# نهط (ن-ه-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%87%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ه - ط
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والهاء وما يثلثهما)
(نهي)  النون والهاء والياء أصلٌ صحيح يدلُّ على غايةٍ وبلوغ. ومنه أنهيت إليه الخَبر: * بلَّغته إياه. ونِهايةُ كلِّ شيءٍ: غايته. ومنه نَهَيته عنه، وذلك لأمرٍ يفعله. فإذا نَهَيته فانتهى عنك فتلك غايةُ ما كان وآخِره. وفلانٌ ناهِيكَ من رجلٍ وَنَهْيُك، كما يقال حسبك، وتأويله أنَّه بِجدِّه وغَنَائه ينهاك عن تطلُّبِ غيره. وناقة نَهِيَّةٌ: تناهَتْ سِمَناً. والنُّهْيَة: العقل، لأنَّه ينهَى عن قبيح الفِعل والجمع نهىً. وطَلَبَ الحاجة حتَّى نَهِيَ عنها([1])، تركها، ظفِر بها أمْ لا، كأنه نَهَى نفسَه عن طلبِها. والنَّهْي والنِّهْي: الغدير، لأنَّ الماء ينتهي إليه. وتَنهِيَةُ الوادي: حيثُ ينتهي إليه السُّيول. ويقال إنَّ نِهاءَ النَّهار: ارتِفاعُه. فإنْ كان هذا صحيحاً فلأنَّ تلك غايةُ ارتفاعِه.
ومما شذَّ عن هذا الباب إن صح يقولون النُّهاء([2]): القوارير، وليس كذلك عندنا. وينشدون:
تَرُضُّ الحصَى أخفافُهنَّ كأنّما *** يُكسَّر قَيْضٌ بيْنها ونِهاءُ([3])(نهأ)  النون والهاء والهمزة. إذا همز ففيه كلمةٌ واحدة، وهي من الإبدال، يقول: أنهأْتُ اللَّحم، إذا لم تُنضِجْه. وهذا عندنا في الأصل: أنيأْته([4]) من النِّيِّ، فقلبت الياء هاء([5]).
(نهب)  النون والهاء والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على توزُّع شيءٍ في اختلاسٍ لا عن مساواة. منه انتهابُ المالِ وغيرهِ. والنُّهْبى: اسم ما انتُهِب. ومنه المُناهَبة: أنْ يتبارى الفَرَسانِ في حُضْرِهما. يقال: ناهب الفَرسُ [الفرسَ([6])]، كأنهما يتناهبان الحُضْر والسَّبَق ويقال نَهَبَ النّاسُ فلاناً بكلامهم: تناوَلُوه به. والقياسُ واحد.
(نهت)  النون والهاء والتاء كلمةٌ تدلُّ على حكايةِ صوت. فالنّهِيتُ: دُونَ الزَّئير. وأسَدٌّ نَهَّات. ونَهت الرجُل: زحَرَ. وحِمارٌ نهّات.
(نهج)  النون والهاء والجيم أصلانِ متباينان:
الأوَّل النَّهْج، الطّريق. ونَهَج لي الأمْرَ: أوضَحَه. وهو مُستقيم المِنْهاج. والمَنْهج: الطَّريق أيضاً، والجمع المناهج.
والآخر الانقطاع. وأتانَا فلانٌ يَنْهَج([7])، إذا أتى مبهوراً منْقَطِع النَّفس. وضربت فلاناً حتى أُنْهِج، أي سقط.
ومن الباب نَهجَ الثّوبُ([8]) وأنْهَجَ: أخلق ولمّا ينشَقّ. وأنهجَه البِلَى. قال أبو عُبيدٍ: لا يقال نَهج([9]).
(نهد)  النون والهاء والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على إشراف شيءٍ وارتفاعِه. وفرَسٌ نَهْدٌ: مُشرِفٌ جَسِيم. ونَهَدَ ثَديُ المرأة: أشرَفَ وكَعَب؛ وهي ناهد. ويقولون للزُّبدة الضّخمةِ نَهِيدة.
ومن الباب المناهَدةُ في الحروب، كالمناهَضَة، لأنّ كلاًّ ينْهَد إلى كلّ، قالوا: غير أنَّ النهوضَ يكون عَنْ قعود([10])، والنهود كيف كان. ورجلٌ نَهْدٌ: كريمٌ يَنْهَد إلى معالي الأمور. والنّهْداء: رملة كريمة تُنبت كِرامَ البَقْل. ويقال أنْهَدْتُ الحوضَ: ملأَتُه، وهو حوض نَهدان. ويقولون - وما أدري كيف صِحّته -: إن التّناهُد: إخراجُ كلِّ واحدٍ من الرُّفقَاء نفقةً على قدرِ نَفقةِ صاحِبِهِ.
