# نوب (ن-و-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%88%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Nöbet kelimesinden gelmiştir

- Harfler: ن - و - ب
- Kur'an'da: 18 geçiş · 18 ayet · 11 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (11)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَنَابَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E.md) | أَفْعَلَ | İşi teslim etti | 3 | 3 | [13:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/13:27.md) |
| [مُنِيبٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/siga/%D9%85%D9%8F%D9%86%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8D.md) | مُفْعِلٍ | İşi teslim eden | 3 | 3 | [34:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/34:9.md) |
| [أُنِيبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8F%D9%86%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8F.md) | أُفْعِلُ | İşi teslim ederim | 2 | 2 | [11:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/11:88.md) |
| [مُنِيبِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/siga/%D9%85%D9%8F%D9%86%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | مُفْعِلِينَ | İşi teslim edenler | 2 | 2 | [30:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/30:31.md) |
| [يُنِيبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%86%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8F.md) | يُفْعِلُ | İşi teslim eder | 2 | 2 | [40:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/40:13.md) |
| [أَنَبْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A8%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | أَفْعَلْنَا | İşi teslim ettik | 1 | 1 | [60:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/60:4.md) |
| [مُنِيبًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/siga/%D9%85%D9%8F%D9%86%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | مُفْعِلًا | İşi teslim eden | 1 | 1 | [39:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/39:8.md) |
| [مُنِيبٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/siga/%D9%85%D9%8F%D9%86%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8C.md) | مُفْعِلٌ | İşi teslim eden | 1 | 1 | [11:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/11:75.md) |
| [وَأَنَابَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E.md) | وَأَفْعَلَ | Ve işi teslim etti | 1 | 1 | [38:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/38:24.md) |
| [وَأَنَابُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَأَفْعَلُوا | Ve işi teslim ettiler | 1 | 1 | [39:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/39:17.md) |
| [وَأَنِيبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَأَفْعِلُوا | Ve işi teslim edin | 1 | 1 | [39:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/39:54.md) |

## Mücavir kökler — 111 mücavir (139 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [وكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 12 · Kuşların yumurta bıraktığı yerdir
2. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 4 ortak ayet · G² 12 · Tasma kayış demektir
3. [إبراهيم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 12 · İbrahim
4. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 8 ortak ayet · G² 10 · Ribve, tümsek demektir
5. [أوه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Evehe ah sesinden türetilmiştir
6. [كرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Onun kürsüsü
7. [نعج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Koyun
8. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Half : Ense demektir
9. [أسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Örnek
10. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Ana kapının önündeki bekçidir
11. [جسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Cesese yere uzanan kütüktür
12. [وفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Vefk” yatay demektir
13. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · Şey
14. [بغض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Bahat çene altındaki et demektir
15. [شرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hayvanların su içmek için kullandıkları yol demektir
16. [كسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Kisfe” pamuk veya yün yığınına denir
17. [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Ona dokundu
18. [فتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
19. [خلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bulanık su demektir
20. [خول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hal bir işte çalışanları gözetleyen kimsedir
21. [ندد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Öbek öbek develer demektir
22. [فرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
23. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
24. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
25. [خسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hesf : Derin sulu çukurdur
26. [سقط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sikat(sin,kaf,tı): olgunlaşmadan düşen ham meyvedir
27. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Az
28. [ركع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Ruk’a” eğilerek bakılmadan dibi görülmeyen derin yer…
29. [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
30. [جبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Onu seçti
31. [خرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sel suyunun yardığı hendek demektir
32. [داود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Davut
33. [سليمان](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Süleyman
34. [رزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Üzüm demektir
35. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
36. [حلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Halim meme ucu demektir
37. [وصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…
38. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
39. [عيسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İsa
40. [أبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Badiye çöl demektir
41. [برأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Berr kara parçası demektir
42. [بدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Açığa çıkarırsınız
43. [صير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Dönüşüm yeri
44. [جنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Yan demektir
45. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Biribirini kesen yoldur
46. [جهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Cehd düz, sert yer demektir
47. [نسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Çadırın kurulduğu yer demektir
48. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
49. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
50. [طغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Taşkınlaştıran
51. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
52. [خشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
53. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Hayvanların ön ayaklarına denir
54. [نوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Nevh” rüzgar estiğinde uğultu çıkaran dağdır
55. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
56. [نهي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Nihayet, son demektir
57. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
58. [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…
59. [ذوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
60. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Tanınan ile

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%88%D8%A8/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نوب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (ecvef-vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md), [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md), [اوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yere veya duruma aralıklarla, belirli bir periyotla tekrar tekrar dönmek ve uğramak |
| Çekirdek Özet 2 | Kulun zihnini, iradesini ve yönelişini dünyevi dağınıklıktan toparlayıp sürekli Allah’a döndürmesi (inâbe) |
| Çekirdek Özet 3 | Bireysel ve toplumsal hayatta periyodik sorumluluk, nöbetleşe görev icrası ve kesintisiz ilahi irtibat disiplini |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca bir defalık veya kriz anında yapılan çaresiz bir sığınma zannedip süreklilik ve periyodik yöneliş boyutunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نو | Kımıldama, yükselip inme, salınım veya devinim halinde bir noktaya yönelme; [نوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A3.md) (ağır yükle kalkma/yıldızın batıp doğması), [نوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%AD.md) (karşılıklı salınım ve yöneliş), [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) (dalgalanarak yayılan ışık), [نوس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B3.md) (sallanma ve hareket) köklerinde görülen periyodik kımıldama hareketi | ب | Hareketi sınırlandırarak belirli bir kapıya, yuvaya veya merkeze aralıklarla geri dönme, periyodik olarak bir yere varıp yerleşme anlamı kazandırmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Hareketin kesilmeyen bir canlılık, akışkanlık ve süreklilik içinde periyodik olarak devam etmesini ifade eder |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Ayrılan unsuru yeniden merkeze raptetme, iki durum veya zaman dilimi arasında rabıta kurma işlevini yükler |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Hareketin varacağı korunaklı sığınağı, merkeze dönüşü, asıl yuvaya veya kapıya intisap etmeyi gösterir |
| نوب | Süreklilik ve bağ ile merkeze dönüş | Canlı ve kesintisiz bir irtibatla (ن), kopan veya uzaklaşan bağı yeniden düğümleyerek (و), asıl korunaklı sığınağa ve yuvaya (ب) aralıklarla tekrar tekrar yönelme hareketini simgeler |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bal arısının nektar topladıktan sonra kovanına tekrar tekrar dönmesi; suyun veya yağmurun aralıklarla yeryüzüne inmesi; insanların su başına veya nöbet yerine sırayla gelip gitmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Züeyb el-Hüzelî beytinde uykusuzluğunu ve hüznünü belirli aralıklarla vuran bir gelişe benzeterek şöyle der: أَرِقْتُ لِذِكْرِهِ مِنْ غَيْرِ نَوْبٍ / كَمَا يَهْتَاجُ مَوْشِيٌّ قَشِيبُ |
| Erken Arapça kullanım | Ebû Leylâ’nın naklettiği kadim beyitte bal arılarının kovanlarına dönüşü bu kökle nitelenir: إِذَا لَسَعَتْهُ الدَّبْرُ لَمْ يَرْجُ لَسْعَهَا / وَخَالَفَهَا فِي بَيْتِ نُوبٍ عَوَاسِلِ |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab ve Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça نوب kökü, Sami dillerinde hareketin belirli aralıklarla tekrarlanması, bir nöbet veya döngü halinde bir noktaya gidip gelinmesi semantik alanı üzerine kuruludur. İbranicede yer alan ve dönme, çevrilme veya dolanma hareketini bildiren kimi biçimlerle semantik akrabalık taşır; ancak kök asıl özgün ve zengin gelişimini Arap dilinde tamamlamıştır. Arapçada arıların kovanlarına muntazam dönüşü için kullanılan isim formu ve insanın başına periyodik aralıklarla veya sıra ile gelen hadiseleri niteleyen isimler, kökün döngüsel frekansını açıkça gösterir. Kökün if‘âl kalıbına aktarılmasıyla türeyen kullanım ise, kulun gaflet veya meşguliyet aralarından sıyrılarak kalbini ve amelini ısrarla, periyodik bir disiplinle asıl sığınağı olan yaratıcısına çevirmesi biçiminde soyutlaşmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir mekana sürekli gidip gelme ve sırayla dönme | Kökün çekirdeği arıların kovana dönüşü ve su/nöbet sırası olup oradan musibetlerin gelişi ve kulun Allah’a yönelişi türemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Dönüş, devir ve nöbetleşme çekirdeği | Batı Sami dillerindeki döngüsel hareket ve bir durumun diğerini takip etmesi kökleriyle zayıf/orta düzeyde morfolojik, güçlü düzeyde semantik örtüşme vardır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda kökün düzenli ses denklikleriyle örtüşen güvenilir bir türevi tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نوب | Anlamlı | Bir yere aralıklarla tekrar tekrar dönmek, nöbetleşmek | Hedef köktür; periyodik dönüş ve Allah’a yöneliş | Kur'an'da geçer |
| [نبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D9%88.md) | Anlamlı | Yerinden kalkmak, uzaklaşmak, kılıcın hedeften sekmesi | Kökten uzaklaşma ve yerinden fırlama bildirir; نوب kökündeki dönüşün tersine sapmayı içerir | Kur'an'da geçmez |
| [ونب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%86%D8%A8.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [وبن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%86.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) | Anlamlı | Oğul olmak, türemek, bina edilip uzamak | Bir asıldan doğup çoğalmayı ve neslin sürekliliğini ifade eder | Kur'an'da geçer |
| [بون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D9%86.md) | Anlamlı | İki nesne arasındaki açık mesafe ve fark | İki sınır arasındaki uzaklığı ve aralığı bildiren fiziksel ve soyut mesafe | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نوب | Merkez | Geri dönüş ve yöneliş | Belirli aralıklarla, bir disiplin ve nöbet bilinciyle asıl sığınağa tekrar tekrar dönmek | Dağınıklıktan toparlanıp sürekli Allah’a teslim olma hali |
| [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) | Komşu | Günahtan dönüş | Günahı ve isyanı kesin olarak terk edip itaate rücu etmek | Daha çok suçun bağışlanması ve günahtan vazgeçiş odağındadır |
| [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) | Komşu | Genel dönüş | Bir noktadan ayrıldıktan sonra fiziki veya fiili olarak geri dönmek | Nöbet, periyot veya kalp yoğunlaşması şartı olmaksızın her türlü geri dönüş |
| [اوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D8%A8.md) | Komşu | Sığınağa dönüş | Dağılmışlıktan sonra gün sonunda veya yolculuk bitiminde asıl barınağa dönmek | Vakitli bir rücu olup akşam sığınağa çekilmeyi andırır |
| [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) | Zıt | Yüz çevirme ve uzaklaşma | Sırtını dönüp gitmek, irtibatı koparmak ve mesafeyi açmak | Merkeze dönmenin ve teslimiyetin zıddı olarak ilahi çağrıdan kaçış |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نوب | Tekrar tekrar dönmek, yönelmek | Bir yere aralıklarla dönmeyi ve kalbin samimiyetle Allah'a yönelmesini eksiksiz karşılar | Kesin |
| Latince | Recurrere, Revertere | Geri koşmak, dönmek | Geri dönme hareketini karşılar; ancak periyodik nöbet ve içsel teslimiyet boyutunu eksik bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Recur, Turn back, Alternate | Tekrarlanmak, geri dönmek, nöbetleşmek | Döngüsellik ve yönelişi ifade eder; ilahi huzura yönelişteki huşu ve tövbe derinliğini kapsamaz | Güçlü |
| Almanca | Wiederkehren, Sich zuwenden | Geri dönmek, yönelmek | Düzenli aralıklarla dönme ve yönelme boyutunu verir; kalbi inâbe anlamını tam yansıtmaz | Güçlü |
| Fransızca | Recourir, Revenir périodiquement | Tekrar başvurmak, periyodik dönmek | Zorluk anında veya düzenli aralıklarla merciye başvurmayı karşılar; dini huşuyu dışarıda bırakır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَنَابَ / وَأَنَابَ | Hatanın farkına varıp derhal Allah'a yönelmek ve tövbe etmek | Peygamberlerin imtihan edildikten sonra secdeye kapanıp rablerine dönüşleri (Sâd [38:24](https://lisan.digital/tr/ayet/38:24.md), Sâd [38:34](https://lisan.digital/tr/ayet/38:34.md)) |
| مُنِيبٍ / مُنِيبًا | Kalbi daima Allah'a bağlı, sürekli O'na dönen fıtri kul hali | Salih kulların, İbrahim peygamberin ve cennet ehline vaat edilen kalbi vasfı (Hûd [11:75](https://lisan.digital/tr/ayet/11:75.md), Kâf [50:33](https://lisan.digital/tr/ayet/50:33.md)) |
| وَأَنِيبُوا / مُنِيبِينَ | Şirki ve gafleti terk ederek kolektif ve kesin biçimde Allah'a yönelme emri | Tevhide çağrı, azap gelmeden önce uyanma ve teslim olma bağlamı (Rûm [30:31](https://lisan.digital/tr/ayet/30:31.md), Zümer [39:54](https://lisan.digital/tr/ayet/39:54.md)) |
| أُنِيبُ / يُنِيبُ | Bütün işleri ve ihtilafları Allah'a havale edip O'na dayanma bilinci | Tevekkül, ilahi vahye teslimiyet ve hidayete erme vasfı (Hûd [11:88](https://lisan.digital/tr/ayet/11:88.md), Şûrâ [42:10](https://lisan.digital/tr/ayet/42:10.md), Şûrâ [42:13](https://lisan.digital/tr/ayet/42:13.md)) |
| أَنَبْنَا | İnananların ortak ilticası ve teslimiyet ikrarı | Müminlerin İbrahim peygamber ve beraberindekilerin dilinden duaları (Mümtehine [60:4](https://lisan.digital/tr/ayet/60:4.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tövbe, inâbe ve evbe makamları hiyerarşisi | İnâbenin tövbeden farkı; günah korkusuyla dönmek (tövbe) yerine sevgi ve tazimle Allah'a sürekli dönmek (inâbe) | Kalbin şirke ve masivaya sırt çevirip zât-ı ilahiye yönelmesi |
| Fıkıh | Niyâbet ve vekalet hukuku | Bir mükellefin başka bir mükellefin yerine ibadet (hac gibi) veya muamelede kaim olması | Birinin yerine nöbet alıp onun adına tasarrufta bulunma |
| Tefsir | Hidayet ve rahmete eriş şartı | Ayetlerdeki kime hidayet edileceği ve ibret alacağı şartının sürekli inâbe eden kalbe bağlanması | Fıtrata dönüş ve ilahi ikazlara periyodik dikkat kesilme |
| Hadis | Nevâibü'l-hak ve kamu harcamaları | Devlet başkanının veya kişinin karşılaştığı ani ihtiyaçlar, kamu yükümlülükleri ve afetler karşılığı | Sırayla veya dönemsel olarak başa gelen hadiseler ve nöbetler |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalbin ilahi merkeze rücuu | İnâbe ve ihlas | Ruhun dünyevi savrulmalardan sonra periyodik olarak Allah'a sığınması | İbadet ve dualarla günde beş vakit nöbet tutar gibi rabbe yönelme | Kesin |
| İlmi | Bilgiye ve delile sürekli dönüş | Metodolojik rücu | Zihnin teorilerden ve yanılgılardan temel aksiyomlara geri dönmesi | Hata tespit edildiğinde dogmada ısrar etmeyip asıl gerçeğe dönme | Güçlü |
| Siyasi | Yönetimde yetki devri ve nöbetleşme | Niyâbet ve rotasyon | Gücün tek elde temerküz etmeyip sırayla ve denetimle devredilmesi | Kamu görevlerinin belirli nöbet ve vekalet usulüyle icrası | Güçlü |
| İktisadi | Kriz anlarında devreye giren kaynaklar | Nevâib fonu ve rotasyonel kaynak | Periyodik yükümlülüklerin ve beklenmedik krizlerin karşılanması | İhtiyaç sahiplerine ve kamu harcamalarına dönemsel pay ayrılması | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Periyodik fonksiyonlar ve harmonik salınım | Bir parçacığın veya dalganın belirli zaman aralıklarıyla denge noktasına geri dönmesi; sınır şartlarında daima merkeze yakınsayan döngüsel hareket dinamiği | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Nöbetleşe kurumsal rol değişimi ve psikolojik toparlanma | Sosyolojide kurumların rotasyonla yenilenmesi; psikolojide dağılan dikkat ve benliğin ana hedefe sürekli yeniden odaklanması (resilience) | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İnâbe kavramını yalnızca ölümle burun buruna gelindiğinde veya ağır bir musibet anında yapılan pasif bir çaresizlik yakarışına indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnâbe, hem peygamberlerin normal hayatlarındaki sürekli ve şuurlu yöneliş tarzı hem de kulun fıtri nöbet bilinciyle her işini Allah'a havale etmesidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kul ile Allah arasındaki bağı sadece travma anlarına hapsederek dinin inşa ettiği günlük, periyodik ve bilinçli teslimiyet ahlakını yok saymak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın öngördüğü dindarlığın tek seferlik bir kabul veya donuk bir hal değil, sürekli yenilenen, periyodik olarak tazelenen dinamik bir yöneliş olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin nefis muhasebesi yaptığı ayetlerde, tevhid davetinde şirki terk etme çağrılarında ve hidayetin kime nasip olacağını belirleyen hüküm cümlelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tövbenin yalnızca geçmiş günahın pişmanlığı olduğu zannını aşarak, kulun geleceğe dönük iradesini daima Allah'ın rızasına bağlaması gerektiğini ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Canlı veya nesnenin belirli aralıklarla, bir sıra ve nöbet disiplini içinde asıl yuvaya veya merkeze tekrar tekrar dönmesi.
- Soyut anlam: Dağılan iradenin, günah veya dünya meşgalesiyle uzaklaşan bilincin periyodik bir gayretle Allah’a rücu etmesi ve O'na teslim olması.
- Sistematik karşılık: Dinamik denge sistemlerinde sapma gösteren birimin, içsel veya kurumsal bir periyodik çekimle ana denge koordinatına geri çağrılması.
- LaTeX modeli: $$x(t) = x_0 + \sum_{k=1}^{n} R_k(x_{k-1} \to x_0) \cdot e^{-\lambda \Delta t_k}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $x_0$ kulun fıtri ve ilahi teslimiyet merkezini, $x(t)$ zaman içindeki anlık durumunu temsil eder. Dağılma veya sapma gösteren durumlar ($x_k$), her $k$ anında merkeze dönme operatörü $R_k$ vasıtasıyla yeniden $x_0$ noktasına yöneltilir. Aradaki zaman farkını gösteren $\Delta t_k$ ve sönümleme katsayısı $\lambda$, inâbe hareketinin periyodik disiplinle gerçekleştiğini ve sapmaların merkeze dönüşle dengelendiğini sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (18 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%88%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Hud 11:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/11:75.md) — مُنِيبٌ

إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لَحَلِيمٌ أَوَّاهٌ مُنِيبٌ

Meal (IK): Doğrusu İbrahim; yumuşak huylu, çok içli ve kendisini Allah’a vermiş bir kimseydi.

### [Hud 11:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/11:88.md) — أُنِيبُ

قَالَ يَاقَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَرَزَقَنِي مِنْهُ رِزْقًا حَسَنًا وَمَا أُرِيدُ أَنْ أُخَالِفَكُمْ إِلَى مَا أَنْهَاكُمْ عَنْهُ إِنْ أُرِيدُ إِلَّا الْإِصْلَاحَ مَا اسْتَطَعْتُ وَمَا تَوْفِيقِي إِلَّا بِاللَّهِ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ أُنِيبُ

Meal (IK): Dedi ki: Ey kavmim; ben Rabbımdan apaçık bir delil üzere iken O, bana kendisinden güzel bir rızık ihsan etmişse; ne dersiniz? Size yasakladığım şeylere aykırı hareket etmek istemem. Gücümün yettiği kadar islah etmekten başka bir isteğim yoktur. Başarım; ancak Allah’tadır. O’na tevekkül ettim ve O’na yöneliyorum.

### [Rad 13:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/13:27.md) — أَنَابَ

وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ أَنَابَ

Meal (IK): Küfredenler dediler ki: Rabbından kendisine bir ayet inidirilmeli değil miydi? De ki: Allah dilediğini saptırır, kendisine yöneleni de doğru yola eriştirir.

### [Rum 30:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/30:31.md) — مُنِيبِينَ

مُنِيبِينَ إِلَيْهِ وَاتَّقُوهُ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَلَا تَكُونُوا مِنَ الْمُشْرِكِينَ

Meal (IK): Hepiniz O’na dönün, O’ndan korkun. Namaz kılın ve müşriklerden olmayın.

### [Rum 30:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/30:33.md) — مُنِيبِينَ

وَإِذَا مَسَّ النَّاسَ ضُرٌّ دَعَوْا رَبَّهُمْ مُنِيبِينَ إِلَيْهِ ثُمَّ إِذَا أَذَاقَهُمْ مِنْهُ رَحْمَةً إِذَا فَرِيقٌ مِنْهُمْ بِرَبِّهِمْ يُشْرِكُونَ

Meal (IK): İnsanlara bir zarar dokununca; Rabblarına dönerek O’na yalvarırlar. Sonra onlara katından bir rahmet tattırınca; bakarsınız ki, içlerinden bir grup Rabblarına şirk koşup durmaktadırlar.

### [Lokman 31:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/31:15.md) — أَنَابَ

وَإِنْ جَاهَدَاكَ عَلَى أَنْ تُشْرِكَ بِي مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا وَصَاحِبْهُمَا فِي الدُّنْيَا مَعْرُوفًا وَاتَّبِعْ سَبِيلَ مَنْ أَنَابَ إِلَيَّ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Şayet onlar seni körü körüne Bana şirk koşman için zorlarsa; onlara itaat etme ve dünya işlerinde onlarla iyi geçin Bana dönenlerin yoluna uy. Sonra dönüşünüz yine Bana’dır. O zaman Ben, size yaptıklarınızı bildiririm.

### [Sebe 34:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/34:9.md) — مُنِيبٍ

أَفَلَمْ يَرَوْا إِلَى مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ إِنْ نَشَأْ نَخْسِفْ بِهِمُ الْأَرْضَ أَوْ نُسْقِطْ عَلَيْهِمْ كِسَفًا مِنَ السَّمَاءِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِكُلِّ عَبْدٍ مُنِيبٍ

Meal (IK): Gökten ve yerden önlerinde ve arkalarında olanı görmüyorlar mı? Biz, istersek; onları yerin dibine geçirir veya üzerlerine gökten parçalar indiririz. Muhakkak ki bunda, Allah’a yönelen her kul için bir ayet vardır.

### [Sad 38:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/38:24.md) — وَأَنَابَ

قَالَ لَقَدْ ظَلَمَكَ بِسُؤَالِ نَعْجَتِكَ إِلَى نِعَاجِهِ وَإِنَّ كَثِيرًا مِنَ الْخُلَطَاءِ لَيَبْغِي بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَقَلِيلٌ مَا هُمْ وَظَنَّ دَاوُدُ أَنَّمَا فَتَنَّاهُ فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ وَخَرَّ رَاكِعًا وَأَنَابَ

Meal (IK): O da dedi ki: Senin dişi koyununu, kendi dişi koyunlarına katmak için istemekle sana zulmetmiştir. Doğrusu ortakçıların çoğu birbirinin hakkına tecavüz eder. Ancak inanmış olup salih ameller işleyenler müstesnadır. Ama onlar pek azdır. Davud, kendisini imtihan ettiğimizi zannederek Rabbından mağfiret diledi. Rukua kapanarak Allah’a yöneldi.

### [Sad 38:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/38:34.md) — أَنَابَ

وَلَقَدْ فَتَنَّا سُلَيْمَانَ وَأَلْقَيْنَا عَلَى كُرْسِيِّهِ جَسَدًا ثُمَّ أَنَابَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, Süleyman’ı denemiştik. Tahtının üstüne bir ceset attık. Sonra eski haline döndü.

### [Zümer 39:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/39:8.md) — مُنِيبًا

وَإِذَا مَسَّ الْإِنْسَانَ ضُرٌّ دَعَا رَبَّهُ مُنِيبًا إِلَيْهِ ثُمَّ إِذَا خَوَّلَهُ نِعْمَةً مِنْهُ نَسِيَ مَا كَانَ يَدْعُو إِلَيْهِ مِنْ قَبْلُ وَجَعَلَ لِلَّهِ أَنْدَادًا لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِهِ قُلْ تَمَتَّعْ بِكُفْرِكَ قَلِيلًا إِنَّكَ مِنْ أَصْحَابِ النَّارِ

Meal (IK): İnsana bir sıkıntı dokunduğu zaman Rabbına yönelerek O’na yalvarır. Sonra O, kendi katından ona bir nimet verince; önceden O’na yalvarmış olduğunu unutuverir. Ve Allah’ın yolundan saptırmak için O’na eşler koşar. De ki: Küfrünle biraz eğlenedur. Muhakkak ki sen, ateş yaranındansın.

### [Zümer 39:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/39:17.md) — وَأَنَابُوا

وَالَّذِينَ اجْتَنَبُوا الطَّاغُوتَ أَنْ يَعْبُدُوهَا وَأَنَابُوا إِلَى اللَّهِ لَهُمُ الْبُشْرَى فَبَشِّرْ عِبَادِ

Meal (IK): Tağut’a tapmaktan kaçınıp Allah’a yönelenlere; işte onlara müjde vardır. Öyleyse kullarımı müjdele.

