# نهش (ن-ه-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%87%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ه - ش
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B4/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والشين والنون معهما
ن ه ش مستعمل فقط
نهش:
النَّهْش بالفم كالنّهس، إلاّ أن النّهش تناولٌ من بعيد، كنَهْش الحيّة، والنّهس: القبضُ على اللّحم ونَتْفُه.

##### Türkçe

باب **الهاء** و**الشين** و**النون** معهما
**ن ه ش** kullanılır, yalnızca

**نهش**:
**النَّهْش** ağızla (yapılan), **النّهس** gibi; ancak **النّهش** uzaktan alma/kapmadır; **نهش** yılanınki gibi. **النّهس** ise: et üzerine tutup yakalama ve onu yolup koparmadır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B4/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

نَهَشَتْهُ الحيَّةُ: لسعته. ورجلٌ مَنْهوشٌ، أي مجهودٌ. قال ابن الأعرابيّ: قد نَهَشَهُ الدهرُ فاحتاج. قال رؤبة:
كمْ من خليلٍ وأَخٍ منهوشِ
مُنْتَعِشٍ بفضلكم منعوشِ
والنَهْشُ: النَهْسُ، وهو أخذ اللحم بمقدَّم الأسنان. قال الكميت:
وغادَرْنا على حُجْرِ بن عمرٍو		قَشاعِمَ يَنْتَهِشْنَ ويَنْتَـقـينـا
يروى بالشين والسين جميعاً. ودابَّةٌ نَهِشُ اليدين، أي خفيفٌ كأنَّه أُخذ من نَهْشِ الحية. قال الراعي:
نَهْشَ اليَدَيْنِ تَخالُهُ مشكولا
وقال أبو ذؤيب:
يَعْدو به نَهِشُ المُشاشِ كأنَّه		صَدَعٌ سليمٌ رَجْعُهُ لا يَظْلَعُ

##### Türkçe

**نَهَشَتْهُ الحيَّةُ**: onu soktu. Ve **رجلٌ مَنْهوشٌ**: yani yorgun düşürülmüş. İbnü’l-A‘râbî dedi: “Onu **نَهَشَهُ الدهرُ** da (zaman) yordu da muhtaç oldu.” Rü’be dedi:
كمْ من خليلٍ وأَخٍ منهوشِ
مُنْتَعِشٍ بفضلكم منعوشِ
Ve **النَهْشُ**: **النَهْسُ**’tur; o, etin dişlerin ön kısmıyla alınmasıdır. Kümeýt dedi:
وغادَرْنا على حُجْرِ بن عمرٍو		قَشاعِمَ يَنْتَهِشْنَ ويَنْتَـقـينـا
Şin ile sin ile ikisiyle de rivayet olunur. Ve **دابَّةٌ نَهِشُ اليدين**: yani hafif; sanki yılanın **نَهْشِ**’inden alınmış gibi. Er-Râ‘î dedi:
نَهْشَ اليَدَيْنِ تَخالُهُ مشكولا
Ve Ebû Züeyb dedi:
يَعْدو به نَهِشُ المُشاشِ كأنَّه		صَدَعٌ سليمٌ رَجْعُهُ لا يَظْلَعُ

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B4/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ش ن
نهش
استعمل من وجوهها : نهش .
نهش : قال الليث : النَّهْش : دون النَّهْس : وهو تناولٌ بالفَمِ إلا أن النَّهْسَ تناولٌ من بَعِيد كنَهْش الحيّة والنَّهْشُ : القَبْضُ على اللحم ونَتْفُه .
أبو عبيد عن الأصمعي : نهشَتْه الحيَّةُ ونَهَسَتْه إذا عَضّته .
وقال أبو عمرو في قول أبي ذؤيب :
يَنْهَشْنَه ويَذُودُهنَّ ويَحْتَمِي
قال : ينهشنه : يعضضنه ، قال : والنَّهْش قريبٌ من النَّهْس .
وقال رؤبة :
كم مِن خليلٍ وأَخٍ مَنْهوش
قال المنْهُوش : الهزيل . يقال : إنه لمنْهوش الفَخِذَين ، وقد نُهِش نَهشاً
وفي الحديث : ( لَعَن رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) الحالِقَةَ والمنْتَهِشة ) ، فالحالقة : التي تَحلق شعرها إذا أصيبتْ بزَوجها .
وقال القُتَيْبيُّ : المنتهشة : هي التي تخمش وجهَها ، قال : والنَهْشُ له أن تأخذَ لحمه بأظفارها ، ومنه قيل : نَهِشَته الكلابُ ، وفلانٌ نَهِش اليدين : أي خَفيفُ اليَدَين في المَرّ ، قليلُ اللَّحم عليهما . وقال الرّاعي يصف ذئباً :
متوضِّح الأقراب فيه شُهبة
نهشُ اليَدَين تَخاله مَشكُولاً
وقول : تخاله مشكولاً : أي لا يستقيم في عَدْوه كأنه قد شُكِل بشِكال .
وقال أبو العباس : النّهْس بأطراف الأسنان ، والنهش بالأسنان والأضْراس . قال : وسألت ابن الأعرابي عن قول
عليّ ح في صفة النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه كان منهوش القَدَمين أو منْهوس ، فقال : يقال : رجل منهوش القدمين ومنهوس القدمين ) : إذا كان مُعرَّق القدمين .
وقال ابن شميل : يقال : نُهِشَت عَضُداه : أي دَقَّتا .