(نهر)  النون والهاء والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تفتُّح شيءٍ أو فتحِه. وأنْهَرْتُ الدَّم: فتحتُه وأرسلْته. وسمِّي النّهرُ لأنَّه يَنْهَر الأرض أي يشقُّها. والمَنْهَرة: فضاءٌ يكون بين بُيوت القَوم يُلقُون فيها كُناسَتَهم. وجمع النَّهر أنهارٌ ونُهُر. واستَنْهَرَ([11]) النّهرُ: أخَذَ مَجراه. وأنْهَر الماءُ([12]): جرى. ونَهرٌ نَهِر: كثير الماء. قال أبو ذؤيب:
أقامَتْ به فأبتنَتْ خَيمةً *** على قَصبٍ وفُراتٍ نَهِرْ([13])ومنه النَّهار: انفِتاح الظُّلمة عن الضِّياء ما بين طُلوعِ الفجر إلى غروب الشَّمس. ويقولون: إنَّ النّهار يجمع على نُهُر([14]). ورجلٌ نَهِر: صاحب نهارٍ كأنَّه لا ينبعث ليلاً. قال:
* لستُ بِلَيلِيٍّ ولكنِّي نَهِرْ([15]) *
وأمّا قولهم: النهار: فَرخُ بعضِ الطَّير، فهو مما [لا] يعرَّج على مِثله، ولا معنَى له.
(نهز)  النون والهاء والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على حركةٍ ونُهوض وتحريكِ الشَّيء. فالنَّهْز: النُّهوضُ لتناوُلِ الشيء؛ ومنه انتهاز الفُرصة. والنُّهْزة: كلُّ ما أمكنَكَ انتهازُه* يقال قد أعْرَض فانتهزْ([16]). ونَهَزَتِ النَّاقةُ بصَدْرِها: نهَضَتْ للسَّير. ونَهَزَت الدّابةُ برأسها: دَفَعَتْ عن نفسها.
ومن الباب ناهَزَ الصبيُّ البُلوغَ، إذا داناه، كأنَّه نَهَضَ له وتحرَّكَ. ونهَزْتُ ضَرْعَ النّاقة عند حَلْبها لتدُرّ، إذا ضربتَه بيدك. ونَهَزْت ماءَ الدَّلو بالماء: ضربتُه لتمتلئ الدّلْو.
(نهس)  النون والهاء والسين كلمةٌ تدلُّ على عضٍّ على شيء. ونهَسَ اللَّحْمَ: قبَضَ عليه ونترَه([17]) عِندَ أكلِه إيّاه. ومنه نَهَسَته([18]) الحية.
(نهش)  النون والهاء والشين أصلٌ صحيح، ومعناه معنى الذي قبله. قال ابن دريد([19]): قال الأصمعيّ النَّهس والنَّهش واحد، وهو أخْذُ اللّحمِ بالفَم. وخالفه أبو زيد فقال: النّهش: بمقدَّم الفم.
(نهض)  النون والهاء والضاد أصلٌ يدلُّ على حركةٍ في عُلُو. ونَهَض من مكانه: قام. وما لـه ناهِضَةٌ، أي قومٌ ينهضون في أمره ويقومون به. ويقولون: ناهضةُ الرّجلِ: بنو أبيه الذي يَغضَبون له. ونَهَضَ النَّبْتُ: استَوَى. والنَّاهض: الطائر الذي وَفَرَ جناحاهُ وتهيَّأ للنُّهُوضِ والطَّيَران. ونِهَاضُ الطُّرُق([20]): صُعُدها وعَتَبها، الواحدة نهضة. وأنْهُض البَعيرِ([21]): ما بين كَتِفِهِ إلى صُلْبه.
(نهط)  النون والهاء والطاء. زعم ابنُ دريد([22]) النَّهْط الطَّعْن. ونَهَطه بالرُّمح: طعنَه به.
(نهع)  النون والهاء والعين ليس بشيء. على أنهم يقولون: نَهَعَ، إذا تَهَوَّعَ من غير قَلْسٍ.
(نهق)  النون والهاء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على صوتٍ من الأصوات. فالنّهيق والنُّهاق: صوت الحمار. ونَوَاهِقُه: مخارج نُهاقِهِ من حَلْقِه ونَوَاهق الدّابة: عروقٌ اكتنفتْ خياشيمَه، الواحدة ناهقة.
(نهك)  النون والهاء والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على إبلاغٍ في عقوبة وأذى. ونَهَكَتْهُ الحُمَّى: نَقَصَتْ لحمه. وأنْهَكهُ السُّلطانُ عقوبةً: بالَغَ.
ومن الباب انتهاكُ الحرمة: تنَاوُلُها بما لا يحِلّ. والنّهِيك: الأسد والشُّجاع، لأنَّهُما يَنْهَكان الأقران.
