# نوأ (ن-و-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%88%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Taşıması zor olur

- Harfler: ن - و - أ
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 8 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: نوء

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [لَتَنُوءُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A3/siga/%D9%84%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%8F%D9%88%D8%A1%D9%8F.md) | لَتَفْعُلُ | Taşıması zor olur | 1 | 1 | [28:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A3/ayet/28:76.md) |

## Mücavir kökler — 15 mücavir (22 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قارون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 15 · Kârûn
2. [عصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Birbirini destekleyen grup
3. [كنز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Servet
4. [فرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Ferh (ha) “Felah” çatlak toprak demektir, sonra toprağı…
5. [فتح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Feth, kapının açılması demektir
6. [قوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Kuvvet
7. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
8. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Buğa boğa demektir
9. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Musa
10. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Alet kaldıraç demektir
11. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
12. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların ön ayaklarına denir
13. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
14. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
15. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نوأ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (ecvef) ve hemzeli (lefif/mehmûz) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [ثقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84.md), [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md), [نهض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B6.md) |
| Zıt Kök | [خفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%81.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Ağır bir yükün altında zorlanarak doğrulmaya çalışmak veya yükün ağırlığıyla eğilip çökmek |
| Çekirdek Özet 2 | Taşınması imkânsızlaşan dünyevi ağırlığın insan takatini ve iradesini çökertmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Fiziksel ve ahlaki kapasiteyi aşan yığılmanın dengeyi bozarak çöküş getirmesi |
| Kritik Hata Riski | Eylemi sadece sıradan bir ağırlık veya basit bir taşıma olarak anlayıp yük ile taşıyıcı arasındaki dinamik çöküş gerilimini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نو | Harekete geçme, bir eksen etrafında yönelme, salınım veya bir durumdan diğerine geçiş için kıpırdanma (örneğin [نوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8.md), [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md), [نوس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B3.md), [نوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D9%85.md)) | أ | Çekirdekteki genel yönelim ve hareket potansiyelini, doğrudan bir ağırlık direnciyle karşılaşarak zorlanma, kasılma ve çöküş noktasına varan dikilme çabasına daraltmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Bedenin veya yapının içinde taşıdığı hayat enerjisi, direnç ve yukarı yönlü süreklilik arayışı. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Taşınan yük ile taşıyıcı arasına kurulan ve ayrılması güç olan ağırlık bağı. |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Yükü kaldırmak veya karşı koymak için harcanan öncül kuvvet, kas gücü ve dikilme iradesi. |
| نوأ | Canlılığın (ن) bir yüke bağlanarak (و) gösterdiği üstün güç ve dikilme çabası (أ) | Ağır bir nesneye bağlanan gücün, taşıma iradesi gösterirken harcadığı aşırı kuvvet ve bu kuvvetin sınırda kırılarak eğilmeye yol açması hareketi. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimsenin sırtındaki aşırı ağırlık sebebiyle ancak zorlanarak ve sendeleyerek ayağa kalkabilmesi veya yükün ağırlığıyla yana eğilip yere çökmesi. Ayrıca bedevi astronomisinde bir yıldız menzilinin batıda batarken karşıtının doğuda belirmesi (envâ'). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Alkame b. Abede, kasidesinde ağır yük altında kalan veya yürümekte zorlanan devenin zorlu çabasını tasvir ederken kökün türevlerini yükün ağırlığıyla çökme ve kalkma direnci anlamında kullanır. |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi dilinde kalçaları dolgun kadının kalkmakta zorlanması «تنوء بها عجيزتها» şeklinde ifade edilmiş; husumet ve çekişmede birine karşı dikilip direnmek ise «مناوأة» tabiriyle anılmıştır. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve Dīvânu Alkame b. Abede.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde نوأ kökü, fiziksel ağırlık, doğrulma ve karşıt kutuplar arasındaki hareket dinamiğiyle semantik temas halindedir. Batı Sami dillerinde ve İbranicede bu kök doğrudan aynı biçimle değil, daha çok yönelme, hareketlenme ve sarsıntı bildiren köklerle (נוד / n-w-d veya נוע / n-w-ʿ) fonetik akrabalık gösterir. Arapçada ise hemze harfinin kök sonuna yerleşmesiyle anlam, soyut bir hareketten ziyade taşınması zor olan somut bir cürmün oluşturduğu baskıya ve bu baskıya karşı harcanan direncin fiziksel gerilimine yoğunlaşmıştır. Yıldızların batışı ve doğuşu anlamındaki astronomik kullanım (envâ'), Arap yarımadasındaki göçebe hayatın takvim ihtiyaçlarıyla özelleşmiş semantik bir kaymadır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Ağır yük altında inleme, sendeleme, kalkma çabası ve karşıt yıldız döngüsü | Kök dâhilinde zıt anlamlılık (ezdâd) barındırır; hem yükün ağırlığıyla eğilip çökmeyi hem de o yüke rağmen doğrulmaya çalışmayı ifade eder. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramicede sallanma, yerinden oynama ve sarsılma ekseni | Ortak Batı Sami zemininde yer alan hareket ve sarsılma nüansı Arapçada dikey eksende ağırlıkla mücadeleye evrilmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda ağırlık ve kasılma göstergeleri | Geniş aile içinde belirgin ve kanıtlanmış bir ödünçleme tespit edilmemiş olup iç Sami gelişimi karakteri baskındır. | Muhtemel |

Kaynak: Lane’s Lexicon, Maqāyīs al-Lugha ve Gesenius Hebrew Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نوأ | Anlamlı | Ağır yükle doğrulmak veya çökmek | Hedef köktür; aşırı ağırlık sebebiyle güçlükle kalkmak veya eğilmek. | Kur'an'da geçer. |
| [نأو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A3%D9%88.md) | Anlamlı | Uzaklaşmak, uzak kalmak | Bir şeyden mesafece veya fikren geri çekilmek ve ayrılmak. | Kur'an'da geçmez. |
| ونأ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş altında müstakil bir kullanım kaydedilmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| [وأن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A3%D9%86.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Bu dizilişte işlenmiş bağımsız bir kök kullanımı tespit edilmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| [أنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D9%88.md) | Anlamlı | Vaktin gelmesi, gecikme, olgunlaşma | Bir şeyin zamanının yaklaşması, yavaşlaması veya vaktin dolması (örneğin [أني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D9%8A.md)). | Kur'an'da geçmez. |
| [أون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%86.md) | Anlamlı | Dinlenmek, ağırlığı yere koymak, heybe | Yolculukta yükü indirip dinlenmek veya hayvanın iki yanındaki dengeli yük heybesi. | Kur'an'da geçmez; hedef kökle zıt-durgunluk ilişkisi taşır. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نوأ | Merkez | Ağır yük ve çökertici baskı | Yükün taşınırken taşıyana üstün gelmesi, onu eğmesi ve güçlükle harekete geçirmesi. | Taşıyıcı ile yük arasındaki orantısız güç gerilimini içerir. |
| [ثقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84.md) | Komşu | Ağırlık ve yoğunluk | Nesnenin özgül kütlesini ve tartıdaki ağırlığını bildirir; çökme hareketini doğrudan içermez. | Ağırlığın bizatihi durumudur. |
| [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) | Komşu | Taşımak ve yüklenmek | Bir ağırlığı kaldırma ve bir yerden bir yere nakletme eylemidir; zorlanma şart değildir. | Yüklenmenin genel adıdır. |
| [نهض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B6.md) | Komşu | Ayağa kalkmak ve doğrulmak | Bir durumdan dikilme durumuna geçiştir; نوأ kökündeki gibi ezici bir yük baskısı gerektirmez. | Salt doğrulma hareketidir. |
| [خفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%81.md) | Zıt | Hafiflik ve rahatlık | Yükün azlığı, taşınmasının kolaylığı ve hareket serbestisi. | Baskı ve eğilmenin bütünüyle ortadan kalkmasıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نوأ | Ağır yük altında zorlanmak | Aşırı ağırlığın taşıyıcıyı bükmesi veya güçlükle doğrultması anlamını tek başına karşılar. | Kesin |
| Latince | Gravare, succumbere | Ağırlaşmak, baskı altında çökmek | Yükün eziciliğini ve yenik düşme hissini verir fakat Arapçadaki doğrulma çabası nüansını eksik bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | To weigh down, to stagger under | Yük altında ezilmek, sendelemek | Yükün taşıyana ağır gelmesini ve sarsılmayı karşılar ancak kökün doğrulma-direnç ikiliğini tam kapsamaz. | Güçlü |
| Almanca | Niederdrücken, schwer lasten | Aşağı bastırmak, ağır yük olmak | Ağırlığın uyguladığı dikey baskıyı karşılar; yükle birlikte ayağa kalkma iradesini dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | Accabler, fléchir sous le faix | Yük altında ezilmek, bükülmek | Ağırlık karşısında bedenin eğrilmesini iyi yansıtır ancak astronomik veya hasımlık nüanslarını taşımaz. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane’s Arabic-English Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَنُوءُ (Müzâri fiil) | Ezici ağırlığıyla taşınamaz hale gelmek, taşıyanları yere eğip çökertmek | Servetin ve kibrin insan takatini aşan mekanik yığılması bağlamında Karun kıssasında geçer (Kasas [28:76](https://lisan.digital/tr/ayet/28:76.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kesb, irade ve tekellüf-i mâ lâ yutâk | İnsanın takatinin yetmeyeceği sorumluluk veya dünya yükü altına girmesinin ahlaki ve ontolojik sınırları. | İnsanın güç yetiremeyeceği ilahi veya dünyevi yükün taşınamazlığı. |
| Fıkıh | İktisadi tekel ve zekât yükümlülüğü | Biriken servetin anahtarlarının dahi taşınamayacak raddeye gelmesinin mülkiyet ahlakı ve meşru tasarruf sınırlarıyla ilişkisi. | Aşırı sermaye yığılmasının getirdiği toplumsal ve hukuki sorumluluk ağırlığı. |
| Tefsir | Karun kıssası ve belagat tahlili | Âyetteki harf-i cerrin (بِـ) işlevi; anahtarların mı topluluğu çökerttiği yoksa topluluğun mu anahtarlarla zorlandığı tartışması. | İsnad-ı mecâzî ve nesnenin özneye üstün gelerek onu taşıyamaz kılması. |
| Hadis | Yağmur ve gök olayları inancı (istiskâ bi’l-envâ') | Yağmuru batan ve doğan yıldızlara (envâ') nispet etmenin akaid açısından reddi ve tevhid vurgusu. | Cahiliye kozmolojisinden arındırılan tabiat algısı. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk dengesi | Haddini aşan dünyevi yük | Kulun emaneti taşıma kapasitesini felç eden seküler ağırlık | İnsanın fıtri kapasitesini aşan her birikim, onu manevi olarak yere çiviler ve dikilmesini engeller. | Kesin |
| İlmi | Fizik ve statik dengesi | Taşıma kapasitesi aşımı | Sistemin kendi ağırlığı altında çöküşü (statik yorulma) | Direnç noktası aşıldığında yük, taşıyıcıyı dik tutan yapıyı kırarak sistemi çökmeye zorlar. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve güç paylaşımı | Güç yığılması ve istibdat | Bürokratik veya askeri yapıyı felç eden aşırı merkeziyetçilik | Karun örneğinde olduğu gibi sınırsız güç, güçlü bir topluluğu (usbe) dahi taşıyamaz hale getirir. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve sermaye birikimi | Atıl ve ezici servet stoku | Dolaşıma girmeyen sermayenin toplumsal dengeyi çökertmesi | İktisadi gücün tek merkezde anahtar yığınlarına dönüşmesi, serveti fayda aracı olmaktan çıkarıp yüke dönüştürür. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kritik burkulma ve taşıma kapasitesi aşımı (mekanik/statik) | Bir kolon veya taşıyıcı elemanın, eksenel yükün kritik sınırı ($P_{cr}$) aşması sonucu doğruluğunu kaybedip yana doğru bükülerek çökmesi olgusuyla birebir örtüşür. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyolojik anomi ve rol aşırı yüklenmesi (aşırı yük kuramı) | Bireyin veya toplumsal grubun, üzerine binen rollerin, servetin veya sorumlulukların hacmi karşısında işlevsizleşip ahlaki ve kurumsal çöküş yaşamasıdır. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca "ağır gelmek" veya "taşımak" şeklinde yüzeysel bir ağırlık ilişkisine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, sadece nesnel bir ağırlığı değil; güç sahibi, nitelikli bir grubun (أُولِي الْقُوَّةِ) dahi taşırken dengesini yitirdiği, nesnenin özneyi esir alıp büktüğü ontolojik bir çöküş gerilimini ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Karun kıssasındaki tasvir sıradan bir zenginlik abartısı sanılır; oysa âyet, sermaye birikiminin bir noktadan sonra bizzat taşıyıcılarını ezen, onları büküp helake sürükleyen yıkıcı mekanizmasını göstermektedir. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yalnızca bir defa geçmesine rağmen, insan kudreti ile maddi yığılma arasındaki sınırın nerede kırıldığını gösteren eşsiz bir dinamik tasvir sunduğu için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Karun kıssasını anlatan Kasas Suresi 76. ayette ve genel olarak servet, kibir, mülkiyet tutkusu ve güç dengesini konu edinen anlatılarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Malın veya gücün sahibine mutlak üstünlük ve hareket alanı sağladığı yönündeki yanılgıyı yıkar; kontrolsüz birikimin bizzat sahibini taşıyamaz ve dikilemez kıldığını gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Taşıyıcının takatini aşan bir kütlenin, dik durma çabasına rağmen bedeni eğriltmesi, sendiletmesi veya yere çökertmesi.
- Soyut anlam: Kontrolsüz güç ve maddi birikimin, öznenin ahlaki ve fiili iradesini aşarak onu kendi esiri ve kurbanı haline getirmesi.
- Sistematik karşılık: Sistemin taşıma katsayısını aşan yük baskısının, sistemin dengesini bozup çöküş dinamiğini tetiklemesi.
- LaTeX modeli: $$L > C \implies \lim_{t \to t_c} \frac{d\theta}{dt} < 0 \quad \text{ve} \quad \vec{F}_L + \vec{F}_R \to \vec{0}^-$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $L$ sisteme binen toplam yükü, $C$ ise taşıyıcı yapının azami kapasitesini simgeler. Yük kapasiteyi aştığında ($L > C$), kritik çöküş anına ($t_c$) yaklaşırken dik duruş açısının zamana göre değişimi ($\frac{d\theta}{dt}$) negatifleşerek eğilmeyi ve bükülmeyi üretir. Yükün uyguladığı aşağı yönlü kuvvet ($\vec{F}_L$) ile taşıyıcının yukarı yönlü direnç kuvveti ($\vec{F}_R$) arasındaki vektörel denge taşıyıcının aleyhine bozularak çöküş kaçınılmaz hale gelir.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%88%D8%A3/occurrences?meal=IK

### [Kasas 28:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A3/ayet/28:76.md) — لَتَنُوءُ

إِنَّ قَارُونَ كَانَ مِنْ قَوْمِ مُوسَى فَبَغَى عَلَيْهِمْ وَآتَيْنَاهُ مِنَ الْكُنُوزِ مَا إِنَّ مَفَاتِحَهُ لَتَنُوءُ بِالْعُصْبَةِ أُولِي الْقُوَّةِ إِذْ قَالَ لَهُ قَوْمُهُ لَا تَفْرَحْ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْفَرِحِينَ

Meal (IK): Gerçekten Karun; Musa’nın kavminden biriydi. Ama onlara karşı azgınlık etti. Biz, ona; anahtarlarını güçlü bir topluluğun zor taşıdığı hazineler vermiştik. Kavmi ona şöyle demişti: Şımarma, çünkü Allah; şımarıkları sevmez.

## Sözlükler (8)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ناءَ يَنوءُ نَوْءًا: نَهَضَ بِجَهْدٍ ومَشَقَّةٍ. وناءَ: سَقط وهو من الأضداد. ويقال ناءَ بالحِمْلِ، إذا نهض به مُثْقَلاً؛ وناءَ به الحِمْلُ، إذا أثْقَله. والمرأةُ تَنوءُ بها عَجيزَتُها أي تُثْقِلُها، وهي تَنوءُ بعجيزَتِها أي تنهض بها مُثْقَلَةً. وأناءهُ الحِمْلُ، مثل أناعَهُ، أي أثْقَلَهُ وأمالَهُ، كما يقال ذَهبَ به وأذْهَبَهُ بمعنًى. وقوله تعالى: "ما إنَّ مفاتِحَهُ لَتَنوءُ بالعُصْبَةِ". قال الفراء: أي لَتُنيءُ بالعُصبَةِ: تُثْقِلُها. والنَوْءُ: سُقوطُ نَجمٍ من المنازلِ في المغربِ مع الفجرِ وطُلوعُ رِقيبهِ من المشرقِ يُقابلُه من ساعته في كل ليلة إلى ثلاثةَ عشَرَ يوماً، وهكذا كلُّ نجم منها إلى انقضاء السَنَةِ، ما خَلا الجَبهةَ فإنَّ لها أربعة عشر يوماً. قال أبو عبيد: ولم نسمع في النَوْءِ أنه السقوطُ إلا في هذا الموضع. وكانت العرب تضيف الأمطار والرياح والحرَّ والبرد إلى الساقط منها. وقال الأصمعي: إلى الطالع منها في سلطانه، فتقول: مُطِرْنا بِنَوْءٍ كذا. والجمع أنْواءٌ ونُوآنٌ أيضاً.قال حسان بن ثابت:
ويَثْرِبُ تَعْلَمُ أنَّا بـهـاإذا قَحَطَ القَطْرُ نوآنُها
وناوَأتُ الرَّجُلَ مُناوَءةً ونِواءً: عادَيْتُه. يقال: إذا ناوَأتَ الرِجالَ فاصْبرْ. وربَّما لم يهمز وأصله الهمز، لأنه من ناءَ إليك ونُؤْتَ إليه، أي نهض نَهَضْتَ إليه. ابن السكيت: يقال له عِندي ما ساءهُ وناءهُ، أي أثْقَلَهُ، وما يَسوءهُ ويَنوءهُ. وأناءَ اللحمَ يُنيئُهُ إناءةً، إذا لم يُنضجهُ، وقد ناءَ اللحمُ يَنيءُ نَيْاً، فهو لحمٌ نيءٌ بالكسر مثال نيعٌ، بيِّن النُيوءِ والنُيوءةِ. وناءَ الرجلُ: لغةٌ في نَأى إذا بَعُدَ. قال الشاعر:
مَنْ إنْ رآكَ غَنيًّا لانَ جانِبُهوإنْ رآكَ فَقيراً ناءَ واغْتَرَبا

##### Türkçe

ناءَ يَنوءُ نَوْءًا: güçlük ve meşakkat ile kalktı. Ve **ناءَ**: düştü; ve o, zıt anlamlılardandır. Ve denilir: **ناءَ بالحِمْلِ**; onunla yüklü olarak kalktığı zaman. Ve **ناءَ به الحِمْلُ**; onu ağırlaştırdığı zaman. Ve kadın: **تَنوءُ بها عَجيزَتُها**; yani onu ağırlaştırır. Ve o: **تَنوءُ بعجيزَتِها**; yani onunla ağırlaşmış olarak kalkar. Ve **أناءهُ الحِمْلُ**, **أناعَهُ** gibi; yani onu ağırlaştırdı ve eğdi; nitekim “**ذَهبَ به**” ve “**أذْهَبَهُ**” denildiği gibi, bir anlamda. Ve Yüce sözü: “**ما إنَّ مفاتِحَهُ لَتَنوءُ بالعُصْبَةِ**”. Ferrâ dedi: yani “**لَتُنيءُ بالعُصبَةِ**”: onu ağırlaştırır.

Ve **النَوْءُ**: fecr ile birlikte batıda menzillerden bir yıldızın düşmesi ve onun gözetleyicisinin doğudan, her gece, o saatinden itibaren ona karşılık gelecek şekilde, on üç güne kadar doğmasıdır; ve böylece onlardan her yıldız, senenin bitimine kadar; yalnız **الجَبهةَ** müstesna, çünkü onun için on dört gün vardır. Ebû Ubeyd dedi: **النَوْءِ** hakkında, düşüşün olduğu (şeklinde) işitmedik; ancak bu yerde. Ve Araplar yağmurları ve rüzgârları ve sıcağı ve soğuğu, onlardan düşene nispet ederlerdi. Asmaî dedi: (bilakis) onlardan doğana, onun hükümranlığında; böylece der: “**مُطِرْنا بِنَوْءٍ** şöyle.” Çoğulu **أنْواءٌ** ve **نُوآنٌ** da.

Hassân b. Sâbit dedi:
ويَثْرِبُ تَعْلَمُ أنَّا بـهـا
إذا قَحَطَ القَطْرُ نوآنُها

Ve **ناوَأتُ الرَّجُلَ مُناوَءةً ونِواءً**: ona düşmanlık ettim. Denilir: erkeklere **ناوَأتَ** zaman sabret. Ve belki hemzelenmez; aslı hemzedir; çünkü “**ناءَ إليك**” ve “**نُؤْتَ إليه**”dendir; yani kalktın, ona kalktın. İbnü’s-Sikkît: denilir: onun yanında, onu kötü eden ve **ناءهُ** olan şey vardır; yani onu ağırlaştırdı; ve onu kötü eden ve **يَنوءهُ** olan (şey). Ve **أناءَ اللحمَ يُنيئُهُ إناءةً**: onu pişirmediği zaman. Ve **ناءَ اللحمُ يَنيءُ نَيْاً**; o hâlde o, kesre ile **نيءٌ** ettir; **نيعٌ** misali; **النُيوءِ** ve **النُيوءةِ**si açık.