##### Türkçe

ه ش ن
**نهش**
Onun vecihlerinden kullanıldı: **نهش**.
**نهش**: Leys dedi: **النَّهْش**: **النَّهْس**’ten aşağıdır; o, ağızla almaktır; ancak **النَّهْس** uzaktan almadır; yılanın **نهش**’i gibi. Ve **النَّهْش**: et üzerine tutuş ve onu yolmadır.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: Yılan onu **نهش** etti ve onu **نهس** etti; onu ısırdığı zaman.
Ebû Amr, Ebû Züeyb’in sözü hakkında dedi:
يَنْهَشْنَه ويَذُودُهنَّ ويَحْتَمِي
Dedi: **ينْهَشْنَه**: onu ısırırlar; dedi: ve **النَّهْش** **النَّهْس**’e yakındır.
Rü’be dedi:
كم مِن خليلٍ وأَخٍ مَنْهوش
Dedi: **المنْهُوش**: zayıf. Denir: O, iki uyluğu **منْهوش** olandır; ve **نُهِش** bir **نهشاً** ile.
Hadiste: “(Allah’ın Resûlü ( صلى الله عليه وسلم ) **الحالِقَةَ** ve **المنْتَهِشة**’yi lânetledi)”; **فالحالقة**: kocası sebebiyle musibete uğradığı zaman saçını tıraş eden (kadın).
Kuteybî dedi: **المنتهشة**: yüzünü tırmalayan odur. Dedi: ve **النَهْش** onun için, etini tırnaklarıyla almandır. Ondan dolayı denildi: Köpekler onu **نَهِشَتْه**; ve falan kimse **نَهِش اليدين**: yani, geçişte iki eli hafif; üzerlerinde et az. Râî bir kurdu vasfederek dedi:
متوضِّح الأقراب فيه شُهبة
نهشُ اليَدَين تَخاله مَشكُولاً
Ve “**تخاله مشكولاً**” sözü: yani, koşusunda düzgün olmaz; sanki bir **شِكال** ile **شُكِل** edilmiş gibi.
Ebû’l-Abbâs dedi: **النّهْس** dişlerin uçlarıyladır; **النهش** dişlerle ve azı dişleriyledir. Dedi: ve İbnü’l-A‘râbî’ye, Nebî’nin ( صلى الله عليه وسلم ) sıfatında “o, iki ayağı **منهوش** idi yahut **منْهوس** idi” sözü hakkında sordum; dedi: “Adam, iki ayağı **منهوش** ve iki ayağı **منهوس** denir”: iki ayağı damarlı olduğu zaman.
İbn Şümeyl dedi: Denir: Onun iki pazusu **نُهِشَت**: yani, inceldi.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B4/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والهاء وما يثلثهما)
(نهي)  النون والهاء والياء أصلٌ صحيح يدلُّ على غايةٍ وبلوغ. ومنه أنهيت إليه الخَبر: * بلَّغته إياه. ونِهايةُ كلِّ شيءٍ: غايته. ومنه نَهَيته عنه، وذلك لأمرٍ يفعله. فإذا نَهَيته فانتهى عنك فتلك غايةُ ما كان وآخِره. وفلانٌ ناهِيكَ من رجلٍ وَنَهْيُك، كما يقال حسبك، وتأويله أنَّه بِجدِّه وغَنَائه ينهاك عن تطلُّبِ غيره. وناقة نَهِيَّةٌ: تناهَتْ سِمَناً. والنُّهْيَة: العقل، لأنَّه ينهَى عن قبيح الفِعل والجمع نهىً. وطَلَبَ الحاجة حتَّى نَهِيَ عنها([1])، تركها، ظفِر بها أمْ لا، كأنه نَهَى نفسَه عن طلبِها. والنَّهْي والنِّهْي: الغدير، لأنَّ الماء ينتهي إليه. وتَنهِيَةُ الوادي: حيثُ ينتهي إليه السُّيول. ويقال إنَّ نِهاءَ النَّهار: ارتِفاعُه. فإنْ كان هذا صحيحاً فلأنَّ تلك غايةُ ارتفاعِه.
ومما شذَّ عن هذا الباب إن صح يقولون النُّهاء([2]): القوارير، وليس كذلك عندنا. وينشدون:
تَرُضُّ الحصَى أخفافُهنَّ كأنّما *** يُكسَّر قَيْضٌ بيْنها ونِهاءُ([3])(نهأ)  النون والهاء والهمزة. إذا همز ففيه كلمةٌ واحدة، وهي من الإبدال، يقول: أنهأْتُ اللَّحم، إذا لم تُنضِجْه. وهذا عندنا في الأصل: أنيأْته([4]) من النِّيِّ، فقلبت الياء هاء([5]).
(نهب)  النون والهاء والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على توزُّع شيءٍ في اختلاسٍ لا عن مساواة. منه انتهابُ المالِ وغيرهِ. والنُّهْبى: اسم ما انتُهِب. ومنه المُناهَبة: أنْ يتبارى الفَرَسانِ في حُضْرِهما. يقال: ناهب الفَرسُ [الفرسَ([6])]، كأنهما يتناهبان الحُضْر والسَّبَق ويقال نَهَبَ النّاسُ فلاناً بكلامهم: تناوَلُوه به. والقياسُ واحد.
(نهت)  النون والهاء والتاء كلمةٌ تدلُّ على حكايةِ صوت. فالنّهِيتُ: دُونَ الزَّئير. وأسَدٌّ نَهَّات. ونَهت الرجُل: زحَرَ. وحِمارٌ نهّات.
(نهج)  النون والهاء والجيم أصلانِ متباينان:
الأوَّل النَّهْج، الطّريق. ونَهَج لي الأمْرَ: أوضَحَه. وهو مُستقيم المِنْهاج. والمَنْهج: الطَّريق أيضاً، والجمع المناهج.
والآخر الانقطاع. وأتانَا فلانٌ يَنْهَج([7])، إذا أتى مبهوراً منْقَطِع النَّفس. وضربت فلاناً حتى أُنْهِج، أي سقط.
ومن الباب نَهجَ الثّوبُ([8]) وأنْهَجَ: أخلق ولمّا ينشَقّ. وأنهجَه البِلَى. قال أبو عُبيدٍ: لا يقال نَهج([9]).
(نهد)  النون والهاء والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على إشراف شيءٍ وارتفاعِه. وفرَسٌ نَهْدٌ: مُشرِفٌ جَسِيم. ونَهَدَ ثَديُ المرأة: أشرَفَ وكَعَب؛ وهي ناهد. ويقولون للزُّبدة الضّخمةِ نَهِيدة.
ومن الباب المناهَدةُ في الحروب، كالمناهَضَة، لأنّ كلاًّ ينْهَد إلى كلّ، قالوا: غير أنَّ النهوضَ يكون عَنْ قعود([10])، والنهود كيف كان. ورجلٌ نَهْدٌ: كريمٌ يَنْهَد إلى معالي الأمور. والنّهْداء: رملة كريمة تُنبت كِرامَ البَقْل. ويقال أنْهَدْتُ الحوضَ: ملأَتُه، وهو حوض نَهدان. ويقولون - وما أدري كيف صِحّته -: إن التّناهُد: إخراجُ كلِّ واحدٍ من الرُّفقَاء نفقةً على قدرِ نَفقةِ صاحِبِهِ.
(نهر)  النون والهاء والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تفتُّح شيءٍ أو فتحِه. وأنْهَرْتُ الدَّم: فتحتُه وأرسلْته. وسمِّي النّهرُ لأنَّه يَنْهَر الأرض أي يشقُّها. والمَنْهَرة: فضاءٌ يكون بين بُيوت القَوم يُلقُون فيها كُناسَتَهم. وجمع النَّهر أنهارٌ ونُهُر. واستَنْهَرَ([11]) النّهرُ: أخَذَ مَجراه. وأنْهَر الماءُ([12]): جرى. ونَهرٌ نَهِر: كثير الماء. قال أبو ذؤيب:
أقامَتْ به فأبتنَتْ خَيمةً *** على قَصبٍ وفُراتٍ نَهِرْ([13])ومنه النَّهار: انفِتاح الظُّلمة عن الضِّياء ما بين طُلوعِ الفجر إلى غروب الشَّمس. ويقولون: إنَّ النّهار يجمع على نُهُر([14]). ورجلٌ نَهِر: صاحب نهارٍ كأنَّه لا ينبعث ليلاً. قال:
* لستُ بِلَيلِيٍّ ولكنِّي نَهِرْ([15]) *
وأمّا قولهم: النهار: فَرخُ بعضِ الطَّير، فهو مما [لا] يعرَّج على مِثله، ولا معنَى له.
(نهز)  النون والهاء والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على حركةٍ ونُهوض وتحريكِ الشَّيء. فالنَّهْز: النُّهوضُ لتناوُلِ الشيء؛ ومنه انتهاز الفُرصة. والنُّهْزة: كلُّ ما أمكنَكَ انتهازُه* يقال قد أعْرَض فانتهزْ([16]). ونَهَزَتِ النَّاقةُ بصَدْرِها: نهَضَتْ للسَّير. ونَهَزَت الدّابةُ برأسها: دَفَعَتْ عن نفسها.
ومن الباب ناهَزَ الصبيُّ البُلوغَ، إذا داناه، كأنَّه نَهَضَ له وتحرَّكَ. ونهَزْتُ ضَرْعَ النّاقة عند حَلْبها لتدُرّ، إذا ضربتَه بيدك. ونَهَزْت ماءَ الدَّلو بالماء: ضربتُه لتمتلئ الدّلْو.
(نهس)  النون والهاء والسين كلمةٌ تدلُّ على عضٍّ على شيء. ونهَسَ اللَّحْمَ: قبَضَ عليه ونترَه([17]) عِندَ أكلِه إيّاه. ومنه نَهَسَته([18]) الحية.
(نهش)  النون والهاء والشين أصلٌ صحيح، ومعناه معنى الذي قبله. قال ابن دريد([19]): قال الأصمعيّ النَّهس والنَّهش واحد، وهو أخْذُ اللّحمِ بالفَم. وخالفه أبو زيد فقال: النّهش: بمقدَّم الفم.
(نهض)  النون والهاء والضاد أصلٌ يدلُّ على حركةٍ في عُلُو. ونَهَض من مكانه: قام. وما لـه ناهِضَةٌ، أي قومٌ ينهضون في أمره ويقومون به. ويقولون: ناهضةُ الرّجلِ: بنو أبيه الذي يَغضَبون له. ونَهَضَ النَّبْتُ: استَوَى. والنَّاهض: الطائر الذي وَفَرَ جناحاهُ وتهيَّأ للنُّهُوضِ والطَّيَران. ونِهَاضُ الطُّرُق([20]): صُعُدها وعَتَبها، الواحدة نهضة. وأنْهُض البَعيرِ([21]): ما بين كَتِفِهِ إلى صُلْبه.
(نهط)  النون والهاء والطاء. زعم ابنُ دريد([22]) النَّهْط الطَّعْن. ونَهَطه بالرُّمح: طعنَه به.
(نهع)  النون والهاء والعين ليس بشيء. على أنهم يقولون: نَهَعَ، إذا تَهَوَّعَ من غير قَلْسٍ.
(نهق)  النون والهاء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على صوتٍ من الأصوات. فالنّهيق والنُّهاق: صوت الحمار. ونَوَاهِقُه: مخارج نُهاقِهِ من حَلْقِه ونَوَاهق الدّابة: عروقٌ اكتنفتْ خياشيمَه، الواحدة ناهقة.
(نهك)  النون والهاء والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على إبلاغٍ في عقوبة وأذى. ونَهَكَتْهُ الحُمَّى: نَقَصَتْ لحمه. وأنْهَكهُ السُّلطانُ عقوبةً: بالَغَ.
ومن الباب انتهاكُ الحرمة: تنَاوُلُها بما لا يحِلّ. والنّهِيك: الأسد والشُّجاع، لأنَّهُما يَنْهَكان الأقران.
(نهل)  النون والهاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على ضَرْبٍ من الشُّرْبِ. ونَهِلَ: شرِبَ في أوّل الوِرد. وأنْهلْتُ الدّوابّ. والمَنْهل([23]): المورِد. والنّاهل: الريّان. وربما قالوا للعطشان([24]) ناهل. وهذا لعلَّه أن يكون على معنَى الفأل. قال:
* ينهَلُ منه الأسَلُ النّاهلُ([25]) *
أي تَروى منه الرِّماح العِطاش.
(نهم)  النون والهاء والميم أصلانِ صحيحان، أحدُهما صوتٌ من الأصوات والآخر ولُوع بشيء.
فالأوَّل النَّهيم: صوت الأسد. والنّهيم: زَجْرُك الإبل إذا صِحْتَ بها. تقول: نَهَمْتُها، إذا صِحْتَ بها لتَمضي. قال:
ألاَ انهِمَاها إنَّهَا مَناهيمْ *** وإنما ينْهِمَها القَومُ الهِيمْ([26])ويقال للحَذْف بالعَصَا والحذف بالحَصَى نَهْمٌ؛ ولا بدَّ من أن يكون لِمَا يُحْذَف به أدنى صوت. قال:
* يَنْهَمْنَ بالدّارِ الحَصَى المنهوما([27]) *
فأمّا الآخر فالنَّهْمة: بلوغ الهِمّة في الشَّيء. وهو منهومٌ بكذا: مُولَعٌ به. ويقال منه نُهِمَ يُنْهَمُ.
ومما شذَّ عن البابين النِّهَامِيّ: الحَدَّاد([28]).
--------------ـــ
([1]) في المجمل: "نهى بها"، وفي السان: "أنهى عنها ونهي عنها بالكسر"
([2]) كذا ورد في الأصل واللسان بضم النون في التفسير والشاهد بعده، فقيل إن هذا لا واحد له من لفظه، وقيل واحدته نهاءة. وفي المجمل بكسر النون في الموضعين.
([3]) البيت مجهول القائل في المجمل واللسان. ويروى أيضاً: "نهاء" بالفتح، كما في المجمل، وقال ابن بري في هذا: إنه جمع نهاة جمع الجنس ومده لضرورة الشعر. ويروى أيضاً "نهاء" بالكسر جمع نهاة بالفتح.
([4])  هذه هي صورته قبل الإعلال، وإنما يقال أنأته إناءة، إذا لم تنضجه.
([5])  في الأصل: "همزة"، تحريف.
([6])  التكملة من المجمل.
([7]) ماضيه نهج بكسر الهاء، ويقال في معناه أيضاً أنهج إنهاجاً.
([8]) هذا مثلث الهاء.
([9]) كذا ضبطت في المجمل. وفي اللسان بدون عزو إلى أبي عبيد: "ولا يقال نهج الثوب -أي بفتح الهاء- ولكن نهج- أي بكسر الهاء".
([10]) في الأصل: "على قعود"، وفي اللسان "قيام غير قعود"، صوابهما في المجمل.
([11]) في الأصل: "انتهر"، صوابه في المجمل واللسان والقاموس.
([12]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "نهر"، ولم يردا في القاموس.
([13]) ديوان الهذليين: (1: 146) والمجمل واللسان (نهر).
([14]) شاهده قوله:
لولا  الثريدان لمتنا بالضمر *** ثريد ليل وثريد بالنَّهر
([15]) أنشده في اللسان (نهر) والمخصص (9: 51) وكتاب سيبويه (2: 91).
([16])  في المجمل: "انتهز فقد أعرض لك".
([17])  النتر: الجذب بجفاء، وفي الأصل: "ونثره"، صوابه في المجمل واللسان.
([18])  في المجمل: "نهسه".
([19])  الجمهرة (3: 73).
([20]) في الأصل: "الطير"، صوابه من المجمل. ومفرده نهض بالفتح.
([21]) جمع نهض بالفتح أيضاً. وأنشدوا في الجمع لهميان بن قحافة:
وقربوا كل جمالي عضه *** أبقى السناف أثراً بأنهضه
 ([22]) الجمهرة (3: 119).
([23]) في الأصل: "والنهيل"، صوابه في المجمل واللسان وغيرهما.
([24]) في الأصل: "العطشان".
([25]) البيت للنابغة، كما في اللسان (نهل). وكذا وردت روايته في المجمل والمخصص (13: 26). وفي اللسان والأضداد 99: "ينهل منها". وصدره فيهما:
* الطاعن الطعنة يوم الوغى *
([26]) الرجز في اللسان (نهم).
([27]) لرؤبة في ملحقات ديوانه 184 واللسان (نهم).
([28]) ويقال أيضاً للراهب، وهو بهذا المعنى الأخير مقيس، قال في اللسان: "لأنه ينهم، أي يدعو".