(نهل)  النون والهاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على ضَرْبٍ من الشُّرْبِ. ونَهِلَ: شرِبَ في أوّل الوِرد. وأنْهلْتُ الدّوابّ. والمَنْهل([23]): المورِد. والنّاهل: الريّان. وربما قالوا للعطشان([24]) ناهل. وهذا لعلَّه أن يكون على معنَى الفأل. قال:
* ينهَلُ منه الأسَلُ النّاهلُ([25]) *
أي تَروى منه الرِّماح العِطاش.
(نهم)  النون والهاء والميم أصلانِ صحيحان، أحدُهما صوتٌ من الأصوات والآخر ولُوع بشيء.
فالأوَّل النَّهيم: صوت الأسد. والنّهيم: زَجْرُك الإبل إذا صِحْتَ بها. تقول: نَهَمْتُها، إذا صِحْتَ بها لتَمضي. قال:
ألاَ انهِمَاها إنَّهَا مَناهيمْ *** وإنما ينْهِمَها القَومُ الهِيمْ([26])ويقال للحَذْف بالعَصَا والحذف بالحَصَى نَهْمٌ؛ ولا بدَّ من أن يكون لِمَا يُحْذَف به أدنى صوت. قال:
* يَنْهَمْنَ بالدّارِ الحَصَى المنهوما([27]) *
فأمّا الآخر فالنَّهْمة: بلوغ الهِمّة في الشَّيء. وهو منهومٌ بكذا: مُولَعٌ به. ويقال منه نُهِمَ يُنْهَمُ.
ومما شذَّ عن البابين النِّهَامِيّ: الحَدَّاد([28]).
--------------ـــ
([1]) في المجمل: "نهى بها"، وفي السان: "أنهى عنها ونهي عنها بالكسر"
([2]) كذا ورد في الأصل واللسان بضم النون في التفسير والشاهد بعده، فقيل إن هذا لا واحد له من لفظه، وقيل واحدته نهاءة. وفي المجمل بكسر النون في الموضعين.
([3]) البيت مجهول القائل في المجمل واللسان. ويروى أيضاً: "نهاء" بالفتح، كما في المجمل، وقال ابن بري في هذا: إنه جمع نهاة جمع الجنس ومده لضرورة الشعر. ويروى أيضاً "نهاء" بالكسر جمع نهاة بالفتح.
([4])  هذه هي صورته قبل الإعلال، وإنما يقال أنأته إناءة، إذا لم تنضجه.
([5])  في الأصل: "همزة"، تحريف.
([6])  التكملة من المجمل.
([7]) ماضيه نهج بكسر الهاء، ويقال في معناه أيضاً أنهج إنهاجاً.
([8]) هذا مثلث الهاء.
([9]) كذا ضبطت في المجمل. وفي اللسان بدون عزو إلى أبي عبيد: "ولا يقال نهج الثوب -أي بفتح الهاء- ولكن نهج- أي بكسر الهاء".
([10]) في الأصل: "على قعود"، وفي اللسان "قيام غير قعود"، صوابهما في المجمل.
([11]) في الأصل: "انتهر"، صوابه في المجمل واللسان والقاموس.
([12]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "نهر"، ولم يردا في القاموس.
([13]) ديوان الهذليين: (1: 146) والمجمل واللسان (نهر).
([14]) شاهده قوله:
لولا  الثريدان لمتنا بالضمر *** ثريد ليل وثريد بالنَّهر
([15]) أنشده في اللسان (نهر) والمخصص (9: 51) وكتاب سيبويه (2: 91).
([16])  في المجمل: "انتهز فقد أعرض لك".
([17])  النتر: الجذب بجفاء، وفي الأصل: "ونثره"، صوابه في المجمل واللسان.
([18])  في المجمل: "نهسه".
([19])  الجمهرة (3: 73).
([20]) في الأصل: "الطير"، صوابه من المجمل. ومفرده نهض بالفتح.
([21]) جمع نهض بالفتح أيضاً. وأنشدوا في الجمع لهميان بن قحافة:
وقربوا كل جمالي عضه *** أبقى السناف أثراً بأنهضه
 ([22]) الجمهرة (3: 119).
([23]) في الأصل: "والنهيل"، صوابه في المجمل واللسان وغيرهما.
([24]) في الأصل: "العطشان".
([25]) البيت للنابغة، كما في اللسان (نهل). وكذا وردت روايته في المجمل والمخصص (13: 26). وفي اللسان والأضداد 99: "ينهل منها". وصدره فيهما:
* الطاعن الطعنة يوم الوغى *
([26]) الرجز في اللسان (نهم).
([27]) لرؤبة في ملحقات ديوانه 184 واللسان (نهم).
([28]) ويقال أيضاً للراهب، وهو بهذا المعنى الأخير مقيس، قال في اللسان: "لأنه ينهم، أي يدعو".