Ve **ناءَ الرجلُ**: uzaklaştı, **نَأى**’da bir dildir. Şair dedi:
مَنْ إنْ رآكَ غَنيًّا لانَ جانِبُهُ
وإنْ رآكَ فَقيراً ناءَ واغْتَرَبا

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن و أ
نؤت بالحمل‏:‏ نهضت به وناء بي الحمل‏:‏ مال بي إلى السقوط‏.‏
والمرأة تنوء بها عجيزتها‏.‏
‏"‏ ما إنّ مفاتحه لتنوء بالعصبة ‏"‏‏.‏
وفلان نوءه متخاذل إذا كان ضعيف النّهض‏.‏
وناوأت الرجل‏:‏ عاديته ومعناه‏:‏ ناهضته للعداوة‏.‏
وناء النّجم‏:‏ سقط وناء‏:‏ طلع‏.‏
ومعه علم الأنواء‏.‏
وما بالبادية أنوأ من فلانٍ‏:‏ أعلم منه بالأنواء‏.‏
وتقول‏:‏ أطفأ الله ضوءك وخطّأ نوءك وهو أن يسقط نجم مع طلوع الفجر ويطلع في حياله نجم على رأس أربعة عشر منزلاً من منازل القمر فيسمّى ذلك السّقوط والطّلوع‏:‏ نوءاً‏.‏

##### Türkçe

ن و أ
**نؤت بالحمل**: onunla doğruldum; ve **ناء بي الحمل**: beni düşmeye meylettirdi.
Ve kadın, kalçası onu ağırlaştırır.
"Onun anahtarları, mutlaka **بالعصبة**’yi ağırlaştırır."
Ve falanın **نوءه**’si gevşektir; kalkışı zayıf olduğu zaman.
**وناوأت الرجل**: ona düşmanlık ettim; ve onun mânası: düşmanlık için onunla karşılıklı doğruldum.
Ve **ناء النّجم**: düştü; ve **ناء**: doğdu.
Ve onunla birlikte **علم الأنواء** vardır.
Ve bozkırda falandan daha **أنوأ** yoktur: **الأنواء**’yı ondan daha iyi bilendir.
Ve dersin: Allah ışığını söndürsün ve **نوءك**’ni hatalı kılsın; o da şudur: fecrin doğmasıyla bir yıldız düşer ve onun hizasında, ayın menzillerinden on dört menzilin başında bir yıldız doğar; işte o düşüş ve doğuşa: **نوءاً** denir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ناءَ بِحِمْلِه يَنُوءُ نَوْءاً وتَنْوَاءً: نَهَضَ بجَهْد ومَشَقَّةٍ. وقيل: أُثْقِلَ فسقَطَ، فهو من الأَضداد. وكذلك نُؤْتُ به. ويقال: ناءَ بالحِمْل إِذا نَهَضَ به مُثْقَلاً. وناءَ به الحِملُ إِذا أَثْقَلَه. والمرأَة تَنُوءُ بها عَجِيزَتُها أَي تُثْقِلُها، وهي تَنُوءُ بِعَجِيزَتِها أَي تَنْهَضُ بها مُثْقلةً. وناءَ به الحِمْلُ وأَناءَه مثل أَناعَه: أَثْقَلَه وأَمالَه، كما يقال ذهَبَ به وأَذْهَبَه، بمعنى. وقوله تعالى: ما إِنَّ مَفاتِحَه لَتَنُوءُ بالعُصْبةِ أُولي القُوَّةٍ. قال: نُوْءُها بالعُصْبةِ أَنْ تُثْقِلَهم. والمعنى إِنَّ مَفاتِحَه لَتَنُوءُ بالعُصْبةِ أَي تُمِيلُهم مِن ثِقَلِها، فإِذا أَدخلت الباءَ قلت تَنُوءُ بهم، كما قال اللّه تعالى: آتُوني أُفْرِغْ عَليْه قِطْراً. والمعنى ائْتُوني بقِطْرٍ أُفْرِغْ عليه، فإِذا حذفت الباءَ زدْتَ على الفعل في أَوله. قال الفرّاءُ: وقد قال رجل من أَهل العربية: \<ص:175>
 ما إِنَّ العُصْبةَ لَتَنُوءُ بِمفاتِحِه، فَحُوِّلَ الفِعْلُ إِلى الـمَفاتِحِ، كما قال الراجز: إِنَّ سِراجاً لَكَرِيمٌ مَفْخَرُهْ،
تَحْلى بهِ العَيْنُ، إِذا ما تَجْهَرُهْ
وهو الذي يَحْلى بالعين، فإِن كان سُمِعَ آتوا بهذا، فهو وَجْه، وإِلاَّ فإِن الرجُلَ جَهِلَ المعنى. قال الأَزهري: وأَنشدني بعض العرب: حَتَّى إِذا ما التَأَمَتْ مَواصِلُهْ، *  وناءَ، في شِقِّ الشِّمالِ، كاهِلُهْ يعني الرَّامي لـما أَخَذَ القَوْسَ ونَزَعَ مالَ عَلَيْها. قال: ونرى أَنَّ قول العرب ما ساءَكَ وناءَكَ: من ذلك، إِلاَّ أَنه أَلقَى الأَلفَ لأَنه مُتْبَعٌ لِساءَكَ، كما قالت العرب: أَكَلْتُ طَعاماً فهَنَأَني ومَرَأَني، معناه إِذا أُفْرِدَ أَمْرَأَني فحذف منه الأَلِف لـما أُتْبِعَ ما ليس فيه الأَلِف، ومعناه: ما ساءَكَ وأَناءَكَ. وكذلك: إِنِّي لآتِيهِ بالغَدايا والعَشايا، والغَداةُ لا تُجمع على غَدايا. وقال الفرَّاءُ: لَتُنِيءُ بالعُصْبةِ: تُثْقِلُها، وقال:
إِنِّي، وَجَدِّك، لا أَقْضِي الغَرِيمَ، وإِنْ *  حانَ القَضاءُ، وما رَقَّتْ له كَبِدِي إِلاَّ عَصا أَرْزَنٍ، طارَتْ بُرايَتُها، *  تَنُوءُ ضَرْبَتُها بالكَفِّ والعَضُدِ أَي تُثْقِلُ ضَرْبَتُها الكَفَّ والعَضُدَ. وقالوا: له عندي ما سَاءَه وَناءَه أَي أَثْقَلَه وما يَسُوءُه ويَنُوءُه. قال بعضهم: أَراد ساءَه وناءَه وإِنما قال ناءَه، وهو لا يَتَعدَّى، لأَجل ساءَه، فهم إِذا أَفردوا قالوا أَناءَه، لأَنهم إِنما قالوا ناءَه، وهو لا يتعدَّى لمكان سَاءَه ليَزْدَوِجَ الكلام. والنَّوْءُ: النجم إِذا مال للمَغِيب، والجمع أَنْواءٌ ونُوآنٌ، حكاه ابن جني، مثل عَبْد وعُبْدانٍ وبَطْنٍ وبُطْنانٍ. قال حسان بن ثابت، رضي اللّه عنه: ويَثْرِبُ تَعْلَمُ أَنـَّا بِها، *  إِذا قَحَطَ الغَيْثُ، نُوآنُها وقد ناءَ نَوْءاً واسْتَناءَ واسْتَنْأَى، الأَخيرة على القَلْب. قال: يَجُرُّ ويَسْتَنْئِي نَشاصاً، كأَنَّه *  بِغَيْقةَ، لَـمَّا جَلْجَلَ الصَّوْتَ، جالِبُ قال أَبو حنيفة: اسْتَنْأَوُا الوَسْمِيَّ: نَظَرُوا إِليه، وأَصله من النَّوْءِ، فقدَّم الهمزةَ. وقول ابن أَحمر: الفاضِلُ، العادِلُ، الهادِي نَقِيبَتُه،  * والـمُسْتَناءُ، إِذا ما يَقْحَطُ الـمَطَرُ الـمُسْتَنَاءُ: الذي يُطْلَبُ نَوْءُه. قال أَبو منصور: معناه الذي يُطْلَبُ رِفْدُه. وقيل: معنى النَّوْءِ سُقوطُ نجم من الـمَنازِل في المغرب مع الفجر وطُلوعُ رَقِيبه، وهو نجم آخر يُقابِلُه، من ساعته في المشرق، في كل ليلة إِلى ثلاثة عشر يوماً. وهكذا كلُّ نجم منها إِلى انقضاءِ السنة، ما خلا الجَبْهةَ، فإِن لها أَربعة عشر يوماً، فتنقضِي جميعُها مع انقضاءِ السنة. قال: وإِنما سُمِّيَ نَوْءاً لأَنَّه إِذا سقط الغارِبُ ناءَ الطالِعُ، وذلك الطُّلوع هو النَّوْءُ. وبعضُهم يجعل النَّوْءَ السقوط، كأَنه من الأَضداد. قال أَبو عبيد: ولم يُسْمع في النَّوْءِ أَنه السُّقوط إِلا في هذا الموضع، وكانت العرب تُضِيفُ الأَمْطار والرِّياح والحرَّ والبرد إِلى الساقط منها. وقال \<ص:176>
 الأَصمعي: إِلى الطالع منها في سلطانه، فتقول مُطِرْنا بِنَوْءِ كذا، وقال أَبو حنيفة: نَوْءُ النجم: هو أَوَّل سقوط يُدْرِكُه بالغَداة، إِذا هَمَّت الكواكِبُ بالـمُصُوحِ، وذلك في بياض الفجر الـمُسْتَطِير. التهذيب: ناءَ النجمُ يَنْوءُ نَوْءاً إِذا سقَطَ. وفي الحديث: ثلاثٌ من أَمْرِ الجاهِليَّةِ: الطَّعْنُ في الأَنْسَابِ والنِّياحةُ والأَنْواءُ. قال أَبو عبيد: الأَنواءُ ثمانية وعشرون نجماً معروفة الـمَطالِع في أزْمِنةِ السنة كلها من الصيف والشتاء والربيع والخريف، يسقط منها في كل ثلاثَ عَشْرة ليلة نجمٌ في المغرب مع طلوع الفجر، ويَطْلُع آخَرُ يقابله في المشرق من ساعته، وكلاهما معلوم مسمى، وانقضاءُ هذه الثمانية وعشرين كلها مع انقضاءِ السنة، ثم يرجع الأَمر إِلى النجم الأَوّل مع استئناف السنة المقبلة. وكانت العرب في الجاهلية إِذا سقط منها نجم وطلع آخر قالوا: لا بد من أَن يكون عند ذلك مطر أَو رياح، فيَنْسُبون كلَّ غيث يكون عند ذلك إِلى ذلك النجم، فيقولون: مُطِرْنا بِنَوْءِ الثُرَيَّا والدَّبَرانِ والسِّماكِ. والأَنْوَاءُ واحدها نَوْءٌ. قال: وإِنما سُمِّيَ نَوْءاً لأَنه إِذا سَقَط الساقِط منها بالمغرب ناءَ الطالع بالمشرق يَنُوءُ نَوْءاً أَي نَهَضَ وطَلَعَ، وذلك النُّهُوض هو النَّوْءُ، فسمي النجم به، وذلك كل ناهض بِثِقَلٍ وإِبْطَاءٍ، فإنه يَنُوءُ عند نُهوضِه، وقد يكون النَّوْءُ السقوط. قال: ولم أسمع أَنَّ النَّوْءَ السقوط إِلا في هذا الموضع. قال ذو الرمة:
تَنُوءُ بِأُخْراها، فَلأْياً قِيامُها؛ *  وتَمْشِي الهُوَيْنَى عن قَرِيبٍ فَتَبْهَرُ معناه: أَنَّ أُخْراها، وهي عَجيزَتُها، تُنِيئُها إِلى الأَرضِ لِضخَمِها وكَثْرة لحمها في أَرْدافِها. قال: وهذا تحويل للفعل أَيضاً. وقيل: أَراد بالنَّوْءِ الغروبَ، وهو من الأَضْداد. قال شمر: هذه الثمانية وعشرون، التي أَراد أَبو عبيد، هي منازل القمر، وهي معروفة عند العرب وغيرهم من الفُرْس والروم والهند لم يختلفوا في أَنها ثمانية وعشرون، ينزل القمر كل ليلة في منزلة منها. ومنه قوله تعالى: والقَمَرَ قَدَّرْناه مَنازِلَ. قال شمر: وقد رأَيتها بالهندية والرومية والفارسية مترجمة. قال: وهي بالعربية فيما أَخبرني به ابن الأَعرابي: الشَّرَطانِ، والبَطِينُ، والنَّجْمُ، والدَّبَرانُ، والهَقْعَةُ، والهَنْعَةُ، والذِّراع، والنَّثْرَةُ، والطَّرْفُ، والجَبْهةُ، والخَراتانِ، والصَّرْفَةُ، والعَوَّاءُ، والسِّماكُ، والغَفْرُ، والزُّبانَى، والإِكْليلُ، والقَلْبُ، والشَّوْلةُ، والنَّعائمُ، والبَلْدَةُ، وسَعْدُ الذَّابِحِ، وسَعْدُ بُلَعَ، وسَعْدُ السُّعُود، وسَعْدُ الأَخْبِيَةِ، وفَرْغُ الدَّلْو المُقَدَّمُ، وفَرْغُ الدَّلْوِ الـمُؤَخَّرُ، والحُوتُ. قال: ولا تَسْتَنِيءُ العَرَبُ بها كُلِّها إِنما تذكر بالأَنْواءِ بَعْضَها، وهي معروفة في أَشعارهم وكلامهم. وكان ابن الأَعرابي يقول: لا يكون نَوْءٌ حتى يكون معه مَطَر، وإِلا فلا نَوْءَ.قال أَبو منصور: أَول المطر: الوَسْمِيُّ، وأَنْواؤُه العَرْقُوتانِ الـمُؤَخَّرتانِ. قال أَبو منصور: هما الفَرْغُ الـمُؤَخَّر ثم الشَّرَطُ ثم الثُّرَيَّا ثم الشَّتَوِيُّ، وأَنْواؤُه الجَوْزاءُ، ثمَّ الذِّراعانِ، ونَثْرَتُهما، ثمَّ الجَبْهةُ، وهي آخِر الشَّتَوِيِّ، وأَوَّلُ الدَّفَئِيّ والصَّيْفِي، ثم الصَّيْفِيُّ، وأَنْواؤُه السِّماكانِ الأَوَّل الأَعْزَلُ، والآخرُ الرَّقيبُ، وما بين السِّماكَيْنِ صَيف، وهو نحو من أَربعين يوماً، ثمَّ الحَمِيمُ، وهو نحو من عشرين ليلة عند طُلُوعِ \<ص:177>
الدَّبَرانِ، وهو بين الصيفِ والخَرِيفِ، وليس له نَوْءٌ، ثمَّ الخَرِيفِيُّ وأَنْواؤُه النَّسْرانِ، ثمَّ الأَخْضَرُ، ثم عَرْقُوتا الدَّلْوِ الأُولَيانِ. قال أَبو منصور: وهما الفَرْغُ الـمُقَدَّمُ. قال: وكلُّ مطَر من الوَسْمِيِّ إِلى الدَّفَئِيِّ ربيعٌ. وقال الزجاج في بعض أَمالِيهِ وذَكر قَوْلَ النبي، صلى اللّه عليه وسلم: مَنْ قال سُقِينا بالنَّجْمِ فقد آمَنَ بالنَّجْم وكَفَر باللّهِ، ومن قال سَقانا اللّهُ فقد آمَنَ باللهِ وكَفَر بالنَّجْمِ. قال: ومعنى مُطِرْنا بِنَوْءِ كذا، أَي مُطِرْنا بطُلوع نجم وسُقُوط آخَر. قال: والنَّوْءُ على الحقيقة سُقُوط نجم في الـمَغْرِب وطُلوعُ آخَرَ في المشرق، فالساقِطةُ في المغرب هي الأَنْواءُ، والطالِعةُ في المشرق هي البَوارِحُ. قال، وقال بعضهم: النَّوْءُ ارْتِفاعُ نَجْمٍ من المشرق وسقوط نظيره في المغرب، وهو نظير القول الأَوَّل، فإِذا قال القائل مُطِرْنا بِنَوْءِ الثرَيَّا، فإِنما تأْويله أَنـَّه ارتفع النجم من المشرق، وسقط نظيره في المغرب، أَي مُطِرْنا بما ناءَ به هذا النَّجمُ. قال: وإِنما غَلَّظَ النبيُّ، صلى اللّه عليه وسلم، فيها لأَنَّ العرب كانت تزعم أَن ذلك المطر الذي جاءَ بسقوطِ نَجْمٍ هو فعل النجم، وكانت تَنْسُبُ المطر إِليه، ولا يجعلونه سُقْيا من اللّه، وإِن وافَقَ سقُوطَ ذلك النجم المطرُ يجعلون النجمَ هو الفاعل، لأَن في الحديث دَلِيلَ هذا، وهو قوله: مَن قال سُقِينا بالنَّجْمِ فقد آمَنَ بالنَّجْم وكَفَرَ باللّهِ. قال أَبو إِسحق: وأَما من قال مُطِرْنا بُنَوْءِ كذا وكذا ولم يُرِدْ ذلك المعنى ومرادُه أَنـَّا مُطِرْنا في هذا الوقت، ولم يَقْصِدْ إِلى فِعْل النجم، فذلك، واللّه أَعلم، جائز، كما جاءَ عن عُمَر، رضي اللّه عنه، أَنـَّه اسْتَسْقَى بالـمُصَلَّى ثم نادَى العباسَ: كم بَقِيَ مِن نَوْءِ الثُرَيَّا؟ فقال: إِنَّ العُلماءَ بها يزعمون أَنها تَعْتَرِضُ في الأُفُقِ سَبْعاً بعد وقُوعِها، فواللّهِ ما مَضَتْ تلك السَّبْعُ حتى غِيثَ الناسُ، فإِنما أَراد عمر، رضي اللّه تعالى عنه، كم بَقِيَ من الوقت الذي جرت به العادة أَنـَّه إِذا تَمَّ أَتَى اللّهُ بالمطر. قال ابن الأَثير: أَمـَّا مَنْ جَعلَ الـمَطَر مِنْ فِعْلِ اللّهِ تعالى، وأَراد بقوله مُطِرْنا بِنَوْءِ كذا أَي في وَقْت كذا، وهو هذا النَّوْءُ الفلاني، فإِن ذلك جائز أَي إِن اللّهَ تعالى قد أَجْرَى العادة أَن يأْتِيَ الـمَطَرُ في هذه الأَوقات. قال: ورَوى عَليٌّ، رضي اللّه عنه، عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، أَنـَّه قال في قوله تعالى: وتَجْعَلُون رِزْقَكم أَنـَّكم تُكَذِّبُونَ؛ قال: يقولون مُطِرْنا بنوءِ كذا وكذا. قال أَبو منصور: معناه: وتَجْعَلُون شُكْرَ رِزْقِكم، الذي رَزَقَكُمُوه اللّهُ، التَّكْذِيبَ أَنـَّه من عندِ الرَّزَّاقِ، وتجعلون الرِّزْقَ من عندِ غيرِ اللّهِ، وذلك كفر؛ فأَمـَّا مَنْ جَعَلَ الرِّزْقَ مِن عِندِ اللّهِ، عز وجل، وجَعَل النجمَ وقْتاً وقَّتَه للغَيْثِ، ولم يَجعلْه الـمُغِيثَ الرَّزَّاقَ، رَجَوْتُ أَن لا يكون مُكَذِّباً، واللّه أَعلم. قال: وهو معنى ما قاله أَبو إِسحق وغيره من ذوي التمييز. قال أَبو زيد: هذه الأَنْواءُ في غَيْبوبة هذه النجوم. قال أَبو منصور: وأَصل النَّوْءِ: الـمَيْلُ في شِقٍّ. وقيل لِمَنْ نَهَضَ بِحِمْلِهِ: ناءَ به، لأَنـَّه إِذا نَهَضَ به، وهو ثَقِيلٌ، أَناءَ الناهِضَ أَي أَماله. وكذلك النَّجْمُ، إِذا سَقَطَ، مائلٌ نحوَ مَغِيبه الذي يَغِيبُ فيه، وفي بعض نسخ الإِصلاح: ما بِالبادِيَةِ أَنْوَأُ من فلان، أَي أَعْلَمُ بأَنْواءِ النُّجوم منه، ولا فعل له. وهذا أَحد ما جاءَ من هذا الضرب من غير أَن يكون له فِعْلٌ، وإِنما هو من باب أَحْنَكِ الشَّاتَيْنِ وأَحْنَكِ البَعِيرَيْنِ. \<ص:178>
قال أَبو عبيد: سئل ابن عبَّاس، رضي اللّه عنهما، عن رجل جَعَلَ أَمْرَ امْرَأَتِه بِيَدِها، فقالت له: أَنت طالق ثلاثاً، فقال ابن عَبَّاس: خَطَّأَ اللّهُ نَوْءَها أَلاّ طَلَّقَتْ نَفْسها ثلاثاً. قال أَبو عبيد: النَّوْءُ هو النَّجْم الذي يكون به المطر، فَمن هَمَز الحرف أَرادَ الدُّعاءَ عليها أَي أَخْطَأَها الـمَطَرُ، ومن قال خطَّ اللّهُ نَوْءَها جَعَلَه من الخَطِيطَةِ. قال أَبو سعيد: معنى النَّوْءِ النُّهوضُ لا نَوْءُ المطر، والنَّوْءُ نُهُوضُ الرَّجل إِلى كلِّ شيءٍ يَطْلُبه، أَراد: خَطَّأَ اللّهُ مَنْهَضَها ونَوْءَها إِلى كلِّ ما تَنْوِيه، كما تقول: لا سَدَّدَ اللّهُ فلاناً لـما يَطْلُب، وهي امرأَة قال لها زَوْجُها: طَلِّقي نَفْسَكِ، فقالت له: طَلَّقْتُكَ، فلم يَرَ ذلك شيئاً، ولو عَقَلَتْ لَقالَتْ: طَلَّقْتُ نَفْسِي.
وروى ابن الأَثير هذا الحديثَ عن عُثمانَ، وقال فيه: إِنَّ اللّهَ خَطَّأَ نَوْءَها أَلاَّ طَلَّقَتْ نَفْسَها. وقال في شرحه: قيل هو دُعاءٌ عليها، كما يقال: لا سَقاه اللّه الغَيْثَ، وأَراد بالنَّوْءِ الذي يَجِيءُ فيه الـمَطَر. وقال الحربي: هذا لا يُشْبِهُ الدُّعاءَ إِنما هو خبر، والذي يُشْبِهُ أَن يكون دُعاءً حَدِيثُ ابن عَبَّاسٍ، رضي اللّه عنهما: خَطَّأَ اللّهُ نَوْءَها، والمعنى فيهما لو طَلَّقَتْ نَفْسَها لوقع الطَّلاق، فحيث طَلَّقَتْ زوجَها لم يَقَعِ الطَّلاقُ، وكانت كمن يُخْطِئُه النَّوْءُ، فلا يُمْطَر. وناوَأْتُ الرَّجُلَ مُناوَأَةً ونِوَاءً: فاخَرْتُه وعادَيْتُه. يقال: إِذا ناوَأْتَ الرجلَ فاصْبِرْ، وربما لم يُهمز وأَصله الهمز، لأَنـَّه من ناءَ إِلَيْكَ ونُؤْتَ إِليه أَي نَهَضَ إِليكَ وَنهَضْتَ إِليه. قال الشاعر: إِذا أَنْتَ ناوَأْتَ الرِّجالَ، فَلَمْ تَنُؤْ *  بِقَرْنَيْنِ، غَرَّتْكَ القُرونُ الكَوامِلُ ولا يَسْتَوِي قَرْنُ النِّطاحِ، الذي به *  تَنُوءُ، وقَرْنٌ كُلَّما نُؤْتَ مائِلُ والنَّوْءُ والـمُناوَأَةُ: الـمُعاداةُ. وفي الحديث في الخيل: ورجُلٌ رَبَطَها فَخْراً ورِياءً ونِوَاءً لأَهل الإِسلام، أَي مُعاداةً لهم. وفي الحديث: لا تَزالُ طائفةٌ من أُمـّتي ظاهرينَ على مَن ناوَأَهم؛ أَي ناهَضَهم وعاداهم.