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** و**الهاء** وما يثلثهما)
(**نهي**)  **النون** ve**الهاء** ve**الياء** sahih bir asıldır; bir gaye ve ulaşmaya delâlet eder. Ondan: **أنهيت إليه الخَبر**: * onu ona ulaştırdım. Ve her şeyin **نِهايةُ**: onun gayesidir. Ondan: **نَهَيته عنه**; bu, yaptığı bir iş içindir. Artık onu nehyedince de senden vazgeçerse, işte bu, olanın gayesi ve sonudur. Ve falan, bir adam olarak **ناهِيكَ** ve **نَهْيُك**tur; nitekim “**حسبك**” denildiği gibi. Bunun te’vili: onun ciddiyeti ve yeterliliğiyle seni başkasını aramaktan men etmesidir. Ve **ناقة نَهِيَّةٌ**: semizlikçe nihayete erdi. Ve **النُّهْيَة**: akıldır; çünkü çirkin fiilden nehyeder; cem‘i **نهىً**dır. Ve ihtiyacı, ondan **نَهِيَ** oluncaya kadar talep etti([1]): onu bıraktı; ona erişti mi erişmedi mi; sanki onu talep etmekten nefsini nehyetti. Ve **النَّهْي** ve**النِّهْي**: gölcüktür; çünkü su ona varıp son bulur. Ve **تَنهِيَةُ الوادي**: sellerin ona vardığı yer. Ve denilir ki: **نِهاءَ النَّهار**: onun yükselmesidir. Şayet bu sahih ise, o yükselmesinin gayesi olduğundandır.
Ve bu babdan şâz olanlardan—sahih ise—derler ki **النُّهاء**([2]): şişeler; bizce böyle değildir. Ve şu beyit okunur:
تَرُضُّ الحصَى أخفافُهنَّ كأنّما *** يُكسَّر قَيْضٌ بيْنها ونِهاءُ([3])(**نهأ**)  **النون** ve**الهاء** ve**الهمزة**. Hemzelenirse onda bir tek kelime vardır; o da ibdâldendir. Der ki: **أنهأْتُ اللَّحم**; onu pişirmediğin zaman. Bu, bizce asılda: **أنيأْته**([4]) **النِّيِّ**den; sonra **الياء** **هاء**ya çevrildi([5]).
(**نهب**)  **النون** ve**الهاء** ve**الباء** sahih bir asıldır; eşitlik üzere olmaksızın bir şeyi kapıp alma yoluyla dağılıp paylaşılmaya delâlet eder. Ondan: malın ve başkasının **انتهابُ**ı. Ve **النُّهْبى**: yağmalanan şeyin adıdır. Ondan **المُناهَبة**: iki süvarinin, atlarını sürmede birbirleriyle yarışmasıdır. Denilir: **ناهب الفَرسُ [الفرسَ([6])]**; sanki ikisi sürüş ve birincilikte birbirini yağmalıyor gibidir. Ve denilir: **نَهَبَ النّاسُ فلاناً بكلامهم**: onu sözleriyle çekiştirdiler. Kıyas birdir.
(**نهت**)  **النون** ve**الهاء** ve**التاء** bir kelimedir; bir sesin taklidine delâlet eder. **النّهِيتُ**: kükremenin altındadır. Ve **أسَدٌّ نَهَّات**. Ve **نَهت الرجُل**: onu azarladı. Ve **حِمارٌ نهّات**.
(**نهج**)  **النون** ve**الهاء** ve**الجيم** iki asıldır, birbirinden ayrıdır:
Birincisi **النَّهْج**: yol. Ve **نَهَج لي الأمْرَ**: onu açıkladı. O, **مُستقيم المِنْهاج**dır. Ve **المَنْهج**: yine yoldur; cem‘i **المناهج**.
İkincisi kopmadır. Falan bize **يَنْهَج**([7]) olarak geldi; yani nefesi kesilmiş, soluğu kopmuş olarak geldi. Ve falanı dövdüm, ta ki **أُنْهِج** oluncaya kadar; yani düştü.
Ve babdandır: **نَهجَ الثّوبُ**([8]) ve**أنْهَجَ**: eskidi, henüz yırtılmadı. Ve onu eskiten **البِلَى**dır. Ebû Ubeyd dedi: **نَهج**([9]) denilmez.
(**نهد**)  **النون** ve**الهاء** ve**الدال** sahih bir asıldır; bir şeyin yükselip görünür olmasına ve yükselmesine delâlet eder. Ve **فرَسٌ نَهْدٌ**: iri, yüksekçe. Ve kadının memesi **نَهَدَ**: yükseldi ve tomurcuklandı; o, **ناهد**dir. Ve iri tereyağına **نَهِيدة** derler.
Ve babdandır: savaşlarda **المناهَدة**; **المناهَضَة** gibidir; çünkü her biri her birine doğru **ينْهَد** eder. Dediler ki: ancak **النهوض** oturuştan olur([10]); **النهود** ise nasıl olursa olsun. Ve **رجلٌ نَهْدٌ**: yüce işlere doğru yükselen cömerttir. Ve **النّهْداء**: değerli bir kumluk; değerli ot bitirir. Ve denilir: **أنْهَدْتُ الحوضَ**: onu doldurdum; o, **حوض نَهدان**dır. Ve derler—sıhhatini bilmiyorum—: **التّناهُد**: yoldaşlardan her birinin, arkadaşının nafakası miktarınca nafaka çıkarmasıdır.
(**نهر**)  **النون** ve**الهاء** ve**الراء** sahih bir asıldır; bir şeyin açılıp yarılmasına yahut açılmasına delâlet eder. Ve **أنْهَرْتُ الدَّم**: onu açtım ve salıverdim. Ve **النّهر** adlandırıldı; çünkü o, yeri **يَنْهَر** eder; yani onu yarar. Ve **المَنْهَرة**: kavmin evleri arasında bulunan bir boşluktur; oraya süprüntülerini atarlar. **النَّهر**in cem‘i **أنهارٌ** ve**نُهُر**dur. Ve **استَنْهَرَ**([11]) **النّهرُ**: yatağını aldı. Ve **أنْهَر الماءُ**([12]): aktı. Ve **نَهرٌ نَهِر**: suyu çok. Ebû Züeyb dedi:
أقامَتْ به فأبتنَتْ خَيمةً *** على قَصبٍ وفُراتٍ نَهِرْ([13])Ve ondandır **النَّهار**: fecir doğuşundan güneş batışına kadar karanlığın aydınlığa açılması. Ve derler: **النّهار** **نُهُر**([14]) üzere cem‘ olunur. Ve **رجلٌ نَهِر**: gündüz sahibi; sanki geceleyin harekete geçmez. Dedi ki:
* لستُ بِلَيلِيٍّ ولكنِّي نَهِرْ([15]) *
Ama onların “**النهار**: bazı kuşların yavrusu” sözleri, benzerine dönülmez şeylerdendir; onun bir mânası yoktur.
(**نهز**)  **النون** ve**الهاء** ve**الزاء** sahih bir asıldır; bir hareket ve kalkışa ve şeyi hareket ettirmeye delâlet eder. **النَّهْز**: bir şeyi almak için kalkıştır; ondandır fırsatı **انتهاز**. Ve **النُّهْزة**: senin kapıp alman mümkün olan her şeydir*; denilir: **قد أعْرَض فانتهزْ**([16]). Ve deve, göğsüyle **نَهَزَت**: yürüyüşe kalktı. Ve binek, başıyla **نَهَزَت**: kendinden savdı.
Ve babdandır: çocuk buluğa **ناهَزَ**; yani ona yaklaştı; sanki ona doğru kalktı ve hareket etti. Ve deveyi sağarken memesini **نَهَزْتُ** ki süt aksın; yani elinle ona vurdun. Ve kovadaki suyu suyla **نَهَزْت**: kovayı doldursun diye onu vurdum.
(**نهس**)  **النون** ve**الهاء** ve**السين** bir kelimedir; bir şeye ısırmaya delâlet eder. Ve **ونهَسَ اللَّحْمَ**: onu tuttu ve çekti([17]), onu yerken. Ondan: yılan onu **نَهَسَته**([18]).
(**نهش**)  **النون** ve**الهاء** ve**الشين** sahih bir asıldır; mânası, ondan öncekinin mânasıdır. İbn Düreyd([19]) dedi: Asmaî dedi ki: **النَّهس** ve**النَّهش** birdir; o, eti ağızla almaktır. Ebû Zeyd ona muhalefet etti de dedi ki: **النّهش**: ağzın ön kısmıyladır.
(**نهض**)  **النون** ve**الهاء** ve**الضاد** bir asıldır; yüksekte bir harekete delâlet eder. Ve yerinden **نَهَض**: kalktı. Ve onun **ناهِضَةٌ**sı yoktur; yani işinde kalkışan ve onu üstlenen bir kavmi yoktur. Ve derler: adamın **ناهضةُ**si: onun için öfkelenen baba bir kardeşleridir. Ve bitki **نَهَضَ**: düzeldi. Ve **النَّاهض**: kanatları tamamlanan ve kalkışa ve uçmaya hazırlanan kuştur. Ve **نِهَاضُ الطُّرُق**([20]): onların yokuşları ve basamaklarıdır; teki **نهضة**. Ve devenin **أنْهُض**u([21]): küreği ile sırt kemiği arasıdır.
(**نهط**)  **النون** ve**الهاء** ve**الطاء**. İbn Düreyd([22]) iddia etti ki **النَّهْط**: mızraklamadır. Ve onu mızrakla **نَهَطه**: onunla mızrakladı.
(**نهع**)  **النون** ve**الهاء** ve**العين** bir şey değildir. Şu var ki derler: **نَهَعَ**; yani kusma olmaksızın öğürdü.
(**نهق**)  **النون** ve**الهاء** ve**القاف** sahih bir asıldır; seslerden bir sese delâlet eder. **النّهيق** ve**النُّهاق**: eşeğin sesidir. Ve onun **نَوَاهِقُه**: boğazından çıkan anırmasının çıkış yerleridir. Ve binek hayvanın **نَوَاهق**i: burun deliklerini kuşatan damarlardır; teki **ناهقة**.
(**نهك**)  **النون** ve**الهاء** ve**الكاف** sahih bir asıldır; ceza ve eziyette ileri götürmeye delâlet eder. **الحُمَّى** onu **نَهَكَتْهُ**: etini eksiltti. Ve sultan onu ceza ile **أنْهَكهُ**: ileri götürdü.
Ve babdandır: hürmeti **انتهاكُ**: onu helâl olmayanla çiğnemektir. Ve **النّهِيك**: aslan ve yiğittir; çünkü ikisi de akranları **يَنْهَكان** eder.
(**نهل**)  **النون** ve**الهاء** ve**اللام** sahih bir asıldır; içmenin bir türüne delâlet eder. **نَهِلَ**: ilk varışta içti. Ve hayvanları **أنْهلْتُ**. Ve **المَنْهل**([23]): su varılan yer. Ve **النّاهل**: suya kanmış. Bazen susuza([24]) da **ناهل** derler. Bu, belki uğur mânası üzere olur. Dedi ki:
* ينهَلُ منه الأسَلُ النّاهلُ([25]) *
yani susamış mızraklar ondan kanar.
(**نهم**)  **النون** ve**الهاء** ve**الميم** iki sahih asıldır; birisi seslerden bir ses, diğeri bir şeye düşkünlüktür.
Birincisi **النَّهيم**: aslanın sesi. Ve **النّهيم**: develere bağırdığında onları sürüşündür. Dersin: onları **نَهَمْتُها**; yani yürüsünler diye onlara bağırdın. Dedi ki:
ألاَ انهِمَاها إنَّهَا مَناهيمْ *** وإنما ينْهِمَها القَومُ الهِيمْ([26])Ve sopayla atmaya ve çakıl taşıyla atmaya **نَهْمٌ** denilir; mutlaka atılan şeyde en az bir ses bulunur. Dedi ki:
* يَنْهَمْنَ بالدّارِ الحَصَى المنهوما([27]) *
İkincisine gelince: **النَّهْمة**: bir şeyde himmetin nihayetine varmasıdır. O, şuna **منهومٌ**dur: ona düşkündür. Ondan denilir: **نُهِمَ يُنْهَمُ**.
Ve iki babdan şâz olanlardan: **النِّهَامِيّ**: demirci([28]).