ـ

##### Türkçe

(**باب النون والهاء وما يثلثهما**)
(**نهي**)  **النون** ve **الهاء** ve **الياء** sahih bir asıldır; bir gaye ve erişmeye delâlet eder. Ondandır: “**أنهيت إليه الخَبر**”: onu ona ulaştırdım. Ve her şeyin **نِهايةُ**: onun gayesidir. Ondandır: “**نَهَيته عنه**”; bu, yaptığı bir iş sebebiyledir. Artık onu nehyedince de senden vazgeçerse, işte bu, olanın gayesi ve sonudur. Ve “falanca, bir adam olarak **ناهِيكَ** ve **نَهْيُك**” (yeterin)dir; “**حسبك**” denildiği gibi. Bunun te’vili: onun ciddiyeti ve zenginliğiyle seni başkasını aramaktan men etmesidir. Ve “**ناقة نَهِيَّةٌ**”: semizlikçe nihayete ermiştir. Ve **النُّهْيَة**: akıldır; çünkü çirkin fiilden nehyeder; cem‘i **نهىً**’dır. “Hacıeti talep etti, ta ki ondan **نَهِيَ**”([1]): onu bıraktı; ona erişti mi erişmedi mi (fark etmez); sanki kendisini onu talep etmekten nehyetmiştir. Ve **النَّهْي** ve **النِّهْي**: gölcüktür; çünkü su ona varıp orada biter. Ve **تَنهِيَةُ الوادي**: sellerin ona vardığı yer. Ve denilir ki: **نِهاءَ النَّهار**: onun yükselmesidir. Eğer bu sahih ise, bunun sebebi, onun yükselmesinin gayesi olmasıdır.