### [Zümer 39:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/39:54.md) — وَأَنِيبُوا

وَأَنِيبُوا إِلَى رَبِّكُمْ وَأَسْلِمُوا لَهُ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ الْعَذَابُ ثُمَّ لَا تُنْصَرُونَ

Meal (IK): Ve Rabbınıza yönelin. Size azab gelmeden önce O’na teslim olun. Sonra yardım edilmezsiniz.

### [Mü'min 40:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/40:13.md) — يُنِيبُ

هُوَ الَّذِي يُرِيكُمْ آيَاتِهِ وَيُنَزِّلُ لَكُمْ مِنَ السَّمَاءِ رِزْقًا وَمَا يَتَذَكَّرُ إِلَّا مَنْ يُنِيبُ

Meal (IK): Size ayetlerini gösteren ve sizin için gökten rızık indiren O’dur. O’na yönelenden başkası ibret almaz.

### [Şura 42:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/42:10.md) — أُنِيبُ

وَمَا اخْتَلَفْتُمْ فِيهِ مِنْ شَيْءٍ فَحُكْمُهُ إِلَى اللَّهِ ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبِّي عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ أُنِيبُ

Meal (IK): İhtilafa düştüğünüz herhangi bir şeyde hüküm Allah’ındır. İşte Rabbım Allah budur. Ben, O’na tevekkül ettim ve yalnız O’na yöneldim.

### [Şura 42:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/42:13.md) — يُنِيبُ

شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا وَالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ وَمَا وَصَّيْنَا بِهِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى وَعِيسَى أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا فِيهِ كَبُرَ عَلَى الْمُشْرِكِينَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَيْهِ اللَّهُ يَجْتَبِي إِلَيْهِ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ يُنِيبُ

Meal (IK): Dine bağlı kalın ve onda tefrikaya düşmeyin, diye dinden Nuh’a buyurduğunu, size de teşri buyurdu. Sana vahyettiğimizi ve İbrahim’e, Musa’ya, İsa’ya buyurduğumuzu. Kendilerini çağırdığın bu şey; müşriklere ağır geldi. Allah; dilediğini kendisine seçer. Kendisine yöneleni de hidayete iletir.

### [Kaf 50:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/50:8.md) — مُنِيبٍ

تَبْصِرَةً وَذِكْرَى لِكُلِّ عَبْدٍ مُنِيبٍ

Meal (IK): Allah’a yönelen her kula öğüt ve ibret olsun diye.

### [Kaf 50:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/50:33.md) — مُنِيبٍ

مَنْ خَشِيَ الرَّحْمَنَ بِالْغَيْبِ وَجَاءَ بِقَلْبٍ مُنِيبٍ

Meal (IK): Görmediği halde Rahman’dan korkan ve Allah’a yönelik bir kalb ile gelenlere.

### [Mümtehine 60:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/ayet/60:4.md) — أَنَبْنَا

قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ إِذْ قَالُوا لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَآءُ مِنْكُمْ وَمِمَّا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ كَفَرْنَا بِكُمْ وَبَدَا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةُ وَالْبَغْضَاءُ أَبَدًا حَتَّى تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَحْدَهُ إِلَّا قَوْلَ إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ لَأَسْتَغْفِرَنَّ لَكَ وَمَا أَمْلِكُ لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ رَبَّنَا عَلَيْكَ تَوَكَّلْنَا وَإِلَيْكَ أَنَبْنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ

Meal (IK): İbrahim’de ve onun beraberinde olanlarda sizin için gerçekten güzel bir örnek vardı. Hani onlar, kavimlerine demişlerdi ki: Biz, sizden ve Allah’ ı bırakıp taptığınız başka şeylerden uzağız. Sizi inkar ediyoruz. Yalnız Allah’a inanıncaya kadar bizimle sizin aranızda ebedi düşmanlık ve öfke belirmiştir. Yalnız İbrahim’in babasına; andolsun ki, senin için mağfiret dileyeceğim. Ama Allah’tan sana gelecek herhangi birşeyi def’etmeye gücüm yetmez, demesi müstesna. Ey Rabbımız; Sana tevekkül ettik ve Sana yöneldik. Dönüş de ancak Sana’dır.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Nöbet kelimesinden gelmiştir. İfal babına gelince nöbet tutmak anlamı oluşur. Aslında dikkat etmek anlamındadır. İla harf-i cerini alınca ona dikkatini vermek anlamını alır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب النون والباء و و ا ي ء معهما
ن ب و، ن و ب، ب و ن، ب ي ن، ن ا ب، ب ن ي، ن ب أ، أ ب ن، أ ن ب مستعملات
نبو:
نبا بَصَرُهُ عن الشّيء ينبو نُبُوّاً، ونَبْوةٌ: مرة واحدة، أي: تجافى، قال:
نَبَتْ عينُ ليلَى نَبْوةً ثم راجعـت		ولا خيرَ في عينٍ نبت لا تُراجعُ
ونبا السَّيفُ عن الضّريبة، إذا لم يقطع.
ونبا فلانٌ عن فلان، إذا لم يَنْقَدْ له.
نبا بفلانٍ مَنْزِلُهُ، إذا لم يُوافِقْهُ.
وإذا لم يَسْتمكن السَّرْجُ أو الرَّحْلُ في الظّهر، قيل: نبا، قال: عُذافِرُ ينبو بأَحنا القَتَبْ
نوب:
النُّوبُ: النَّحل.
والنُّوبةُ: ضربٌ من السُّودان.
والنَّوْبُ: القُرْبُ خلاف البعد، هذليّة.
قال أبو ليلى: النُّوُب: السّود من النّحل، وأنشد:
إذا لَسَعَتْهُ الدَّبْرُ لم يَرْجُ لَسْعَها		وخالفها في بَيتِ نُوبٍ عواسلِ
والبُنُوّةُ: مصدرُ الابْنِ، ويُقال: تبنّيتُه، إذا ادّعيت بُنُوّته.. والنِّسبةُ إلى الأبناء: بَنَويٌّ، وإنْ شئت فأبناويّ، نحو أعرابيّ يُنْسَب إلى الأَعراب.
بون:
يُقالُ: بينَهما بَوْنٌ بعيد.
والبِوانُ: من أعمدِة الخِباء عندَ الباب، والجميع: الأَبْوِنة والبوائن.
بين:
وأمّا البائنُ فأَحَدُ الحالبَيْنِ اللَّذَينِ يَحْلبان النّاقة.. والآخر يُسَمَّى المستعلي، قال:
يُبَشِّرُ مُسْتَـعـلِـياً بـائنٌ		من الحالبين بأَنْ لا غِرارا
والبانُ: شجر، الواحدة: بانة.
والبَينونةُ: مصدر بانَ يَبينُ بَيْناً وبَينونةً، أي: قطع.
والبَيْنُ: الفُرْقة، والاسم: البَينُ أيضاً.
والبين: الوصل، قال عزّ من قائل: "لقد تقطّع بَيْنُكم"، أي: وَصْلُكم.
ويقال: بانت يدُ النّاقةِ عن جَنْبها بينونة وبَيْنوناً.
وقولك: بينا فلان... معناه: بينما.
وقوسٌ بائن، وهي التي بان وَتَرُها عن كَبِدها، وتُنعَتُ به القَوْس العربية.
والبيان: معروف. وبانَ الشّيءُ وأبانَ وتَبَيَّن وبَيَّنَ واستبان، والمجاوز يستوى بهذا.
والبَيِّنُ من الرّجال: الفَصيحُ، وقال بَعْضُهم: رجلٌ بَيِّنٌ وجهيرٌ إذا كان بَيِّنَ المنطق وجهيرَ المنطق.
ناب:
النّاب: السّنّ الذي خلف الرّباعية، وهو النّاب مذكّر، وأنياب: جمعه.
والنّاب: النّاقةُ المُسِنّة، والجميع: نيبٌ وأنياب.
والنّائبة: النّازلة، يقال: ناب هذا الأمرُ نوبةً، أي: نزل. ونابتهم نوائب الدّهر.
وأناب فلانٌ إلى الله إنابة، فهو مُنِيبٌ، إذا نابَ ورجع إلى الطّاعة.
وناب عنّي فلان في هذا الأمر نيابة، إذا قام مَقامَك.
وتَناوبنا الخطبَ والأمرَ والأمر نتناوَبُه، إذا قمتما به نوبة بعد نوبة، قال:
تناوبه المـنـيّة كـلَّ يومٍ		وتحلبه الحوادث لا تشيب
وانتاب الرّجلُ القومَ، إذا أتاهم مَرّة بعدَ مَرّة.
بني:
بَنَى البنّاءُ البِناءَ يَبْني بَنْياً وبِناءً، وبِنىً، مقصور.
والبَنِيّة: الكعبةُ، يُقالُ: لا وربِّ هذه البَنيّة.
والمِبناةُ: كهيئة السِّتر غير أنْه واسعٌ يُلْقَى على مقدّم الطِّرف، وتكون المبناة كهيئة القبّة تجلّل بيتاً عظيما، ويُسكنُ فيها من المطر، ويُكنّون رحالَهم ومتاعَهم، وهي مستديرةٌ عظيمةٌ واسعةٌ لو ألقيت على ظَهْرها الخُوصَ تَساقَطَ من حَوْلها، ويزلّ المطرُ عنها زَليلاً، قال:
على ظَهْرِ مِبناةٍ جديدٍ سُيُورُها		يَطوفُ بها وَسْطَ اللَّطيمةِ بائعُ
نبأ:
النّبأُ، مهموز: الخَبَرُ، وإنّ لفُلانٍ نبأً، أي: خَبَراً.. والفِعلُ: نبّأته وانبأته واستنبأته، والجميع: الأنباء.
والنَّبأَة: النَّغْيةُ، وهو صوت يُشكُّ فيه ولا يُتَيَقّنُ.. والنّبأة، والبَغمةُ والطَّغْية والعَضْرةُ والنَّغْيةُ بمعنى واحد.
والنُّبوّة، لولا ما جاء في الحديث لَهُمِزَ، والنَبيُّ صلّى الله عليه وعلى آله وسلّم يُنبىء الأنباء عن الله عزّ وجلّ.
والنّبيّ، يقال: الطّريق الواضحُ يأخُذُكَ إلى حيثُ تُريد، وقول اوس بن حجر:
لأَصبح رَتماً دُقاقَ الحَصَى		مكانَ النِّبيّ من الكاثـبِ
هو ما سهل من الأرض، وهو رملٌ بعينه.
والثَّوْر النابىء: الذي يَنْبَأُ من أرضٍ إلى أرضٍ، أي: يَخْرُجُ. والنَّبْأَة: صوتُ الكلاب ونحوها، قال عديّ بن زيدٍ في الثَّوْر:
وله النّعجة المريء تُجـاهَ ال		رّكْبِ، عِدْلاً بالنّابىء المِخراقِ
أي: يخترق من أرضٍ إلى أرض.
أبن:
أبان: اسمُ رجلٍ وجَبَل.
ويقال: فلانٌ يُؤْبَنُ بخيرٍ وبشَرٍّ، أي: يُزَنُّ به، فهو مأبون. ويقال: لا يؤبن إلاّ في الشّرّ.
والأُبنة: عقدةٌ في العصا، وجَمعُها: أُبَنٌ، قال: وأرزنات ليس فيها أُبَنُ وتقول: ليس في حَسَبِ فلانٍ أُبْنةٌ، كقولك: ليس فيه وصمة.
والأَبْنُ: مصدر المأبون، والفِعْلُ: أَبَنَ يَأْبِنَ أَبناً، أي: عاب.
والتّأبين: مدح المّيت عند مَرْثيته، قال الرّاجز: فامدح بلالاً غير ما مُؤَبَّنِ
أنب:
التّأنيبُ: التَّوْبيخُ واللَّوْم.
والأَنابُ: ضَرْبٌ من العِطر يضاهي المِسْكَ.
والأَنَبُ: الباذنجان.
والأُنْبوبُ: ما بين العُقْدتَيْنِ في القَصَب والقَناة.
وأنبوب القَرْن: ما بين العُقدِ إلى الطَّرَف، قال: بِسَلِبٍ أنبوبُه مَدْريُّ ويُقال لأَشْرافِ الأَرْضِ إذا كانتْ رقاقاً مُرْتَفِعةً: أنابيب، قال العجّاج في وصف ورود العَيرِ الماءَ: بكلّ أُنْبوبٍ له امتثالُ أي: انتصاب.