--------------ـــ
([1]) **المجمل**’de: “**نهى بها**”, **السان**’da: “**أنهى عنها ونهي عنها بالكسر**”
([2]) Asılda ve **اللسان**’da tefsirde ve ardından gelen şâhidde **النون**’un dammesiyle böyle geldi; bunun lafzından tekili olmadığı söylendi; tekilinin **نهاءة** olduğu da söylendi. **المجمل**’de iki yerde de **النون**’un kesresiyle.
([3]) Beyit, **المجمل** ve**اللسان**’da söyleyeni bilinmeyendir. Yine “**نهاء**” fetha ile de rivayet edilir; **المجمل**’de olduğu gibi. İbn Berrî bunun hakkında dedi ki: bu, cins cem‘i olarak **نهاة** cem‘idir; şiir zarureti için uzattı. Yine “**نهاء**” kesra ile de rivayet edilir; fetha ile **نهاة**’nin cem‘i olarak.
([4]) Bu, i‘lâlden önceki sûretidir; ancak **إناءة** olarak **أنأته** denilir; onu pişirmediğin zaman.
([5]) Asılda: “**همزة**”, tahriftir.
([6]) **المجمل**’den ikmâldir.
([7]) Mâzîsi **نهج** **الهاء**’ın kesresiyle; mânasında ayrıca **أنهج إنهاجاً** da denilir.
([8]) Bu, **الهاء**’ın müsellesidir.
([9]) **المجمل**’de böyle ضبط edildi. **اللسان**’da Ebû Ubeyd’e nisbet olmaksızın: “**ولا يقال نهج الثوب -أي بفتح الهاء- ولكن نهج- أي بكسر الهاء**”.
([10]) Asılda: “**على قعود**”, **اللسان**’da “**قيام غير قعود**”; ikisinin doğrusu **المجمل**’dedir.
([11]) Asılda: “**انتهر**”; doğrusu **المجمل** ve**اللسان** ve**القاموس**’tadır.
([12]) **المجمل**’de de böyle. **اللسان**’da: “**نهر**”; **القاموس**’ta ikisi de gelmedi.
([13]) **ديوان الهذليين**: (1: 146) ve**المجمل** ve**اللسان** (**نهر**).
([14]) Şâhidi şu sözüdür:
لولا  الثريدان لمتنا بالضمر *** ثريد ليل وثريد بالنَّهر
([15]) **اللسان** (**نهر**) ve**المخصص** (9: 51) ve**كتاب سيبويه** (2: 91)’de rivayet etti.
([16]) **المجمل**’de: “**انتهز فقد أعرض لك**”.
([17]) **النتر**: kabalıkla çekmedir; asılda: “**ونثره**”; doğrusu **المجمل** ve**اللسان**’dadır.
([18]) **المجمل**’de: “**نهسه**”.
([19]) **الجمهرة** (3: 73).
([20]) Asılda: “**الطير**”; doğrusu **المجمل**’dendir. Müfredi **نهض** fetha iledir.
([21]) **نهض**’un fetha ile cem‘idir de. Cem‘de **لهميان بن قحافة**’den şu beyit okundu:
وقربوا كل جمالي عضه *** أبقى السناف أثراً بأنهضه
([22]) **الجمهرة** (3: 119).
([23]) Asılda: “**والنهيل**”; doğrusu **المجمل** ve**اللسان** ve başkalarındadır.
([24]) Asılda: “**العطشان**”.
([25]) Beyit **النابغة**’yadır; **اللسان** (**نهل**)’de olduğu gibi. Rivayeti **المجمل** ve**المخصص** (13: 26)’da da böyledir. **اللسان** ve**الأضداد** 99’da: “**ينهل منها**”. Onlarda sadrı:
* الطاعن الطعنة يوم الوغى *
([26]) Recez, **اللسان** (**نهم**)’dadır.
([27]) **رؤبة**’yadır; divanının zeyllerinde 184 ve**اللسان** (**نهم**).
([28]) Rahibe de denilir; bu son mânada kıyasîdir. **اللسان**’da dedi ki: “çünkü o **ينهم** eder; yani dua eder.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

