سيبويه:
  ولقد علمت إذا الرجال تناهزوا                      أيي وأيكـم أعـز وأمـنـع يقال: نهز كذا، بالفتح، ونهازه، بالضم والكسر، أي قدره وزهاؤه. يقال: إبل نهز مائة، أي قرابتها، وقال الأزهري: كان الناس نهز عشرة آلاف، أي قربها، وحقيقته: كان ذا نهز. النهز، ككتف: الأسد، نقله الصاغاني، كأنه لدفعه وضربه وحركته. النهاز، كشداد: الحمار الذي ينهز بصدره للسير، قال:
  فلا يزال شاحج يأتيك بج                      أقمر نهاز ينزي زفرتج والمنهز، كمكرم، من الركية: ما ظهر من ظهرها حيث تقوم السانية، إذا دنا من فم الركية هكذا نقله الصاغاني. قد سموا ناهزا ونهازا، ككتان. ومما يستدرك عليه: النهز: التناول باليد، والنهوض للتناول جميعا. وانتهز الشيء، إذا قبله وأسرع إلى تناوله. وانتهزها وناهزها: تناولها من قرب. ويقال للصبي إذا دنا للفطام، فهو ناهز، والجارية كذلك. ونهز الفصيل ضرع أمه: مثل لهزه. ونهز الناقة نهزا: ضرب ضرتها لتدر صعدا. والنهوز من الإبل: التي يموت ولدها فلا تدر حتى يوجأ ضرعها، قال:
  أبقى على الذل من النهوز وقيل: ناقة نهوز: شديدة الدفع للسير، قال:
  نهوز بأولاها زجول بصدرها وأنهزت الناقة: إذا نهز ولدها ضرعها، هكذا قاله ابن الأعرابي، وروى قول الشاعر:
  ولكنها كانت ثلاثا مياسـرا                      وحائل حول أنهزت فأحلت ورواه غير أنهلت باللام. ودلاء نواهز، قال الشماخ:
  غدون لها صعر الخدود كما غدت                      على ماء يمؤود الدلاء النواهـز

  يقول: غدت هذه الحمر لهذا الماء كما غدت الدلاء النواهز في يمؤد. وقيل: النواهز: اللاتي ينهزن في الماء، أي يحركن، ليمتلئن، فاعل بمعنى مفعول. وهما يتناهزان إمارة بلد كذا، أي يتبادران إلى طلبها وتناولها. والمناهزة: المسابقة. ونهز الرجل: مد بعنقه ونأى بصدره، ليتهوع. ونهز قيحا: قذفه. ويقال: نهزتني إليك حاجة، أي جاءت بي إليك. واستدرك شيخنا من التوشيح للجلال: أنهزه إنهازا: دفعه. وأنهزه أيضا، كأنهضه، وزنا ومعنى. وقد سموا مناهزا ونهيزا.

### Türkçe

**نهزه**، **كمنعه**: onu dövdü ve itti; **وكزه** ve **نكزه** gibi. El-Ezherî dedi: falan, binitini **نهزا** ile **ينهز** ve onu **لهزا** ile **يلهزها**: onu ittiği ve hareket ettirdiği zaman. El-Kisâî dedi: **نهزه** ve **لهزه** bir mânâdadır. **نهز الشيء**: yaklaştı. **نهز رأسه**: onu hareket ettirdi. **نهزت الدابة**: yürümek ve gitmek için göğsüyle doğruldu: Zû’r-Rumme dedi ki:
  Ayakta, burun deliklerinden piresini silkeler                      engelleyici başların işareti gibi bir **نهز** ile

**نهز بالدلو في البئر ينهز بها نهزا**: onunla suda vurdu; bazı nüshalarda: dolsun diye suya (doğru); ve **الأساس**’ta: dolsun diye onu hareket ettirdi. **النهزة**، **بالضم**: arkadaşından bulduğun fırsat; ve denir: falan **نهزة المختلس**tir; yani o, herkes için bir avdır. **وانتهزها**: onu ganimet bildi. Ve dersin: **انتهزها**; kaçırmadan önce sana imkân verilmiştir. Ve **الأساس**’ta: **انتهز في الضحك**: onda aşırıya gitti ve çirkinleşti; bunu es-Sâğânî nakletti. **ناههزه مناهزة**: ona yaklaştı ve ona yakın oldu; aynı şekilde **نهزه**; denir: falan **ناهز** **الحلم**’ü, ve çocuk **البلوغ**’u; ve yine onların sözü: **ناهز الخمسين**; şair dedi ki:
  İki aslan yavrusunu inlerinde emzirir                      sütten kesmeye **ناهزا** oldular yahut sütten kesildiler