##### Türkçe

**ناءَ بِحِمْلِه** **يَنُوءُ** **نَوْءاً** ve **تَنْوَاءً**: çabayla ve meşakkatle kalktı. Ve denildi ki: ağırlaştırıldı da düştü; o hâlde o zıt anlamlılardandır. Aynı şekilde: **نُؤْتُ به**. Ve denilir: **ناءَ بالحِمْل**; eğer onunla ağırlaşmış olarak kalkarsa. Ve **ناءَ به الحِمْلُ**; eğer onu ağırlaştırırsa.

Ve kadın, **تَنُوءُ بها عَجِيزَتُها**; yani onu ağırlaştırır. Ve o, **تَنُوءُ بِعَجِيزَتِها**; yani ağırlaşmış olarak onunla kalkar. Ve **ناءَ به الحِمْلُ** ve **أَناءَه**; **أَناعَه** gibi: onu ağırlaştırdı ve eğdi; nitekim “**ذهَبَ به** ve **أَذْهَبَه**” denilir, anlamca.

Ve Yüce sözü: “**ما إِنَّ مَفاتِحَه لَتَنُوءُ بالعُصْبةِ أُولي القُوَّةٍ**.”
Dedi ki: onun **نُوْءُها بالعُصْبةِ**’si, onları ağırlaştırmasıdır. Ve anlam: “Şüphesiz onun anahtarları, **لَتَنُوءُ بالعُصْبةِ**”; yani ağırlığından onları eğer; artık **باء**’yı soktuğun zaman “**تَنُوءُ بهم**” dersin; nitekim Allah تعالى şöyle dedi: “**آتُوني أُفْرِغْ عَليْه قِطْراً**.” Ve anlam: “Bana **بقِطْرٍ** getirin, onun üzerine dökeyim”; artık **باء**’yı kaldırdığın zaman fiile başında bir ziyade yapmış olursun. Ferrâ dedi ki: Arapçadan bir adam şöyle demiştir:

\<ص:175>
“Şüphesiz topluluk, onun anahtarlarıyla **لَتَنُوءُ**”; böylece fiil anahtarlara çevrilmiştir; nitekim recez söyleyen şöyle dedi:
“Şüphesiz bir kandil, övüncü pek kerimdir,
Göz onunla süslenir, ne zaman onu açığa vursan.”
Oysa gözle süslenen odur; artık eğer “**آتوا**” ile bu işitilmişse, bu bir veçhedir; değilse, adam anlamı bilmemiştir. Ezherî dedi ki: Bana bazı Araplar şu beyti okudu:
“Ta ki eklemleri birleştiği vakit, * ve **ناءَ**, sol tarafın yarığında, omzu”
Yani okçu; yayı aldığı ve çektiği zaman ona meyletti. Dedi ki: Ve görürüz ki Arapların “**ما ساءَكَ وناءَكَ**” sözü de bundandır; ancak o, **ألف**’i attı; çünkü o, **ساءَكَ**’a tâbidir; nitekim Araplar şöyle dedi: “Bir yemek yedim de o bana **هَنَأَني** ve **مَرَأَني** oldu”; bunun anlamı, tek başına getirildiğinde “**أَمْرَأَني**”dir; sonra, içinde **ألف** bulunmayan şeye tâbi kılındığı için ondan **ألف**’i sildi. Ve anlamı: “**ما ساءَكَ وأَناءَكَ**”dır. Aynı şekilde: “Şüphesiz ben ona **بالغَدايا والعَشايا** ile gelirim”; hâlbuki **الغَداةُ** “**غَدايا**” üzerine çoğul yapılmaz. Ferrâ dedi ki: “**لَتُنِيءُ بالعُصْبةِ**”: onu ağırlaştırır. Ve dedi ki:
“Şüphesiz ben, senin deden hakkı için, borçluyu ödemem; isterse * ödeme vakti gelsin, ve ciğerim ona yumuşamış olmasın,
Ancak bir **أَرْزَنٍ** sopası; yongası uçmuştur, * onun darbesi avuç ve pazuyla **تَنُوءُ**”
Yani onun darbesi avucu ve pazuyu ağırlaştırır. Ve dediler: “Onun yanında bende, onu kötüleyecek ve onu ağırlaştıracak şey vardır”; yani onu ağırlaştıran ve onu kötüleyen ve onu ağırlaştıran şey. Bazıları dedi ki: “**ساءَه وناءَه**”i kastetti; ancak “**ناءَه**” dedi; hâlbuki o geçişli olmaz; **ساءَه** sebebiyle. Onlar tek başına söylediklerinde “**أَناءَه**” derler; çünkü onlar “**ناءَه**”i, geçişli olmadığı hâlde, **ساءَه**’ın yeri için, söz ikileşsin diye söylediler.

Ve **النَّوْءُ**: yıldız; batışa doğru meylettiği zaman. Çoğulu **أَنْواءٌ** ve **نُوآنٌ**dur; bunu İbn Cinnî nakletti; **عَبْد** ve **عُبْدانٍ**, **بَطْنٍ** ve **بُطْنانٍ** gibi. Hassân b. Sâbit, Allah ondan razı olsun, dedi ki:
“Ve Yesrib bilirsin ki biz oradayız, * yağmur kıtlaştığı zaman, onun **نُوآنُها**’sı”
Ve o, **ناءَ نَوْءاً**; ve **اسْتَناءَ**; ve **اسْتَنْأَى** yaptı; sonuncusu kalb üzerinedir. Dedi ki:
“Çeker ve **يَسْتَنْئِي** bir yükseltiyi; sanki o * bir çalılıkta, ses çınladığı vakit, bir sürücüdür”
Ebû Hanîfe dedi ki: “**اسْتَنْأَوُا الوَسْمِيَّ**”: ona baktılar; aslı **النَّوْءِ**’dendir; hemzeyi öne aldı. Ve İbn Ahmer’in sözü:
“Faziletli, adil, hidayet edici; tabiatı seçkindir, * ve **الـمُسْتَناءُ**, yağmur kıtlaştığı vakit”
**الـمُسْتَنَاءُ**: **نَوْءُه**’u istenen kimse. Ebû Mansûr dedi ki: anlamı, yardımı istenen kimsedir. Ve denildi ki: **النَّوْءِ**’nün anlamı, fecr ile birlikte batıda menzillerden bir yıldızın düşmesi ve onun rakibinin doğmasıdır; o, ona karşılık gelen başka bir yıldızdır; aynı saatinde doğuda; her gece on üç güne kadar. Ve böylece onlardan her yıldız, yılın bitimine kadar; **الجَبْهةَ** hariç; çünkü onun on dört günü vardır; böylece hepsi yılın bitimiyle biter. Dedi ki: Ona ancak **نَوْءاً** adı verildi; çünkü batıcı düştüğü zaman doğucu **ناءَ** eder; ve o doğuş, **النَّوْءُ**dur. Bazıları **النَّوْءَ**’ü düşüş kılar; sanki o zıt anlamlılardandır. Ebû Ubeyd dedi ki: **النَّوْءِ**’nde onun düşüş olduğu, ancak bu yerde işitilmiştir; ve Araplar yağmurları, rüzgârları, sıcağı ve soğuğu, onlardan düşene nispet ederdi. Ve

\<ص:176>
Asmaî dedi ki: onlardan doğana, onun saltanatında; böylece “**مُطِرْنا بِنَوْءِ كذا**” dersin. Ebû Hanîfe dedi ki: yıldızın **نَوْءُ**’ü, sabahleyin yakaladığı ilk düşüştür; yıldızlar **بالـمُصُوحِ**’a niyetlendiği zaman; bu, yayılan fecrin beyazlığındadır. Tehzîb: **ناءَ النجمُ يَنْوءُ نَوْءاً**; eğer düştüyse. Ve hadiste: “Câhiliye işinden üç şey: neseblere dil uzatma, ağıt yakma ve **الأَنْواءُ**.” Ebû Ubeyd dedi ki: **الأَنواءُ**, yılın bütün zamanlarında—yaz, kış, ilkbahar, sonbahar—bilinen doğuş yerlerine sahip yirmi sekiz yıldızdır; onlardan her on üç gecede bir yıldız, fecrin doğuşuyla batıda düşer; ve ona karşılık bir başkası, aynı saatinde doğuda doğar; ikisi de bilinen, adlandırılmıştır. Bu yirmi sekizin hepsinin tamamlanması, yılın tamamlanmasıyladır; sonra iş, gelecek yılın yeniden başlamasıyla ilk yıldıza döner. Araplar câhiliyede, onlardan bir yıldız düşüp bir başkası doğduğu zaman derlerdi ki: mutlaka o sırada bir yağmur yahut rüzgâr olur; böylece o sırada olan her yağmuru o yıldıza nispet ederlerdi; “**مُطِرْنا بِنَوْءِ الثُرَيَّا** ve **الدَّبَرانِ** ve **السِّماكِ**” derlerdi. **الأَنْوَاءُ**’nun teki **نَوْءٌ**dur.
Dedi ki: Ona ancak **نَوْءاً** adı verildi; çünkü onlardan düşen batıda düştüğü zaman, doğan doğuda **ناءَ** eder; **يَنُوءُ نَوْءاً**; yani kalktı ve doğdu; ve o kalkış **النَّوْءُ**dur; böylece yıldız onunla adlandırıldı. Ve bu, her ağır ve yavaş kalkandır; çünkü o, kalkışında **يَنُوءُ** eder. Ve **النَّوْءُ** düşüş de olabilir. Dedi ki: **النَّوْءَ**’ün düşüş olduğu, ancak bu yerde işitilmiştir. Zü’r-Rumme dedi ki:
“Arka tarafıyla **تَنُوءُ** eder; böylece kalkışı ağır ağırdır; * ve yakın bir yerden yavaşça yürür de nefesi kesilir”
Anlamı: onun arka tarafı—ki o **عَجيزَتُها**’dır—büyüklüğü ve kalçasındaki etin çokluğu sebebiyle onu yere doğru ağırlaştırır. Dedi ki: Bu, fiilin çevrilmesidir, ayrıca. Ve denildi ki: **النَّوْءِ** ile batışı kastetti; o zıt anlamlılardandır. Şemr dedi ki: Ebû Ubeyd’in kastettiği bu yirmi sekiz, ayın menzilleridir; Araplar ve başkaları—Farslar, Rumlar, Hindliler—katında bilinir; onların yirmi sekiz olduğunda ihtilaf etmediler; ay her gece onlardan bir menzile iner. Ondandır Yüce sözü: “**والقَمَرَ قَدَّرْناه مَنازِلَ**.” Şemr dedi ki: Onları Hintçe, Rumca ve Farsça tercüme edilmiş olarak gördüm. Dedi ki: Ve Arapça olarak, İbnü’l-A‘râbî’nin bana haber verdiğine göre: **الشَّرَطانِ**، **والبَطِينُ**، **والنَّجْمُ**، **والدَّبَرانُ**، **والهَقْعَةُ**، **والهَنْعَةُ**، **والذِّراع**، **والنَّثْرَةُ**، **والطَّرْفُ**، **والجَبْهةُ**، **والخَراتانِ**، **والصَّرْفَةُ**، **والعَوَّاءُ**، **والسِّماكُ**، **والغَفْرُ**، **والزُّبانَى**، **والإِكْليلُ**، **والقَلْبُ**، **والشَّوْلةُ**، **والنَّعائمُ**، **والبَلْدَةُ**، **وسَعْدُ الذَّابِحِ**، **وسَعْدُ بُلَعَ**، **وسَعْدُ السُّعُود**، **وسَعْدُ الأَخْبِيَةِ**، **وفَرْغُ الدَّلْو المُقَدَّمُ**، **وفَرْغُ الدَّلْوِ الـمُؤَخَّرُ**، **والحُوتُ**. Dedi ki: Araplar onların hepsiyle **تَسْتَنِيءُ** etmez; ancak **الأَنْواءِ** ile onların bir kısmını anar; ve onlar şiirlerinde ve sözlerinde bilinir. Ve İbnü’l-A‘râbî derdi ki: yanında yağmur olmadıkça **نَوْءٌ** olmaz; yoksa **نَوْءَ** yoktur. Ebû Mansûr dedi ki: Yağmurun ilki: **الوَسْمِيُّ**; ve onun **أَنْواؤُه**’u: **العَرْقُوتانِ الـمُؤَخَّرتانِ**. Ebû Mansûr dedi ki: onlar **الفَرْغُ الـمُؤَخَّر** sonra **الشَّرَطُ** sonra **الثُّرَيَّا** sonra **الشَّتَوِيُّ**’dür; ve onun **أَنْواؤُه**’u: **الجَوْزاءُ**; sonra **الذِّراعانِ** ve onların **نَثْرَتُهما**’sı; sonra **الجَبْهةُ**; o, **الشَّتَوِيِّ**’nin sonu ve **الدَّفَئِيّ** ile **الصَّيْفِي**’nin başıdır; sonra **الصَّيْفِيُّ**; ve onun **أَنْواؤُه**’u: **السِّماكانِ**; ilki **الأَعْزَلُ**, diğeri **الرَّقيبُ**; ve iki **السِّماك** arasındaki yazdır; o, yaklaşık kırk gündür; sonra **الحَمِيمُ**; o, **الدَّبَرانِ**’ın doğuşunda yaklaşık yirmi gecedir; o, yaz ile sonbahar arasındadır; onun **نَوْءٌ**’ü yoktur; sonra **الخَرِيفِيُّ**

\<ص:177>
ve onun **أَنْواؤُه**’u: **النَّسْرانِ**; sonra **الأَخْضَرُ**; sonra **عَرْقُوتا الدَّلْوِ الأُولَيانِ**. Ebû Mansûr dedi ki: onlar **الفَرْغُ الـمُقَدَّمُ**’dır. Dedi ki: **الوَسْمِيِّ**’den **الدَّفَئِيِّ**’ye kadar her yağmur bahardır. Zecâc, bazı emâlîsinde, Peygamberin—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—şu sözünü zikretti: “Kim ‘**سُقِينا بالنَّجْمِ**’ derse, yıldıza iman etmiş ve Allah’ı inkâr etmiş olur; kim ‘Bize Allah su verdi’ derse, Allah’a iman etmiş ve yıldızı inkâr etmiş olur.” Dedi ki: “**مُطِرْنا بِنَوْءِ كذا**”nın anlamı: bir yıldızın doğuşu ve bir başkasının düşüşüyle yağmurlandık. Dedi ki: **النَّوْءُ** hakikatte, batıda bir yıldızın düşmesi ve doğuda bir başkasının doğmasıdır; böylece batıda düşenler **الأَنْواءُ**, doğuda doğanlar **البَوارِحُ**’tır. Dedi ki: Ve bazıları dedi: **النَّوْءُ**, doğudan bir yıldızın yükselmesi ve onun benzerinin batıda düşmesidir; bu, birinci sözün benzeridir. Artık söyleyen “**مُطِرْنا بِنَوْءِ الثرَيَّا**” dediği zaman, onun te’vili ancak şudur: yıldız doğudan yükseldi ve onun benzeri batıda düştü; yani bu yıldızın onunla **ناءَ** ettiği şeyle yağmurlandık.
Dedi ki: Peygamber—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—bunda ancak şiddetlendirdi; çünkü Araplar, o yıldızın düşmesiyle gelen o yağmurun yıldızın fiili olduğunu sanırdı; ve yağmuru ona nispet ederdi; onu Allah’tan bir sulama kılmazlardı; ve eğer o yıldızın düşüşü yağmura denk gelirse, yıldızı fail kılarlardı; çünkü hadiste bunun delili vardır; o da onun sözü: “Kim ‘**سُقِينا بالنَّجْمِ**’ derse, yıldıza iman etmiş ve Allah’ı inkâr etmiş olur.” Ebû İshâk dedi ki: Ama kim “**مُطِرْنا بُنَوْءِ كذا وكذا**” der ve o anlamı kastetmez; muradı “biz bu vakitte yağmurlandık” olur ve yıldızın fiiline kastetmezse, bu—Allah daha iyi bilir—caizdir; nitekim Ömer’den, Allah ondan razı olsun, gelmiştir: o, musallâda yağmur duası yaptı; sonra Abbâs’a seslendi: “**كم بَقِيَ مِن نَوْءِ الثُرَيَّا؟**” O dedi ki: “Onu bilen âlimler, onun düşüşünden sonra ufukta yedi gün enlemesine durduğunu sanırlar.” Allah’a yemin olsun, o yedi geçmeden insanlar yağmura kavuşturuldu. Ömer’in muradı—Allah تعالى ondan razı olsun—ancak şuydu: âdetin, tamamlandığında Allah’ın yağmuru getirdiği vakitten ne kadar kaldı?
İbnü’l-Esîr dedi ki: Yağmuru Allah تعالى’nın fiilinden kılan ve “**مُطِرْنا بِنَوْءِ كذا**” sözüyle “yani şu vakitte”yi kasteden—ki o, şu falan **النَّوْءُ**’dür—kimseye gelince: bu caizdir; yani Allah تعالى, bu vakitlerde yağmurun gelmesi âdetini yürütmüştür. Dedi ki: Ve Ali, Allah ondan razı olsun, Peygamberden—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—rivayet etti: Yüce sözü “**وتَجْعَلُون رِزْقَكم أَنـَّكم تُكَذِّبُونَ**” hakkında dedi ki: “Onlar ‘**مُطِرْنا بنوءِ كذا وكذا**’ derler.” Ebû Mansûr dedi ki: anlamı: “Size Allah’ın rızık olarak verdiği rızkınızın şükrünü, rızık verenden geldiğini yalanlamak kılıyorsunuz; ve rızkı Allah’tan başkasından kılıyorsunuz; bu küfürdür.” Ama rızkı Allah’tan kılan, yıldızı yağmur için vakit kılınmış bir vakit yapan ve onu rızık veren yağdırıcı kılmayan kimseye gelince: umarım ki yalanlayıcı olmaz; Allah daha iyi bilir. Dedi ki: Bu, Ebû İshâk’ın ve temyiz sahiplerinden başkalarının söylediğinin anlamıdır. Ebû Zeyd dedi ki: Bu **الأَنْواءُ**, bu yıldızların kayboluşundadır.
Ebû Mansûr dedi ki: **النَّوْءِ**’nün aslı: bir tarafta meyildir. Ve yüküyle kalkan kimseye “**ناءَ به**” denildi; çünkü onunla kalktığı zaman—o ağır iken—kalkanı **أَناءَ** etti; yani onu eğdi.
Aynı şekilde yıldız; düştüğü zaman, içinde battığı batışına doğru meyillidir. Ve **الإِصلاح**’ın bazı nüshalarında: “Çölde falandan daha **أَنْوَأُ** yoktur”; yani yıldızların **أَنْواءِ**’ını ondan daha iyi bilendir; ve onun fiili yoktur. Bu, bu türden, fiili olmaksızın gelen şeylerden biridir; ancak o, “**أَحْنَكِ الشَّاتَيْنِ**” ve “**أَحْنَكِ البَعِيرَيْنِ**” babındandır.

\<ص:178>
Ebû Ubeyd dedi ki: İbn Abbâs’a, Allah ikisinden razı olsun, karısının işini onun eline veren bir adam hakkında soruldu; kadın ona: “Sen üç talâkla boşsun” dedi. İbn Abbâs dedi ki: “Allah onun **نَوْءَ**’ünü hatalı kılsın; keşke kendisini üçle boşasaydı.”
Ebû Ubeyd dedi ki: **النَّوْءُ**, yağmurun kendisiyle olduğu yıldızdır. Artık kim harfi hemzelerse, ona beddua kastetmiştir; yani yağmur onu ıskaladı. Kim “Allah onun **نَوْءَ**’ünü **خطَّ** etti” derse, onu **الخَطِيطَةِ**’den kılmış olur. Ebû Saîd dedi ki: **النَّوْءِ**’nün anlamı, yağmurun **نَوْءُ**’ü değil, kalkıştır; ve **النَّوْءُ**, adamın istediği her şeye doğru kalkışıdır. Muradı: Allah onun her niyet ettiği şeye doğru kalkışını ve **نَوْءَ**’ünü hatalı kılsın; nitekim “Allah falanı, istediği şeye muvaffak kılmasın” dersin. O, kocasının kendisine “Kendini boşa” dediği bir kadındır; o da ona: “Seni boşadım” dedi; bunu bir şey saymadı. Eğer akletseydi: “Kendimi boşadım” derdi.
İbnü’l-Esîr bu hadisi Osman’dan rivayet etti ve onda şöyle dedi: “Şüphesiz Allah onun **نَوْءَ**’ünü hatalı kıldı; keşke kendisini boşasaydı.” Şerhinde dedi ki: denildi ki bu, ona bedduadır; nitekim “Allah ona yağmur vermesin” denilir; ve **النَّوْءِ** ile yağmurun geldiği şeyi kastetti. Harbî dedi ki: Bu, bedduaya benzemez; ancak haberdir. Bedduaya benzeyen, İbn Abbâs’ın hadisi, Allah ikisinden razı olsun: “Allah onun **نَوْءَ**’ünü hatalı kılsın.” İkisinde de anlam: eğer kendisini boşasaydı talâk vaki olurdu; kocasını boşadığı için talâk vaki olmadı; ve o, **النَّوْءُ**’ün ıskaladığı kimse gibi oldu; böylece yağmur yağdırılmaz.