نَهَشَ يَنْهَش ويَنْهِشُ نَهْشاً: تناوَل الشيء بفَمِه ليَعَضَّه فيؤثر فيه ولا يَجْرحه، وكذلك نَهْشُ الحيّةِ، والفِعلُ كالفعل. الليث: النَّهْشُ دون النَّهْسِ، وهو تناوُلٌ بالفَمِ، إِلا أَن النَّهْشَ تناوُلٌ من بعيد كنَهْش الحية، والنَّهْسُ القبض على اللحم ونَتْفُه. قال أَبو العباس: النَهْشُ بإِطباق الأَسْنان، والنَّهْسُ بالأَسْنان والأَضْراس. ونَهشَتْه الحيةُ: لسَعَتْه الأَصمعي: نَهَشَتْه الحيةُ ونَهَسَتْه إِذا عضَّته؛ وقال أَبو عمرو في قول أَبي ذؤيب:
يَنْهَشْنَه ويَذُودُهُنّ ويَحْتَمِي
يَنْهَشْنَه: يَعْضَضْنَه؛ قال: والنَّهْشُ قريب من النَّهْس؛ وقال رؤبة:كَمْ مِنْ خَليلٍ وأَخٍ مَنْهوشِ،
مُنْتَعِشٍ بفَضْلِكم مَنْعُوشِ
قال: المَنْهُوشُ الهَزيلُ. ويقال: إِنه لمَنْهُوشُ الفخذين، وقد نُهِشَ نَهْشاً. وسُئِل ابنُ الأَعرابي عن قول عليّ، عليه السلام: كان النبيُّ، صلى اللَّه عليه وسلم، مَنْهوشَ القَدَمَين فقال كان مُعَرَّقَ القدمين. ورجل مَنْهوشٌ أَي مَجْهودٌ مهزول. وفي الحديث: وانْتَهَشَت أَعْضادُنا أَي هُزِلَت. والنَّهْشُ: النَّهْسُ، وهو أَخْذ اللحم بمقدَّم الأَسنان؛ قال الكميت:
وغادَرْنا، على حُجْرِ بنِ عَمْرٍو،
قَشاعِمَ يَنْتَهِشْنَ ويَنْتَقِينا
يروى بالشين والسين جميعاً. ونَهْشُ السبعٍ: تَناوُله الطائفةَ من الدابّة. ونهَشَه نَهْشاً: أَخَذَه بلسانه. والمَنْهوشُ من الرجال: القليلُ اللحم وإِن سَمِنَ، وقيل: هو القليلُ اللحم الخفيفُ، وكذلك النَّهْشُ والنَّهِشُ والنَّهِيشُ والنَّهْشُ: قلةُ لحم الفخذين. وفلان نَهْشُ اليدين أَي خفيفُ اليدين في المَرِّ، قليلُ اللحم عليهما. ودابة نَهْشُ اليدين أَي خفيف، كأَنه أَخذ من نَهْشِ الحية؛ قال الراعي يصف ذئباً: مُتَوَضِّحَ الأَقْرابِ، فيه شُكْلَةٌ،
نَهْشَ اليدين، تَخالُه مَشْكولا
وقوله تَخاله مَشْكولا أَي لا يستقيم في عَدْوِه كأَنه قد شُكِل بِشِكالٍ؛ قال ابن بري: صواب إِنشاد هذا البيت: نهشَ اليدين، بنصب الشين، لأَنه في صفة ذئب وهو منصوب بما قبله:
وقْع الرَّبيعِ وقد تَقارَبَ خَطْوُه،
ورَأَى بعَقْوَتِه أَزَلَّ نَسولا
وعَقْوَتُه: ساحتُه. والأَزَلُّ: الذئب الأَرْسحُ، والأَرْسَحُ: ضدُّ الأَسْته. والنَّسُولُ: من النَّسَلانِ وهو ضرب من العَدْوِ؛ وقال أَبو ذؤيب:
يَعْدُو به نَهِش المُشَاشِ كأَنه
صَدَعٌ سَلِيمٌ، رَجْعه لا يَظْلع
ابن الأَعرابي: قد نَهَشَه الدهرُ فاحتاج. ابن شميل: نُهِشَت عضدُه أَي دَقَّتْ. والمَنْهُوشُ من الأَحْراج: القليلُ اللحم. وفي الحديث: من اكتَسَبَ مالاً من نَهاوِشَ كأَنه نَهَشَ من هنا وهنا؛ عن ابن الأَعرابي ولم يفسر نَهَشَ؛ قال ابن سيده: ولكنه عندي أَخَذَ. وقال ثعلب: كأَنه أَخَذَه من أَفواه الحيّات وهو أَن يكتِسِبَه من غير حِلِّه؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاء في رواية، بالنون، وهي المَظالمُ من قوله نهَشَه إِذا جهَدَه، فهو مَنْهوش، ويجوز أَن يكون من الهَوْشِ الخَلْطِ، قال: ويُقْضي بزيادة النون ويكون نظيرَ قولهم تَباذِيرَ وتخارِيبَ من التَبْذِير والخَرابِ. والمُنْتَهِشةُ من النساء: التي تخْمِشُ وجهَها عند المصيبة، والنَّهْشُ: له أَن تأْخذَ لحمَه بأَظفارِها. وفي الحديث: أَن رسول اللَّه، صلى اللَّه عليه وسلم، لعَنَ المُنْتَهِشةَ والحالِقةَ؛ ومن هذا قيل: نهَشَتْه الكِلابُ.