Bu babdan şâz olanlardandır—eğer sahihse—derler ki **النُّهاء**([2]): şişelerdir; bizce öyle değildir. Ve şöyle inşâd ederler:
تَرُضُّ الحصَى أخفافُهنَّ كأنّما *** يُكسَّر قَيْضٌ بيْنها ونِهاءُ([3])

(**نهأ**)  **النون** ve **الهاء** ve **الهمزة**. Eğer hemze yapılırsa onda tek bir kelime vardır; o da ibdâldendir. Der ki: “**أنهأْتُ اللَّحم**”, onu pişirmediğin zaman. Bu, bizce asılda: **أنيأْته**([4]) (yani) **النِّيِّ**’den; sonra **الياء**’yı **هاء**’ya çevirdin([5]).

(**نهب**)  **النون** ve **الهاء** ve **الباء** sahih bir asıldır; eşitlik üzere olmaksızın, bir şeyi kapıp alma yoluyla dağıtılmaya delâlet eder. Ondandır: malın ve başkasının **انتهابُ**’ı. Ve **النُّهْبى**: yağmalanan şeyin adıdır. Ondandır **المُناهَبة**: iki süvarinin, süratli gidişlerinde birbirleriyle yarışmasıdır. Denilir: “**ناهب** at [atı([6])]”; sanki ikisi süratli gidişi ve yarışı birbirinden kapışıyor. Ve denilir: “İnsanlar falancayı sözleriyle **نَهَبَ** ettiler”: onu onunla çekiştirdiler (dillerine doladılar). Kıyas birdir.

(**نهت**)  **النون** ve **الهاء** ve **التاء** bir kelimedir; bir sesin taklidine delâlet eder. **النّهِيتُ**: kükremenin altındadır. Ve “**أسَدٌّ نَهَّات**”. Ve “**نَهت** adamı”: azarladı. Ve “**حِمارٌ نهّات**”.

(**نهج**)  **النون** ve **الهاء** ve **الجيم** iki ayrı asıldır:
Birincisi **النَّهْج**: yoldur. “İşi bana **نَهَج** etti”: onu açıkladı. O, doğru **المِنْهاج** üzeredir. Ve **المَنْهج**: yine yoldur; cem‘i **المناهج**.
İkincisi: kesilmedir. “Falanca bize **يَنْهَج**([7]) olarak geldi”: nefesi kesilmiş, soluğu tükenmiş olarak geldi. “Falancayı dövdüm, ta ki **أُنْهِج**”: yani düştü.
Babdandır: “Elbise **نَهجَ**([8]) ve **أنْهَجَ**”: eskidi, fakat henüz yırtılmadı. Ve onu eskiten **البِلَى**’dır. Ebû Ubeyd dedi ki: “**نَهج**([9]) denilmez.”

(**نهد**)  **النون** ve **الهاء** ve **الدال** sahih bir asıldır; bir şeyin yükselip görünmesine ve yükselmesine delâlet eder. “**فرَسٌ نَهْدٌ**”: iri, yüksekçe (görünür)dür. “Kadının memesi **نَهَدَ**”: yükseldi ve kabardı; o, **ناهد**’dir. Ve iri tereyağına **نَهِيدة** derler.
Babdandır: savaşlarda **المناهَدة**; **المناهَضَة** gibidir; çünkü her biri her birine doğru **ينْهَد** eder. Dediler ki: ancak **النهوض** oturuştan olur([10]); **النهود** ise nasıl olursa olsun (olur). Ve “**رجلٌ نَهْدٌ**”: yüce işlere doğru yükselen, kerimdir. Ve **النّهْداء**: kerim bir kumluktur; kerim ot bitirir. Ve denilir: “Havuzu **أنْهَدْتُ**”: onu doldurdum; o, **حوض نَهدان**’dır. Ve derler—doğruluğunu bilmiyorum—: **التّناهُد**: yoldaşlardan her birinin, arkadaşının nafakası ölçüsünce nafaka çıkarmasıdır.