Ve **ناوَأْتُ الرَّجُلَ مُناوَأَةً ونِوَاءً**: onunla övüştüm ve ona düşmanlık ettim. Denilir: “Eğer adamla **ناوَأْتَ** edersen sabret.” Bazen hemzelenmez; aslı hemzedir; çünkü o, “**ناءَ إِلَيْكَ** ve **نُؤْتَ إِليه**”dendir; yani sana doğru kalktı ve sen ona doğru kalktın. Şair dedi ki:
“Eğer sen erkeklerle **ناوَأْتَ** edersen, sonra **تَنُؤْ** etmezsen * iki boynuzla, olgun boynuzlar seni aldatır
Ve boynuz tokuşturmanın boynuzu eşit olmaz; onunla * **تَنُوءُ** ettiğin; ve bir boynuz ki her ne zaman ona doğru **نُؤْتَ** edilse meyillidir”
Ve **النَّوْءُ** ve **الـمُناوَأَةُ**: düşmanlıktır. Ve atlar hakkında hadiste: “Bir adam onu, övünç, riya ve İslâm ehline **نِوَاءً** için bağladı”; yani onlara düşmanlık olarak. Ve hadiste: “Ümmetimden bir taife, kendileriyle **ناوَأَ** edenlere karşı daima üstün olarak kalacaktır”; yani onlara karşı koydu ve onlara düşmanlık etti.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن و أ * * نَاءَ * بالحِمل نهض به مُثقلا وبابه قال ونَاءَ به الحِمل أَثقله ومنه قوله تعالى ﴿لَتَنُوءُ بالعُصبةِ﴾ أي لَتُنِيءُ العُصبة بثِقلها و * النَّوْءُ * سُقوط نجم من المنازل في المَغْرِب مع الفجر وطُلُوع رقبيه من المَشْرِق يُقابِلُه من ساعته في كل ثلاثة عشر يوما ما خلا الجَبهة فإن لها أربعة عشر يوما وكانت العرب تُضيف الأمطار والرياح والحَرَّ والبرد إلى الساقط منها وقيل إلى الطاِع منها لأنه في سُلطانِه وجمعه * أَنْوَاءٌ * و * نُوءانٌ * كعبد وعُبْدان و * نَاوَأَهُ مُنَاوَأَةً * و * نِوَاءً * بالكسر والمد عاداه يقال إذا ناوَأْتَ الرِجال فاصبر وربما لُيِّن و * نَاءَ * اللحم من باب باع إذا لم ينضج فهو * نِيءٌ * بوزن نِيلٍ و * أنَاءَهُ * غيره * إنَاءَةً * و * نَاءَ * بوزن باع لغة في نأَى أي بعُد

##### Türkçe

* ن و أ * * **نَاءَ** * yük ile, onunla ağırlaşmış olarak kalktı; babı **قال**’dır. Ve “**نَاءَ به الحِمل**”: yük onu ağırlaştırdı. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: ﴿**لَتَنُوءُ بالعُصبةِ**﴾ yani: “Onun ağırlığıyla topluluğu mutlaka ağırlaştırır.” Ve * **النَّوْءُ** *: fecr ile birlikte bir yıldızın menzillerden mağribde düşmesi ve onun iki gözcüsünün maşrikten doğmasıdır; her on üç günde bir, **الجَبهة** hariç, çünkü onun için on dört gün vardır; onu, kendi saatinde karşılar. Ve Araplar yağmurları, rüzgârları, sıcağı ve soğuğu ondan düşene nispet ederlerdi; ve “doğana” nispet edilir denildi; çünkü o, onun hükümranlığı içindedir. Ve onun çoğulu * **أَنْوَاءٌ** * ve * **نُوءانٌ** *’dır; **عبد** ve **عُبْدان** gibi. Ve * **نَاوَأَهُ مُنَاوَأَةً** * ve * **نِوَاءً** * (kesre ve med ile): ona düşmanlık etti; “Erkeklerle düşmanlık ettiğinde sabret” denir. Ve bazen yumuşatıldı. Ve * **نَاءَ** * et, **باع** babından: pişmediği zaman; o halde o * **نِيءٌ** *’dür; **نِيلٍ** vezninde. Ve onu başkası * **أنَاءَهُ** *: * **إنَاءَةً** * olarak. Ve * **نَاءَ** * **باع** vezninde: **نأَى**’da bir lugat; yani uzaklaştı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ناء بحمله ينوء نوأ وتنواء بفتح المثناة الفوقية ممدود على القياس: نهض مطلقا وقيل: نهض بجهد ومشقة قال الحارثي:
  فقلنا لهم تلكم إذا بعـد كـرة                      تغادر صرعى نوؤها متخاذل ويقال: ناء بالحمل إذا نهض به مثقلا، وناء به الحمل إذا أثقله وأماله إلى السقوط كأناءه مثل أناعه، كما يقال: ذهب به وأذهبه بمعنى، والمرأة تنوء بها عجيزتها، أي تثقلها، وهي تنوء بعجيزتها، أي تنهض بها مثقلة. وقال تعالى  ما إن مفاتحه لتنوء بالعصبة أولي القوة  أي تثقلهم، والمعنى أن مفاتحه تنوء بالعصبة، أي تميلهم من ثقلها، فإذا أدخلت الباء قلت تنوء بهم، وقال الفراء: لتنيء العصبة: تثقلها، وقال:
  إني وجدك لا أقضي الغريم وإن                      حان القضاء وما رقت له كبدي
  إلا عصا أرزن طارت برايتهـا                      تنوء ضربتها بالكف والعضـد
  أي تثقل ضربتها الكف والعضد. وقيل: ناء فلان إذا أثقل فسقط، فهو ضد، صرح به ابن المكرم وغيره، وقد تقدم في س و أ قولهم ما ساءك وناءك بإلقاء الألف لأنه متبع لساءك، كما قالت العرب: أكلت طعاما فهنأني ومرأني، ومعناه إذا أفرد: أمرأني. فحذف منه الألف لما أتبع ما ليس فيه الألف، ومعناه ما ساءك وأناءك. وقالوا: له عندي ما ساءه وناءه. أي أثقله، وما يسوءه وما ينوءه، وإنما قال ناءه وهو لا يتعدى لأجل ساءه، وليزدوج الكلام، كذا في لسان العرب. والنوء: النجم إذا مال للغروب وفي بعض النسخ: للمغيب ج أنواء ونوآن مثل عبد وعبدان وبطن وبطنان، قال حسان بن ثابت رضي الله عنه:
  ويثرب تعلم أنا بـهـا                      إذا أقحط الغيث نوآنها أو هو سقوط النجم من المنازل في المغرب مع الفجر وطلوع رقيبه وهو نجم آخر يقابله من ساعته في المشرق في كل ليلة إلى ثلاثة عشر يوما، وهكذا كل نجم منها إلى انقضاء السنة ما خلا الجبهة فإن لها أربعة عشر يوما، فتنقضي جميعها مع انقضاء السنة، وفي لسان العرب: وإنما سمي نوءا لأنه إذا سقط الغارب ناء الطالع، وذلك الطلوع هو النوء، وبعضهم يجعل النوء هو السقوط، كأنه من الأضداد، قال أبو عبيد: ولم يسمع في النوء أنه السقوط إلا في هذا الموضع، وكانت العرب تضيف الأمطار والرياح والحر والبرد إلى الساقط منها. وقال الأصمعي: إلى الطالع منها في سلطانه، فتقول: مطرنا بنوء كذا، وقال أبو حنيفة: نوء النجم: هو أول سقوط يدركه بالغداة إذا همت الكواكب بالمصوح، وذلك في بياض الفجر المستطير. وفي التهذيب: ناء النجم ينوء نوءا، إذا سقط. وقال أبو عبيد: الأنواء ثمانية وعشرون نجما، واحدها نوء، وقد ناء الطالع بالمشرق ينوء نوءا، أي نهض وطلع، وذلك النهوض هو النوء، فسمي النجم به، وكذلك كل ناهض بثقل وإبطاء فإنه ينوء عند نهوضه، وقد يكون النوء السقوط، قال ذو الرمة:
  تنوء بأخراها فـلأيا قـيامـهـا                      وتمشي الهوينى عن قريب فتبهر أخراها: عجيزتها تنيئها إلى الأرض لضخمها وكثرة لحمها في أردافها. وقد ناء النجم نوءا واستناء واستنأى الأخيرة على القلب قال:
  يجر ويستنئي نشاصـا كـأنـه                      بغيقة لما جلجل الصوت حالب
  قال أبو حنيفة: استناءوا الوسمي: نظروا إليه، وأصله من النوء، فقدم الهمزة. وفي لسان العرب: قال شمر: ولا تستنيء العرب بالنجوم كلها، إنما يذكر بالأنواء بعضها، وهي معروفة في أشعارهم وكلامهم، وكان ابن الأعرابي يقول: لا يكون نوء حتى يكون معه مطر، وإلا فلا نوء. قال أبو منصور: أول المطر الوسمي، وأنواؤه العرقوتان المؤخرتان، هما الفرغ المؤخر، ثم الشرط، ثم الثريا، ثم الشتوي، وأنواؤه الجوزاء، ثم الذراعان ونثرتهما، ثم الجبهة، وهي آخر الشتوي وأول الدفئي والصيفي، ثم الصيفي، وأنواؤه السماكان الأعزل والرقيب، وما بين السماكين صيف، وهو نحو أربعين يوما ثم الحميم، وليس له نوء، ثم الخريفي وأنواؤه النسران، ثم الأخضر، ثم عرقوتا الدلو الأوليان، وهما الفرغ المقدم، قال: وكل مطر من الوسمي إلى الدفئي ربيع. وفي الحديث  من قال سقينا بالنجم فقد آمن بالنجم وكفر بالله  قال الزجاج: فمن قال مطرنا بنوء كذا وأراد الوقت ولم يقصد إلى فعل النجم فذلك - والله أعلم - جائز كما جاء عن عمر رضي الله عنه أنه استسقى بالمصلى ثم نادى العباس: كم بقي من نوء الثريا? فقال: إن العلماء بها يزعمون أنها تعترض في الأفق سبعا بعد وقوعها. فوالله ما مضت تلك السبع حتى غيث الناس. فإنما أراد عمر: كم بقي من الوقت الذي جرت به العادة أنه إذا تم أتى الله بالمطر? قال ابن الأثير: أما من جعل المطر من فعل الله تعالى وأراد بقوله مطرنا بنوء كذا، أي في وقت كذا وهو هذا النوء الفلاني، فإن ذلك جائز، أي أن الله تعالى قد أجرى العادة أن يأتي المطر في هذه الأوقات. ومثل ذلك روي عن أبي منصور. وفي بعض نسخ الإصلاح لابن السكيت: ما بالبادية أنوأ منه، أي أعلم بالأنواء منه ولا فعل له. وهذا أحد ما جاء من هذا الضرب من غير أن يكون له فعل وإنما هو كأحنك الشاتين وأحنك البعيرين، على الشذوذ، أي من بابهما، أي أعظمهما حنكا. ووجه الشذوذ أن شرط أفعل التفضيل أن لا يبنى إلا من فعل وقد ذكر ابن هشام له نظائر، قاله شيخنا. وناء بصدره: نهض. وناء إذا بعد، كنأى، مقلوب منه، صرح به كثيرون، أو لغة فيه، أنشد يعقوب:
  أقول وقد ناءت بهم غربة النوى                      نوى خيتعور لا تشـط ديارك وقال ابن بري: وقرأ ابن عامر  أعرض وناء بجانبه  على القلب، وأنشد هذا البيت، واستشهد الجوهري في هذا الموضع بقول سهم بن حنظلة:
  من إن رآك غنيا لان جانبه                      وإن رآك فقيرا ناء واغتربا قال ابن المكرم: ورأيت بخط الشيخ الصلاح المحدث رحمه الله أن الذي أنشده الأصمعي ليس على هذه الصورة، وإنما هو:
  إذا افتقرت نأى واشتد جانبه                      وإن رآك غنيا لان واقتربا وناء الشيء واللحم يناء أي كيخاف، والذي في النهاية والصحاح والمصباح ولسان العرب ينيء مثل يبيع، نيئا مثل بيع فهو نيء بالكسر مثل نيع بين النيوء بوزن النيوع والنيوأة وكذلك نهئ اللحم وهو بين النهوء أي لم ينضج أو لم تمسه نار، كذا قاله ابن المكرم، هذا هو الأصل، وقيل إنها يائية أي يترك الهمز ويقلب ياء، فيقال ني مشددا، قال أبو ذؤيب:
  عقار كماء الني ليست بخمطة                      ولا خلة يكوي الشروب شهابها
  شهابها: نارها وحدتها وذكرها هنا وهم للجوهري قال شيخنا: لا وهم للجوهري، لأنه صرح عياض وابن الأثير والفيومي وابن القطاع وغيرهم بأن اللام همزة، وجزموا به ولم يذكروا غيره، ومثله في عامة المصنفات، وإن أريد أنه يائية العين فلا وهم أيضا لأنه إنما ذكره بعد الفراغ من مادة الواو. قلت: وهو صنيع ابن المكرم في لسان العرب. واستناءه: طلب نوأه كما يقال سام برقه أي عطاءه، وقال أبو منصور: الذي يطلب رفده، ومنه المستناء بمعنى المستعطى الذي يطلب عطاؤه، قال ابن أحمر:
  الفاضل العادل الهادي نقيبتـه                      والمستناء إذا ما يقحط المطر وناوأه مناوأة ونواء ككتاب: فاخره وعاداه يقال: إذا ناوأت الرجال فاصبر، وربما لم يهمز وأصله الهمز، لأنه من ناء إليك ونؤت إليه، أي نهض إليك ونهضت إليه، قال الشاعر:
  إذا أنت ناوأت الرجال فلم تنـؤ                      بقرنين غرتك القرون الكوامل
  ولا يستوي قرن النطاح الذي به                      تنوء وقرن كلما نـؤت مـائل والنواء والمناوأة: المعاداة، وفي الحديث في الخيل  ورجل ربطها فخرا ورياء ونواء لأهل الإسلام  أي معاداة لهم، وفي حديث آخر:  لا تزال طائفة من أمتي ظاهرين على من ناوأهم  أي ناهضهم وعاداهم، ونقل شيخنا عن النهاية أنه من النوى، بالقصر، وهو البعد، وحكى عياض فيه الفتح والقصر، والمعروف أنه مهموز، وعليه اقتصر أبو العباس في الفصيح وغيره ونقل أيضا عن ابن درستويه أنه خطأ من فسر ناويت بعاديت، وقال: إنما معناه مانعت وغالبت وطالبت، ومنه قيل للجارية الممتلئة اللحيمة إذا نهضت قد ناءت وأجاب عنه شيخنا بما هو مذكور في الشرح. والنوء: النبات، يقال: جف النوء، أي البقل، نقله ابن قتيبة في مشكل القرآن، وقال: هو مستعار، لأنه من النوء يكون.

##### Türkçe

**ناء** yüküyle **ينوء** **نوأ** ve **تنواء** (üstteki ikilinin فتح’ıyla), القياس üzere uzatılmış: mutlak olarak kalktı; ve denildi: çabayla ve meşakkatle kalktı. el-Hârisî dedi ki:
  “Onlara dedik: İşte o, eğer bir dönüşten sonra (olursa),                      bırakır (geride) öldürülmüşleri; onun **نوؤها**’sı gevşek (kalmış).”

Ve denilir: **ناء بالحمل**; onunla ağırlaşmış olarak kalktığı zaman. Ve **ناء به الحمل**; onu ağırlaştırdığı ve onu düşmeye meylettirdiği zaman; sanki **أناءه** (onu ağırlaştırdı) **مثل أناعه** (onu ağırlaştırdı) gibidir; nitekim “**ذهب به**” ve “**أذهبه**” denildiği gibi, anlamca (aynıdır). Ve kadın, kalçası sebebiyle **تنوء** eder; yani onu ağırlaştırır. Ve o, kalçasıyla **تنوء** eder; yani onunla ağırlaşmış olarak kalkar. Ve Yüce Allah dedi:  **ما إن مفاتحه لتنوء بالعصبة أولي القوة**  yani onları ağırlaştırır; anlam: onun anahtarları, **ب**’siz olarak, **تنوء** eder **بالعصبة**; yani ağırlığından onları meylettirir; **ب**’yi dahil ettiğinde “**تنوء بهم**” dersin. el-Ferrâ dedi: “**لتنيء العصبة**”: onu ağırlaştırır. Ve dedi:
  “Ben, senin ciddiyetinle, borçluyu ödemem;                      ödeme vakti gelse de ve ciğerim ona yumuşamasa da;
  ancak sağlam bir asa (vardır ki), sancağıyla uçtu;                      onun darbesi, avuç ve pazuyu **تنوء** eder.”
  yani onun darbesi avuç ve pazuyu ağırlaştırır.

Ve denildi: **ناء** falan kimse; ağırlaştığı ve düştüğü zaman; o, zıttır; bunu İbnü’l-Mükerrem ve başkaları açıkça söyledi. Ve daha önce **س و أ**’da onların “**ما ساءك وناءك**” sözleri geçti; elifin atılmasıyla; çünkü **ساءك**’a tâbidir; nitekim Araplar dedi: “Yemek yedim; bana **هنأني** ve **مرأني** oldu”; ve onun anlamı, tek başına getirildiğinde: **أمرأني**. Sonra, içinde elif olmayan şeye tâbi kılındığı için ondan elif silindi; ve anlamı: “Seni kötüleyen ve seni **أناءك** eden (şey).” Ve dediler: “Onun için bende, onu kötüleyen ve onu **ناءه** eden (şey) vardır”; yani onu ağırlaştıran; ve “onu kötüleyen” ve “onu **ينوءه** eden” (şey). Ancak **ناءه** dedi; hâlbuki o geçişli olmaz; **ساءه** sebebiyle ve sözün ikizlenmesi için; Lisânü’l-ʿArab’da böyledir.

Ve **النوء**: batmaya meylettiği zaman yıldız; bazı nüshalarda: kaybolmaya. Çoğulu: **أنواء** ve **نوآن**; **عبد** ve **عبدان**, **بطن** ve **بطنان** gibi. Hassân b. Sâbit (Allah ondan razı olsun) dedi ki:
  “Yesrib bilir ki biz, onda,                      yağmur kıtlaştığında, onun **نوآنها**’sıyız.”

Veya o, fecr ile birlikte batıda menzillerden yıldızın düşmesidir ve onun gözcüsünün doğmasıdır; o, ona karşılık gelen başka bir yıldızdır; her gece, on üç güne kadar, doğuda hemen o saatinde (doğar). Ve böylece, yılın bitimine kadar onlardan her yıldız; **الجبهة** hariç; çünkü onun için on dört gün vardır. Böylece hepsi, yılın bitimiyle biter. Lisânü’l-ʿArab’da: Ona **نوء** adı verildi; çünkü batan düştüğünde doğan **ناء** etti; ve o doğuş, **النوء**dur. Bazıları **النوء**’u düşüş yapar; sanki zıt anlamlılardandır. Ebû ʿUbeyd dedi: **النوء**’da onun düşüş olduğu, ancak bu yerde işitildi. Ve Araplar yağmurları, rüzgârları, sıcağı ve soğuğu, onlardan düşene nispet ederdi. el-Asmaʿî dedi: onlardan doğana, onun saltanatında; böylece der: “**مطرنا بنوء كذا**”. Ebû Hanîfe dedi: “**نوء النجم**: sabahleyin, yıldızlar parlamaya yöneldiğinde, onunla idrak ettiği ilk düşüştür; ve bu, yayılmış fecrin beyazlığındadır.” Tehzîb’de: **ناء النجم ينوء نوءا**; düştüğü zaman. Ebû ʿUbeyd dedi: **الأنواء** yirmi sekiz yıldızdır; onun teki **نوء**dur. Ve doğan, doğuda **ناء** etti; **ينوء نوءا**; yani kalktı ve doğdu; ve o kalkış, **النوء**dur; böylece yıldız onunla adlandırıldı. Ve aynı şekilde, ağırlık ve yavaşlıkla kalkan her kalkıcı, kalkışında **ينوء** eder. Ve **النوء** düşüş de olabilir. Zü’r-Rumme dedi ki:
  “Arka tarafıyla **تنوء** eder; böylece kalkışı ağırlaşır;                      ve yavaşça yürür; yakından (bakınca) seni hayrete düşürür.”
  “Arka tarafı”: kalçasıdır; büyüklüğü ve sağrılarındaki etin çokluğu sebebiyle onu yere doğru **تنيئها** eder.

Ve yıldız **ناء** etti, **نوءا**; ve **استناء** etti; ve sonuncusu **استنأى** (kalb ile). Dedi ki:
  “Çeker ve **يستنئي** bir yükselişi; sanki o,                      ses gürleyince, süt sağan bir inek (gibi).”

Ebû Hanîfe dedi: “**استناءوا الوسمي**”: ona baktılar; aslı **النوء**’dandır; böylece hemzeyi öne aldı. Lisânü’l-ʿArab’da: Şemmer dedi: Araplar bütün yıldızlarla **تستنيء** etmez; ancak **الأنواء**’dan bazılarıyla anılır; ve onlar, şiirlerinde ve sözlerinde bilinir. İbnü’l-Aʿrâbî derdi: “Onunla birlikte yağmur olmadıkça **نوء** olmaz; yoksa **نوء** yoktur.” Ebû Mansûr dedi: Yağmurun ilki **الوسمي**’dir; ve onun **أنواء**’sı iki son **العرقوتان**’dır; onlar **الفرغ المؤخر**’dür; sonra **الشرط**; sonra **الثريا**; sonra kışlık; ve onun **أنواء**’sı **الجوزاء**’dır; sonra iki **الذراعان** ve onların saçılması; sonra **الجبهة**; ve o, kışlığın sonu ve ılıklığın ve yazlığın başıdır; sonra yazlık; ve onun **أنواء**’sı **السماكان الأعزل** ve **الرقيب**’dir. Ve iki **السماكان** arası yazdır; o, yaklaşık kırk gündür. Sonra **الحميم**; onun **نوء**’u yoktur. Sonra sonbaharlık; ve onun **أنواء**’sı iki **النسران**’dır; sonra **الأخضر**; sonra kovanın iki ilk **عرقوتا**’sı; ve onlar **الفرغ المقدم**’dir. Dedi: **الوسمي**’den **الدفئي**’ye kadar her yağmur bahardır.