##### Türkçe

**نَهَشَ** **يَنْهَش** ve **يَنْهِشُ** **نَهْشاً**: Bir şeyi ağzıyla almasıdır ki onu ısırsın da onda iz bıraksın ve onu yaralamasın; yılanın **نَهْشُ**’u da böyledir; fiil de fiil gibidir. el-Leys: **النَّهْشُ** **النَّهْسِ**’ten aşağıdır; o, ağızla alıştır; ancak **النَّهْشَ**, yılanın **نَهْش**’i gibi uzaktan alıştır; **النَّهْسُ** ise eti kavramak ve onu yolmaktır. Ebü’l-Abbâs dedi: **النَهْشُ** dişleri kapatmakladır; **النَّهْسُ** ise dişlerle ve azı dişleriyle.

**ونَهشَتْه الحيةُ**: Onu soktu. el-Asma‘î: Yılan onu ısırdığı zaman **نَهَشَتْه الحيةُ** ve **نَهَسَتْه** (denir). Ebû ‘Amr, Ebû Züeyb’in sözü hakkında:
يَنْهَشْنَه ويَذُودُهُنّ ويَحْتَمِي
**يَنْهَشْنَه**: Onu ısırırlar; dedi: **النَّهْشُ**, **النَّهْس**’e yakındır. Rü’be dedi:
كَمْ مِنْ خَليلٍ وأَخٍ مَنْهوشِ،
مُنْتَعِشٍ بفَضْلِكم مَنْعُوشِ
Dedi: **المَنْهُوشُ** zayıf olandır. Ve denir ki: O, **لَمَنْهُوشُ الفخذين**’dir; ve **نُهِشَ** **نَهْشاً**. İbnü’l-A‘râbî’ye, Ali’nin—aleyhi’s-selâm—sözü hakkında soruldu: Peygamber—sallallahu aleyhi ve sellem—**مَنْهوشَ القَدَمَين** idi; dedi ki: Ayakları damarlı idi. Ve bir adam **مَنْهوشٌ**: yani yorgun düşürülmüş, zayıf. Hadiste: **وانْتَهَشَت أَعْضادُنا**: yani zayıfladı.

**والنَّهْشُ**: **النَّهْسُ**’tir; o, etin ön dişlerle alınmasıdır; el-Kumeyt dedi:
وغادَرْنا، على حُجْرِ بنِ عَمْرٍو،
قَشاعِمَ يَنْتَهِشْنَ ويَنْتَقِينا
Şin ile sin ile ikisiyle de rivayet olunur.

**ونَهْشُ السبعٍ**: Yırtıcının, binek hayvandan bir topluluğu almasıdır. Ve **ونهَشَه نَهْشاً**: Onu diliyle aldı. Ve erkeklerden **المَنْهوشُ**: semirse bile eti az olandır; ve denildi ki: O, eti az, hafif olandır; ve yine **النَّهْشُ** ve **النَّهِشُ** ve **النَّهِيشُ** ve **النَّهْشُ**: uylukların etinin azlığıdır. Ve falan kimse **نَهْشُ اليدين**’dir: yani yürüyüşte elleri hafiftir; üzerlerinde et azdır. Ve bir binek **نَهْشُ اليدين**: yani hafiftir; sanki yılanın **نَهْشِ**’inden alınmış gibidir; er-Râ‘î bir kurdu vasfederek dedi:
مُتَوَضِّحَ الأَقْرابِ، فيه شُكْلَةٌ،
نَهْشَ اليدين، تَخالُه مَشْكولا
Ve onun sözü **تَخاله مَشْكولا**: yani koşusunda düzgün gitmez; sanki bir **بِشِكالٍ** ile bağlanmış gibidir. İbn Berrî dedi: Bu beytin doğru inşadı: **نهشَ اليدين**; şin’in nasbıyla; çünkü o, bir kurdun sıfatındadır ve kendinden öncekiyle mansuptur:
وقْع الرَّبيعِ وقد تَقارَبَ خَطْوُه،
ورَأَى بعَقْوَتِه أَزَلَّ نَسولا
Ve **وعَقْوَتُه**: onun sahasıdır. Ve **الأَزَلُّ**: arka ayakları içe basık kurt; ve **الأَرْسَحُ**: **الأَسْته**’nin zıddıdır. Ve **النَّسُولُ**: **النَّسَلانِ**’dandır; o, koşmanın bir türüdür. Ebû Züeyb dedi:
يَعْدُو به نَهِش المُشَاشِ كأَنه
صَدَعٌ سَلِيمٌ، رَجْعه لا يَظْلع

İbnü’l-A‘râbî: Zaman onu **نَهَشَه** de muhtaç oldu. İbn Şümeyl: **نُهِشَت عضدُه**: yani inceldi. Ve çalılıklardan **المَنْهُوشُ**: eti az olandır.

Hadiste: “Kim **نَهاوِشَ**’ten bir mal kazanırsa, sanki buradan ve buradan **نَهَشَ** etmiş gibidir”; İbnü’l-A‘râbî’den; fakat **نَهَشَ**’ı açıklamadı. İbn Sîde dedi: Lakin o, benim yanımda “aldı”dır. Sa‘leb dedi: Sanki onu yılanların ağızlarından almıştır; o da onu helâl olmayanından kazanmasıdır. İbnü’l-Esîr dedi: Rivayette böyle geldi; nûn ile; ve o, **نهَشَه** sözünden olan zulümlerdir; onu yorduğu zaman (denir); o hâlde o **مَنْهوش**’tur. Ve **الهَوْشِ** karıştırmadan olması da câizdir; dedi: Nûn’un ziyadesiyle hükmedilir ve **التَبْذِير** ve **الخَرابِ**’dan **تَباذِيرَ** ve **تخارِيبَ** demeleri gibi bir benzeri olur.

Kadınlardan **والمُنْتَهِشةُ**: musibet anında yüzünü tırmalayan kadındır; ve **النَّهْشُ**: onun, tırnaklarıyla onun etini almasıdır. Hadiste: Resûlullah—sallallahu aleyhi ve sellem—**المُنْتَهِشةَ** ve **الحالِقةَ**’ya lânet etti; bundan dolayı denildi ki: **نهَشَتْه الكِلابُ**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B4/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ه ش * * نَهَشَتْهُ * الحَيَّة لسعته وبابه قطع