(**نهر**)  **النون** ve **الهاء** ve **الراء** sahih bir asıldır; bir şeyin açılmasına yahut açılmasına delâlet eder. “Kanı **أنْهَرْتُ**”: onu açtım ve akıttım. Ve nehre, yeri **يَنْهَر** ettiği, yani yardığı için **النّهر** adı verildi. Ve **المَنْهَرة**: kavmin evleri arasında bulunan, süprüntülerini attıkları boşluktur. **النَّهر**’in cem‘i **أنهارٌ** ve **نُهُر**’dür. “Nehir **استَنْهَرَ**([11])”: yatağını aldı. “Su **أنْهَر**([12])”: aktı. “**نَهرٌ نَهِر**”: suyu çoktur. Ebû Züeyb dedi ki:
أقامَتْ به فأبتنَتْ خَيمةً *** على قَصبٍ وفُراتٍ نَهِرْ([13])
Babdandır **النَّهار**: fecir doğuşundan güneş batışına kadar, karanlığın aydınlıktan açılmasıdır. Ve derler ki: **النّهار**’ın cem‘i **نُهُر**([14]) olur. Ve “**رجلٌ نَهِر**”: gündüz sahibi; sanki geceleyin harekete geçmez. Dedi ki:
* لستُ بِلَيلِيٍّ ولكنِّي نَهِرْ([15]) *
Ama onların “**النهار**: bazı kuşların yavrusu” sözü, benzerine dönülmeyecek şeylerdendir; onun bir manası yoktur.

(**نهز**)  **النون** ve **الهاء** ve **الزاء** sahih bir asıldır; hareket ve kalkışa ve şeyi hareket ettirmeye delâlet eder. **النَّهْز**: bir şeyi almak için kalkıştır; ondandır fırsatı **انتهاز**. Ve **النُّهْزة**: senin kapıp alman mümkün olan her şeydir; denilir: “(Şey) yüz çevirdi; artık **انتهزْ**”([16]). “Deve göğsüyle **نَهَزَت**”: yürüyüşe kalktı. “Binek başıyla **نَهَزَت**”: kendinden savdı.
Babdandır: “Çocuk buluğa **ناهَزَ**”: ona yaklaştı; sanki ona kalktı ve hareket etti. “Devenin memesini sağarken, süt versin diye **نَهَزْتُ**”: onu elinle vurdun. “Kovanın suyunu suyla **نَهَزْتُ**”: kovayı dolsun diye onu vurdum.

(**نهس**)  **النون** ve **الهاء** ve **السين** bir kelimedir; bir şeye ısırmaya delâlet eder. “Eti **نهَسَ**”: onu tuttu ve çekti([17]), onu yerken. Ondandır: yılan onu **نَهَسَته**([18]).

(**نهش**)  **النون** ve **الهاء** ve **الشين** sahih bir asıldır; manası bir öncekinin manasıdır. İbn Düreyd([19]) dedi ki: Asmaî dedi: **النَّهس** ve **النَّهش** birdir; o, ağzınla eti almaktır. Ebû Zeyd ona muhalefet etti de dedi ki: **النّهش**: ağzın ön kısmıyladır.

(**نهض**)  **النون** ve **الهاء** ve **الضاد** bir asıldır; yüksekte bir harekete delâlet eder. “Yerinden **نَهَض**”: kalktı. “Onun **ناهِضَةٌ**’si yoktur”: yani işinde kalkacak ve onu yürütecek bir kavmi yoktur. Ve derler: “Adamın **ناهضةُ**’si”: onun için öfkelenen baba bir kardeşleridir. “Bitki **نَهَضَ**”: düzeldi. Ve **النَّاهض**: kanatları tamamlanan ve kalkışa ve uçmaya hazırlanan kuştur. **نِهَاضُ الطُّرُق**([20]): yolların yokuşları ve basamaklarıdır; teki **نهضة**. Ve **أنْهُض البَعيرِ**([21]): onun küreği ile sırtı arasındaki yerdir.

(**نهط**)  **النون** ve **الهاء** ve **الطاء**. İbn Düreyd([22]) iddia etti ki **النَّهْط**: mızrakla saplamadır. “Mızrakla onu **نَهَطه**”: onunla onu sapladı.

(**نهع**)  **النون** ve **الهاء** ve **العين** bir şey değildir. Bununla beraber derler ki: “**نَهَعَ**”: kusma olmaksızın öğürdüğü zaman.