**ناهز الصيد مناهزة**: ona atıldı da kaçmasından önce onu yakaladı. **وتناهزا**: birbirlerine atıldılar ve ganimet bildiler; Sîbeveyh şu beyti şahit getirdi:
  Erkekler **تناهزوا** ettikleri vakit elbette bildim                      hanginiz ve hanginiz daha aziz ve daha engelleyicidir

Denir: **نهز** şöyle, **بالفتح**; ve **نهازه**، **بالضم والكسر**; yani onun miktarı ve parlaklığı. Denir: **إبل نهز مائة**; yani ona yakın(dır). El-Ezherî dedi: insanlar **نهز** on bin idi; yani ona yakın(dı); ve onun hakikati: **ذا نهز** idi. **النهز**، **ككتف**: aslan; es-Sâğânî nakletti; sanki onun itmesi, vurması ve hareketi sebebiyle. **النهاز**، **كشداد**: yürümek için göğsüyle **ينهز** eden eşek; dedi ki:
  Sana, böğüren bir (hayvan) ile gelir durur                      külrengi, **نهاز**; **ينزي** (eder), **زفرتج**

**والمنهز**، **كمكرم**، **من الركية**: kuyunun sırtından, sâniyenin durduğu yerden görünen kısmı; kuyunun ağzına yaklaştığı zaman; es-Sâğânî böyle nakletti. **ناههزا** ve **نهازا** diye adlandırmışlardır; **ككتان**. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **النهز**: elle alma; ve almak için kalkma, ikisi birden. **وانتهز الشيء**: onu kabul ettiği ve onu almaya hızlandığı zaman. **وانتهزها وناهزها**: onu yakından aldı. Ve çocuk sütten kesilmeye yaklaştığı zaman ona denir; o, **ناهز**dir; kız da böyledir. **ونهز الفصيل ضرع أمه**: **لهزه** gibi. **ونهز الناقة نهزا**: yukarıdan süt versin diye onun **ضرة**sine vurdu. **والنهوز من الإبل**: yavrusu ölen, memesi yaralanmadıkça süt vermeyen (develer); dedi ki:
  **النهوز**dan (olan) zillet üzerine bıraktı

Ve denildi: **ناقة نهوز**: yürüyüş için şiddetli itişlidir; dedi ki:
  İlkleriyle **نهوز**; göğsüyle gür sesli

**وأنهزت الناقة**: yavrusu onun memesini **نهز** ettiği zaman; İbnü’l-A‘râbî bunu böyle söyledi; ve şairin sözünü rivayet etti:
  Fakat o, üç (defa) kolaylıklar idi                      ve bir kısır (deve) (vardı); çevresinde **أنهزت** oldu da gebe kaldı

Ve başkası onu **أنهلت** (lâm ile) diye rivayet etti. **ودلاء نواهز**; eş-Şemmâh dedi ki:
  Ona, yanakları eğri (olarak) gittiler; nasıl gittiyse                      bir suya; **يمؤود** (eder) **الدلاء النواهز**

Der ki: bu yaban eşekleri bu suya gitti; nasıl ki **الدلاء النواهز** **يمؤد** içinde gitti. Ve denildi: **النواهز**: suda **ينهزن** edenlerdir; yani dolsunlar diye hareket ettirilenler; mef‘ûl mânâsında fâ‘ildir. Ve ikisi, falan beldenin emirliğini **يتناهزان** ederler; yani onu istemeye ve almaya birbirlerinden önce davranırlar. **والمناهزة**: yarışma. **ونهز الرجل**: kusmak için boynunu uzattı ve göğsüyle uzaklaştı. **ونهز قيحا**: onu fırlattı. Ve denir: **نهزتني إليك حاجة**; yani bir ihtiyaç beni sana getirdi. Şeyhimiz, Celâl’in **التوشيح**’inden istidrâk etti: **أنهزه إنهازا**: onu itti. Ve **أنهزه** de; **كأنهضه**; vezin ve mânâca. Ve **مناهزا** ve **نهيزا** diye adlandırmışlardır.