##### Türkçe

* ن ه ش * * **نَهَشَتْهُ** * yılan onu soktu; ve bâbı **قطع**’dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B4/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نهشه، كمنعه ينهشه نهشا: نهسه، بالسين، وذلك إذا تناوله بفمه ليعضه فيؤثر فيه ولا يجرحه. ونهشه: لسعه، وقال الليث: النهش: دون النهس، وهو تناول بالفم إلا أن النهش تناول من بعيد، كنهش الحية. والكلب نهشه: عضه كنهسه، قال الأصمعي: وبه فسر أبو عمرو قول أبي ذؤيب: ينهشنه ويذودهن ويحتمي. وقال: أي يعضضنه. أو نهشه، إذا أخذه بأضراسه، ونهسه بالسين: أخذه بأطراف الأسنان، نقله ثعلب. ورجل منهوش: مجهود مهزول قال رؤبة:
  كم من خليل وأخ منهوش                      منتعش بفضلكم منعوش وقد نهشه الدهر فاحتاج، عن ابن الأعرابي، أي عضه، وهو مجاز. وسئل ابن الأعرابي عن قول علي رضي الله عنه كان النبي، صلى الله تعالى عليه وسلم، منهوش القدمين، فقال: أي معرقهما. ونهشت عضداه، بالضم: دقتا وقل لحمهما، عن ابن شميل. ومن المجاز: رجل نهش اليدين، ككتف، وكذا نهش القوائم، أي خفيفهما في المر، قليل اللحم عليهما، وكذا نهش المشاش، قال الراعي، يصف ذئبا:
  متوضح الأقراب فيه شكلة                      نهش اليدين تخاله مشكولا وقال أبو ذؤيب:
  يعدو به نهش المشاش كأنه                      صدع سليم رجعه لا يظلع وقد تقدم. والنهاوش: المظالم والإجحافات بالناس، وبه فسر الحديث من أصاب مالا من نهاوش أذهبه الله تعالى في نهابر ويروى: مهاوش، وفي أخرى: تهاوش، وفي رواية: من اكتسب. قال ابن الأثير: هكذا يروى: نهاوش، بالنون، وهي من نهشه، إذا جهده، فهو منهوش، وقال ابن الأعرابي في تفسير الحديث: كأنه نهش من هنا وهنا، قال ابن سيده: ولم يفسر نهش، ولكنه عندي: أخذ، وقال ثعلب كأنه أخذه من أفواه الحيات، وهو أن يكتسبه من غير حله، قال ابن الأثير: ويجوز أن يكون من الهوش، وهو الخلط، قال: ويقضي بزيادة النون نظير قولهم تباذير وتخاريب من التبذير والخراب. والمنتهشة من النساء: الخامشة وجهها في المصيبة، وقد لعنها رسول الله صلى الله عليه وسلم في حديث تقدم ذكره. والنهش له: أن تأخذ لحمه بأظفارها، ومن هذا قيل: نهشته الكلاب. وبعير نهش، ككتف: نمش، عن ابن عباد، وذلك إذا كان في خفه أثر يتبين في الأرض من غير أثرة. ومما يستدرك عليه: يقال: إنه لمنهوش الفخذين، وقد نهش نهشا، وانتهشت أعضادنا، أي هزلت. والمنهوش من الرجال: القليل اللحم وإن سمن، وقيل: هو الخفيف، وكذلك النهش، والنهش، والنهيش، والمنهوش من الأحراح: القليل اللحم.

##### Türkçe

**نهشه**; **منعه** gibi: **ينهشه** **نهشا**: **نهسه**; **بالسين**; bu, onu ağzıyla alıp ısırması, böylece onda iz bırakması ve onu yaralamaması hâlinde olur. Ve **نهشه**: onu soktu. Lîs dedi: **النهش**: **النهس**’ten aşağıdır; o, ağızla almadır; ancak **النهش** uzaktan almadır; yılanın **نهش**’i gibi. Ve köpek onu **نهشه**: onu ısırdı; **كنهسه** gibi. Asmaʿî dedi: Ebû ʿAmr, Ebû Ḏuʾeyb’in şu sözünü bununla tefsir etti:
**ينهشنه ويذودهن ويحتمي**.
Ve dedi: yani onları ısırırlar. Yahut **نهشه**; onu azı dişleriyle aldığı zaman. Ve **نهسه** **بالسين**: onu dişlerin uçlarıyla aldı; bunu Saʿleb nakletti. Ve **رجل منهوش**: yorgun, zayıflamış; Ruʾbe dedi:
  **كم من خليل وأخ منهوش                      منتعش بفضلكم منعوش**

Ve **قد نهشه الدهر فاحتاج**; İbnü’l-Aʿrâbî’den: yani onu ısırdı; bu mecazdır. İbnü’l-Aʿrâbî’ye, Ali رضى الله عنه’nun sözü hakkında soruldu: Peygamber, صلى الله تعالى عليه وسلم, **منهوش القدمين** idi; dedi ki: yani ikisi terli idi. Ve **ونهشت عضداه**; **بالضم**: ikisi inceldi ve etleri azaldı; İbn Şümeyl’den. Mecazdan: **رجل نهش اليدين**; **ككتف**; ve yine **نهش القوائم**; yani yürüyüşte ikisi hafif, üzerlerinde et az; ve yine **نهش المشاش**. Râʿî dedi, bir kurdu vasfederek:
  **متوضح الأقراب فيه شكلة                      نهش اليدين تخاله مشكولا**

Ebû Ḏuʾeyb dedi:
  **يعدو به نهش المشاش كأنه                      صدع سليم رجعه لا يظلع**

Ve daha önce geçti. Ve **النهاوش**: insanlara zulümler ve haksızlıklar; hadis bununla tefsir edildi: “Kim **نهاوش**’tan bir mal elde ederse Allah تعالى onu **نهابر** içinde giderir.” Ve **مهاوش** diye rivayet edilir; bir diğerinde: **تهاوش**; bir rivayette: **من اكتسب**. İbnü’l-Esîr dedi: böyle rivayet edilir: **نهاوش**; **بالنون**; ve o, **نهشه**’dendir; onu yorduğu zaman; o hâlde o **منهوش**tur. İbnü’l-Aʿrâbî hadisin tefsirinde dedi: sanki buradan ve buradan **نهش** edildi. İbn Sîde dedi: **نهش**’i tefsir etmedi; fakat benim yanımda: aldı. Saʿleb dedi: sanki onu yılanların ağızlarından aldı; bu, onu helâl olmayanından kazanmasıdır. İbnü’l-Esîr dedi: **الهوش**’tan olması da câizdir; o, karıştırmadır. Dedi: ve **النون**’un ziyadesine, onların **تباذير** ve **تخاريب** demeleri benzer; **التبذير** ve **الخراب**’dan. Ve kadınlardan **المنتهشة**: musibette yüzünü tırmalayan; ve Resûlullah صلى الله عليه وسلم onu, daha önce zikri geçen bir hadiste lânetlemiştir. Ve ona **النهش**: etini tırnaklarıyla almandır; bundan dolayı “köpekler onu **نهشته**” denildi. Ve **بعير نهش**; **ككتف**: **نمش**; İbn ʿAbbâd’dan; bu, ayağının tabanında, yerde iz olarak beliren bir eser bulunduğu ve başka bir iz bırakmadığı zaman olur. Üzerine istidrâk edilenlerdendir: denilir ki: “O, **لمنهوش الفخذين**’dendir”; ve **نهش نهشا**. Ve **انتهشت أعضادنا**: yani zayıfladı. Ve erkeklerden **المنهوش**: semirse bile eti az olan; ve denildi ki: o hafiftir; ve كذلك **النهش**; ve **النهش**; ve **النهيش**; ve **المنهوش**; **من الأحراح**’tan: eti az olan.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B4/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَهَشَهُ
1 نَهَشَهُ ذ , (S, K,) aor. نَهَشَ , (K,) inf. n. نَهْشٌ, (S,) i. q. نَهَسَهُ; (S, K;) i. e. He took it with his mouth to bite it and make a mark upon it without wounding it: [&c.:] (TA:) or he took it (namely flesh or flesh-meat) with his fore teeth: (S:) and so accord. to some, ↓ انتهشهُ. (S.) And It [a serpent or scorpion] bit him; or stung him; syn. لَسَعَهُ: (K:) you say, نَهَشَتُهُ الحَيَّةُ the serpent bit him. (S.) And He (a dog, TA) bit him, or it; (K;) as also نَهَسَهُ. (TA.) Or He took it with his [teeth that are called] أَصْرَاس: whereas نَهَسَهُ signifies he took it with the extremities of the teeth: (K:) or نَهْشٌ is less then نَهْسٌ; the latter signifying the taking, or reaching, with the mouth; but the former, the taking, or reaching, from a distance, like the نهش of the serpent. (Lth, TA.) [For other observations on these two verbs, see art. نهس.] ― -b2- نَهَشَهُ الدَّهْرُ فَاحْتَاجَ (IAar, S, K) (tropical:) Time, or fortune, bit him, so that he became in want. (TA.) ― -b3- نَهَشَتْ وَجْهَهَا She (a woman) seized the flesh of her face with her nails. (TA.) ― -b4- نَهَشَهُ also signifies (assumed tropical:) He, or it, harassed, distressed, fatigued, or wearied him. (IAth.) ― -b5- نُهِشَ, inf. n. as above, (assumed tropical:) He became emaciated, or lean: and أَعْضَادُنَا ↓ أُنْتُهِشَتْ (assumed tropical:) our arms from the elbow upwards became emaciated: (TA:) and نُهِشَتْ عَضُدَاهُ (assumed tropical:) his arms from the elbow upwards became slender, (ISh, K, [but in the CK دُقَّتا is put by mistake for دَقَّتَا]) and their flesh became little. (ISh.)

8 اِنْتَهَشَ see 1, in the first and last sentences.

نَهْشٌ
نَهْشٌ ذ : see مَنُهُوشٌ.

