# نهي — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D9%8A/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%87%D9%8A/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نهي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D9%8A.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: نهى

النهْيُ: خلاف الأمر. ونَهَيْتُهُ عن كذا فانْتَهى عنه وتَناهى، أي كَفَّ. وتَناهَوْا عن المنكر، أي نهى بعضهم بعضاً. ويقال: إنه لأمورٌ بالمعروف نَهُوٌّ عن المنكر. وفلانٌ ماله ناهِيَةٌ، أي نَهْيٌ. والنُهْيَةُ بالضم: واحدة النُهى، وهي العُقول، لأنها تَنْهى عن القبيح. والنِهْيُ بالكسر: الغديرُ في لغة أهل نجد، وغيرهم يقوله بالفتح. وتَناهى الماءُ، إذا وقَف في الغدير وسكَن. وتَنْهِيَةُ الوادي: حيث يَنْتَهي إليه الماء من حروفه، والجمع التَناهي. ونُهاءُ الماء بالضم: ارتفاعه. وقال ابن الأعرابي: النُهاءُ القوارير والزُجاج. ويقال: هم نُهاءُ مائةٍ ونِهاءُ مائةٍ أيضاً، أي قدر مائةٍ. والإنهاءُ: الإبلاغ. وأنْهَيْتُ إليه الخبر فانْتَهَى وتَناهى، أي بلغ. والنِهايَةُ: الغايةُ. يقال: بلغ نِهايَتَهُ. والنُهْيَةُ بالضم أيضاً مثلُه. ويقال: هذا رجلٌ ناهيكَ من رجل، ونَهْيُكَ من رجلٍ، ونَهاكَ من رجلِ، وتأويله أنه بجدِّه وغَنائه يَنْهاكَ عن تَطَلُّبِ غيره. وهذه امرأةُ ناهِيَتُكَ من امرأة، تذكر وتؤنّث، وتثنَّى وتجمع، لأنه اسم فاعل. وإذا قلت نَهْيُكَ من رجلٍ كما تقول حَسبُك من رجل لم تُثَنِّ ولم تجمع، لأنه مصدر. وتقول في المعرفة: هذا عبد الله ناهيكَ من رجل، فتنصب ناهيكَ على الحال. وجَزورٌ نَهِيَّةٌ، أي ضخمةٌ سمينةٌ. ويقال: طلبَ الحاجة حتَّى نَهِيَ عنها أي تركها، ظفِرَ بها أو لم يظفر.

### Türkçe

**النَّهْيُ**: emrin zıddı. Ve “onu şundan **نَهَيْتُهُ**” (men ettim) de; o da ondan **فَانْتَهَى** ve **تَنَاهَى**; yani vazgeçti. Ve “münkerden **تَنَاهَوْا**”; yani bazısı bazısını nehyetti. Ve denilir: “O, ma‘rûfu emreden, münkerden **نَهُوٌّ** (çok nehyeden)dir.” Ve “falancanın **نَاهِيَةٌ**si yoktur”; yani bir **نَهْيٌ** (nehiy) yoktur.

Ve **النُهْيَةُ** (ötre ile): **النُهى**’nın bir tanesi; o da akıllardır; çünkü çirkinden nehyeder. Ve **النِهْيُ** (kesre ile): Necd ehlinin dilinde gölcük; başkaları onu fetha ile söyler. Ve su **تَنَاهَى**; yani gölcükte durdu ve sakinleştiği vakit. Ve **تَنْهِيَةُ الوادي**: vadinin kenarlarından suyun kendisine vardığı yer; çoğulu **التَناهي**. Ve **نُهاءُ الماء** (ötre ile): onun yükselmesi. İbnü’l-A‘râbî dedi: **النُهاءُ** şişeler ve camdır. Ve denilir: “Onlar **نُهاءُ مائةٍ** ve ayrıca **نِهاءُ مائةٍ**dir”; yani yüz kadar.

Ve **الإنهاءُ**: bildirme. Ve “haberi ona **أَنْهَيْتُ**”; o da **فَانْتَهَى** ve **تَنَاهَى**; yani ulaştı. Ve **النِهايَةُ**: gaye. Denilir: “**نِهايَتَهُ**ne ulaştı.” Ve **النُهْيَةُ** (ötre ile) de bunun gibidir.

Ve denilir: “Bu, bir adamdan sana **نَاهِيكَ** olan bir adamdır”; ve “bir adamdan sana **نَهْيُكَ** olan”; ve “bir adamdan sana **نَهاكَ** olan”; bunun te’vili: ciddiyeti ve zenginliğiyle seni ondan başkasını aramaktan nehyeder. Ve “Bu, bir kadından senin **نَاهِيَتُكَ** olan bir kadındır”; müzekker de söylenir müennes de; tesniye edilir ve cem‘ edilir; çünkü o ism-i fâildir. Ve “bir adamdan senin **نَهْيُكَ**” dediğin vakit—“bir adamdan sana **حَسبُك**” dediğin gibi—tesniye etmez ve cem‘ etmezsin; çünkü o masdardır. Ve marifede şöyle dersin: “Bu, Abdullah’tır; bir adamdan sana **نَاهِيكَ**”; böylece **نَاهِيكَ**’i hâl olarak nasb edersin.

Ve **جَزورٌ نَهِيَّةٌ**: yani iri, semiz. Ve denilir: “İhtiyacı istedi, ta ki ondan **نَهِيَ**”; yani onu terk etti; ona erişti yahut erişmedi.