Hadiste:  **من قال سقينا بالنجم فقد آمن بالنجم وكفر بالله**. ez-Zeccâc dedi: Kim “**مطرنا بنوء كذا**” der ve vakti kasteder, yıldızın fiiline kastetmezse, bu —Allah daha iyi bilir— caizdir; nitekim ʿUmer (Allah ondan razı olsun)dan geldi: musallâda yağmur duası yaptı, sonra ʿAbbâs’a seslendi: “**كم بقي من نوء الثريا?**” O dedi: “Onu bilen âlimler, onun düşüşünden sonra ufukta yedi (gece) boyunca enlemesine durduğunu iddia ederler.” Allah’a yemin olsun, o yedi geçmeden insanlara yağmur yağdı. Umer ancak şunu kastetti: “Âdetin, tamamlandığında Allah’ın yağmur getirdiği vakitten ne kadar kaldı?” İbnü’l-Esîr dedi: Yağmuru Allah Teâlâ’nın fiilinden yapan ve “**مطرنا بنوء كذا**” sözüyle “şu vakitte; ve o falan **النوء** vaktinde”yi kasteden kimseye gelince, bu caizdir; yani Allah Teâlâ, âdeti bu vakitlerde yağmurun gelmesi üzere yürütmüştür. Bunun benzeri Ebû Mansûr’dan rivayet edildi.

İbnü’s-Sikkît’in **الإصلاح**’ının bazı nüshalarında: “Çölde ondan daha **أنوأ** yoktur”; yani ondan daha **أعلم بالأنواء** (en bilgili)dir; ve onun fiili yoktur. Bu, bu türden gelenlerden biridir; onun fiili olmadığı hâlde; ancak o, iki koyunun **أحنك**’ı ve iki devenin **أحنك**’ı gibidir; şâz olarak; yani onların babından; yani ikisinin en çok damaklısı. Şâzlığın yönü: **أفعل التفضيل** şartı, ancak fiilden bina edilmesidir; hâlbuki İbn Hişâm onun için benzerler zikretti; bunu şeyhimiz söyledi.

Ve **ناء بصدره**: kalktı. Ve **ناء**; uzaklaştığı zaman; **كنأى** gibi; ondan çevrilmiştir; bunu birçokları açıkça söyledi; yahut onda bir dildir. Yaʿkûb inşâd etti:
  “Derim; ve onlarla birlikte uzaklığın gurbeti **ناءت** etti:                      ‘Ey **نوى خيتعور**, diyarların uzaklaşmasın!’”

İbn Berrî dedi: İbn ʿÂmir, **أعرض وناء بجانبه**’yi kalb üzere okudu; ve bu beyti inşâd etti. Cevherî bu yerde, Sehm b. Hanzala’nın sözüyle istişhâd etti:
  “Kim seni zengin görürse yanı yumuşar;                      ve kim seni fakir görürse **ناء** eder ve uzaklaşır.”

İbnü’l-Mükerrem dedi: Şeyh es-Salâh el-muhaddis (Allah ona rahmet etsin)in hattıyla gördüm ki el-Asmaʿî’nin inşâd ettiği, bu suret üzere değildir; ancak o şöyledir:
  “Fakirleştiğinde **نأى** eder ve yanı sertleşir;                      ve seni zengin görürse yumuşar ve yaklaşır.”

Ve **ناء** şey (ve) et, **يناء**; yani “korkar gibi”. Ve **النهاية**’de, **الصحاح**’ta, **المصباح**’ta ve Lisânü’l-ʿArab’da: **ينيء**; “satar gibi”; **نيئا** “satış gibi”; böylece o, kesre ile **نيء**’dir; “**نيع**” gibi; **النيوء** içinde; **النيوع** vezninde; ve **النيوأة** içinde. Ve aynı şekilde **نهئ** et; o, **النهوء** içinde; yani pişmedi yahut ona ateş dokunmadı. İbnü’l-Mükerrem bunu böyle söyledi; bu asıldır. Ve denildi: o, yâîdir; yani hemze terk edilir ve yâ’ya çevrilir; böylece şeddeli olarak **ني** denir. Ebû Züeyb dedi ki:
  “**الني** suyu gibi bir içki; ekşi değildir;                      ve bir sirke değildir; içenin boğazını onun alevi yakar.”
  “Alevi”: onun ateşi, şiddeti.

Cevherî için burada “vehim” zikri, şeyhimize göre vehimdir. Şeyhimiz dedi: Cevherî için vehim yoktur; çünkü ʿIyâd, İbnü’l-Esîr, el-Feyyûmî, İbnü’l-Kattâʿ ve başkaları, lâmın hemze olduğunu açıkça söyledi ve bununla kesin hüküm verdiler; başka bir şey zikretmediler; ve bunun benzeri, musannefâtın çoğundadır. Eğer “aynı yâîdir” kastedilirse, yine vehim yoktur; çünkü o, ancak vav maddesini bitirdikten sonra onu zikretti. Dedim: Bu, İbnü’l-Mükerrem’in Lisânü’l-ʿArab’daki işidir.

Ve **استناءه**: onun **نوأ**’unu talep etti; nitekim “**سام برقه**” denildiği gibi; yani onun bağışı. Ebû Mansûr dedi: Onun ihsanını isteyen. Ve ondan **المستناء**; **المستعطى** anlamında; yani bağışı istenen. İbn Ahmer dedi ki:
  “Faziletli, adil, hidayet edici; onun tabiatı temizdir;                      ve yağmur kıtlaştığında **المستناء** (olan).”

Ve **ناوأه**; **مناوأة** ve **نواء** (kitap gibi): onunla övünüşte yarıştı ve ona düşmanlık etti. Denilir: “Erkeklerle **ناوأت** ettiğinde sabret.” Bazen hemzelenmez; aslı hemzedir; çünkü “**ناء إليك**” ve “**نؤت إليه**”dendir; yani sana doğru kalktı ve ona doğru kalktım. Şair dedi ki:
  “Eğer sen erkeklerle **ناوأت** ettin de **تنؤ** etmedinse,                      olgun boynuzlar seni aldattı.
  Boynuz tokuşturanın boynuzu eşit olmaz; onunla                      sen **تنوء** edersin; ve her ne zaman **نؤت** etsen, o meyledicidir.”

Ve **النواء** ve **المناوأة**: düşmanlıktır. Hadiste, atlar hakkında:  **ورجل ربطها فخرا ورياء ونواء لأهل الإسلام**  yani onlara düşmanlık. Başka bir hadiste:  **لا تزال طائفة من أمتي ظاهرين على من ناوأهم**  yani onlarla çarpışan ve onlara düşmanlık eden. Şeyhimiz, **النهاية**’den nakletti: o, **النوى**’dandır; kısaltma ile; ve o, uzaklıktır. ʿIyâd onda fethi ve kısaltmayı nakletti. Bilinen, onun hemzeli olduğudur; ve Ebû’l-ʿAbbâs **الفصيح**’ta ve başkasında bununla yetindi. Ve ayrıca İbn Düresteveyh’ten nakletti ki “**ناويت**”i “düşmanlık ettim” diye tefsir eden hatadır. Dedi: Ancak anlamı: engelledim, galip gelmeye çalıştım ve talep ettim. Ve ondan, dolgun etli cariyeye, kalktığında: “**قد ناءت**” denildi. Şeyhimiz buna, şerhte zikredilenle cevap verdi.

Ve **النوء**: bitkidir. Denilir: “**جف النوء**”; yani ot. İbn Kuteybe bunu **مشكل القرآن**’da nakletti. Ve dedi: O, ödünçtür; çünkü o, **النوء**’dan olur.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَآءَ
1 نَآءَ ذ , aor. يَنُوْءُ, inf. n. نَوْءٌ (S, K) and تَنْوَآءٌ, (K,) He rose, or arose, with effort and difficulty. (S, K.) ― -b2- نَآءَ بِحِمْلِهِ He rose with his burden with effort and difficulty. (TA:) he rose with his burden oppressed (??) its weight. (S, K.) ― -b3- تَنُوْءُبِعَجِيزَتِهَا She rises with her buttocks oppressed by their weight: said of a woman. (S.) ― -b4- نَآءَ بِصَدْرِهِ He arose. [App. said originally, if not only, of a camel.] (TA.) ― -b5- نَاءَ بِهِ and ↓ اناءهُ, It (a burden) oppressed him by its weight, and bent him, or weighed him down. (S, K,) ― -b6- تَنُوْءُ بِهَا عَجِيزَتُهَا Her buttocks oppress her by their weight: said of a woman. (S.) ― -b7- نَآءَ He was oppressed by weight, (K,) and fell down: (S, K:) thus the verb bears two [partially] opposite significations. (K.) ― -b8- نَآءَ بِجَانِبِهِ (assumed tropical:) He behaved proudly. (TA, art. مط.) ― -b9- نَآءَ النَّجْمُ, aor. يَنُوْءُ, inf. n. نَوْءٌ; and ↓ استناء and اِسْتَنْأَى (K; the latter being formed by transposition, TA) The star, or asterism, [generally said of one of those composing the Mansions of the Moon,] set (accord. to some), or rose (accord. to others), aurorally, i. e. at dawn of morning. (TA.) See نَوْءٌ. [It seems that ناء is used in both these senses because the star or asterism appears as though it were nearly overcome by the glimmer of the dawn.] -A2- نَآءَ, (K,) formed by transposition from نَأَى, (TA,) or a dial. form of this latter, (S, TA,) He, or it, was, or became, distant; removed to a distance; went far away. (S, K.) ― -b2- ناء بِهِ [It rendered him distant, or removed him to a distance]. (TA.) -A3- مَا سَآءَكَ وَنَآءَكَ (S) [see explained in art. سوأ]: ناءك is here used for أَنَآءَكَ, in order to assimilate it to ساءك; (S;) like as they say هَنَأَنِى وَمَرَأَنِى, for أمْرَأَنِى. (TA.)

ناوأهُ
3 ناوأهُ ذ , inf. n. مُنَاوَأَةٌ and نِوَآءٌ, He contended with him for glory; vied with him. (K.) ― -b2- He acted hostilely towards him. (S, K.) Sometimes without ء; but originally with ء; being derived from نَآءَ اِلَيْكَ and نُؤْتُ اِلَيْهِ. (S.)

4 أَنْوَاَ see 1.

استناء بِنَجْمٍ
10 استناء بِنَجْمٍ ذ [He prognosticated rain &c. by reason of the rising or setting of a star or an asterism aurorally, i. e., at dawn of morning: or he regarded a star or an asterism as a نَوْء]. (L.) It is said, لَا تَسْتَنِىءُ العَرَبُ بِالنُّحُومِ كُلِّهَا [The Arabs do not prognosticate rain &c. by reason of the auroral rising or setting of all the stars, or asterisms: or do not regard all the stars or asterisms as أَنْوَا. (Sh, L.) اِسْتَنْأَوْا الوَسْمِىَّ, the ء being transposed, They expected, or looked for, the rain called الوسمى, [from the auroral rising or setting of a star or an asterism]. (AHn.) -A2- اِسْتَنَآءَهُ (assumed tropical:) He sought, or asked a gift, or present of him. (K.)

نَوْءٌ
نَوْءٌ ذ , pl. أَنْوَآءٌ and نُوآنٌ, (S, K,) A star, or an asterism, verging to setting: or the setting of the star, or asterism, in the west, aurorally, i. e., at dawn of morning, and the rising of another, opposite to it, at the same time, in the east: (K:) or the setting of one of the stars, or asterisms, which compose the Mansions [of the Moon (see مَنَازِلُ القَمَرِ)], in the west, aurorally, i. e., at dawn of morining, and the rising of its رَقِيب, which is another star, or asterism, opposite to it, at the same time, in the east, each night for a period of thirteen days: thus does each star, or asterism, of those Mansions, [one after another,] to the end of the year, except الجَبْهَة, the period of which is fourteen days: (S:) [or it signifies the auroral rising, and sometimes the auroral setting, of one of those stars, or asterisms; as will be shown below: I do not say “ heliacal ” rising because the rising here meant continues for a period of thirteen days]. Accord. to the T, نوء signifies the setting of one of the stars, or asterisms, above mentioned: and AHn says, that it signifies its first setting in the morning, when the stars are about to disappear; which is when the whiteness of dawn diffuses itself. (TA.) A'Obeyd says, I have not heard نوء used in the sense of “ setting, ” “ falling, ” except in this instance. (S.) It is added, [whether on his or another's authority is doubtful,] that the [pagan] Arabs used to attribute the rains and winds and heat and cold to such of the stars, or asterisms, above mentioned as was setting at the time [aurorally]; or, accord. to As, to that which was rising in its ascendency [aurorally]; and used to say, مُطِرْنَا بِنَوْءِ كَذَا [We have been given rain by such a نوء]; (S;) or they attributed heat [and cold] to the rising or the star or asterism, and rain [and wind], to its نَوْء [meaning its setting]. (AHn, Har, p. 216.) This the Muslim is forbidden to say, unless he mean thereby, “ We have been given rain at the period of such a نوء; ” God having made it usual for rain to come at [certain of] the periods called انواء. Again, A'Obeyd says, The انواء are twenty-eight stars, or asterisms; sing. نوء: the rising of any one of them in the east [aurorally] is called نوء; and the star, or asterism, itself is hence thus called: but sometimes نوء signifies the setting. Also, in the L it is said, that each of the abovementioned stars, or asterisms, is called thus because, when that in the west sets, the opposite one rises; and this rising is called النّوء; but some make نوء to signify the setting; as if it bore contr. senses. (TA.) [El-Kazweenee mentions certain physical occurrences on the occasions of the انواء of the Mansions of the Moon; and in each of these cases, except three, the نوء is the rising, not the setting. Two of the excepted cases are doubtful: the passage relating to the third plainly expresses an event which happens at the period of the auroral setting of الصَّرْفَة; namely the commencement of the days called أَيَّامُ العَجُوزِ; corresponding, accord. to ElMakreezee, with the rising of الفَرْغُ المُقَدَّمُ, the رقيب of الصرفة: and it is said in the S, art. عجز, on the authority of Ibn-Kunلseh, that the ايّام العجوز fall at the period of the نوء of الصرفة. (The auroral setting of الصرفة, at the commencement of the era of the Flight, in central Arabia, happened about the 9th of March O. S.; and this is the day of the N. S., the 26th of February O. S., on which commence the ايّام العجوز accord. to the modern Egyptian almanacs.) Hence it appears, that sometimes the setting, but generally the rising, was called the نوء. Moreover, the ancient Arabs had twenty-eight proverbial sayings (which are quoted in the Mir-لt ez-Zemلn, and in the work of El-Kazweenee) relating to the risings of the twenty-eight Mansions of the Moon: such as this: اِذَا طَلَعَ الشَّرَطَانْ اِسْتَوَى الزَّمَانْ “ When Esh-Sharatلn rises, the season becomes temperate: ” or, perhaps, “ ― -b2- the night and day, become equal. ” (If this latter meaning could be proved to be the right one, we might infer that the Calendar of the Mansions of the Moon was in use more than twelve centuries B. c.; and that for this reason الشرطان was called the first of the mansions; though it may have been first so called at a later period as being the first Mansion in the first Sign of the Zodiac. But I return to the more immediate object which I had in view in mentioning the foregoing sayings.) I do not find any of these sayings (though others, I believe, do) relating to the settings. Hence, again, it appears most probable, that the rising, not the setting, was generally called نوء.] ― -b3- [In many instances,] الأَنْوَآءُ signifies The Mansions of the Moon [themselves]; and نَوْءٌ, any one of those Mansions: and they are also called نُجُومُ المَطَرِ [the stars, or asterisms, of rain]. (Mgh, in art. خطأ.) IAar says that the term نوء was not applied except in the case of a star, or asterism, accompanied by rain: (TA:) [see exs. under خَطَّ and خَطَّأَ: but most authors, it seems, apply this term without such restriction: it is sometimes given to certain stars or asterisms, which do not belong to the Mansions of the Moon; as will be seen below: and it is applied, with the article, especially to الثُّرَيَّا]. ― -b4- Accord. to AZ, as cited by AM, the first rain is that called الوَسْمِىُّ: the انواء of which are those called العَرْقُوَتَانِ المُؤَخَّرَتَان, the same, says AM, as الفَرْغُ المُؤَخَّرُ, [the 27th Mansion of the Moon, which, about the period of the commencement of the era of the Flight, (to which period, or thereabout, the calculation of AZ, here given, most probably relates,) set aurorally, (for by the term نوء AZ means a star or asterism, at the setting of which rain usually falls,) in central Arabia, on the 21st of Sept. O. S, as shewn in the observations on the منازل القمر in this lexicon]: then, الشَّرَطُ, [one of the شَرَطَانِ, the 1st Mansion, which, about the period above mentioned, set aurorally on the 17th of Oct.]: then, الثُّرَيَّا, [the 3rd Mansion, which, about that period, set on the 12th of Nov.]. Then comes the rain called الشَّتَوِىُّ: the انواء of which are الجَوْزَاءُ [meaning الهَقْعَةُ, the 5th Mansion, which, about the period above mentioned, set aurorally on the 8th of Dec.] then, الذِّرَاعَانِ, [i. e. الذِّرَاعُ المَقْبُوضَةُ and الدِّرَاعُ المَبْسُوطَةُ; the former of which, about the same period, set anti-heliacally on the 3rd of January, the proper relative time of the setting of the 7th Mansion; and the latter, on the 16th of January, the proper relative time of the setting of the 8th Mansion;] and their نَثْرَة, [the 8th Mansion, which, about that period, set aurorally on the 16th of Jan.]: then, الجَبْهَةُ, [the 10th Mansion, which set aurorally, about that period, on the 11th of Feb.] In this period the شتوى rain ends; and that called الدَّفَئِىُّ (q. v.) begins, and [after this] الصَّيْفُ. All the rains from the وسمى to the دفئى are called رَبِيعٌ. Then, [after the دفئى,] comes the صَيْف: the انواء of which are السِّمَاكَانِ (الأَعْزَلُ and الرَّقِيبُ); [the former of which is, accord. to El-Kazweenee, the 14th Mansion, which, about the period above mentioned, set aurorally on the 4th of April: the latter seems to be the رقيب of الثريّا (see رقيب): i. e. الاِكْلِيلُ, the 17th Mansion, which, about the same period, set aurorally on the 13th of May; a period of about forty days. Then comes الحَميمُ. [see this word, said by some to be] a period of about twenty nights, commencing at the [auroral] rising of الدَّبَرَان, [at the epoch of the Flight about the 26th of May, O. S.,] which has [little rain, or none, and is therefore said to have] ?? نوء. Then comes الخَريفُ [a period of little rain the انواء of which are النَّسْرَانِ [or the two vultures, النَّسْرُ الوَاقِعُ and النَّسْرُ الطَّائِرُ, which, in central Arabia, about the period above mentioned, set aurorally on the 24th of July, O. S., both together]: then, الخضر, [which I have not been able to identify with any known star or asterism, in the TT with صح written above it, to denote its being correctly transcribed]: then, العَرْقُوَتَانِ الأُولَيانِ, the same says AM, as الفَرْغُ المُقَدَّمُ, the 26th Mansion, which, about the same period, set on the 8th of Sept.]. (T, TT, TA. *) ― -b5- [Hence,] نَوْءٌ [also means (assumed tropical:) The supposed effect of a star or asterism so termed in bringing rain &c.: whence the phrase لَا نَوْءَ لَهُ It has no effect upon the weather; said of a particular star or asterism: see البُطَيْنُ. ― -b6- Also. Rain consequent upon the annual setting or rising of a star so termed (assumed tropical:) so in many instances in Kzw's account of the Mansions of the Moon.] And (tropical:) Herbs, or herbage: so called because regarded as the consequence of what is [more properly] termed نوء: [i. e., the auroral setting or rising of a star or asterism, or the rain supposed to be produced thereby.] Ex. جَفُّ النَّوْءُ The herbage dried up. (IKt.) Also, (tropical:) A gift, or present. (K.)

أَنْوَأُ
أَنْوَأُ ذ More, or most, acquainted with the أَنْوَآء (K, and some copies of the S) [See نَوْءٌ, It is an anomalous word, though of a kind of which there are some other examples, for it has no verb] and, by only, a noun of this class is not formed but from a verb. (TA)

مُسْتَبَآءٌ
مُسْتَبَآءٌ ذ (assumed tropical:) One of whom a gift, or present, is sought, or asked, (K.)

##### Türkçe

نَآءَ
1 **نَآءَ** ذ , muz. **يَنُوْءُ**, mast. is. **نَوْءٌ** (S, K) ve **تَنْوَآءٌ**, (K,) O, çaba ve güçlükle kalktı, yahut doğruldu. (S, K.) ― -b2- **نَآءَ بِحِمْلِهِ** O, yüküyle çaba ve güçlükle kalktı, yahut doğruldu. (TA:) o, yüküyle, onun ağırlığı tarafından ezilmiş olarak kalktı. (S, K.) ― -b3- **تَنُوْءُبِعَجِيزَتِهَا** O, kalçaları onların ağırlığıyla ezilmiş olarak kalkar: bir kadın hakkında söylenir. (S.) ― -b4- **نَآءَ بِصَدْرِهِ** O doğruldu. [Görünüşe göre aslında, yalnız değilse bile, bir deve hakkında söylenmiştir.] (TA.) ― -b5- **نَاءَ بِهِ** ve ↓ **اناءهُ**, O (bir yük) onu ağırlığıyla ezdi ve onu büktü, yahut onu ağırlaştırdı. (S, K,) ― -b6- **تَنُوْءُ بِهَا عَجِيزَتُهَا** Onun kalçaları onu ağırlıklarıyla ezer: bir kadın hakkında söylenir. (S.) ― -b7- **نَآءَ** O, ağırlıkla ezildi, (K,) ve düştü: (S, K:) böylece fiil iki [kısmen] zıt anlam taşır. (K.) ― -b8- **نَآءَ بِجَانِبِهِ** (mecaz kabul edilen:) O, kibirli davrandı. (TA, art. مط.) ― -b9- **نَآءَ النَّجْمُ**, muz. **يَنُوْءُ**, mast. is. **نَوْءٌ**; ve ↓ **استناء** ve **اِسْتَنْأَى** (K; ikincisi takdim-tehir ile yapılmış olup, TA) Yıldız, yahut yıldız kümesi, [genellikle Ay’ın menzillerini oluşturanlardan biri hakkında söylenir,] (bazılarına göre) battı, yahut (başkalarına göre) fecrî olarak, yani sabahın şafağında doğdu. (TA.) **نَوْءٌ**’e bak. [Görünüşe göre **ناء** bu iki anlamda da kullanılır; çünkü yıldız yahut yıldız kümesi, şafağın parıltısı tarafından neredeyse yenilmiş gibi görünür.] -A2- **نَآءَ**, (K,) **نَأَى**’dan takdim-tehir ile yapılmış, (TA,) yahut bu ikincisinin bir lehçe şekli, (S, TA,) O, yahut o şey, uzak oldu, yahut uzaklaştı; bir uzaklığa çekildi; çok uzak gitti. (S, K.) ― -b2- **ناء بِهِ** [O, onu uzak kıldı, yahut onu bir uzaklığa götürdü]. (TA.) -A3- **مَا سَآءَكَ وَنَآءَكَ** (S) [**سوأ** maddesinde açıklanana bak]: **ناءك** burada **أَنَآءَكَ** yerine kullanılmıştır; onu **ساءك**’e benzetmek için; (S;) tıpkı onların **هَنَأَنِى وَمَرَأَنِى** demeleri gibi, **أمْرَأَنِى** yerine. (TA.)