نَهِشٌ
نَهِشٌ ذ : see مَنْهُوشٌ, in five places. ― -b2- As an epithet applied to a camel, i. q. نَمِشٌ, (Ibn-'Abbلd, K,) as explained in art. نمش. (Ibn-'Abbلd, TA.)

نَهِيشٌ
نَهِيشٌ ذ : see مَنْهُوشٌ.

مَنْهُوشٌ
مَنْهُوشٌ ذ (assumed tropical:) A man harassed. distressed, fatigued, or wearied: (S, IAth, K:) (tropical:) bitten by time, or fortune, so as to be in want, (IAar, S, K, TA,) (assumed tropical:) and emaciated, or lean: or having little flesh, even if fat: or light; as also ↓ نَهْشٌ and ↓ نَهِشٌ and ↓ نَهِيشٌ. (TA.) Applied to the pudendum muliebre, (assumed tropical:) Having little flesh; as also ↓ نَهِشٌ. (TA.) And in like manner, مَنْهُوشُ الفَخِذَيْنِ (assumed tropical:) Emaciated, or lean, in the thighs. (TA.) And مَنْهُوشُ القَدَمَيْن (assumed tropical:) A man having little flesh upon the feet. (IAar, K.) And اليَدَيْنِ ↓ نَهِشُ (tropical:) A man, (TA,) or a beast of carriage, (S,) light in the arms, or fore legs; (S, K, TA;) as though from الحَيَّةِ ↓ نَهْشُ: (S:) and so ↓ نَهِشُ القَوَائِمِ (tropical:) light in the legs, (K, TA,) in passing along, and having little flesh upon them; (TA;) as also ↓ نَهِشُ المُشَاشِ. (S * TA.) [But see also مُشَاشٌ.]

مُنْتَهِشَةٌ
مُنْتَهِشَةٌ ذ A woman scratching her face in affairtion or misfortune. (K, TA.) Such Mohammad cursed. (TA.)

##### Türkçe

**نَهَشَهُ**
1 **نَهَشَهُ** ذ , (S, K,) muzâri‘i **نَهَشَ** , (K,) mastar ismi **نَهْشٌ**, (S,) **نَهَسَهُ** ile aynı; (S, K;) yani: Onu ağzıyla alıp ısırmak ve onu yaralamaksızın üzerinde bir iz yapmak: [&c.:] (TA:) yahut onu (yani et veya et yemeği) ön dişleriyle aldı: (S:) ve buna göre bazılarına göre, ↓ **انتهشهُ**. (S.) Ve O [yılan veya akrep] onu ısırdı; yahut onu soktu; eş anlamlısı **لَسَعَهُ**: (K:) şöyle dersin: **نَهَشَتُهُ الحَيَّةُ** yılan onu ısırdı. (S.) Ve O (bir köpek, TA) onu ısırdı, yahut onu; (K;) **نَهَسَهُ** da böyledir. (TA.) Yahut O onu [**أَصْرَاس** denilen dişleriyle] aldı: hâlbuki **نَهَسَهُ** “dişlerin uçlarıyla aldı” demektir: (K:) yahut **نَهْشٌ**, **نَهْسٌ**’den daha azdır; ikincisi ağızla alma, yahut erişme, demektir; fakat birincisi, yılanın **نهش**’i gibi, uzaktan alma, yahut erişmedir. (Lth, TA.) [Bu iki fiil üzerine diğer gözlemler için **نهس** maddesine bak.] ― -b2- **نَهَشَهُ الدَّهْرُ فَاحْتَاجَ** (IAar, S, K) (mecaz:) Zaman, yahut talih, onu ısırdı; böylece muhtaç oldu. (TA.) ― -b3- **نَهَشَتْ وَجْهَهَا** O (bir kadın) yüzünün etini tırnaklarıyla yakaladı. (TA.) ― -b4- **نَهَشَهُ** ayrıca (varsayılan mecaz:) O, yahut o şey, onu hırpaladı, sıkıntıya soktu, yordu, yahut bezdirdi, demektir. (IAth.) ― -b5- **نُهِشَ**, mastar ismi yukarıdaki gibi, (varsayılan mecaz:) Zayıfladı, yahut cılızlaştı: ve **أَعْضَادُنَا** ↓ **أُنْتُهِشَتْ** (varsayılan mecaz:) dirsekten yukarısı kollarımız zayıfladı: (TA:) ve **نُهِشَتْ عَضُدَاهُ** (varsayılan mecaz:) dirsekten yukarısı kolları inceldi, (ISh, K, [fakat CK’de yanlışlıkla **دُقَّتا** yerine **دَقَّتَا** konmuştur]) ve onların eti az oldu. (ISh.)

8 **اِنْتَهَشَ** 1’e bak, birinci ve son cümlelerde.

**نَهْشٌ**
**نَهْشٌ** ذ : **مَنُهُوشٌ**’a bak.

**نَهِشٌ**
**نَهِشٌ** ذ : beş yerde **مَنْهُوشٌ**’a bak. ― -b2- Deveye nispet edilen bir sıfat olarak, **نَمِشٌ** ile aynı; (Ibn-'Abbلd, K,) **نمش** maddesinde açıklandığı üzere. (Ibn-'Abbلd, TA.)

**نَهِيشٌ**
**نَهِيشٌ** ذ : **مَنْهُوشٌ**’a bak.

**مَنْهُوشٌ**
**مَنْهُوشٌ** ذ (varsayılan mecaz:) Hırpalanmış, sıkıntıya sokulmuş, yorulmuş, yahut bezdirilmiş bir adam: (S, IAth, K:) (mecaz:) zaman yahut talih tarafından ısırılmış olup muhtaç olacak şekilde, (IAar, S, K, TA,) (varsayılan mecaz:) ve zayıflamış, yahut cılızlaşmış: yahut şişman olsa bile eti az olan: yahut hafif; **نَهْشٌ** ve ↓ **نَهِشٌ** ve ↓ **نَهِيشٌ** da böyledir. (TA.) Kadın avret yerine uygulanınca, (varsayılan mecaz:) eti az olan; ↓ **نَهِشٌ** de böyledir. (TA.) Ve aynı şekilde, **مَنْهُوشُ الفَخِذَيْنِ** (varsayılan mecaz:) uyluklarda zayıflamış, yahut cılız. (TA.) Ve **مَنْهُوشُ القَدَمَيْن** (varsayılan mecaz:) ayaklar üzerinde eti az olan bir adam. (IAar, K.) Ve **اليَدَيْنِ** ↓ **نَهِشُ** (mecaz:) kollarında yahut ön bacaklarında hafif olan bir adam, (TA,) yahut bir binek hayvanı, (S,) (S, K, TA;) sanki **الحَيَّةِ** ↓ **نَهْشُ**’inden: (S:) ve böylece ↓ **نَهِشُ القَوَائِمِ** (mecaz:) yürüyüp geçerken bacaklarda hafif, (K, TA,) ve onların üzerinde eti az olan; (TA;) ↓ **نَهِشُ المُشَاشِ** da böyledir. (S * TA.) [Fakat **مُشَاشٌ**’a da bak.]

**مُنْتَهِشَةٌ**
**مُنْتَهِشَةٌ** ذ Bir işte yahut musibette yüzünü tırmalayan kadın. (K, TA.) Muhammed böylelerini lânetledi. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B4/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَهَشَ
نَهَشَ A ( n. ac. نَهْش 1 ),
a.  Gripped, bit; tore off.

b.  Distressed; brought low.

c.  [ pass. ], Was lean.

تَنَاْهَشَ
تَنَاْهَشَ VI ,
a.  Bit each other.

اِنْتَهَشَ
اِنْتَهَشَ VIII ,
a.  see I (a) .

b.  [ pass. ],  see I (c) .

نَهْش
نَهْش 1 ,  نَهِش 5 ,  نَهِيْش 25 ,
a.  see N. P. I (b) .

نَهڤشَ
N. P. نَهڤشَ I ,
a.  Harassed, distressed.

b.  Lean.

##### Türkçe

نَهَشَ
**نَهَشَ** A (isim-fiil: **نَهْش** 1),
a. Yakaladı, ısırdı; koparıp aldı.

b. Sıkıntıya soktu; alçalttı.

c. [edilgen], zayıf idi.

تَنَاْهَشَ
**تَنَاْهَشَ** VI,
a. Birbirlerini ısırdılar.

اِنْتَهَشَ
**اِنْتَهَشَ** VIII,
a. I (a)’ya bak.

b. [edilgen], I (c)’ye bak.

نَهْش
**نَهْش** 1, **نَهِش** 5, **نَهِيْش** 25,
a. N. P. I (b)’ye bak.

نَهڤشَ
N. P. **نَهڤشَ** I,
a. Taciz etti, sıkıntıya soktu.

b. Zayıf.