##### Türkçe

باب **النون** و**الباء** و**و** و**ا** و**ي** و**ء** معهما
**ن ب و**، **ن و ب**، **ب و ن**، **ب ي ن**، **ن ا ب**، **ب ن ي**، **ن ب أ**، **أ ب ن**، **أ ن ب** مستعملات

**نبو**:
**نبا** بَصَرُهُ عن الشّيء ينبو نُبُوّاً، و**نَبْوةٌ**: bir defa (bir kerelik); yani: uzak durdu, dedi ki:
نَبَتْ عينُ ليلَى نَبْوةً ثم راجعـت		ولا خيرَ في عينٍ نبت لا تُراجعُ
Ve **نبا** السَّيفُ عن الضّريبة, eğer kesmezse.
Ve **نبا** فلانٌ عن فلان, eğer ona boyun eğmezse.
**نبا** بفلانٍ مَنْزِلُهُ, eğer ona uygun gelmezse.
Ve eğer السَّرْجُ veya الرَّحْلُ sırtta yerleşip sağlam durmazsa, denilir: **نبا**; dedi ki: عُذافِرُ ينبو بأَحنا القَتَبْ

**نوب**:
**النُّوبُ**: arılar.
**النُّوبةُ**: Sudanlılardan bir tür.
**النَّوْبُ**: yakınlık; uzaklığın zıddı; Huzeyl lehçesi.
Ebû Leylâ dedi: **النُّوُب**: arılardan siyah olanlar; ve inşad etti:
إذا لَسَعَتْهُ الدَّبْرُ لم يَرْجُ لَسْعَها		وخالفها في بَيتِ نُوبٍ عواسلِ
Ve **البُنُوّةُ**: **الابْنِ**’in mastarıdır; ve denilir: **تبنّيتُه**, eğer onun **بُنُوّته**’sini iddia ettiysen.. Ve oğullara nisbet: **بَنَويٌّ**; ve istersen **أبناويّ**; tıpkı **أعرابيّ**’nin **الأَعراب**’a nisbet edilmesi gibi.

**بون**:
Denilir: aralarında uzak bir **بَوْنٌ** vardır.
Ve **البِوانُ**: kapı yanında çadırın direklerinden; hepsi: **الأَبْوِنة** ve **البوائن**.

**بين**:
**البائنُ**’e gelince: o, deveyi sağan iki sağımcıdan biridir.. diğeri **المستعلي** diye adlandırılır; dedi ki:
يُبَشِّرُ مُسْتَـعـلِـياً بـائنٌ		من الحالبين بأَنْ لا غِرارا
Ve **البانُ**: bir ağaç; teki: **بانة**.
Ve **البَينونةُ**: **بانَ يَبينُ**’in mastarıdır; **بَيْناً** ve **بَينونةً** (şeklinde); yani: kesti.
Ve **البَيْنُ**: ayrılık; isim: **البَينُ** de.
Ve **البين**: bağ (vuslat); Aziz olan söyleyiciden dedi ki: "لقد تقطّع **بَيْنُكم**", yani: sizin bağınız.
Ve denilir: devenin eli (ön ayağı) yanından ayrıldı; **بينونة** ve **بَيْنوناً** (şeklinde).
Ve senin sözün: **بينا** فلان... manası: **بينما**.
Ve **قوسٌ بائن**: o, kirişi göbeğinden ayrılmış olan (yay)dır; ve bununla Arap yayı nitelenir.
Ve **البيان**: bilinen (şey)dir. Ve **بانَ** şey, ve **أبانَ** ve **تَبَيَّن** ve **بَيَّنَ** ve **استبان**; ve geçişli (kullanım) bununla eşit olur.
Ve erkeklerden **البَيِّنُ**: fasih olan; ve bazısı dedi: bir adam **بَيِّنٌ** ve **جهيرٌ** (olur), eğer **بَيِّنَ** sözlü ve **جهيرَ** sözlü ise.

**ناب**:
**النّاب**: dörtlünün arkasındaki diş; ve **النّاب** müzekkerdir; ve **أنياب**: onun çoğuludur.
Ve **النّاب**: yaşlı dişi deve; hepsi: **نيبٌ** ve **أنياب**.
Ve **النّائبة**: musibet/başına gelen; denilir: bu iş **ناب** bir **نوبةً**, yani: indi (vuku buldu). Ve onlara zamanın **نوائب**’i geldi.
Ve **أناب** فلانٌ Allah’a **إنابة** ile; o **مُنِيبٌ**’dir; eğer **نابَ** ve itaate döndüyse.
Ve **ناب** عنّي فلان bu işte **نيابة** (ile), eğer senin makamında durduysa.
Ve biz, hatipliği ve işi nöbetleşe yaptık; ve işi **نتناوَبُه** (nöbetleşe yaparız), eğer ikiniz onu nöbet üstüne nöbet yaptınızsa; dedi ki:
تناوبه المـنـيّة كـلَّ يومٍ		وتحلبه الحوادث لا تشيب
Ve adam kavme **انتاب** etti, eğer onlara defa üstüne defa geldiyse.

**بني**:
Usta **بَنَى** binayı; **يَبْني** **بَنْياً** ve **بِناءً** (şeklinde); ve **بِنىً**, maksûr.
Ve **البَنِيّة**: Kâbe’dir; denilir: bu **البَنيّة**’nin Rabbine yemin olsun.
Ve **المِبناةُ**: perde biçimi gibi; ancak o geniştir; tarafın ön kısmına atılır; ve **المبناة** kubbe biçimi gibi olur, büyük bir evi örter; ve yağmurdan onda barınılır; ve bineklerini ve eşyalarını örterler; o yuvarlaktır, büyük, geniştir; eğer sırtına hurma yaprağı atılsa çevresinden dökülür; ve yağmur ondan kayıp gider, kayıp gidişle; dedi ki:
على ظَهْرِ مِبناةٍ جديدٍ سُيُورُها		يَطوفُ بها وَسْطَ اللَّطيمةِ بائعُ

**نبأ**:
**النّبأُ**, hemzeli: haber; ve muhakkak falanın bir **نبأً**’si vardır, yani: bir haber.. ve fiil: **نبّأته** ve **انبأته** ve **استنبأته**; ve hepsi: **الأنباء**.
Ve **النَّبأَة**: **النَّغْيةُ**’dir; o, şüphe edilen ve kesinleşilmeyen bir sestir.. ve **النّبأة** ve **البَغمةُ** ve **الطَّغْية** ve **العَضْرةُ** ve **النَّغْيةُ** bir tek manadadır.
Ve **النُّبوّة**, hadiste gelen olmasaydı hemzelenirdi; ve **النَبيُّ** صلى الله عليه وعلى آله وسلّم Allah عزّ وجلّ’den **الأنباء**’ı haber verir.
Ve **النّبيّ**: denilir; seni istediğin yere götüren açık yol; ve Evs b. Hacer’in sözü:
لأَصبح رَتماً دُقاقَ الحَصَى		مكانَ النِّبيّ من الكاثـبِ
O, yerden kolay olan (kısım)dır; ve o, bizzat kumdur.
Ve **الثَّوْر النابىء**: bir yerden bir yere **يَنْبَأُ** eden (sıçrayıp çıkan)dır; yani: çıkar. Ve **النَّبْأَة**: köpeklerin ve benzerlerinin sesidir; Adî b. Zeyd öküz hakkında dedi:
وله النّعجة المريء تُجـاهَ ال		رّكْبِ، عِدْلاً بالنّابىء المِخراقِ
Yani: bir yerden bir yere delip geçer.

**أبن**:
**أبان**: bir adamın ve bir dağın adıdır.
Ve denilir: falan, hayırla ve şerle **يُؤْبَنُ**; yani: onunla zan olunur; o hâlde o **مأبون**’dur. Ve denilir: ancak şerde **يؤبن** olunur.
Ve **الأُبنة**: değnekte bir düğüm; çoğulu: **أُبَنٌ**; dedi ki: وأرزنات ليس فيها أُبَنُ Ve dersin: falanın soyunda bir **أُبْنةٌ** yoktur; senin sözün gibi: onda bir ayıp lekesi yoktur.
Ve **الأَبْنُ**: **المأبون**’un mastarıdır; ve fiil: **أَبَنَ يَأْبِنَ** **أَبناً**; yani: ayıpladı.
Ve **التّأبين**: mersiyesinde ölüyü övmektir; râciz dedi: فامدح بلالاً غير ما مُؤَبَّنِ

**أنب**:
**التّأنيبُ**: azarlama ve kınama.
Ve **الأَنابُ**: misk’e benzeyen bir tür koku.
Ve **الأَنَبُ**: patlıcan.
Ve **الأُنْبوبُ**: kamışta ve mızrakta iki boğum arasıdır.
Ve boynuzun **أنبوب**’u: boğumlar ile uç arasıdır; dedi ki: بِسَلِبٍ أنبوبُه مَدْريُّ Ve yerin şerefli (yüksek) kısımlarına, eğer ince ve yükselmiş olursa: **أنابيب** denilir; Accâc, yaban eşeğinin suya varışını vasfederken dedi:
بكلّ أُنْبوبٍ له امتثالُ
Yani: dikilme.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ناب عنّي فلانٌ ينوب مَناباً، أي قام مقامي. وانتاب فلانٌ القوم انتياباً، أي أتاهم مرة بعد أخرى. وأناب إلى الله، أي أقبل وتاب. والنَوبة: واحدة النُوَبِ؛ تقول: جاءت نَوْبتُك ونِيابتك. وهم يتناوبون النوبةَ فيما بينهم، في الماء وغيره. والنُوبَةُ بالضم: الاسم من قولك نابَهُ أمرٌ وانتابه، أي أصابه. والنائبة، المصيبة، واحدة نوائبِ الدهر. والنوبُ: النحل، وهو جمع نائب. ابن السكيت: النَوْبُ بالفتح: القُرْبُ، خلاف البُعد. قال أبو ذؤيب:
أرِقْتُ لذِكرِهِ من غير نَوْبٍكما يهتاجُ مَوشِيّ قشـيبُ
ويقال: النَوْبُ ما كان منك مسيرة يومٍ وليلة؛ والقَرَبُ ما كان منك مسيرة ليلة؛ وأصله في الوِرْدِ. قال لبيد:
إحدى بَني جعفرٍ كَلِفْتُ بهالم تمْسِ مِني نَوْباً ولا قَرَبا
والحُمَّى النائبة: التي تأتي كل يوم.

