# نوأ — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A3/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%88%D8%A3/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A3.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: نوأ

ناءَ يَنوءُ نَوْءًا: نَهَضَ بِجَهْدٍ ومَشَقَّةٍ. وناءَ: سَقط وهو من الأضداد. ويقال ناءَ بالحِمْلِ، إذا نهض به مُثْقَلاً؛ وناءَ به الحِمْلُ، إذا أثْقَله. والمرأةُ تَنوءُ بها عَجيزَتُها أي تُثْقِلُها، وهي تَنوءُ بعجيزَتِها أي تنهض بها مُثْقَلَةً. وأناءهُ الحِمْلُ، مثل أناعَهُ، أي أثْقَلَهُ وأمالَهُ، كما يقال ذَهبَ به وأذْهَبَهُ بمعنًى. وقوله تعالى: "ما إنَّ مفاتِحَهُ لَتَنوءُ بالعُصْبَةِ". قال الفراء: أي لَتُنيءُ بالعُصبَةِ: تُثْقِلُها. والنَوْءُ: سُقوطُ نَجمٍ من المنازلِ في المغربِ مع الفجرِ وطُلوعُ رِقيبهِ من المشرقِ يُقابلُه من ساعته في كل ليلة إلى ثلاثةَ عشَرَ يوماً، وهكذا كلُّ نجم منها إلى انقضاء السَنَةِ، ما خَلا الجَبهةَ فإنَّ لها أربعة عشر يوماً. قال أبو عبيد: ولم نسمع في النَوْءِ أنه السقوطُ إلا في هذا الموضع. وكانت العرب تضيف الأمطار والرياح والحرَّ والبرد إلى الساقط منها. وقال الأصمعي: إلى الطالع منها في سلطانه، فتقول: مُطِرْنا بِنَوْءٍ كذا. والجمع أنْواءٌ ونُوآنٌ أيضاً.قال حسان بن ثابت:
ويَثْرِبُ تَعْلَمُ أنَّا بـهـاإذا قَحَطَ القَطْرُ نوآنُها
وناوَأتُ الرَّجُلَ مُناوَءةً ونِواءً: عادَيْتُه. يقال: إذا ناوَأتَ الرِجالَ فاصْبرْ. وربَّما لم يهمز وأصله الهمز، لأنه من ناءَ إليك ونُؤْتَ إليه، أي نهض نَهَضْتَ إليه. ابن السكيت: يقال له عِندي ما ساءهُ وناءهُ، أي أثْقَلَهُ، وما يَسوءهُ ويَنوءهُ. وأناءَ اللحمَ يُنيئُهُ إناءةً، إذا لم يُنضجهُ، وقد ناءَ اللحمُ يَنيءُ نَيْاً، فهو لحمٌ نيءٌ بالكسر مثال نيعٌ، بيِّن النُيوءِ والنُيوءةِ. وناءَ الرجلُ: لغةٌ في نَأى إذا بَعُدَ. قال الشاعر:
مَنْ إنْ رآكَ غَنيًّا لانَ جانِبُهوإنْ رآكَ فَقيراً ناءَ واغْتَرَبا

### Türkçe

ناءَ يَنوءُ نَوْءًا: güçlük ve meşakkat ile kalktı. Ve **ناءَ**: düştü; ve o, zıt anlamlılardandır. Ve denilir: **ناءَ بالحِمْلِ**; onunla yüklü olarak kalktığı zaman. Ve **ناءَ به الحِمْلُ**; onu ağırlaştırdığı zaman. Ve kadın: **تَنوءُ بها عَجيزَتُها**; yani onu ağırlaştırır. Ve o: **تَنوءُ بعجيزَتِها**; yani onunla ağırlaşmış olarak kalkar. Ve **أناءهُ الحِمْلُ**, **أناعَهُ** gibi; yani onu ağırlaştırdı ve eğdi; nitekim “**ذَهبَ به**” ve “**أذْهَبَهُ**” denildiği gibi, bir anlamda. Ve Yüce sözü: “**ما إنَّ مفاتِحَهُ لَتَنوءُ بالعُصْبَةِ**”. Ferrâ dedi: yani “**لَتُنيءُ بالعُصبَةِ**”: onu ağırlaştırır.

Ve **النَوْءُ**: fecr ile birlikte batıda menzillerden bir yıldızın düşmesi ve onun gözetleyicisinin doğudan, her gece, o saatinden itibaren ona karşılık gelecek şekilde, on üç güne kadar doğmasıdır; ve böylece onlardan her yıldız, senenin bitimine kadar; yalnız **الجَبهةَ** müstesna, çünkü onun için on dört gün vardır. Ebû Ubeyd dedi: **النَوْءِ** hakkında, düşüşün olduğu (şeklinde) işitmedik; ancak bu yerde. Ve Araplar yağmurları ve rüzgârları ve sıcağı ve soğuğu, onlardan düşene nispet ederlerdi. Asmaî dedi: (bilakis) onlardan doğana, onun hükümranlığında; böylece der: “**مُطِرْنا بِنَوْءٍ** şöyle.” Çoğulu **أنْواءٌ** ve **نُوآنٌ** da.

Hassân b. Sâbit dedi:
ويَثْرِبُ تَعْلَمُ أنَّا بـهـا
إذا قَحَطَ القَطْرُ نوآنُها

Ve **ناوَأتُ الرَّجُلَ مُناوَءةً ونِواءً**: ona düşmanlık ettim. Denilir: erkeklere **ناوَأتَ** zaman sabret. Ve belki hemzelenmez; aslı hemzedir; çünkü “**ناءَ إليك**” ve “**نُؤْتَ إليه**”dendir; yani kalktın, ona kalktın. İbnü’s-Sikkît: denilir: onun yanında, onu kötü eden ve **ناءهُ** olan şey vardır; yani onu ağırlaştırdı; ve onu kötü eden ve **يَنوءهُ** olan (şey). Ve **أناءَ اللحمَ يُنيئُهُ إناءةً**: onu pişirmediği zaman. Ve **ناءَ اللحمُ يَنيءُ نَيْاً**; o hâlde o, kesre ile **نيءٌ** ettir; **نيعٌ** misali; **النُيوءِ** ve **النُيوءةِ**si açık.

Ve **ناءَ الرجلُ**: uzaklaştı, **نَأى**’da bir dildir. Şair dedi:
مَنْ إنْ رآكَ غَنيًّا لانَ جانِبُهُ
وإنْ رآكَ فَقيراً ناءَ واغْتَرَبا