(**نهق**)  **النون** ve **الهاء** ve **القاف** sahih bir asıldır; seslerden bir sese delâlet eder. **النّهيق** ve **النُّهاق**: eşeğin sesidir. Ve **نَوَاهِقُه**: boğazından çıkan anırmasının çıkış yerleridir. Ve **نَوَاهق الدّابة**: burun deliklerini kuşatan damarlardır; teki **ناهقة**’dir.

(**نهك**)  **النون** ve **الهاء** ve **الكاف** sahih bir asıldır; ceza ve eziyette ileri götürmeye delâlet eder. “Hummâ onu **نَهَكَتْهُ**”: etini eksiltti. “Sultan onu ceza ile **أنْهَكهُ**”: ileri götürdü.
Babdandır: **انتهاكُ الحرمة**: helâl olmayanla ona el uzatmak. Ve **النّهِيك**: aslan ve yiğittir; çünkü ikisi de akranları **يَنْهَكان** eder.

(**نهل**)  **النون** ve **الهاء** ve **اللام** sahih bir asıldır; içmenin bir türüne delâlet eder. “**نَهِلَ**”: ilk varışta içti. “Hayvanları **أنْهلْتُ**.” Ve **المَنْهل**([23]): su varılan yer (menba/varış). Ve **النّاهل**: suya kanmış olandır. Bazen susuza([24]) da **ناهل** derler. Bu, belki uğur manası üzere olur. Dedi ki:
* ينهَلُ منه الأسَلُ النّاهلُ([25]) *
Yani susuz mızraklar ondan kanar.

(**نهم**)  **النون** ve **الهاء** ve **الميم** iki sahih asıldır; birisi seslerden bir sestir, diğeri bir şeye düşkünlüktür.
Birincisi: **النَّهيم**: aslanın sesidir. Ve **النّهيم**: develere bağırdığında onları sürüşündür. “Onlara **نَهَمْتُها**” dersin; yani yürüsünler diye onlara bağırdın. Dedi ki:
ألاَ انهِمَاها إنَّهَا مَناهيمْ *** وإنما ينْهِمَها القَومُ الهِيمْ([26])
Ve sopayla atmaya ve çakıl taşıyla atmaya **نَهْمٌ** denilir; mutlaka atılan şeyde az bir ses bulunur. Dedi ki:
* يَنْهَمْنَ بالدّارِ الحَصَى المنهوما([27]) *
İkincisine gelince: **النَّهْمة**: bir şeyde himmetin nihayetine varmasıdır. “O, şuna **منهومٌ**’dur”: ona düşkündür. Ondan “**نُهِمَ يُنْهَمُ**” denilir.
İki babdan şâz olanlardandır: **النِّهَامِيّ**: demirci([28]).