##### Türkçe

**ناب عنّي** falan **ينوب** **مَناباً**: yani benim yerime geçti, benim makamımda durdu. Ve falan kavme **انتاب** **انتياباً**: yani onlara bir defadan sonra bir defa geldi. Ve Allah’a **أناب**: yani yöneldi ve tevbe etti. Ve **النَوبة**: **النُوَبِ**’in bir tanesidir; dersin ki: **جاءت نَوْبتُك** ve **نِيابتك**. Ve onlar aralarında, suda ve başkasında, **النوبةَ**’yi birbirlerine nöbetleşe yaparlar. Ve **النُوبَةُ** (ضم ile): “**نابَهُ** bir iş ve **انتابه**” sözünden isimdir; yani ona isabet etti. Ve **النائبة**: musibet; **نوائبِ الدهر**’in bir tanesi. Ve **النوبُ**: arılar; ve o, **نائب**’in cem‘idir. İbnü’s-Sikkît: **النَوْبُ** (فتح ile): yakınlık; uzaklığın zıddı. Ebû Züeyb dedi ki:
**أرِقْتُ لذِكرِهِ من غير نَوْبٍكما يهتاجُ مَوشِيّ قشـيبُ**
Ve denilir ki: **النَوْبُ** senden bir gün ve bir gece yürüyüş mesafesi olan şeydir; ve **القَرَبُ** senden bir gece yürüyüş mesafesi olan şeydir; ve aslı **الوِرْدِ**’dedir. Lebîd dedi ki:
**إحدى بَني جعفرٍ كَلِفْتُ بهالم تمْسِ مِني نَوْباً ولا قَرَبا**
Ve **الحُمَّى النائبة**: her gün gelen (humma)dır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والواو وما يثلثهما)
(نوي)  النون والواو والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على معنيين: أحدهما مَقْصَدٌ لشيء، والآخر عَجَمُ شيء.
فالأوَّل النَّوَى. قال أهلُ اللغة: النَّوَى: التَّحَوُّل من دار إلى دار. هذا هو الأصل، ثم حمل عليه البابُ كلُّه فقالوا: [نوَى] الأمرَ يَنوِيه، إذا قَصَدَ له.  وممَّا يصحِّح هذهِ التآويلَ قولُهم: نَوَاه الله، كأنَّه قَصَدَه بالحِفْظِ والحِياطة. قال:
يا عَمرُو أحسِنْ نَواكَ اللهُ بالرَّشَدِ *** واقرأْ سلاماً على الذَّلْفاءِ بالثَّمَدِ([1])* أي قصَدَك بالرَّشَد. والنِّيَّة: الوجه الذي تَنْوِيه. ونَوِيُّكَ: صاحبُك نيَّتُه نِيَّتُكَ.
والأصل الآخر النَّوَى: نَوَى التَّمْر. وربما عبَّروا به عن بعض الأوزان. ويقال إنَّ النَّوَاة زِنَةُ خمسة دَرَاهم. وتزَوَّجها على نواةٍ من ذهب، أي وزنِ خمسةِ دراهمَ منه.
وبالهمز كلمةٌ تدلُّ على النُّهُوض وناءَ ينوءُ نوءاً: نَهَضَ. قال:
فقلنا لهم تِلْكُمْ إذاً بَعْدَ كرَّةٍ *** نغادر صَرْعَى نوؤُها متخاذِلُ([2])أي نهوضها ضعيف والنَّوْءُ من أنواءِ المطَر كأنَّه ينهَض بالمطر. وكلُّ ناهض بِثِقْلٍ فقد ناءَ. وناءَ البعيرُ بِحِمْلِهِ. والمرأة تنوء بها عجيزتُها، وهي تَنوءُ بها. فالأولى تُثْقَل بها، والثانية تنهض.
ومن الباب المناوأة تكون بين القوم يقال: ناوَأَه، إذا عاداه. وهو قياسُ ما ذكرناه، لأنها المناهَضة، هذا ينوءُ إلى هذا وهو ينوءُ إليه أي يَنْهَض.
(نوب)  النون والواو والباء كلمةٌ واحدة تدلُّ على اعتياد مكان([3]) ورجوعٍ إليه. وناب يَنُوبُ، وانتاب ينتاب. ويقال إنَّ النُّوبَ: النَّحل، قالوا: وسمِّيَت به لرَعْيها ونَوْبِها إلى مكانها. وقد قيل إنَّه جمع نائب. وقول أبي ذؤيب:
أرِقْتُ لذِكرِهِ من غير نَوْبٍ *** كما يَهْتاجُ مَوْشِيٌّ قَشِيبُ([4])(نوت)  النون والواو والتاء ليس عندي أصلاً. على أنهم يقولون: ناتَ ينُوت ويَنِيتُ، إذا تمايَلَ من ضَعف. فإنْ صحَّ هذا فلعلَّ النُوتيَّ وهو المَلاّح، منه.
(نوح)  النون والواو والحاء أصلٌ يدلُّ على مقابَلة الشّيء للشيء. منه تناوَحَ الجَبَلان، إذا تقابَلاَ، وتناوحت الرِّيحانِ: تقابلتا في المَهبّ. وهذه الرِّيح نَيِّحةٌ لتلك، أي مقابِلتُها. ومنه النَّوح والمنَاحة، لتقابُلِ النِّساء عند البُكاء.
(نوخ)  النون والواو والخاء كلمةٌ واحدة، وهي أنَخْتُ الجَمَل. فأمَّا فِعل المطاوَعة منه فقالوا: أنَخْتُه فبَرَك، وقال آخرون: استناخ. وجاء في الحديث: "وإن أُنِيخَ على صخرةٍ استناخ". وقال الأصمعيّ أنختُه فتَنَوَّخ.
(نور)  النون والواو والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على إضاءةٍ واضطراب وقِلّة ثبات. منه النور والنار، سمِّيا بذلك من طريقة الإضاءة، ولأنَّ ذلك يكون مضطرِباً سريعَ الحركة. وتنوَّرْتُ النّار: تبصَّرتُها. قال امرؤ القيس:
تنوَّرتُها من أذرعات وأهلُها *** بيثربَ أدنى دارِها نظرٌ عالِي([5])ومنه النَّور: نَور الشَّجر ونُوّارُهُ. وأنارت الشَّجرةُ: أخرجَتْ النَّوْر. والمَنَارة: مَفعلة من الاستنارة، والأصل مَنْوَرة. ومنه مَنَار الأرض: حُدودها وأعلامها، سمِّيت لبَيَانِها وظُهورها.
والذي قُلناه في قِلّة الثبات امرأةٌ نَوَارٌ، أي عفيفة تنُورُ، أي تَنفِر من القَبيح، والجمع نُورٌ. ونارت: نَفَرت نَوْراً([6i]). قال:
* أنَوْراً سَرْعَ ماذا يا فَروقُ([7]) *
ونُرْت فلاناً: نَفَّرته. والنَِّوار: النِّفار.
ومما شذَّ عن هذا الأصل النّؤُور: دُخَانُ الفَتيلة يتّخذُهُ كُحلاً وَوشْماً. ونَوَّرْت اللِّثة([8]): غَرَزْتها بإبرةٍ ثم جعلت في الغَرز الإثمد.
(نوس)  النون والواو والسين أصلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وتذبذُب. وناسَ الشَّيءُ: تذَبْذَب، ينُوس. وسمِّي أبو نُوَاسٍ لذُؤَابتينِ له كانَتَا تنوسانِ. ويقولون: نُسْت الإبلَ: سُقْتُها.
(نوش)  النون والواو والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على تناوُل الشيء. ونُشْتُه نَوْشَاً. وتناوَشْتُ: تَنَاوَلْت. قال الله تعالى: ﴿وَأَنَّى لَهُمُ التَّنَاوُشُ مِنْ مَكَانٍ بعِيد﴾ [سبأ 52]. ورَّبما عَدَّوْه بغير ألفٍ فقالوا: نُشْتُه خيراً، إذا أنَلتَه خيراً. وقول القائل([9]):
* باتت تَنُوشُ العَنَق انتياشا([10]) *
(نوص)  النون والواو والصاد أصلٌ صحيح يدلُّ على تردُّدٍ ومجيءٍ وذهاب*. وناص عن قرنه يَنُوص نَوْصاً. والمَنَاص المصدر، والمَلْجأ أيضاً. قال سبحانه: ﴿وَلاَتَ حِينَ مَنَاصٍ﴾ [ص 3]. ويقولون: النَّوْص: الحِمار الوحشيّ لا يزالُ نائصاً: رافعاً رأسَه، يتردَّد كالجامح. وناوَصَ الجَرَّة: مارَسَها. ومرَّ تفسيرُه في باب الجيم([11]).
(نوض)  النون والواو والضاد فيه كلماتٌ متباينة.
الأولى النّوض: وُصْلةٌ ما بين العَجُز والمَتْن. والثانية قولهم: ناض في البِلاد: ذهب. والثالثة الأنواض: الأودية، واحدها نَوْض.
(نوط)  النون والواو والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تعليق شيءٍ بشيء. ونُطْتُه به: علَّقته به. والنَّوْط: ما يَتعلَّق به أيضاً، والجمع أنواط. وفي المثل: "عاطٍ بغير أنواط" أي إنَّه يعطو يتناول الشَّيء وليس له ما يتعلق به. والنِّيَاط: عِرقٌ علّق به القلب، والجمع أنْوطة([12])، وهو النائط أيضاً. قال:
* قَطْعَ الطَّبيب نائطَ المصفورِ([13]) *
ونِياطُ المَفازةِ: بُعدها، سمِّي به لأنَّه كأنّه من بُعدِهِ نِيط أبداً بغيره. والأرنَب مقطِّعة النِّياط، لأنَّها تقطع البعيد. والتُّنَوِّط([14]): طائر؛ وهو قياسُه لأنَّه يَنُوط كالخيوط من الشَّجرة يجعلها وكراً. ونِيطَ فُلانٌ: أصابته نوْطة، وهي وَرَمٌ في الصَّدر. وهو عِندنا من نِياط القَلْب، كأنَّ الوجعَ أصابَ نِياطَه. ويقولون: نَوْطةٌ من طَلْح، كما يقال عِيصٌ من سِدْر. وسمِّيت لتعلُّق بعضِها ببعض. وبئر نَيِّطٌ، إذا كانت قَدْرَ قامة.
(نوع)  النون والواو والعين كلمتانِ، إحداهما تدلُّ على طائفةٍ من الشيء مماثلةٍ له، والثانية ضربٌ من الحَركَة.
الأوَّل النَّوع من الشيء: الضَّرْب منه. وليس هذا من نَوْعِ ذاك.
والثاني: قولهم: ناعَ الغُصن يَنوعُ، إذا تمايَلَ، فهو نائع. وقال بعضهم: لذلك يقال جائع نائع، أي مضطرب من شِدَّة جُوعه مُتمايِل. ويَدْعُون على الإنسان فيقولون: جُوعاً له ونُوعاً له.
(نوف)  النون والواو والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على علوٍّ وارتفاع. ونافَ يَنُوف: طالَ وارتفع. والنَّوْف: السَّنام([15])، وجمعه أنواف. وممكنٌ أن يكون قولهم: مائةٌ ونَيِّف([16]) من هذا، وقد ذكرناه في نيف للفْظِه.
(نوق)  النون والواو والقاف أصلٌ يدل على سمّوٍّ وارتفاع. وأرْفَعُ موضعٍ في الجبل نِيقٌ، والأصل الواو، وحوّلت ياءً للكسرة التي قبلها. وممكنٌ أن يكون النَّاقةُ من هذا القياس، لارتفاع خَلْقِها. وناقةٌ ونُوق([17]). و"استَنْوَق الجملُ" تشبيهٌ بها، ويضرب مثلاً لمن ذَلَّ بعد عِزّ. والنّاقة: كواكبُ على هيئة النّاقة([18]). وقولهم: تنوَّقَ في الأمر، إذا بالَغَ فيه، فعندنا أنَّه منه، وهم يشبِّهون الشيءَ بما يستحسنونه، وكأنَّ تنوَّق مقيسٌ على اسم الناقة، وهي عندهم من أحْسَنِ أموالهم. ومن قال تَنَوَّق خطأٌ فقد غَلِط([19])، وقياسه ما ذكرناه. والنِّيقة لا تكون إلاَّ من تَنَوّق. يقولون مثلاً: "خَرْقاءُ ذات نِيقَة"، يُضرَب للجاهل بالشَّيء يدَّعي المعرفة به.
(نوك)  النون والواو والكاف كلمةٌ واحدة، هي النَّوَاكة والنُّوك([20]) وهي الحُمْق. ورجلٌ أنْوَك ومُسْتنوِكٌ، وهم نَوْكَى([21]).
(نول) النون والواو واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على إعطاءٍ. ونَوَّلته: أعطيته. والنَّوال: العَطاء. ونُلْتُه نَولاً مثل أنلته. وقولك: ما نَوْلُكَ أن تفعل كذا؛ فمنه أيضاً، أي ليس ينبغي أن يكون ما تُعطِيناهُ مِنْ نوالِك هذا. وقولُ لبيد:
وقفتُ بهنَّ حتَّى قال صحبي *** جَزِعتَ وليس ذلك بالنَّوالِ([22])قالوا: النّوال: الصَّواب، وتلخيصه: ليس ذلك بالعطاء الذي [إن] أعطيتَناه كنتَ فيه مصيباً. وكذا قوله:
فدَعِي الملامةَ ويْبَ غيرِكِ إنَّه *** ليس النّوال بلوم كلِّ كريم([23])
والقياس في كلِّه واحد.
ومما شذَّ عن الباب المِنْوال: الخَشَبة* يلُفُّ عليها النَّاسِج الثَّوب.
(نوم)  النون والواو والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على جُمودٍ وسكونِ حركة. منه النَّوم. نامَ ينام نَوْماً ومَناما. وهو نَؤُومٌ ونُوَمَة([24]): كثير النَّوم. ورجل نومةٌ([25]):خاملٌ لا يُؤبَه له. ومنه استَنامَ لي فلانٌ، إذا اطمأنَّ إليه وسَكَنَ. والمَنَامة: القطيفة، لأنَّه ينامُ فيها.
ويستعيرون منه: نامت السُّوق: كَسَدت. ونامَ الثَّوبُ: أخْلَقَ.
(نون)  النون والواو والنون كلمةٌ واحدة. والنُّون: الحُوت. و [ذو([26])] النُّون: سيفٌ لبعض العرب([27])، كأنَّه شُبِّه بالنون.
(نوه)  النون والواو والهاء كلمةٌ تدلُّ على سُموٍّ وارتفاع. وناه النَّبات([28]): ارتفع. وناهَت النّاقةُ: رفعَتْ رأسَها وصاحت. ومنه نُهْتُ بالشَّيء ونوَّهتُ: رفعت ذِكْرَه. ويقولون: ناهَتْ نَفْسُه: قوِيَتْ.
--------------ـــ
([1])  أنشده في اللسان (نوى) ومعجم البلدان (ثمد الروم).
([2]) لجعفر بن علبة الحارثي في الحماسة (1: 10).
([3]) في الأصل: "اعتبار مكان".
([4]) في ديوان الهذليين (1: 92) برواية: "نقيب". وفي اللسان (نوب) برواية: "نقيب". وكلام ابن فارس هنا مبتور، والذي في المجمل: "ويقال إن النوب القرب". وأنشد بعده البيت.
([5]) ديوان امرئ القيس 56 واللسان (نور). وأذرعات يروى بالكسر مع التنوين وعدمه وبالفتح مع منع الصرف.
([6]) ويقال في المصدر "النوار" أيضاً بالفتح، والاسم بالكسر، نوار.
([7]) صدر بيت لزغبة الباهلي، أو لمالك بن زغبة الباهلي، أو لأبي شقيق الباهلي، في اللسان (نور، حذق) وإصلاح المنطق 41، 142. وعجزه:
* وحبل الوصل منتكث حذيق *
([8])  في الأصل: "إليه".
([9])  كذا. وفي المجمل قبل إنشاد البيت التالي: "وناشت الإبل تنوش، إذا أسرعت النهض. قال".
([10])  أنشده في اللسان (نوش).
([11])  في الجزء الأول ص 413.
([12])  ونوط، أيضاً بالضم.
([13]) للعجاج في ديوانه 30 واللسان (نوط، صفر).
([14]) ويقال تنوط بفتح التاء والنون وتشديد الواو المضمومة.
([15]) قيده في اللسان بأنه السنام العالي.
([16]) ويقال نيف أيضاً بالتخفيف، وقيل التخفيف لحن أو لغة رديئة.
([17]) ويقال في جمعه أيضاً ناق ونياق وأنواق وأينق وأنوق وأنؤق وأونق. وجمع الجمع أيانق وأنياقات.
([18])  ذكرت في القاموس. وانظر الأزمنة والأمكنة للمرزوقي (2: 376).
([19])  في اللسان: "وتنوق في الأمر، أي تأنق فيه. وبعضهم لا يقول تنوق". وشاهده قول ذي الرمة:
كأن عليها سحق لفق تنوقت *** به حضرميات الأكف الحوائك
([20]) بضم النون وفتحها أيضاً، كما في القاموس.
([21]) ونوك أيضاً.
([22]) ديوان لبيد ص110 طبع 1880 واللسان (نول).
([23]) كذا على الصواب في الأصل وديوان لبيد 84. وفي المجمل: "بنول كل كريم".
([24]) ويقال نوم أيضاً كصرد.
([25]) بالضم، وبضم ففتح.
([26]) التكملة من المجمل واللسان والقاموس.
([27]) كان لمالك بن زهير فقتله حمل بن بدر فأخذه منه، ثم قتل الحارث بن زهير حمل بن بدر واستولى منه على ذي النون اللسان (نون). وفي القاموس أن "ذو النونين" سيف معقل ابن خويلد.
([28]) في الأصل: "النياه"، تحريف صوابه في المجمل واللسان.