ناوأهُ
3 **ناوأهُ** ذ , mast. is. **مُنَاوَأَةٌ** ve **نِوَآءٌ**, O, şeref için onunla çekişti; onunla yarıştı. (K.) ― -b2- O, ona karşı düşmanca davrandı. (S, K.) Bazen **ء** olmaksızın; fakat aslında **ء** ile; **نَآءَ اِلَيْكَ** ve **نُؤْتُ اِلَيْهِ**’den türemiş olarak. (S.)

4 **أَنْوَاَ** bk. 1.

استناء بِنَجْمٍ
10 **استناء بِنَجْمٍ** ذ [O, bir yıldızın yahut bir yıldız kümesinin fecrî, yani sabahın şafağında, doğması veya batması sebebiyle yağmuru vb. haber verdi: yahut bir yıldızı yahut bir yıldız kümesini bir **نَوْء** olarak kabul etti]. (L.) Denilir ki, **لَا تَسْتَنِىءُ العَرَبُ بِالنُّحُومِ كُلِّهَا** [Araplar, bütün yıldızların yahut yıldız kümelerinin fecrî doğması veya batması sebebiyle yağmuru vb. haber vermezler: yahut bütün yıldızları yahut yıldız kümelerini **أَنْوَا** olarak kabul etmezler. (Sh, L.) **اِسْتَنْأَوْا الوَسْمِىَّ**, **ء** takdim-tehir edilmiş olarak, Onlar, **الوسمى** denilen yağmuru beklediler, yahut gözlediler, [bir yıldızın yahut bir yıldız kümesinin fecrî doğması veya batmasından]. (AHn.) -A2- **اِسْتَنَآءَهُ** (mecaz kabul edilen:) O, ondan bir hediye, yahut armağan istedi, yahut talep etti. (K.)

نَوْءٌ
**نَوْءٌ** ذ , çoğ. **أَنْوَآءٌ** ve **نُوآنٌ**, (S, K,) Batmaya meyleden bir yıldız, yahut bir yıldız kümesi: yahut yıldızın yahut yıldız kümesinin batması, batıda, fecrî olarak, yani sabahın şafağında, ve ona karşılık olan bir başkasının aynı zamanda doğması, doğuda: (K:) yahut [Ay’ın] menzillerini oluşturan yıldızlardan yahut yıldız kümelerinden birinin (bk. **مَنَازِلُ القَمَرِ**) batıda fecrî olarak, yani sabahın şafağında, batması ve onun **رَقِيب**’inin, ki o ona karşılık olan başka bir yıldız yahut yıldız kümesidir, aynı zamanda doğuda doğması; her gece on üç gün süresince: böylece o menzillerden her yıldız yahut yıldız kümesi, [birbiri ardınca,] yılın sonuna kadar; **الجَبْهَة** hariç, onun süresi on dört gündür: (S:) [yahut o, bu yıldızlardan yahut yıldız kümelerinden birinin fecrî doğmasını, ve bazen fecrî batmasını ifade eder; aşağıda gösterileceği üzere: burada “güneşle birlikte doğuş” demiyorum; çünkü burada kastedilen doğuş on üç gün sürer]. T’ye göre, **نوء** yukarıda zikredilen yıldızlardan yahut yıldız kümelerinden birinin batması anlamına gelir: ve AHn der ki, o, onun sabahleyin ilk batması anlamına gelir; yıldızlar kaybolmak üzereyken; bu da şafağın beyazlığının yayıldığı zamandır. (TA.) A'Obeyd der ki, ben **نوء**’ün “batma”, “düşme” anlamında kullanıldığını bu örnek dışında işitmedim. (S.) Şu da eklenir, [onun yahut başkasının rivayetiyle mi olduğu şüphelidir,] ki müşrik Araplar yağmurları ve rüzgârları ve sıcağı ve soğuğu, o sırada [fecrî olarak] batan yukarıda zikredilen yıldızlardan yahut yıldız kümelerinden olanına nispet ederlerdi; yahut As’a göre, [fecrî olarak] yükselişinde doğan olana; ve derlerdi: **مُطِرْنَا بِنَوْءِ كَذَا** [Bize falanca **نَوْء** ile yağmur verildi]; (S;) yahut onlar sıcağı [ve soğuğu] yıldızın yahut yıldız kümesinin doğmasına, ve yağmuru [ve rüzgârı], onun **نَوْء**’üne [yani onun batmasına] nispet ederlerdi. (AHn, Har, p. 216.) Müslümana bunu söylemek yasaklanmıştır; ancak bununla “Bize falanca **نَوْء** devrinde yağmur verildi” demeyi kastederse müstesna; Allah yağmurun **انواء** denilen [bazı] devirlerde gelmesini âdet kılmıştır. Yine, A'Obeyd der ki: **الانواء** yirmi sekiz yıldızdır yahut yıldız kümesidir; tekili **نوء**: bunlardan herhangi birinin doğuda [fecrî olarak] doğmasına **نوء** denir; ve yıldız yahut yıldız kümesi de bundan dolayı böyle adlandırılır: fakat bazen **نوء** batma anlamına gelir. Yine L’de denilir ki, yukarıda zikredilen yıldızlardan yahut yıldız kümelerinden her biri böyle adlandırılır; çünkü batıdaki battığında, ona karşılık olan doğar; ve bu doğuşa **النّوء** denir; fakat bazıları **نوء**’ü batma anlamına getirir; sanki o zıt anlamlar taşırmış gibi. (TA.) [El-Kazweenee, Ay’ın menzillerinin **الانواء**’ı vesileleriyle bazı fizikî olayları zikreder; ve bu hallerin her birinde, üçü hariç, **النوء** doğuştur, batış değil. İstisna edilen iki hal şüphelidir: üçüncüye dair pasaj açıkça **الصَّرْفَة**’nin fecrî batışı devrinde meydana gelen bir olayı ifade eder; yani **أَيَّامُ العَجُوزِ** denilen günlerin başlangıcını; ElMakreezee’ye göre **الفَرْغُ المُقَدَّمُ**’ün, **الصرفة**’nin **رقيب**’inin, doğuşuna tekabül eder: ve S’de, **عجز** maddesinde, Ibn-Kunلseh rivayetiyle, **ايّام العجوز**’un **الصرفة**’nin **نوء** devrine düştüğü söylenir. (Hicret devrinin başlangıcında, Orta Arabistan’da, **الصرفة**’nin fecrî batışı yaklaşık 9 Mart O. S. civarında gerçekleşirdi; ve bu, modern Mısır takvimlerine göre **ايّام العجوز**’un başladığı N. S. günüdür, 26 Şubat O. S.) Buradan anlaşılır ki, bazen batış, fakat genellikle doğuş, **النوء** diye adlandırılırdı. Ayrıca, eski Arapların Ay’ın yirmi sekiz menzilinin doğuşlarına dair yirmi sekiz darbımeseli vardı (Mir-لt ez-Zemلn’da ve El-Kazweenee’nin eserinde nakledilir): bunun gibi: **اِذَا طَلَعَ الشَّرَطَانْ اِسْتَوَى الزَّمَانْ** “Esh-Sharatلn doğduğunda, mevsim mutedil olur:” yahut belki “― -b2- gece ve gündüz eşit olur.” (Eğer bu ikinci anlamın doğru olduğu ispat edilebilseydi, Ay’ın menzilleri takviminin M.Ö. on iki asırdan fazla bir süre önce kullanımda olduğu sonucunu çıkarabilirdik; ve bu sebeple **الشرطان**’ın menzillerin ilki diye adlandırıldığı; her ne kadar daha sonraki bir dönemde, burçlar kuşağının birinci burcundaki ilk menzil olması itibarıyla ilk diye adlandırılmış olması mümkünse de. Fakat ben, yukarıdaki sözleri zikretmekteki daha yakın maksadıma dönüyorum.) Bu sözlerin hiçbirini (başkaları bulsa da, zannederim) batışlara dair bulmuyorum. Buradan yine, en muhtemel olarak, doğuşun, batışın değil, genellikle **نوء** diye adlandırıldığı anlaşılır.] ― -b3- [Birçok örnekte,] **الأَنْوَآءُ** Ay’ın menzillerinin [kendileri] anlamına gelir; ve **نَوْءٌ**, o menzillerden herhangi biri: ve onlar ayrıca **نُجُومُ المَطَرِ** [yağmurun yıldızları yahut yıldız kümeleri] diye de adlandırılır. (Mgh, art. خطأ.) IAar der ki, **نوء** terimi ancak yağmurla birlikte olan bir yıldız yahut yıldız kümesi hakkında uygulanırdı: (TA:) [**خَطَّ** ve **خَطَّأَ** altında örneklere bak: fakat çoğu müellif, görünüşe göre, bu terimi böyle bir kayıt olmaksızın uygular: bazen Ay’ın menzillerine ait olmayan bazı yıldızlara yahut yıldız kümelerine de verilir; aşağıda görüleceği üzere: ve özellikle, harf-i tarif ile, **الثُّرَيَّا**’ya uygulanır]. ― -b4- AM tarafından nakledildiği üzere AZ’ye göre, ilk yağmur **الوَسْمِىُّ** denilen yağmurdur: bunun **الانواء**’ı, **العَرْقُوَتَانِ المُؤَخَّرَتَان** denilenlerdir; AM der ki, bu, **الفَرْغُ المُؤَخَّرُ** ile aynıdır, [Ay’ın 27. menzili; ki Hicret devrinin başlangıcı civarında (AZ’nin burada verdiği hesabın, büyük ihtimalle, o devre yahut ona yakın bir devre ilişkin olduğu) Orta Arabistan’da fecrî olarak batardı (çünkü **نوء** terimiyle AZ, batışı sırasında yağmurun genellikle düştüğü bir yıldızı yahut yıldız kümesini kasteder) 21 Eyl. O. S. tarihinde, bu sözlükte **منازل القمر** üzerine gözlemlerde gösterildiği üzere]: sonra, **الشَّرَطُ**, [**شَرَطَانِ**’dan biri, 1. menzil; ki yukarıda zikredilen devir civarında 17 Eki. tarihinde fecrî olarak batardı]: sonra, **الثُّرَيَّا**, [3. menzil; ki o devir civarında 12 Kas. tarihinde batardı]. Sonra **الشَّتَوِىُّ** denilen yağmur gelir: bunun **الانواء**’ı **الجَوْزَاءُ**’dır [**الهَقْعَةُ** anlamında, 5. menzil; ki yukarıda zikredilen devir civarında 8 Ara. tarihinde fecrî olarak batardı] sonra, **الذِّرَاعَانِ**, [yani **الذِّرَاعُ المَقْبُوضَةُ** ve **الدِّرَاعُ المَبْسُوطَةُ**; bunlardan birincisi, aynı devir civarında 3 Oca. tarihinde anti-heliacal olarak batardı, 7. menzilin batışının uygun nispi zamanı; ve ikincisi, 16 Oca. tarihinde, 8. menzilin batışının uygun nispi zamanı;] ve onların **نَثْرَة**, [8. menzil; ki o devir civarında 16 Oca. tarihinde fecrî olarak batardı]: sonra, **الجَبْهَةُ**, [10. menzil; ki o devir civarında 11 Şub. tarihinde fecrî olarak batardı.] Bu dönemde **شتوى** yağmuru biter; ve **الدَّفَئِىُّ** (bk.) denilen başlar, ve [bundan sonra] **الصَّيْفُ**. **وسمى**’den **دفئى**’ye kadar olan bütün yağmurlar **رَبِيعٌ** diye adlandırılır. Sonra, [**دفئى**’den sonra,] **صَيْف** gelir: bunun **الانواء**’ı **السِّمَاكَانِ**’dır (**الأَعْزَلُ** ve **الرَّقِيبُ**); [bunlardan birincisi, El-Kazweenee’ye göre, 14. menzildir; ki yukarıda zikredilen devir civarında 4 Nis. tarihinde fecrî olarak batardı: ikincisi, **الثريّا**’nın **رقيب**’i gibi görünür (bk. **رقيب**): yani **الاِكْلِيلُ**, 17. menzil; ki aynı devir civarında 13 May. tarihinde fecrî olarak batardı; yaklaşık kırk gün. Sonra **الحَميمُ** gelir. [Bu kelimeye bak; bazılarınca] yaklaşık yirmi gece süren bir dönem olduğu söylenir; **الدَّبَرَان**’ın [fecrî] doğuşunda başlayan, [Hicret devrinin başlangıcında yaklaşık 26 May. O. S.,] ki onun [az yağmuru, yahut hiç yoktur; bu yüzden] ?? **نوء**’e sahip olduğu söylenir. Sonra **الخَريفُ** gelir [az yağmurlu bir dönem; bunun **الانواء**’ı **النَّسْرَانِ**’dır [yahut iki akbaba, **النَّسْرُ الوَاقِعُ** ve **النَّسْرُ الطَّائِرُ**, ki Orta Arabistan’da yukarıda zikredilen devir civarında 24 Tem. O. S. tarihinde, ikisi birlikte, fecrî olarak batardı]: sonra, **الخضر**, [bilinen herhangi bir yıldız yahut yıldız kümesiyle özdeşleştiremedim; TT’de üzerinde صح yazılıdır, doğru yazıldığını belirtmek için]: sonra, **العَرْقُوَتَانِ الأُولَيانِ**, AM der ki bu, **الفَرْغُ المُقَدَّمُ** ile aynıdır, 26. menzil; ki aynı devir civarında 8 Eyl. tarihinde batardı]. (T, TT, TA. *)] ― -b5- [Bundan dolayı,] **نَوْءٌ** [ayrıca (mecaz kabul edilen:) böyle adlandırılan bir yıldızın yahut yıldız kümesinin yağmur vb. getirmedeki farz edilen etkisi anlamına gelir: buradan **لَا نَوْءَ لَهُ** ibaresi; havaya etkisi yoktur; belirli bir yıldız yahut yıldız kümesi hakkında söylenir: **البُطَيْنُ**’e bak. ― -b6- Ayrıca. Böyle adlandırılan bir yıldızın yıllık batışı yahut doğuşu sonucunda gelen yağmur (mecaz kabul edilen:) Kzw’nin Ay’ın menzilleri anlatımında birçok örnekte böyledir.] Ve (mecaz:) otlar, yahut otlak: [daha doğru olarak] **نوء** diye adlandırılan şeyin sonucu sayıldığı için böyle adlandırılmıştır: [yani bir yıldızın yahut yıldız kümesinin fecrî batışı yahut doğuşu, yahut bununla üretildiği sanılan yağmur.] Ör. **جَفُّ النَّوْءُ** Otlak kurudu. (IKt.) Ayrıca, (mecaz:) bir hediye, yahut armağan. (K.)

أَنْوَأُ
**أَنْوَأُ** ذ **أَنْوَآءٌ**’a daha çok, yahut en çok, vâkıf olan. (K, ve S’nin bazı nüshaları) [**نَوْءٌ**’e bak, o, anormal bir kelimedir; bununla birlikte bunun türünden başka bazı örnekler vardır; çünkü onun fiili yoktur] ve, yalnızca, bu sınıftan bir isim ancak bir fiilden yapılmaz. (TA)

مُسْتَبَآءٌ
**مُسْتَبَآءٌ** ذ (mecaz kabul edilen:) kendisinden bir hediye, yahut armağan, istenen, yahut talep edilen kimse. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: نوء

نَآءَ
نَآءَ ( w )  U ( n. ac. نَوْء [ 1 ] ,  تَنْوَآء [ 62 ] ),
a.  Rose with difficulty.

b.  Fell, sank down.

c.  [ Bi ], Weighed down ( burden. )

d.  [ Ila ], Rose against.

e.  Was distant; went away.

f.  [ Bi ], Removed.

g.  Set ( star ).

نَاْوَأَ
نَاْوَأَ III ,
a.  Opposed.

أَنْوَأَ
أَنْوَأَ IV ,
a.  Weighed down.

اِسْتَنْوَأَ
اِسْتَنْوَأَ X ,
a.  Asked for a present.

b.  Prognosticated rain.

نَوْء
نَوْء [ 1 ] , ( pl. أَنْوُء [ 16 ] ,  نُوَآن [ 35 ] ,  أَنْوَآء [ 38 ] ),
a.  Star which sets whilst another rises.

b.  Rain; storm, tempest.

c.  Gift.

##### Türkçe

نَآءَ
**نَآءَ** ( w )  U ( n. ac. **نَوْء** [ 1 ] ,  **تَنْوَآء** [ 62 ] ),
a.  Zorlukla kalktı.

b.  Düştü, aşağı çöktü.

c.  [ Bi ], (yük ile) ağırlaştırıldı.

d.  [ Ila ], -e karşı kalktı.

e.  Uzak oldu; uzaklaştı.

f.  [ Bi ], giderildi.

g.  (yıldız) battı.

نَاْوَأَ
**نَاْوَأَ** III ,
a.  Karşı koydu.

أَنْوَأَ
**أَنْوَأَ** IV ,
a.  Ağırlaştırdı.

اِسْتَنْوَأَ
**اِسْتَنْوَأَ** X ,
a.  Bir hediye istedi.

b.  Yağmuru önceden haber verdi.

نَوْء
**نَوْء** [ 1 ] , ( pl. **أَنْوُء** [ 16 ] ,  **نُوَآن** [ 35 ] ,  **أَنْوَآء** [ 38 ] ),
a.  Bir başkası doğarken batan yıldız.

b.  Yağmur; fırtına, kasırga.

c.  Hediye.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A3/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: نوء

نوء
نَاءَ - يَنُوْءُ

نَاءَ - يَنُوْءُ + شيء أو حمل+ بشيء أو كائن: يثقل عليه فيدفع به أرضاً: يرفع حملاً ثقيلاً وينهض به، فيثقل عليه ويدفعه ويضغط عليه من الأعلى فيطرحه ويسقطه أرضاً
نَاءَ - يَنُوْءُ + الحملُ + بالكائن: يُسْقِطُه من ثقل الحمل: يدفعُ ويضغطُ ثم يُسْقِطُ الحملُ الكائنَ أرضاً: يحاول كائن النهوض بحمل ثقيل ويبدأ برفعه، وما أن يصير الحمل عالياً في الهواء إلا و تنهار قوة الكائن، تحت ضغط وثقل الجمل فيسقط هو والحمل أرضاً
المناوأة: محاولة كل من الخصمين الضغط على الآخر وإسقاطه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "حمل ثقل والالتزام به في السكون والحركة، وبيان درجة الإجهاد من الحمل"، وهي:
أوِدَ - يَأْوَدُ (آدَ - يَؤُودُ)، ناءَ - يَنُوْءُ، رَهِقَ - يَرْهَقُ، وَزَرَ - يَزِرُ، غَرِمَ - يَغْرَمُ، ثَقُلَ - يَثْقُلً
يفرق لفظاً:
نَاءَ - يَنُوْءُ + شيء أو حمل+ بشيء أو كائن: يثقل عليه فيدفع به أرضاً
وَنَى - يَنِي + الكائن + في أمر : فتر وضعف عنه وقصر فيه