--------------ـــ
([1]) el-Mücmel’de: “نهى بها”; Lisân’da: “أنهى عنها ونهي عنها بالكسر”
([2]) Asılda ve Lisân’da tefsirde ve ardından gelen şâhidde **النون**’un dammesiyle böyle gelmiştir; bunun lafzından tekili olmadığı söylenmiştir; tekilinin **نهاءة** olduğu da söylenmiştir. el-Mücmel’de iki yerde de **النون**’un kesresiyle.
([3]) Beyit, el-Mücmel ve Lisân’da söyleyeni meçhuldür. Yine “**نهاء**” fetha ile de rivayet olunur; el-Mücmel’de olduğu gibi. İbn Berrî bu hususta dedi ki: o, cins cem‘i olarak **نهاة**’nin cem‘idir; şiir zarureti için uzatmıştır. Yine “**نهاء**” kesre ile de rivayet olunur; fetha ile **نهاة**’nin cem‘idir.
([4]) Bu, i‘lâlden önceki şeklidir; ancak “**أنأته**” **إناءة** (yaptım) denilir; onu pişirmediğin zaman.
([5]) Asılda: “**همزة**”, tahriftir.
([6]) Tamamlama, el-Mücmel’dendir.
([7]) Mâzîsi **نهج** **الهاء**’nın kesresiyle; manasında ayrıca “**أنهج**” **إنهاجاً** da denilir.
([8]) Bu, **الهاء**’nın müsellesidir.
([9]) el-Mücmel’de böyle ضبط edilmiştir. Lisân’da Ebû Ubeyd’e isnat olmaksızın: “**ولا يقال نهج الثوب**—yani **الهاء**’nın fethasıyla—fakat **نهج**—yani **الهاء**’nın kesresiyle.”
([10]) Asılda: “على قعود”; Lisân’da “قيام غير قعود”; ikisinin doğrusu el-Mücmel’dedir.
([11]) Asılda: “انتهر”; doğrusu el-Mücmel, Lisân ve Kâmûs’tadır.
([12]) el-Mücmel’de de böyledir. Lisân’da: “**نهر**”; Kâmûs’ta ikisi de gelmemiştir.
([13]) Dîvânü’l-Hüzeliyyîn: (1: 146) ve el-Mücmel ve Lisân (**نهر**).
([14]) Şâhidi onun sözüdür:
لولا  الثريدان لمتنا بالضمر *** ثريد ليل وثريد بالنَّهر
([15]) Lisân (**نهر**) ve el-Muhassas (9: 51) ve Kitâbü Sîbeveyh (2: 91)’de inşâd etmiştir.
([16]) el-Mücmel’de: “**انتهز فقد أعرض لك**”.
([17]) **النتر**: kabalıkla çekmektir; asılda: “ونثره”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dadır.
([18]) el-Mücmel’de: “**نهسه**”.
([19]) el-Cemhere (3: 73).
([20]) Asılda: “**الطير**”; doğrusu el-Mücmel’dendir. Müfredi **نهض** fetha iledir.
([21]) **نهض**’un fetha ile cem‘idir de. Cem‘ hakkında Luhaymân b. Kahâfe’den şu beyiti inşâd ettiler:
وقربوا كل جمالي عضه *** أبقى السناف أثراً بأنهضه
 ([22]) el-Cemhere (3: 119).
([23]) Asılda: “**والنهيل**”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân ve başkalarındadır.
([24]) Asılda: “**العطشان**”.
([25]) Beyit, Lisân (**نهل**)’de olduğu üzere Nâbiga’nındır. el-Mücmel ve el-Muhassas (13: 26)’da rivayeti böyle gelmiştir. Lisân ve el-Ezdâd 99’da: “**ينهل منها**”. İkisinde de صدرُه:
* الطاعن الطعنة يوم الوغى *
([26]) Recez, Lisân (**نهم**)’dedir.
([27]) Ru’be’nindir; Dîvânının mülhaklarında 184 ve Lisân (**نهم**).
([28]) Râhibe de denilir; bu son manada قياسîdir. Lisân’da dedi ki: “çünkü o **ينهم** eder; yani dua eder.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

نَهَطَه بالرُّمْح نَهْطاً: طعنَه به.

##### Türkçe

**نَهَطَه** **بالرُّمْح** **نَهْطاً**: onunla onu mızrakladı; onunla onu dürttü.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نهطه بالرمح نهطا، كمنعه، أهمله الجوهري. وقال ابن دريد: أي طعنه به، نقله الصاغاني وصاحب اللسان. ومما يستدرك عليه: نهطية ويقال: نهطاية: قرية بمصر من أعمال جزيرة قويسنا، كذا في القوانين.

##### Türkçe

Onu mızrakla **نهطا** etti; **منعه** gibi; Cevherî onu ihmal etti. İbn Düreyd dedi: yani onu onunla mızrakladı; bunu Sâgânî ve Lisân sahibi nakletti. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **نهطية** ve denilir: **نهطاية**: Mısır’da, Cezîret-i Kuvaysinâ amellerinden bir köy; Kanunlar’da böyle.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَهَطَ
نَهَطَ A ( n. ac. نَهْط 1 )
a.  [ acc. &  Bi ], Pierced with.

##### Türkçe

**نَهَطَ**
**نَهَطَ** A (isim-fiil: **نَهْط** 1)
a. [geçişli & **Bi** ile], ile deldi.