ـ

##### Türkçe

(**باب النون والواو وما يثلثهما**)

(**نوي**)  **النون** ve **الواو** ve illetli harf, iki mânaya delâlet eden sahih bir asıldır: bunlardan biri bir şeye yönelme/kasttır, diğeri bir şeyin çekirdeğidir.
Birincisi **النَّوَى**’dır. Dil ehli dedi ki: **النَّوَى**: bir evden bir eve dönüşüp geçmektir. Asıl budur; sonra bütün bab bunun üzerine hamledildi de şöyle dediler: **[نوَى]** işi **يَنوِيه**, ona kastettiği zaman. Bu te’villeri sahih kılan şeylerdendir onların sözü: **نَوَاه الله**; sanki onu koruma ve gözetmeyle kastetmiştir. Dedi ki:
يا عَمرُو أحسِنْ نَواكَ اللهُ بالرَّشَدِ *** واقرأْ سلاماً على الذَّلْفاءِ بالثَّمَدِ
yani seni rüşd ile kastetti. **النِّيَّة**: kastettiğin yüz/cihettir. **ونَوِيُّكَ**: niyeti senin niyetin olan arkadaşındır.

Diğer asıl **النَّوَى**’dır: hurmanın çekirdeği. Bazen onunla bazı ağırlıkları ifade ederler. Denilir ki **النَّوَاة** beş dirhemin ağırlığıdır. “Onunla altından bir **نواة** üzerine evlendi”; yani ondan beş dirhemin ağırlığı üzerine.

Hemze ile, kalkmaya delâlet eden bir kelime vardır; **ناءَ ينوءُ نوءاً**: kalktı. Dedi ki:
فقلنا لهم تِلْكُمْ إذاً بَعْدَ كرَّةٍ *** نغادر صَرْعَى نوؤُها متخاذِلُ
yani kalkışları zayıftır. **النَّوْء** yağmurun **أنواء**’larındandır; sanki yağmurla kalkar. Ağırlıkla kalkan her şey **ناءَ** etmiştir. Deve yüküyle **ناءَ** etti. Kadın, kalçası onu ağırlaştırır; o da onunla **تَنوءُ** eder. Birincisi onunla ağırlaşır, ikincisi kalkar.

Babdandır: kavimler arasında olan **المناوأة**; denir ki: **ناوَأَه**; ona düşmanlık ettiğinde. Bu, zikrettiğimizin kıyasıdır; çünkü o, karşı koymadır: bu şuna doğru **ينوءُ** eder, o da ona doğru **ينوءُ** eder; yani kalkar.

(**نوب**)  **النون** ve **الواو** ve **الباء** tek bir kelimedir; bir yere alışmaya ve ona dönmeye delâlet eder. **ناب يَنُوبُ** ve **انتاب ينتاب**. Denilir ki **النُّوب**: arılardır; dediler ki: otlamaları ve yerlerine nöbetle dönmeleri sebebiyle onunla adlandırıldı. Ve denilmiştir ki o, **نائب**’in cem’idir. Ebû Züeyb’in sözü:
أرِقْتُ لذِكرِهِ من غير نَوْبٍ *** كما يَهْتاجُ مَوْشِيٌّ قَشِيبُ

(**نوت**)  **النون** ve **الواو** ve **التاء** bende bir asıl değildir. Şu var ki derler: **ناتَ ينُوت ويَنِيتُ**, zayıflıktan sallanıp eğildiği zaman. Eğer bu sahihse, belki **النُوتيَّ** ki o gemicidir, ondandır.

(**نوح**)  **النون** ve **الواو** ve **الحاء** bir asıldır; bir şeyin bir şeye karşı gelmesine delâlet eder. Ondandır: iki dağ **تناوَحَ** etti; karşı karşıya geldikleri zaman. Ve iki rüzgâr **تناوحت**: esiş yerinde karşılaştıkları zaman. Bu rüzgâr, şuna **نَيِّحةٌ**’dır; yani onun karşısındadır. Ondandır **النَّوح** ve **المنَاحة**; ağlama sırasında kadınların karşı karşıya gelmesinden dolayı.

(**نوخ**)  **النون** ve **الواو** ve **الخاء** tek bir kelimedir; o da “deveyi çöktürdüm” demendir: **أنَخْتُ الجَمَل**. Buna gelince, ondan mutâvaat fiili olarak dediler: “Onu çöktürdüm, o da çöktü”: **أنَخْتُه فبَرَك**. Başkaları dedi: **استناخ**. Hadiste geldi: “Ve eğer bir kaya üzerine çöktürülürse **استناخ** eder.” Asma‘î dedi: “Onu çöktürdüm de **تَنَوَّخ** etti.”

(**نور**)  **النون** ve **الواو** ve **الراء** sahih bir asıldır; aydınlanmaya, çalkantıya ve az sebat etmeye delâlet eder. Ondandır **النور** ve **النار**; aydınlatma tarzından dolayı ve bunun çalkantılı, hızlı hareketli olmasından dolayı böyle adlandırıldılar. “Ateşi yokladım/gözledim”: **تنوَّرْتُ النّار**. İmru’ül-Kays dedi:
تنوَّرتُها من أذرعات وأهلُها *** بيثربَ أدنى دارِها نظرٌ عالِي
Ondandır **النَّور**: ağacın çiçeği ve onun **نُوّارُهُ**. Ağaç **أنارت**: **النَّوْر** çıkardı. **المَنَارة**: **الاستنارة**’dan **مَفعلة**’dir; aslı **مَنْوَرة**’dir. Ondandır: yerin **مَنَار**’ı: sınırları ve işaretleridir; açıklığı ve görünürlüğü sebebiyle adlandırıldı.

Söylediğimiz “az sebat” hususunda: kadın **نَوَارٌ**’dır; yani iffetli, **تنُورُ** eder; yani çirkinden ürker; cem’i **نُورٌ**’dur. **نارت**: **نَوْراً** ürktü. Dedi ki:
* أنَوْراً سَرْعَ ماذا يا فَروقُ *
**نُرْت** falancayı: onu ürküttüm. **النَِّوار**: ürkme/kaçınmadır.

Bu asıldan şâz olanlardandır: **النّؤُور**: fitilin dumanıdır; onu sürme ve dövme olarak edinir. **ونَوَّرْت اللِّثة**: onu iğneyle deldim, sonra deliklere sürme taşı koydum.

(**نوس**)  **النون** ve **الواو** ve **السين** bir asıldır; çalkantıya ve sallanıp durmaya delâlet eder. Şey **ناسَ** etti: sallandı; **ينُوس**. Ebû Nuvâs’a, iki zülüfü vardı da sallanırdı; bu yüzden **أبو نُوَاسٍ** diye adlandırıldı. Ve derler: “Develeri sürdüm”: **نُسْت الإبلَ**; yani onları sevk ettim.

(**نوش**)  **النون** ve **الواو** ve **الشين** sahih bir asıldır; bir şeyi ele almaya delâlet eder. “Onu aldım”: **نُشْتُه نَوْشَاً**. “Karşılıklı aldım”: **تناوَشْتُ**; yani aldım. Allah Teâlâ dedi: **﴿وَأَنَّى لَهُمُ التَّنَاوُشُ مِنْ مَكَانٍ بعِيد﴾**. Bazen onu elifsiz geçişli kıldılar da dediler: **نُشْتُه خيراً**; ona hayır ulaştırdığın zaman. Söyleyenin sözü:
* باتت تَنُوشُ العَنَق انتياشا *

(**نوص**)  **النون** ve **الواو** ve **الصاد** sahih bir asıldır; gidip gelmeye, geliş ve gidişe delâlet eder. Rakibinden geri çekildi: **ناص عن قرنه يَنُوص نَوْصاً**. **المَنَاص** masdardır; sığınak da. Yüce olan dedi: **﴿وَلاَتَ حِينَ مَنَاصٍ﴾**. Ve derler: **النَّوْص**: yaban eşeğidir; sürekli **نائصاً** olur: başını kaldırmış, azgın gibi gidip gelir. Ve “testiyi yokladı/çevirdi”: **ناوَصَ الجَرَّة**. Tefsiri **باب الجيم**’de geçti.

(**نوض**)  **النون** ve **الواو** ve **الضاد**’da birbirinden ayrı kelimeler vardır.
Birincisi **النّوض**: sağrı ile sırt arası bir bağlantı parçası. İkincisi onların sözü: “memleketlerde **ناض** etti”: gitti. Üçüncüsü **الأنواض**: vadilerdir; tekili **نَوْض**.

(**نوط**)  **النون** ve **الواو** ve **الطاء** sahih bir asıldır; bir şeyi bir şeye asmaya delâlet eder. “Onu onunla astım”: **نُطْتُه به**; onu ona astım. **النَّوْط**: kendisiyle asılan şeydir de; cem’i **أنواط**. Meselde: “**عاطٍ بغير أنواط**”; yani o, bir şeyi alıp uzanır fakat tutunacağı şey yoktur. **النِّيَاط**: kalbin onunla asıldığı bir damardır; cem’i **أنْوطة**; o, **النائط** da denir. Dedi ki:
* قَطْعَ الطَّبيب نائطَ المصفورِ *
**نِياطُ المَفازةِ**: onun uzaklığıdır; bununla adlandırıldı, çünkü uzaklığından dolayı sanki daima başkasına asılmış gibidir. Tavşan **مقطِّعة النِّياط**’tır; çünkü uzağı keser. **التُّنَوِّط**: bir kuştur; bu onun kıyasıdır, çünkü iplikler gibi ağaçtan sarkar; onu yuva yapar. “Falanca **نِيطَ** oldu”: ona **نوْطة** isabet etti; o, göğüste bir şiştir. Bizce bu, **نِياط القَلْب**’dendir; sanki ağrı onun **نِياط**’ına isabet etti. Ve derler: “**نَوْطةٌ من طَلْح**”, “**عِيصٌ من سِدْر**” denildiği gibi. Birbirine tutunmasından dolayı adlandırıldı. “Kuyu **نَيِّطٌ**”dur; boy ölçüsü kadar olduğu zaman.

(**نوع**)  **النون** ve **الواو** ve **العين** iki kelimedir: biri, şeyden ona benzer bir taifeye delâlet eder; ikincisi bir hareket türüdür.
Birincisi: şeyden **النَّوع**: ondan bir türdür. Bu, şunun **نَوْع**’undan değildir.
İkincisi: onların sözü: “Dal **ناعَ يَنوعُ**”; sallandığı zaman; o, **نائع**’dir. Bazıları dedi: bundan dolayı “aç, sallanan”: **جائع نائع** denir; yani şiddetli açlıktan çalkantılı, sallanır. Ve insana beddua ederler de derler: “Ona açlık olsun ve ona **نُوع** olsun.”

(**نوف**)  **النون** ve **الواو** ve **الفاء** sahih bir asıldır; yücelik ve yükselmeye delâlet eder. **نافَ يَنُوف**: uzadı ve yükseldi. **النَّوْف**: hörgüçtür; cem’i **أنواف**. “Yüz ve biraz”: **مائةٌ ونَيِّف** sözünün bundan olması mümkündür; lafzı sebebiyle onu **نيف**’te zikrettik.