تنوء
 	﴿إن قارون كان من قوم موسى فبغى عليهم وآتيناه من الكنوز ما إن مفاتحه لتنوء بالعصبة أولي القوة إذ قال له قومه لا تفرح إن الله لا يحب الفرحين(76)﴾ القصص
مختار الصحاح
● [نوأ] ن و أ: نَاءَ بالحِمل نهض به مُثقلا وبابه قال ونَاءَ به الحِمل أَثقله ومنه قوله تعالى ﴿لَتَنُوءُ بالعُصبةِ﴾ أي لَتُنِيءُ العُصبة بثِقلها و النَّوْءُ سُقوط نجم من المنازل في المَغْرِب مع الفجر وطُلُوع رقبيه من المَشْرِق يُقابِلُه من ساعته في كل ثلاثة عشر يوما ما خلا الجَبهة فإن لها أربعة عشر يوما وكانت العرب تُضيف الأمطار والرياح والحَرَّ والبرد إلى الساقط منها وقيل إلى الطاِع منها لأنه في سُلطانِه وجمعه أَنْوَاءٌ و نُوءانٌ كعبد وعُبْدان و نَاوَأَهُ مُنَاوَأَةً و نِوَاءً بالكسر والمد عاداه يقال إذا ناوَأْتَ الرِجال فاصبر وربما لُيِّن و نَاءَ اللحم من باب باع إذا لم ينضج فهو نِيءٌ بوزن نِيلٍ و أنَاءَهُ غيره إنَاءَةً و نَاءَ بوزن باع لغة في نأَى أي بعُد
معجم الفرائد القرآنية:
ن و أ
" تَنُوءُ" في قوله تعالى :" وَآتَيْنَاهُ مِنَ الْكُنُوزِ مَا إِنَّ مَفَاتِحَهُ لَتَنُوءُ بِالْعُصْبَةِ أُولِي الْقُوَّةِ" (76) القصص .
ناء بالشيء : نهض به مثقلا،ً وناء به الحمل: أثقله وأجهده حتى أماله.
الراغب:
ناء
- يقال: ناء بجانبه ينوء ويناء. قال أبو عبيدة (ليس في مجاز القرآن) : ناء مثل ناع. أي: نهض، وأنأته: أنهضته. قال تعالى: }ما إن مفاتحه لتنوء بالعصبة{ [القصص/76].
ملخص اللسان:
1.     ناءَ بِحِمْلِه يَنُوءُ نَوْءاً وتَنْوَاءً: نَهَضَ بجَهْد ومَشَقَّةٍ. وقيل: أُثْقِلَ فسقَطَ، فهو من الأَضداد. وكذلك نُؤْتُ به. ويقال: ناءَ بالحِمْل إِذا نَهَضَ به مُثْقَلاً. وناءَ به الحِملُ إِذا أَثْقَلَه.  والمرأَة تَنُوءُ بها عَجِيزَتُها أَي تُثْقِلُها، وهي تَنُوءُ بِعَجِيزَتِها أَي تَنْهَضُ بها مُثْقلةً. وناءَ به الحِمْلُ وأَناءَه مثل أَناعَه: أَثْقَلَه وأَمالَه،
2.    وقوله تعالى: ما إِنَّ مَفاتِحَه لَتَنُوءُ بالعُصْبةِ أُولي القُوَّةٍ.  قال: نُوْءُها بالعُصْبةِ أَنْ تُثْقِلَهم. والمعنى إِنَّ مَفاتِحَه لَتَنُوءُ بالعُصْبةِ أَي تُمِيلُهم مِن ثِقَلِها،
3.     أَنَّ قول العرب ما ساءَكَ وناءَكَ:له عندي ما سَاءَه  وَناءَه أَي أَثْقَلَه وما يَسُوءُه ويَنُوءُه
4.     والنَّوْءُ: النجم إِذا مال للمَغِيب، والجمع أَنْواءٌ ونُوآنٌ،وقيل: معنى النَّوْءِ سُقوطُ نجم من الـمَنازِل في المغرب مع الفجر وطُلوعُ رَقِيبه، وهو نجم آخر يُقابِلُه، من ساعته في المشرق، في كل ليلة إِلى ثلاثة عشر يوماً. وهكذا كلُّ نجم منها إِلى انقضاءِ السنة، ما خلا الجَبْهةَ، فإِن لها أَربعة عشر يوماً، فتنقضِي جميعُها مع انقضاءِ  السنة. قال: وإِنما سُمِّيَ نَوْءاً لأَنَّه إِذا سقط الغارِبُ ناءَ الطالِعُ، وذلك الطُّلوع هو النَّوْءُ.
5.     الـمُسْتَنَاءُ: الذي يُطْلَبُ نَوْءُه. قال أَبو منصور: معناه الذي  يُطْلَبُ رِفْدُه.
6.     نَوْءُ النجم: هو أَوَّل سقوط يُدْرِكُه بالغَداة، إِذا هَمَّت الكواكِبُ بالـمُصُوحِ، وذلك في بياض الفجر  الـمُسْتَطِير. التهذيب: ناءَ النجمُ يَنْوءُ نَوْءاً إِذا سقَطَ. وبعضُهم يجعل النَّوْءَ السقوط، كأَنه من الأَضداد.
7.     فتقول مُطِرْنا بِنَوْءِ كذا،النَّوْءُ هو النَّجْم الذي يكون به المطر
8.     معنى النَّوْءِ النُّهوضُ لا نَوْءُ المطر، والنَّوْءُ نُهُوضُ الرَّجل إِلى كلِّ شيءٍ  يَطْلُبه،
9.     وناوَأْتُ الرَّجُلَ مُناوَأَةً ونِوَاءً: فاخَرْتُه وعادَيْتُه.لأَنـَّه من ناءَ إِلَيْكَ ونُؤْتَ إِليه أَي نَهَضَ إِليكَ وَنهَضْتَ إِليه.والنَّوْءُ والـمُناوَأَةُ: الـمُعاداةُ. وفي الحديث في الخيل: ورجُلٌ  رَبَطَها فَخْراً ورِياءً ونِوَاءً لأَهل الإِسلام، أَي مُعاداةً لهم. وفي  الحديث: لا تَزالُ طائفةٌ من أُمـّتي ظاهرينَ على مَن ناوَأَهم؛ أَي  ناهَضَهم وعاداهم.
لسان العرب
● - نوأ: ناءَ بِحِمْلِه يَنُوءُ نَوْءاً وتَنْوَاءً: نَهَضَ بجَهْد ومَشَقَّةٍ. وقيل: أُثْقِلَ فسقَطَ، فهو من الأَضداد. وكذلك نُؤْتُ به. ويقال: ناءَ بالحِمْل إِذا نَهَضَ به مُثْقَلاً. وناءَ به الحِملُ إِذا أَثْقَلَه.  والمرأَة تَنُوءُ بها عَجِيزَتُها أَي تُثْقِلُها، وهي تَنُوءُ بِعَجِيزَتِها أَي تَنْهَضُ بها مُثْقلةً. وناءَ به الحِمْلُ وأَناءَه مثل أَناعَه: أَثْقَلَه وأَمالَه، كما يقال ذهَبَ به وأَذْهَبَه، بمعنى.  وقوله تعالى: ما إِنَّ مَفاتِحَه لَتَنُوءُ بالعُصْبةِ أُولي القُوَّةٍ.  قال: نُوْءُها بالعُصْبةِ أَنْ تُثْقِلَهم. والمعنى إِنَّ مَفاتِحَه لَتَنُوءُ بالعُصْبةِ أَي تُمِيلُهم مِن ثِقَلِها، فإِذا أَدخلت الباءَ قلت تَنُوءُ بهم، كما قال اللّه تعالى: آتُوني أُفْرِغْ عَليْه قِطْراً. والمعنى ائْتُوني بقِطْرٍ أُفْرِغْ عليه، فإِذا حذفت الباءَ زدْتَ على الفعل في أَوله. قال الفرّاءُ: وقد قال رجل من أَهل العربية:  \<ص:175>  ما إِنَّ العُصْبةَ لَتَنُوءُ بِمفاتِحِه، فَحُوِّلَ الفِعْلُ إِلى الـمَفاتِحِ، كما قال الراجز:  إِنَّ سِراجاً لَكَرِيمٌ مَفْخَرُهْ،  تَحْلى بهِ العَيْنُ، إِذا ما تَجْهَرُهْ  وهو الذي يَحْلى بالعين، فإِن كان سُمِعَ آتوا بهذا، فهو وَجْه، وإِلاَّ  فإِن الرجُلَ جَهِلَ المعنى. قال الأَزهري: وأَنشدني بعض العرب:  حَتَّى إِذا ما التَأَمَتْ مَواصِلُهْ، *  وناءَ، في شِقِّ الشِّمالِ، كاهِلُهْ  يعني الرَّامي لـما أَخَذَ القَوْسَ ونَزَعَ مالَ عَلَيْها. قال: ونرى  أَنَّ قول العرب ما ساءَكَ وناءَكَ: من ذلك، إِلاَّ أَنه أَلقَى الأَلفَ  لأَنه مُتْبَعٌ لِساءَكَ، كما قالت العرب: أَكَلْتُ طَعاماً فهَنَأَني  ومَرَأَني، معناه إِذا أُفْرِدَ أَمْرَأَني فحذف منه الأَلِف لـما أُتْبِعَ ما  ليس فيه الأَلِف، ومعناه: ما ساءَكَ وأَناءَكَ. وكذلك: إِنِّي لآتِيهِ  بالغَدايا والعَشايا، والغَداةُ لا تُجمع على غَدايا. وقال الفرَّاءُ:  لَتُنِيءُ بالعُصْبةِ: تُثْقِلُها، وقال:  إِنِّي، وَجَدِّك، لا أَقْضِي الغَرِيمَ، وإِنْ *  حانَ القَضاءُ، وما رَقَّتْ له كَبِدِي  إِلاَّ عَصا أَرْزَنٍ، طارَتْ بُرايَتُها، *  تَنُوءُ ضَرْبَتُها بالكَفِّ والعَضُدِ  أَي تُثْقِلُ ضَرْبَتُها الكَفَّ والعَضُدَ. وقالوا: له عندي ما سَاءَه  وَناءَه أَي أَثْقَلَه وما يَسُوءُه ويَنُوءُه. قال بعضهم: أَراد ساءَه  وناءَه وإِنما قال ناءَه، وهو لا يَتَعدَّى، لأَجل ساءَه، فهم إِذا أَفردوا قالوا أَناءَه، لأَنهم إِنما قالوا ناءَه، وهو لا يتعدَّى لمكان سَاءَه ليَزْدَوِجَ الكلام.  والنَّوْءُ: النجم إِذا مال للمَغِيب، والجمع أَنْواءٌ ونُوآنٌ، حكاه ابن  جني، مثل عَبْد وعُبْدانٍ وبَطْنٍ وبُطْنانٍ. قال حسان بن ثابت، رضي اللّه عنه:  ويَثْرِبُ تَعْلَمُ أَنـَّا بِها، *  إِذا قَحَطَ الغَيْثُ، نُوآنُها  وقد ناءَ نَوْءاً واسْتَناءَ واسْتَنْأَى، الأَخيرة على القَلْب. قال:  يَجُرُّ ويَسْتَنْئِي نَشاصاً، كأَنَّه *  بِغَيْقةَ، لَـمَّا جَلْجَلَ الصَّوْتَ، جالِبُ  قال أَبو حنيفة: اسْتَنْأَوُا الوَسْمِيَّ: نَظَرُوا إِليه، وأَصله من النَّوْءِ، فقدَّم الهمزةَ. وقول ابن أَحمر:  الفاضِلُ، العادِلُ، الهادِي نَقِيبَتُه،  * والـمُسْتَناءُ، إِذا ما يَقْحَطُ الـمَطَرُ  الـمُسْتَنَاءُ: الذي يُطْلَبُ نَوْءُه. قال أَبو منصور: معناه الذي  يُطْلَبُ رِفْدُه. وقيل: معنى النَّوْءِ سُقوطُ نجم من الـمَنازِل في المغرب مع الفجر وطُلوعُ رَقِيبه، وهو نجم آخر يُقابِلُه، من ساعته في المشرق، في كل ليلة إِلى ثلاثة عشر يوماً. وهكذا كلُّ نجم منها إِلى انقضاءِ السنة، ما خلا الجَبْهةَ، فإِن لها أَربعة عشر يوماً، فتنقضِي جميعُها مع انقضاءِ  السنة. قال: وإِنما سُمِّيَ نَوْءاً لأَنَّه إِذا سقط الغارِبُ ناءَ الطالِعُ، وذلك الطُّلوع هو النَّوْءُ. وبعضُهم يجعل النَّوْءَ السقوط، كأَنه من الأَضداد. قال أَبو عبيد: ولم يُسْمع في النَّوْءِ أَنه السُّقوط إِلا في هذا الموضع، وكانت العرب تُضِيفُ الأَمْطار والرِّياح والحرَّ والبرد إِلى الساقط منها. وقال  \<ص:176>  الأَصمعي: إِلى الطالع منها في سلطانه، فتقول مُطِرْنا بِنَوْءِ كذا، وقال أَبو حنيفة: نَوْءُ النجم: هو أَوَّل سقوط يُدْرِكُه بالغَداة، إِذا هَمَّت الكواكِبُ بالـمُصُوحِ، وذلك في بياض الفجر  الـمُسْتَطِير. التهذيب: ناءَ النجمُ يَنْوءُ نَوْءاً إِذا سقَطَ. وفي الحديث: ثلاثٌ من أَمْرِ الجاهِليَّةِ: الطَّعْنُ في الأَنْسَابِ والنِّياحةُ  والأَنْواءُ. قال أَبو عبيد: الأَنواءُ ثمانية وعشرون نجماً معروفة  الـمَطالِع في أزْمِنةِ السنة كلها من الصيف والشتاء والربيع والخريف، يسقط منها في كل ثلاثَ عَشْرة ليلة نجمٌ في المغرب مع طلوع الفجر، ويَطْلُع آخَرُ يقابله في المشرق من ساعته، وكلاهما معلوم مسمى، وانقضاءُ هذه الثمانية وعشرين كلها مع انقضاءِ السنة، ثم يرجع الأَمر إِلى النجم الأَوّل مع استئناف السنة المقبلة. وكانت العرب في الجاهلية إِذا سقط منها نجم وطلع آخر قالوا: لا بد من أَن يكون عند ذلك مطر أَو رياح، فيَنْسُبون كلَّ غيث يكون عند ذلك إِلى ذلك النجم، فيقولون: مُطِرْنا بِنَوْءِ الثُرَيَّا والدَّبَرانِ والسِّماكِ. والأَنْوَاءُ واحدها نَوْءٌ.  قال: وإِنما سُمِّيَ نَوْءاً لأَنه إِذا سَقَط الساقِط منها بالمغرب ناءَ  الطالع بالمشرق يَنُوءُ نَوْءاً أَي نَهَضَ وطَلَعَ، وذلك النُّهُوض هو  النَّوْءُ، فسمي النجم به، وذلك كل ناهض بِثِقَلٍ وإِبْطَاءٍ، فإنه  يَنُوءُ عند نُهوضِه، وقد يكون النَّوْءُ السقوط. قال: ولم أسمع أَنَّ  النَّوْءَ السقوط إِلا في هذا الموضع. قال ذو الرمة:  تَنُوءُ بِأُخْراها، فَلأْياً قِيامُها؛ *  وتَمْشِي الهُوَيْنَى عن قَرِيبٍ فَتَبْهَرُ  معناه: أَنَّ أُخْراها، وهي عَجيزَتُها، تُنِيئُها إِلى الأَرضِ لِضخَمِها وكَثْرة لحمها في أَرْدافِها. قال: وهذا تحويل للفعل أَيضاً. وقيل:  أَراد بالنَّوْءِ الغروبَ، وهو من الأَضْداد. قال شمر: هذه الثمانية  وعشرون، التي أَراد أَبو عبيد، هي منازل القمر، وهي معروفة عند العرب وغيرهم من الفُرْس والروم والهند لم يختلفوا في أَنها ثمانية وعشرون، ينزل القمر كل ليلة في منزلة منها. ومنه قوله تعالى: والقَمَرَ قَدَّرْناه مَنازِلَ. قال شمر: وقد رأَيتها بالهندية والرومية والفارسية مترجمة. قال: وهي بالعربية فيما أَخبرني به ابن الأَعرابي: الشَّرَطانِ، والبَطِينُ، والنَّجْمُ، والدَّبَرانُ، والهَقْعَةُ، والهَنْعَةُ، والذِّراع، والنَّثْرَةُ، والطَّرْفُ، والجَبْهةُ، والخَراتانِ، والصَّرْفَةُ، والعَوَّاءُ، والسِّماكُ، والغَفْرُ، والزُّبانَى، والإِكْليلُ، والقَلْبُ، والشَّوْلةُ، والنَّعائمُ، والبَلْدَةُ، وسَعْدُ الذَّابِحِ، وسَعْدُ بُلَعَ، وسَعْدُ السُّعُود، وسَعْدُ الأَخْبِيَةِ، وفَرْغُ الدَّلْو المُقَدَّمُ، وفَرْغُ الدَّلْوِ الـمُؤَخَّرُ، والحُوتُ. قال: ولا تَسْتَنِيءُ العَرَبُ بها كُلِّها إِنما تذكر بالأَنْواءِ بَعْضَها، وهي معروفة في أَشعارهم وكلامهم. وكان ابن الأَعرابي يقول: لا يكون نَوْءٌ حتى يكون معه مَطَر، وإِلا فلا نَوْءَ.قال أَبو منصور: أَول المطر: الوَسْمِيُّ، وأَنْواؤُه العَرْقُوتانِ الـمُؤَخَّرتانِ. قال أَبو منصور: هما الفَرْغُ الـمُؤَخَّر ثم الشَّرَطُ ثم الثُّرَيَّا ثم الشَّتَوِيُّ، وأَنْواؤُه الجَوْزاءُ، ثمَّ الذِّراعانِ، ونَثْرَتُهما، ثمَّ الجَبْهةُ، وهي آخِر الشَّتَوِيِّ، وأَوَّلُ  الدَّفَئِيّ والصَّيْفِي، ثم الصَّيْفِيُّ، وأَنْواؤُه السِّماكانِ الأَوَّل الأَعْزَلُ، والآخرُ الرَّقيبُ، وما بين السِّماكَيْنِ صَيف، وهو نحو من أَربعين يوماً، ثمَّ الحَمِيمُ، وهو نحو من عشرين ليلة عند طُلُوعِ  \<ص:177>  الدَّبَرانِ، وهو بين الصيفِ والخَرِيفِ، وليس له نَوْءٌ، ثمَّ الخَرِيفِيُّ  وأَنْواؤُه النَّسْرانِ، ثمَّ الأَخْضَرُ، ثم عَرْقُوتا الدَّلْوِ الأُولَيانِ. قال أَبو منصور: وهما الفَرْغُ الـمُقَدَّمُ. قال: وكلُّ مطَر من الوَسْمِيِّ إِلى الدَّفَئِيِّ ربيعٌ. وقال الزجاج في بعض أَمالِيهِ وذَكر قَوْلَ النبي، صلى اللّه عليه وسلم: مَنْ قال سُقِينا بالنَّجْمِ فقد آمَنَ بالنَّجْم وكَفَر باللّهِ، ومن قال سَقانا اللّهُ فقد آمَنَ باللهِ وكَفَر بالنَّجْمِ. قال: ومعنى مُطِرْنا بِنَوْءِ كذا، أَي مُطِرْنا بطُلوع نجم وسُقُوط آخَر. قال: والنَّوْءُ على الحقيقة سُقُوط نجم في الـمَغْرِب وطُلوعُ آخَرَ في المشرق، فالساقِطةُ في المغرب هي الأَنْواءُ، والطالِعةُ في المشرق هي البَوارِحُ. قال، وقال بعضهم: النَّوْءُ ارْتِفاعُ نَجْمٍ  من المشرق وسقوط نظيره في المغرب، وهو نظير القول الأَوَّل، فإِذا قال القائل مُطِرْنا بِنَوْءِ الثرَيَّا، فإِنما تأْويله أَنـَّه ارتفع النجم من المشرق، وسقط نظيره في المغرب، أَي مُطِرْنا بما ناءَ به هذا النَّجمُ.  قال: وإِنما غَلَّظَ النبيُّ، صلى اللّه عليه وسلم، فيها لأَنَّ العرب  كانت تزعم أَن ذلك المطر الذي جاءَ بسقوطِ نَجْمٍ هو فعل النجم، وكانت تَنْسُبُ المطر إِليه، ولا يجعلونه سُقْيا من اللّه، وإِن وافَقَ سقُوطَ ذلك النجم المطرُ يجعلون النجمَ هو الفاعل، لأَن في الحديث دَلِيلَ هذا، وهو قوله: مَن قال سُقِينا بالنَّجْمِ فقد آمَنَ بالنَّجْم وكَفَرَ باللّهِ. قال أَبو إِسحق: وأَما من قال مُطِرْنا بُنَوْءِ كذا وكذا ولم يُرِدْ ذلك المعنى ومرادُه أَنـَّا مُطِرْنا في هذا الوقت، ولم يَقْصِدْ إِلى فِعْل النجم، فذلك، واللّه أَعلم، جائز، كما جاءَ عن عُمَر، رضي اللّه عنه، أَنـَّه اسْتَسْقَى بالـمُصَلَّى ثم نادَى العباسَ: كم بَقِيَ مِن نَوْءِ الثُرَيَّا؟ فقال: إِنَّ العُلماءَ بها يزعمون أَنها تَعْتَرِضُ في الأُفُقِ سَبْعاً بعد وقُوعِها، فواللّهِ ما مَضَتْ تلك السَّبْعُ حتى غِيثَ الناسُ، فإِنما أَراد عمر، رضي اللّه تعالى عنه، كم بَقِيَ من الوقت الذي جرت به العادة أَنـَّه إِذا تَمَّ أَتَى اللّهُ بالمطر.  قال ابن الأَثير: أَمـَّا مَنْ جَعلَ الـمَطَر مِنْ فِعْلِ اللّهِ تعالى، وأَراد بقوله مُطِرْنا بِنَوْءِ كذا أَي في وَقْت كذا، وهو هذا النَّوْءُ الفلاني، فإِن ذلك جائز أَي إِن اللّهَ تعالى قد أَجْرَى العادة أَن يأْتِيَ الـمَطَرُ في هذه الأَوقات. قال: ورَوى عَليٌّ، رضي اللّه عنه، عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، أَنـَّه قال في قوله تعالى: وتَجْعَلُون رِزْقَكم أَنـَّكم تُكَذِّبُونَ؛ قال: يقولون مُطِرْنا بنوءِ كذا وكذا. قال أَبو منصور: معناه: وتَجْعَلُون شُكْرَ رِزْقِكم، الذي رَزَقَكُمُوه اللّهُ، التَّكْذِيبَ أَنـَّه من عندِ الرَّزَّاقِ، وتجعلون الرِّزْقَ من عندِ غيرِ اللّهِ، وذلك كفر؛ فأَمـَّا مَنْ جَعَلَ الرِّزْقَ مِن عِندِ اللّهِ، عز وجل، وجَعَل النجمَ وقْتاً وقَّتَه للغَيْثِ، ولم يَجعلْه الـمُغِيثَ الرَّزَّاقَ، رَجَوْتُ أَن لا يكون مُكَذِّباً، واللّه أَعلم. قال: وهو معنى ما قاله أَبو إِسحق وغيره من ذوي التمييز. قال أَبو زيد: هذه الأَنْواءُ في غَيْبوبة هذه النجوم.  قال أَبو منصور: وأَصل النَّوْءِ: الـمَيْلُ في شِقٍّ. وقيل لِمَنْ نَهَضَ بِحِمْلِهِ: ناءَ به، لأَنـَّه إِذا نَهَضَ به، وهو ثَقِيلٌ، أَناءَ الناهِضَ أَي أَماله.  وكذلك النَّجْمُ، إِذا سَقَطَ، مائلٌ نحوَ مَغِيبه الذي يَغِيبُ فيه، وفي  بعض نسخ الإِصلاح: ما بِالبادِيَةِ أَنْوَأُ من فلان، أَي أَعْلَمُ بأَنْواءِ النُّجوم منه، ولا فعل له. وهذا أَحد ما جاءَ من هذا الضرب من غير أَن يكون له فِعْلٌ، وإِنما هو من باب أَحْنَكِ الشَّاتَيْنِ وأَحْنَكِ البَعِيرَيْنِ.  \<ص:178>  قال أَبو عبيد: سئل ابن عبَّاس، رضي اللّه عنهما، عن رجل جَعَلَ أَمْرَ امْرَأَتِه بِيَدِها، فقالت له: أَنت طالق ثلاثاً، فقال ابن عَبَّاس: خَطَّأَ اللّهُ نَوْءَها أَلاّ طَلَّقَتْ نَفْسها ثلاثاً.  قال أَبو عبيد: النَّوْءُ هو النَّجْم الذي يكون به المطر، فَمن هَمَز  الحرف أَرادَ الدُّعاءَ عليها أَي أَخْطَأَها الـمَطَرُ، ومن قال خطَّ  اللّهُ نَوْءَها جَعَلَه من الخَطِيطَةِ. قال أَبو سعيد: معنى النَّوْءِ النُّهوضُ لا نَوْءُ المطر، والنَّوْءُ نُهُوضُ الرَّجل إِلى كلِّ شيءٍ  يَطْلُبه، أَراد: خَطَّأَ اللّهُ مَنْهَضَها ونَوْءَها إِلى كلِّ ما تَنْوِيه،  كما تقول: لا سَدَّدَ اللّهُ فلاناً لـما يَطْلُب، وهي امرأَة قال لها  زَوْجُها: طَلِّقي نَفْسَكِ، فقالت له: طَلَّقْتُكَ، فلم يَرَ ذلك شيئاً، ولو  عَقَلَتْ لَقالَتْ: طَلَّقْتُ نَفْسِي.  وروى ابن الأَثير هذا الحديثَ عن عُثمانَ، وقال فيه: إِنَّ اللّهَ  خَطَّأَ نَوْءَها أَلاَّ طَلَّقَتْ نَفْسَها. وقال في شرحه: قيل هو دُعاءٌ  عليها، كما يقال: لا سَقاه اللّه الغَيْثَ، وأَراد بالنَّوْءِ الذي يَجِيءُ  فيه الـمَطَر. وقال الحربي: هذا لا يُشْبِهُ الدُّعاءَ إِنما هو خبر، والذي يُشْبِهُ أَن يكون دُعاءً حَدِيثُ ابن عَبَّاسٍ، رضي اللّه عنهما: خَطَّأَ اللّهُ نَوْءَها، والمعنى فيهما لو طَلَّقَتْ نَفْسَها لوقع الطَّلاق، فحيث طَلَّقَتْ زوجَها لم يَقَعِ الطَّلاقُ، وكانت كمن يُخْطِئُه النَّوْءُ، فلا يُمْطَر.  وناوَأْتُ الرَّجُلَ مُناوَأَةً ونِوَاءً: فاخَرْتُه وعادَيْتُه. يقال: إِذا ناوَأْتَ الرجلَ فاصْبِرْ، وربما لم يُهمز وأَصله الهمز، لأَنـَّه من ناءَ إِلَيْكَ ونُؤْتَ إِليه أَي نَهَضَ إِليكَ وَنهَضْتَ إِليه. قال الشاعر:  إِذا أَنْتَ ناوَأْتَ الرِّجالَ، فَلَمْ تَنُؤْ *  بِقَرْنَيْنِ، غَرَّتْكَ القُرونُ الكَوامِلُ  ولا يَسْتَوِي قَرْنُ النِّطاحِ، الذي به *  تَنُوءُ، وقَرْنٌ كُلَّما نُؤْتَ مائِلُ  والنَّوْءُ والـمُناوَأَةُ: الـمُعاداةُ. وفي الحديث في الخيل: ورجُلٌ  رَبَطَها فَخْراً ورِياءً ونِوَاءً لأَهل الإِسلام، أَي مُعاداةً لهم. وفي  الحديث: لا تَزالُ طائفةٌ من أُمـّتي ظاهرينَ على مَن ناوَأَهم؛ أَي  ناهَضَهم وعاداهم.
مقاييس اللغة:
(نوي) النون والواو والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على معنيين: أحدهما مَقْصَدٌ لشيء، والآخر عَجَمُ شيء.
فالأوَّل النَّوَى. قال أهلُ اللغة: النَّوَى: التَّحَوُّل من دار إلى دار. هذا هو الأصل، ثم حمل عليه البابُ كلُّه فقالوا: [نوَى] الأمرَ يَنوِيه، إذا قَصَدَ له.  وممَّا يصحِّح هذهِ التآويلَ قولُهم: نَوَاه الله، كأنَّه قَصَدَه بالحِفْظِ والحِياطة. قال:
يا عَمرُو أحسِنْ نَواكَ اللهُ بالرَّشَدِ *** واقرأْ سلاماً على الذَّلْفاءِ بالثَّمَدِ([1])
* أي قصَدَك بالرَّشَد. والنِّيَّة: الوجه الذي تَنْوِيه. ونَوِيُّكَ: صاحبُك نيَّتُه نِيَّتُكَ.
والأصل الآخر النَّوَى: نَوَى التَّمْر. وربما عبَّروا به عن بعض الأوزان. ويقال إنَّ النَّوَاة زِنَةُ خمسة دَرَاهم. وتزَوَّجها على نواةٍ من ذهب، أي وزنِ خمسةِ دراهمَ منه.
وبالهمز كلمةٌ تدلُّ على النُّهُوض وناءَ ينوءُ نوءاً: نَهَضَ. قال:
فقلنا لهم تِلْكُمْ إذاً بَعْدَ كرَّةٍ *** نغادر صَرْعَى نوؤُها متخاذِلُ([2])
أي نهوضها ضعيف والنَّوْءُ من أنواءِ المطَر كأنَّه ينهَض بالمطر. وكلُّ ناهض بِثِقْلٍ فقد ناءَ. وناءَ البعيرُ بِحِمْلِهِ. والمرأة تنوء بها عجيزتُها، وهي تَنوءُ بها. فالأولى تُثْقَل بها، والثانية تنهض.
ومن الباب المناوأة تكون بين القوم يقال: ناوَأَه، إذا عاداه. وهو قياسُ ما ذكرناه، لأنها المناهَضة، هذا ينوءُ إلى هذا وهو ينوءُ إليه أي يَنْهَض.
القاموس المحيط:
نَاءَ نَوْءاً وتَنْوَاءً نَهَضَ بِجَهْدٍ ومَشَقَّةٍ، وبالحِمْلِ نَهَضَ مُثْقَلاً، وبه الحِمْلُ أَثْقَلَهُ، وأمالَهُ، كأَناءَةُ، وفُلانٌ: أُثْقِلَ فَسَقَطَ، ضِدُّ. والنَّوْءُ: النَّجْمُ مالَ للغُرُوبِ، ج: أنْوَاءٌ ونُوآنٌ، أو سُقوطُ النَّجْمِ في المغربِ مع الفَجْرِ، وطُلوعُ آخَرَ يُقابِلُه من ساعَتِهِ في المشرِقِ. وقد ناء واسْتَناءَ واسْتَنْأَى. وما بالبادية أنْوأُ منه، أي: أعْلَمُ بالأنْواءِ، ولا فِعْلَ له، وهو كَأَحْنَكِ الشاتَيْنِ.
وناءَ: بَعُدَ، واللَّحْمُ يناءُ، فهو نِيءٌ بَيَّنُ النُّيوءِ والنُّيُوأَةِ: لم يَنْضَجْ، يائِيَّةٌ، وذِكْرُها هنا للجوهريِّ.
واسْتَنَاءَهُ: طَلَبَ نَوْأَهُ، أي: عَطَاءَهُ. والمُسْتَناءُ: المُسْتَعْطَى. ونَاوأَهُ مُنَاوأَةً ونِواءً: فاخَرَهُ، وعادَاهُ.
نَيَّأَ الأمْرَ لم يُحْكِمْهُ. وأَنْيَأَ اللَّحْمِ لم يُنْضِجْهُ. ولَحْمٌ نِيءُ، كَنيعٍ، بَيِّنُ النُّيوء النُّيوأَةِ، وذِكْرهُ في ن و أ وَهَمٌ للجوهريِّ.
تاج العروس:
ن و أ
نَاءَ بحِمْله يَنوءُ نَوْأً وتَنْواءً بفتح المُثنَّاة الفوقية ممدودٌ على القياس : نهَضَ مُطلقاً وقيل : نَهَضَ بجَهْدٍ ومَشَقَّةٍ قال الحارِثيُّ :
فقلنا لهمْ تِلْكمْ إذاً بعد كَرُّةٍ ... تُغادِرُ صرعى نَوؤُها مُتخاذِلُ ويقال : نَاءَ بالحِمْلِ إذا نَهَضَ به مُثْقَلاً ونَاءَ به الحِمْلُ إذا أَثقلَهُ وأَمالَهُ إلى السقوط كأَنَاءهُ مثل أَناعه كما يقال : ذهبَ به وأَذهبَه بمعنًى والمرأة تَنوءُ بها عَجيزَتُها أَي تُثْقِلُها وهي تَنوءُ بعَجيزَتِها أَي تنهض بها مُثْقَلَةً . وقال تعالى " مَا إِنَّ مَفَاتِحَهُ لَتَنُوءُ بالعُصْبَةِ أُولي القُوَّةِ " أَي تُثْقِلهم والمعنى أنَّ مفاتِحَه تَنوءُ بالعُصْبَةِ أَي تُميلُهم من ثِقْلِها فإذا أَدخَلْت الباءَ قلتَ تَنوءُ بهم وقال الفرَّاء : لَتُنِيءُ العُصْبَةَ : تُثْقِلُها وقال :
إِنِّي وجَدِّك لا أَقْضي الغَريم وإِنْ ... حانَ القَضاءُ وما رَقَّتْ لهُ كَبِدِي
إِلاَّ عَصَا أَرْزَنٍ طارَتْ بُرايَتُها ... تَنُوءُ ضَرْبَتُها بالكَفِّ والعَضُدِ
أَي تُثْقِلُ ضَرْبَتُها الكفَّ والعَضُدَ . وقيل : نَاءَ فلانٌ إذا أُثْقِلَ فسَقَط فهو ضِدٌّ صرَّح به ابنُ المُكرَّم وغيرُه وقد تقدَّم في س و أ قولهم ما ساءَك وناءَك بإِلقاءِ الألف لأَنَّه متبع لساءَك كما قالت العرب : أَكلتُ طعاماً فهَنَأَني ومَرَأَني ومعناه إذا أُفْرِد : أَمْرَأَني . فحُذف منه الألف لمَّا أُتْبِع ما ليس فيه الأَلف ومعناه ما ساءَك وأَناءَك . وقالوا : له عندي ما سَاءهُ ونَاءهُ . أَي أَثقله وما يَسوءهُ وما يَنوءهُ وإنَّما قال ناءهُ وهو لا يتعدَّى لأَجل ساءه وليَزْدَوِجَ الكلامُ كذا في لسان العرب . والنَّوْءُ : النَّجْم إذا مالَ للغُروبِ وفي بعض النُّسخ : للمَغيب ج أَنْواءٌ ونُوآنٌ مثل عَبْد وعُبْدان وبَطْن وبُطْنان قال حسَّان بن ثابتٍ رضي الله عنه :
ويَثْرِبُ تَعْلَم أَنَّا بها ... إذا أَقْحَطَ الغَيْثُ نُوآنُهَا أَو هو سُقوطُ النَّجْمِ من المَنازِل في المَغْرِب مع الفَجْرِ وطُلوعُ رَقيبه وهو نجم آخر يُقابِلُه من ساعَتِه في المَشْرِق في كلِّ ليلةٍ إلى ثلاثةَ عَشَرَ يوماً وهكذا كلُّ نَجْمٍ منها إلى انْقِضاءِ السَّنة ما خلا الجَبْهَةَ فإنَّ لها أَربعَةَ عشرَ يوماً فتَنْقَضي جميعُها مع انقِضاءِ السَّنة وفي لسان العرب : وإنَّما سمِّي نَوْءاً لأَنَّه إذا سقط الغاربُ نَاءَ الطالِعُ وذلك الطُّلوعُ هو النَّوْءُ وبعضُهم يَجعلُ النَّوْءَ هو السُّقوط كأَنَّه من الأَضدادِ قال أبو عبيدٍ : ولم يُسمع في النَّوْءِ أَنه السُّقوط إِلاَّ في هذا الموضع وكانت العربُ تُضيفُ الأَمطارَ والرِّياحَ والحَرَّ والبَرْدَ إلى السَّاقط منها . وقال الأَصمعيّ : إلى الطالع منها في سُلْطانِه فتقول : مُطِرْنا بنَوْءِ كذا وقال أبو حَنيفةَ : نَوْءُ النَّجْمِ : هو أَوَّل سُقوطٍ يُدْرِكُه بالغَداةِ إذا همَّت الكواكبُ بالمُصُوحِ وذلك في بَياض الفَجْر المُسْتَطِير . وفي التهذيب : نَاءَ النجمُ يَنوءُ نَوْءاً إذا سقَط . وقال أبو عبيد : الأَنواءُ ثمانيةٌ وعشرون نجماً واحدُها نَوْءٌ وقد نَاءَ الطالع بالمَشْرِق يَنوءُ نَوْءاً أَي نهضَ وطلَع وذلك النُّهوضُ هو النَّوْءُ فسمِّيَ النَّجمُ به وكذلك كلُّ ناهضٍ بثِقَلٍ وإِبْطاءٍ فإنَّه يَنوءُ عند نُهُوضه وقد يكون النَّوْءُ السُّقوطَ قال ذو الرُّمَّةِ :
تَنوءُ بِأُخْراها فَلأْياً قِيامُها ... وتَمْشي الهُوَيْنى عن قَريبٍ فَتَبْهَرُ أُخْراها : عَجيزَتُها تُنيئُها إلى الأَرضِ لضِخَمِها وكَثرة لحمِها في أَردافها . وقد نَاءَ النجمُ نَوْءاً واسْتَناءَ واسْتَنْأَى الأَخيرةُ على القَلْبِ قال :
يَجُرُّ ويَسْتَنْئِي نَشَاصاً كأَنَّهُ ... بِغَيْقَةَ لمَّا جَلْجَلَ الصَّوْتَ حَالِبُ
قال أبو حَنيفَةَ : اسْتَناءوا الوَسْمِيَّ : نظروا إليه وأَصله من النَّوْءِ فقدَّمَ الهَمْزةَ . وفي لسان العرب : قال شِمَرٌ : ولا تَسْتَنِيءُ العربُ بالنُّجوم كلِّها إنَّما يُذكرُ بالأَنواءِ بعضُها وهي معروفةٌ في أَشعارِهم وكلامِهم وكان ابنُ الأَعرابيّ يقول : لا يكون نَوْءٌ حتَّى يكون معه مَطَرٌ وإلاَّ فلا نَوْءَ . قال أَبو مَنصور : أَوَّل المطرِ الوَسْمِيُّ وأَنْواؤُه العَرْقُوَتانِ المُؤَخَّرَتانِ هما الفَرْغُ المُؤَخَّرُ ثمَّ الشَّرْطُ ثمَّ الثُّرَيَّا ثمَّ الشَّتَوِيّ وأَنْواؤُه الجَوْزاءُ ثمَّ الذِّراعانِ ونَثْرَتُهما ثمَّ الجَبْهَةُ وهي آخِر الشَّتَوِيّ وأوَّل الدَّفَئِيِّ والصَّيْفِيِّ ثمَّ الصَّيْفِيُّ وأَنْواؤُه السِّماكانِ الأَعزلُ والرَّقيبُ وما بين السِّماكَيْن صَيْفٌ وهو نحوُ أَربعينَ يوماً ثمَّ الحَميمُ وليس له نَوْءٌ ثمَّ الخَريفيُّ وأَنواؤُه النَّسْرانِ ثمَّ الأَخضر ثمَّ عَرْقُوْتا الدَّلْوِ الأُولَيان وهما الفَرْغُ المُقَدَّم قال : وكلُّ مطرٍ من الوَسْمِيِّ إلى الدَّفَئِيِّ رَبيعٌ . وفي الحديث " من قالَ سُقِينا بالنَّجْمِ فقد آمَنَ بالنَّجْمِ وكَفَرَ بالله " قال الزجَّاجُ : فمن قال مُطِرْنا بنَوْءِ كذا وأَراد الوقتَ ولم يقصِدْ إلى فِعْلِ النَّجْمِ فذلك - والله أعلم - جائزٌ كما جاءَ عن عمر رضي الله عنه أَنَّه اسْتَسْقى بالمُصَلَّى ثمَّ نادى العبَّاسَ : كم بقي من نَوْءِ الثُّرَيَّا ؟ فقال : إنَّ العلماءَ بها يَزْعمونَ أنَّها تعتَرِضُ في الأُفُقِ سَبْعاً بعد وُقُوعِها . فوالله ما مضتْ تلك السَّبْعُ حتَّى غِيثَ النَّاسُ . فإنَّما أَراد عمر : كم بقيَ من الوقتِ الذي جرتْ به العادَةُ أَنه إذا تَمَّ أَتى الله بالمَطَرِ ؟ قال ابنُ الأَثير : أَمَّا من جعل المَطَر من فِعْلِ الله تعالى وأَراد بقوله مُطِرْنا بنَوْءِ كذا أَي في وقت كذا وهو هذا النَّوْءُ الفلانيّ فإنَّ ذلك جائزٌ أَي أَنَّ الله تعالى قد أَجْرى العادَةَ أَن يأتيَ المطرُ في هذه الأَوقاتِ . ومثلُ ذلك رُوِي عن أبي منصور . وفي بعض نسخ الإصلاح لابن السكِّيت : ما بالبادِيَةِ أَنْوَأُ منه أَي أَعلمُ بالأَنْواءِ منه ولا فعل له . وهذا أَحدُ ما جاءَ من هذا الضَّرْبِ من غير أَن يكون له فعلٌ وإنَّما هو كأَحْنَكِ الشَّاتَيْنِ وأَحْنَكِ البَعيرَيْن على الشُّذوذ أَي من بابِهما أَي أَعظَمُهما حَنَكاً . ووجه الشُّذوذِ أَنَّ شرطَ أَفْعَل التفضيلِ أَن لا يُبْنى إِلاَّ من فِعْلٍ وقد ذكر ابن هشامٍ له نظائرَ قاله شيخُنا . ونَاءَ بصدْرِه : نهض . ونَاءَ إذا بَعُدَ كَنَأَى مقلوبٌ منه صرَّح به كثيرون أَو لغة فيه أَنشد يعقوب :
أَقولُ وقد ناءتْ بهم غُرْبَةُ النَّوَى ... نَوًى خَيْتَعُورٌ لا تَشِطُّ دِيارُكِ وقال ابن بَرِّيّ : وقرأَ ابنُ عامرٍ " أَعْرَضَ وناءَ بجانِبِه " على القلب وأَنشد هذا البيت واسْتَشْهَد الجوهرِيّ في هذا الموضع بقول سَهْمِ بن حَنْظَلَةَ :
مَنْ إِنْ رَآكَ غَنيًّا لانَ جانِبُهُ ... وإنْ رَآكَ فَقيراً ناءَ واغْتَرَبَا قال ابنُ المُكَرَّم : ورأَيت بخطِّ الشيخ الصَّلاح المُحَدِّث رحمه الله أَنَّ الذي أَنشده الأصمعي ليس على هذه الصُّورة وإنَّما هو :
إذا افْتَقَرْتَ نأَى واشْتَدَّ جانِبُه ... وإِنْ رَآكَ غَنِيًّا لانَ واقْتَرَبَا ونَاءَ الشَّيءُ واللَّحمُ يَنَاءُ أَي كيَخاف والذي في النهاية والصّحاح والمِصباح ولسان العرب يَنيءُ مثل يَبيع نَيْئاً مثل بَيْعٍ فهو نِيءٌ بالكسر مثل نِيعٍ بيِّنُ النُّيُوءِ بوزن النُّيوعِ والنُّيُوأَةِ وكذلك نَهِئَ اللحمُ وهو بيِّن النُّهوءِ أَي لم يَنْضَج أَو لم تَمَسَّه نارٌ كذا قاله ابن المكرَّم هذا هو الأَصل وقيل إنَّها يائِيَّةٌ أَي يُترك الهمزُ ويُقلب ياءً فيقال نِيٌّ مشدَّداً قال أبو ذؤيب :
عُقارٌ كَمَاءِ النِّيِّ ليستْ بخَمْطَةٍ ... ولا خَلَّةٍ يَكْوي الشُّرُوبَ شِهابُها
شِهابُها : نارُها وحِدَّتُها وذِكرُها هنا وَهَمٌ للجوهريّ قال شيخُنا : لا وَهَم للجوهريّ لأنَّه صرَّح عياضٌ وابن الأَثير والفَيُّومي وابنُ القطَّاع وغيرُهم بأَنَّ اللام همزةٌ وجَزَموا به ولم يذكروا غيره ومثلُه في عامّة المُصَنَّفات وإن أُريد أَنه يائيَّة العَيْنِ فلا وَهَم أيضاً لأَنَّه إنَّما ذكره بعد الفراغ من مادَّة الواو . قلت : وهو صَنيع ابنِ المُكَرَّم في لسان العرب . واسْتَناءهُ : طَلَبَ نَوْأَهُ كما يقال سام بَرْقَه أَي عطاءه وقال أبو منصور : الذي يُطلب رِفْدُه ومنه المُسْتَناءُ بمعنى المُسْتَعْطى الذي يُطلب عَطاؤُه قال ابنُ أَحمر :
الفاضِلُ العادِلُ الهَادِي نَقِيبَتُهُ ... والمُسْتَناءُ إذا ما يَقْحَط المَطَرُ وناوَأَه مُناوَأَةً ونِواءً ككِتاب : فاخَرَه وعاداه يقال : إذا ناوَأْتَ الرِّجالَ فاصْبِرْ وربَّما لم يُهمز وأَصلُه الهَمْز لأنَّه من نَاءَ إليك ونُؤْتَ إليه أَي نهضَ إليك ونَهَضْتَ إليه قال الشاعر :
إذا أَنْتَ ناوَأْتَ الرِّجالَ فلمْ تَنُؤْ ... بقَرْنَيْنِ غَرَّتْكَ القُرُونُ الكَوامِلُ
ولا يَسْتَوي قَرْنُ النِّطَاحِ الَّذي بهِ ... تَنُوءُ وقَرْنٌ كُلَّما نُؤْتَ مائِلُ والنِّواءُ والمُناوَأَةُ : المُعاداةُ وفي الحديث في الخيل " ورَجُلٌ رَبَطَهَا فَخْراً ورِياءً ونِواءً لأَهلِ الإسلام " أَي مُعاداةً لهم وفي حديث آخر : " لا تَزالُ طائِفةٌ من أُمَّتي ظاهِرين على مَنْ ناوَأَهُمْ " أَي ناهَضَهُمْ وعاداهم ونقل شيخنا عن النهاية أَنَّه من النَّوَى بالقصر وهو البُعد وحكى عيَّاض فيه الفتح والقصر والمعروف أَنَّه مهموز وعليه اقتصر أبو العبَّاس في الفصيح وغيرُه ونقل أيضاً عن ابن درستويه أَنَّه خَطَّأَ من فسَّرَ ناوَيْت بعادَيْت وقال : إنَّما معناه مانَعْت وغالَبْت وطالَبْت ومنه قيل للجارية المُمْتَلِئة اللَّحيمَةِ إذا نَهَضَت قد نَاءَت وأَجاب عنه شيخُنا بما هو مذكورٌ في الشرح . والنَّوْءُ : النَّبات يقال : جفَّ النَّوْءُ أَي البَقْلُ نقله ابنُ قتيبة في مُشْكِل القرآن وقال : هو مستعارٌ لأنَّه من النَّوْءِ يكون

_Türkçe çeviri henüz yok_