(**نوق**)  **النون** ve **الواو** ve **القاف** yücelik ve yükselmeye delâlet eden bir asıldır. Dağdaki en yüksek yer **نِيقٌ**’tir; aslı **الواو**’dur; önündeki kesre sebebiyle yâ’ya çevrildi. **النَّاقة**’nın da bu kıyastan olması mümkündür; yaratılışının yüksekliğinden dolayı. **ناقةٌ** ve **نُوق**. “Deve dişi deve gibi oldu”: **استَنْوَق الجملُ**; ona benzetmedir; izzetten sonra zillete düşen için mesel vurulur. **النّاقة**: dişi deve suretinde yıldızlardır. “İşte **تنوَّقَ** etti”: onda mübalağa ettiği zaman; bizce o ondandır; onlar, şeyi beğendikleri şeye benzetirler; sanki **تنوَّق** dişi devenin adına kıyas edilmiştir; o da onların mallarının en güzellerindendir. “**تَنَوَّق** hatadır” diyen yanılmıştır; kıyası zikrettiğimizdir. **النِّيقة** ancak **تَنَوّق**’tan olur. Mesel olarak derler: “**خَرْقاءُ ذات نِيقَة**”; bir şeyde cahil olup da onu bildiğini iddia edene darb-ı meseldir.

(**نوك**)  **النون** ve **الواو** ve **الكاف** tek bir kelimedir: **النَّوَاكة** ve **النُّوك**; o ahmaklıktır. Adam **أنْوَك** ve **مُسْتنوِكٌ**; onlar **نَوْكَى**’dır.

(**نول**) **النون** ve **الواو** ve **اللام** sahih bir asıldır; vermeye delâlet eder. “Ona verdim”: **نَوَّلته**; ona verdim. **النَّوال**: bağıştır. “Onu elde ettim”: **نُلْتُه نَولاً**; “ona ulaştırdım” gibi. “Senin şu işi yapmanın **نَوْلُكَ** nedir?” sözün de ondandır; yani senin bu bağışından bize verdiğin şeyin olması gerekmez. Lebîd’in sözü:
وقفتُ بهنَّ حتَّى قال صحبي *** جَزِعتَ وليس ذلك بالنَّوالِ
Dediler ki: **النّوال**: doğru olandır; hulâsası: bu, bize verdiğin takdirde isabetli olacağın bağış değildir. Yine onun sözü:
فدَعِي الملامةَ ويْبَ غيرِكِ إنَّه *** ليس النّوال بلوم كلِّ كريم
Hepsinde kıyas birdir.

Babdan şâz olanlardandır: **المِنْوال**: dokumacının elbiseyi üzerine sardığı tahta.

(**نوم**)  **النون** ve **الواو** ve **الميم** sahih bir asıldır; donukluğa ve hareketin sükûnuna delâlet eder. Ondandır **النَّوم**. **نامَ ينام نَوْماً ومَناما**. O, **نَؤُومٌ** ve **نُوَمَة**’dir: çok uyuyan. Adam **نومةٌ**: sönük/önemsiz, kendisine aldırış edilmeyen. Ondandır: “Falanca bana **استَنامَ** etti”; ona güvenip sükûn bulduğu zaman. **المَنَامة**: kadife örtüdür; çünkü onda uyunur.

Ondan ödünç alırlar: “Pazar **نامت**”: durgunlaştı. “Elbise **نامَ**”: eskidi.

(**نون**)  **النون** ve **الواو** ve **النون** tek bir kelimedir. **النُّون**: balıktır. **[ذو] النُّون**: bazı Arapların bir kılıcıdır; sanki **النون**’a benzetilmiştir.

(**نوه**)  **النون** ve **الواو** ve **الهاء** yücelik ve yükselmeye delâlet eden bir kelimedir. **ناه النَّبات**: yükseldi. **ناهَت النّاقةُ**: başını kaldırdı ve böğürdü. Ondandır: “Şeyle **نُهْتُ** ve **نوَّهتُ**”: onun zikrini yükselttim. Ve derler: “Nefsi **ناهَت**”: güçlendi.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- النوب: رجوع الشيء مرة بعد أخرى. يقال: ناب نوبا ونوبة، وسمي النحل نوبا لرجوعها إلى مقارها، ونابته نائبة. أي: حادثة من شأنها أن تنوب دائبا، والإنابة إلى الله تعالى: الرجوع إليه بالتوبة وإخلاص العمل. قال تعالى: ﴿وخر راكعا وأناب﴾ [ص/24]، ﴿وإليك أنبنا﴾ [الممتحنة/4]، ﴿وأنيبوا إلى ربكم﴾ [الزمر/54]، ﴿منيبين إليه﴾ [الروم/31] وفلان ينتاب فلانا. أي: يقصده مرة بعد أخرى.

##### Türkçe

- **النوب**: şeyin bir defadan sonra bir defa daha geri dönmesi. Denilir: **ناب** **نوبا** ve **نوبة**; arı(lar) da, konaklarına geri dönmelerinden dolayı **نوبا** diye adlandırıldı; ve ona bir **نائبة** isabet etti. Yani: sürekli olarak dönüp gelen bir hâdise. Yüce Allah’a **الإنابة**: tövbe ile ve ameli hâlis kılmakla O’na dönmektir. Yüce Allah dedi ki: ﴿وخر راكعا وأناب﴾ [ص/24]، ﴿وإليك أنبنا﴾ [الممتحنة/4]، ﴿وأنيبوا إلى ربكم﴾ [الزمر/54]، ﴿منيبين إليه﴾ [الروم/31]. Ve falan, falanı **ينتاب**. Yani: ona bir defadan sonra bir defa daha yönelir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن و ب
نابه أمرٌ نوبةً‏.‏
وأصابته نوائب ونوبٌ ونائبةٌ ونوبةٌ والخطوب تنوبه وتتناوبه‏.‏
قال‏:‏ أجدّك أيّما رجل ترامت به الغارات يشحط أو يؤوب تناوبه المنية كل يوم وتطرقه الحوادث لا يشيب وناب إليه نوبة ومنابا‏:‏ رجع مرة بعد أخرى‏.‏
والنّحل تنوب إلى الخلايا ولذلك سمّيت النّوب‏.‏
قال أبو ذؤيب‏:‏ ‏"‏ وإليه مناب ‏"‏‏:‏ مرجعي‏.‏
وخير نائب‏:‏ كثيرٌ عوّادٌ‏.‏
وهو ينتابنا وهو منتاب‏:‏ مغادٍ مراوح‏.‏
وأناب إلى الله‏.‏
وعبد منيب‏.‏
وأتاني فلان فما أنبت إليه إذا لم تحفل به‏.‏
وناوبه مناوبة‏.‏
وتناوب القوم في الماء وغيره‏.‏
ونوّب فلان‏:‏ جعلت له النّوبة‏.‏
وناب عنه نوبةً وهو ينوب منابه‏.‏
وأنبته منابي واستنبته‏.‏

##### Türkçe

ن و ب
**نابه** bir iş **نوبةً** (nöbet/defa) olarak geldi.
Ona **نوائب** ve **نوبٌ** ve **نائبةٌ** ve **نوبةٌ** isabet etti; ve **الخطوب** onu **تنوبه** ve **تتناوبه** (ona gelir ve onu sırayla dolaşır).
Dedi ki: “Sana yemin ederim, baskınların kendisini savurduğu her bir adam—uzaklaşsa da yahut dönse de—**تناوبه** (onu sırayla dolaşır) ölüm her gün; ve olaylar onu yoklar; ihtiyarlamaz.” Ve **ناب إليه** **نوبة** ve **منابا**: bir defadan sonra bir defa geri döndü.
Ve arılar kovanlara **تنوب** (nöbetleşe gelir); bundan dolayı **النّوب** diye adlandırıldı.
Ebû Züeyb dedi ki: “Ve ona **مناب**”: dönüş yerim.
Ve **خير نائب**: çokça geri dönen (ziyaret eden).
Ve o bize **ينتابنا** ve o **منتاب**: sabah giden, akşam dönen.
Ve Allah’a **أناب**.
Ve **عبد منيب**.
Ve falan bana geldi; ona aldırmadığın zaman, ona **فما أنبت إليه** (ona yönelmezsin).
Ve onu **ناوبه** **مناوبة** (nöbetleşe yaptı).
Ve kavim suda ve başkasında **تناوب** etti (nöbetleşti).
Ve falan **نوّب**: ona **النّوبة** (nöbet) kıldın.
Ve onun yerine **ناب عنه** **نوبةً**; ve o, onun **منابه** (yerine) **ينوب** eder.
Ve onu benim **منابي** (yerime) **أنبته** ve onu **استنبته**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

نابَ الأَمْرُ نَوْباً ونَوبةً: نزَلَ.
ونابَتْهم نَوائبُ الدَّهْر. وفي حديث خَيْبَر: قسَمها نِصْفَينِ: نِصْفاً لنَوائِـبِه وحاجاتِه، ونِصفاً بين المسلمين. النَّوائِبُ: جمع نائبةٍ، وهي ما يَنُوبُ الإِنسانَ أَي يَنْزِلُ به من الـمُهمَّات والـحَوادِثِ. والنَّائِـبَةُ: الـمُصيبةُ، واحدةُ نوائبِ الدَّهْر. والنائبة: النازلةُ، وهي النَّوائِبُ والنُّوَبُ، الأَخيرةُ نادرة. قال ابن جني: مَجِـيءُ فَعْلةٍ على فُعَلٍ، يُرِيكَ كأَنها إِنما جاءَتْ عندهم من فُعْلَة، فكأَنَّ نَوْبَةً نُوبَةٌ، وإِنما ذلك لأَن الواو مما سبيله أَن يأْتي تابعاً للضمة؛ قال: وهذا يؤَكد عندك ضعف حروف اللين الثلاثة، وكذلك القولُ في دَوْلَةٍ وجَوبةٍ، وكلٌّ منهما مذكور في موضعه. ويقال: أَصبَحْتَ لا نَوْبةَ لك أَي لا قُوَّة لك؛ وكذلك: ترَكْتُه لا نَوْبَ له أَي لا قُوَّةَ له. النضر: يقال للـمَطَرِ الجَوْد: مُنِـيبٌ، وأَصابنا رَبيعٌ صِدْقٌ مُنِـيبٌ، حَسَنٌ، وهو دون الجَوْدِ. ونِعْمَ الـمَطَرُ هذا إِن كان له تابعةٌ أَي مَطْرةٌ تَتْبَعه.
ونابَ عني فلانٌ يَنُوبُ نَوْباً ومَناباً أَي قام مقامي؛ ونابَ عَني في هذا الأَمْرِ نيابةً إِذا قام مقامَك. والنَّوْب: اسم لجمع نائبٍ، مثلُ زائرٍ وزَوْرٍ؛ وقيل هو جمع. والنَّوْبةُ: الجماعةُ من الناس؛ وقوله أَنشده ثعلب: انْقَطَع الرِّشاءُ، وانحَلَّ الثَّوْبْ، *  وجاءَ من بَناتِ وَطَّاءِ النَّوْبْ، قال ابن سيده: يجوز أَن يكون النَّوْبُ فيه من الجمع الذي لا يُفارق واحدَه إِلاَّ بالهاءِ، وأَن يكون جمعَ نائبٍ، كزائرٍ وزَوْرٍ، على ما تَقَدَّم. ابن شميل: يقال للقوم في السَّفَر: يَتَناوبونَ،
\<ص:775>
ويَتَنازَلُونَ، ويَتَطاعَمُون أَي يأْكلون عند هذا نُزْلةً وعند هذا نُزْلةً؛ والنُّزْلةُ: الطعامُ يَصْنَعه لهم حتى يشبعوا؛ يقال: كان اليومَ على فلان نُزْلَتُنا، وأَكلْنا عنده نُزْلَتَنا؛ وكذلك النَّوْبة؛ والتَّناوُبُ على كل واحدٍ منهم نَوْبةٌ يَنُوبُها أَي طعامُ يومٍ، وجمعُ النَّوْبةِ نُوَبٌ. والنَّوْبُ: ما كان منك مَسيرةَ يومٍ وليلةٍ، وأَصله في الوِرْدِ؛ قال لبيد: إِحْدَى بَني جَعْفَرٍ كَلِفْتُ بها، *  لم تُمْسِ نَوْباً مِني، ولا قَرَبا وقيل: ما كان على ثلاثة أَيام؛ وقيل: ما كان على فَرسخين، أَو ثلاثة؛ وقيل: النَّوْبُ، بالفتح، القُرْب، خِلافُ البُعْد؛ قال أَبو ذؤَيب: أَرِقْتُ لذكْرِهِ من غَير نَوْبٍ، *  كما يَهْتاجُ مَوْشِـيٌّ نَقِـيبُ أَراد بالـمَوْشِـيِّ الزَّمَّارةَ مِن القَصَبِ الـمُثَقَّبِ. ابن الأَعرابي: النَّوْبُ القَرَبُ (1)
(1 قوله «ابن الأعرابي النوب القرب إلخ» هكذا بالأصل وهي عبارة التهذيب وليس معنا من هذه المادة شيء منه فانظره فإنه يظهر أن فيه سقطاً من شعر أو غيره.) . يَنُوبُها: يعهَدُ إِليها، ينالها؛ قال: والقَرَبُ والنَّوْبُ واحدٌ. وقال أَبو عمرو: القَرَبُ أَن يأْتيَها في ثلاثة أَيام مرَّة. ابن الأَعرابي: والنَّوْبُ أَن يَطرُدَ الإِبلَ باكِراً إِلى الماءِ، فيُمْسي على الماءِ يَنْتابُه. والـحُمَّى النائبةُ: التي تأْتي كلَّ يوم. ونُبْتُه نَوْباً وانْتَبْتُه: أَتيتُه على نَوْب. وانْتابَ الرجلُ القومَ انْتياباً إِذا قصَدَهم، وأَتاهم مَرَّةً بعد مَرَّة، وهو يَنتابُهم، وهو افْتِعال من النَّوبة. وفي حديث الدعاءِ: يا أَرْحَمَ مَن انْتابه الـمُسْتَرحِمُون. وفي حديث صلاة الجمعة: كان الناسُ يَنْتابونَ الجمعة من مَنازِلهم؛ ومنه الحديث: احْتاطُوا لأَهْلِ الأَمْوالِ في النَّائبة والواطِئَةِ أَي الأَضْيافِ الذين يَنُوبونهم، ويَنْزلون بهم؛ ومنه قول أُسامةَ الـهُذَليّ:
أَقَبُّ طَريدٌ، بِنُزْهِ الفَلا *  ةِ، لا يَرِدُ الماءَ إِلاَّ انْتِـيابا ويروى: ائتيابا؛ وهو افْتِعال من آبَ يَـؤُوبُ إِذا أَتى ليلاً. قال ابن بري: هو يصف حمارَ وَحْشٍ. والأَقَبُّ: الضَّامِرُ البَطْنِ. ونُزْهُ الفَلاةِ: ما تَباعَدَ منها عن الماءِ والأَرْياف. والنُّوبةُ، بالضم: الاسم من قولك نابه أَمْرٌ، وانْتابه أَي أَصابه.
ويقال: الـمَنايا تَتَناوبُنا أَي تأْتي كُلاًّ مِنَّا لنَوْبَتِه. والنَّوبة: الفُرْصة والدَّوْلة، والجمع نُوَبٌ، نادر. وتَناوَبَ القومُ الماءَ: تَقاسَمُوه على الـمَقْلةِ، وهي حَصاة القَسْم. التهذيب: وتَناوَبْنا الخَطْبَ والأَمرَ، نَتَناوَبه إِذا قُمنا به نَوبةً بعد نَوبة. الجوهري: النَّوبةُ واحدةُ النُّوَبِ، تقول: جاءتْ نَوْبَتُكَ ونِـيابَتُك، وهم يَتَناوبون النَّوبة فيما بينهم في الماءِ وغيره. ونابَ الشيءُ عن الشيءِ، يَنُوبُ: قام مَقامه؛ وأَنَبْتُه أَنا عنه. وناوَبه: عاقَبه. ونابَ فلانٌ إِلى اللّه تعالى، وأَنابَ إِليه إِنابةً، فهو مُنِـيبٌ: أَقْبَلَ وتابَ، ورجَع إِلى الطاعة؛ وقيل: نابَ لَزِمَ الطاعة، وأَنابَ: تابَ ورجَعَ. وفي حديث الدعاءِ: وإِليك أَنَبْتُ. الإِنابةُ: الرجوعُ إِلى اللّه بالتَّوبة. وفي التنزيل العزيز: مُنِـيبين إِليه؛ أَي راجعين إِلى ما أَمَرَ به، غير خارجين عن شيءٍ من أَمرِه. وقوله عز وجل: وأَنِـيبُوا إِلى ربكم وأَسْلِمُوا له؛ أَي تُوبوا إِليه وارْجِعُوا، وقيل إِنها نزلتْ في قوم فُتِنُوا في دِينِهم، وعُذِّبُوا بمكة، فرجَعُوا عن الإِسلام، فقيل: إِنَّ هؤُلاء لا يُغْفَرُ لهم بعد رُجوعهم عن الإِسلام، فأَعْلم اللّهُ، عز وجل، \<ص:776>
أَنهم إِن تابوا وأَسلموا، غَفَرَ لهم.
والنُّوبُ والنُّوبةُ أَيضاً: جِـيلٌ من السُّودانِ، الواحد نُوبيّ. والنُّوبُ: النَّحْلُ، وهو جمعُ نائبٍ، مثل عائطٍ وعُوطٍ، وفارهٍ وفُرْه، لأَنها تَرْعى وتَنُوبُ إِلى مكانها؛ قال الأَصمعي: هو من النُّوبةِ التي تَنُوبُ الناسَ لوقت معروفٍ، وقال أَبو ذؤيب: إِذا لَسَعَتْهُ النَّحْلُ، لم يَرْجُ لَسْعَها، *  وحالفَها في بَيْت نُوبٍ عَواسِلِ قال أَبو عبيدة: سميتْ نوباً، لأَنها تَضْرِبُ إِلى السَّواد؛ وقال أَبو عبيد: سميت به لأَنها تَرْعَى ثم تَنُوبُ إِلى موضِعها؛ فمَن جعلها مُشَبَّهةً بالنُّوبِ، لأَنها تَضْرِبُ إِلى السَّواد، فلا واحد لها؛ ومَن سماها بذلك لأَنها تَرْعى ثم تَنُوبُ، فواحدُها نائبٌ؛ شَبَّه ذلك بنَوبةِ الناسِ، والرجوعِ لوَقتٍ، مَرَّةً بعد مرَّة. والنُّوبُ: جمع نائبٍ من النحل، لأَنها تعود إِلى خَلِـيَّتها؛ وقيل: الدَّبْرُ تسمى نُوباً، لسوادِها، شُبِّهَتْ بالنُّوبةِ، وهم جِنْس من السُّودانِ. والـمَنابُ: الطريقُ إِلى الماءِ. ونائِبٌ: اسمُ رجل.

##### Türkçe

**نابَ الأَمْرُ نَوْباً ونَوبةً**: indi.

Ve onları zamanın **نَوائبُ**’i indi. Hayber hadîsinde: onu iki yarı olarak paylaştırdı:
yarısı onun **نَوائِـبِه**’i ve ihtiyaçları için, yarısı da Müslümanlar arasında. **النَّوائِبُ**: **نائبةٍ**’nin çoğuludur; o da insanın başına gelen, yani ona inen önemli işler ve olaylardandır. **النَّائِـبَةُ**: musibet; zamanın **نوائبِ**’inden bir tanedir. Ve **النائبة**: inen (felâket); o, **النَّوائِبُ** ve **النُّوَبُ**’dur; sonuncusu nadirdir. İbn Cinnî dedi: **فَعْلةٍ**’nin **فُعَلٍ** üzerine gelişi, sana gösterir ki sanki o, onların yanında ancak **فُعْلَة**’den gelmiştir; sanki **نَوْبَةً** “**نُوبَةٌ**”dur. Bu ise ancak şundandır: çünkü vav, yolu (tabiatı) dammeye tâbi olarak gelmektir; dedi: Bu, senin yanında üç yumuşak harfin zayıflığını pekiştirir; söz aynı şekilde **دَوْلَةٍ** ve **جَوبةٍ** hakkında da böyledir; ikisinin her biri kendi yerinde zikredilmiştir. Ve denir: “Senin **نَوْبةَ**’n yok olarak sabahladın” yani senin kuvvetin yok; yine: “Onu **نَوْبَ**’u yok olarak bıraktım” yani onun kuvveti yok.

En-Nadr: bol yağmura **مُنِـيبٌ** denir; “Bize güzel, doğru bir bahar, **مُنِـيبٌ** isabet etti”; güzel; o, bol yağmurun altındadır. Ve “Bu yağmur ne güzel” eğer onun bir tâbii varsa, yani onu takip eden bir yağmur damlası (yağışı) varsa.

Ve “Falan benim yerime **نابَ** etti, **يَنُوبُ نَوْباً ومَناباً**” yani benim makamımda durdu; ve “Bu işte benim yerime **نيابةً** etti” senin yerinde durduğu zaman. **النَّوْب**: **نائبٍ**’in topluluğu için bir isimdir; **زائرٍ** ve **زَوْرٍ** gibi; ve “o bir çoğuldur” denildi. **النَّوْبةُ**: insanlardan bir topluluk; ve Sa‘leb’in rivayet ettiği sözü:
“İp koptu, elbise çözüldü,
ve **وَطَّاءِ**’nın kızlarından **النَّوْبْ** geldi.”
İbn Sîde dedi: Oradaki **النَّوْبُ**’un, tekilinden ancak **الهاء** ile ayrılmayan çoğullardan olması caizdir; ve **نائبٍ**’in çoğulu olması da caizdir; **زائرٍ** ve **زَوْرٍ** gibi; geçtiği üzere.

İbn Şümeyl: seferde olan kavim için “**يَتَناوبونَ**” denir,
\<ص:775>
ve “**يَتَنازَلُونَ**” ve “**يَتَطاعَمُون**” yani bunun yanında bir **نُزْلةً**, bunun yanında bir **نُزْلةً** yerler; **النُّزْلةُ**: onlar için doyuncaya kadar yaptığı yemektir; “Bugün bizim **نُزْلَتُنا** falanın üzerindeydi” denir; ve “Onun yanında bizim **نُزْلَتَنا**’yı yedik”; yine **النَّوْبة** de böyledir. Ve her birinin üzerinde nöbetleşme: onlardan her birinin bir **نَوْبةٌ**’si vardır, onu **يَنُوبُها**; yani bir günün yemeğidir; **النَّوْبة**’nin çoğulu **نُوَبٌ**’dur. **النَّوْبُ**: senden bir gün ve bir gecelik yürüyüş mesafesi olan şeydir; aslı **الوِرْدِ**’dedir; Lebîd dedi:
“Ca‘fer oğullarından birine tutuldum,
benden ne bir **نَوْباً** akşamladı, ne de bir yakınlık.”
Ve “üç gün üzerine olan şey” denildi; ve “iki fersah, yahut üç üzerine olan şey” denildi; ve “**النَّوْبُ** (fetha ile) yakınlıktır; uzaklığın zıddıdır” denildi; Ebû Züeyb dedi:
“Onu anmaktan, bir **نَوْبٍ** olmaksızın uykusuz kaldım,
delikli kamıştan bir düdük coştuğu gibi.”
**الـمَوْشِـيّ** ile delikli kamıştan zurnayı kastetti.

İbnü’l-A‘râbî: **النَّوْبُ** yakınlıktır (1).
(1 “İbnü’l-A‘râbî: **النوب القرب** ilh.” sözü asılda böyle olup Tehzîb’in ibaresidir; bu maddeden bizde ondan bir şey yoktur; ona bak; zira onda şiirden veya başkasından bir düşme olduğu görünür.) **يَنُوبُها**: ona ahdeder, ona erişir; dedi: yakınlık ile **النَّوْبُ** birdir. Ebû Amr dedi: yakınlık, ona üç günde bir defa gelmektir. İbnü’l-A‘râbî: ve **النَّوْبُ**, develeri sabahleyin suya sürmesidir; akşamı su üzerinde geçirir, ona **يَنْتابُه**. Ve **الـحُمَّى النائبةُ**: her gün gelen (humma)dır. “Onu **نَوْباً** **نُبْتُه**” ve “Onu **انْتَبْتُه**”: ona bir **نَوْب** üzere geldim.

Ve adam kavme **انْتياباً** ile **انْتابَ** eder; onları kastettiği ve onlara defa defa geldiği zaman; o, onları **يَنتابُهم**; bu, **النَّوبة**’den **افْتِعال**dır. Duâ hadîsinde: “Ey kendisine merhamet dileyenlerin **انْتابه** ettiği en merhametli!” Cuma namazı hadîsinde: insanlar menzillerinden cumaya **يَنْتابونَ** ederlerdi; ondan hadîs: “Mallar sahipleri için **النَّائبة** ve **الواطِئَةِ**’de ihtiyatlı olun” yani kendilerine **يَنُوبونهم** eden ve onlara inen misafirler; ondan Üsâme el-Hüzelî’nin sözü:
“İnce karınlı bir kovulmuş; çölün uzak yerlerinde,
suya ancak **انْتِـيابا** ile varır.”
Ve “**ائتيابا**” diye de rivayet edilir; bu, geceleyin geldiği zaman “**آبَ يَـؤُوبُ**”dan **افْتِعال**dır. İbn Berrî dedi: o, bir yaban eşeğini vasfeder. **الأَقَبُّ**: karnı içeri çekik (zayıf) olan. **نُزْهُ الفَلاةِ**: ondan su ve köylerden uzak olan yer.

Ve **النُّوبةُ** (damme ile): “Ona bir iş **نابه** etti” ve “Ona **انْتابه** etti” sözünden isimdir; yani ona isabet etti.

Ve denir: **الـمَنايا تَتَناوبُنا** yani her birimize kendi **نَوْبَتِه**’si için gelir. Ve **النَّوبة**: fırsat ve devlet (sıra); çoğulu **نُوَبٌ**; nadirdir. Ve kavim suyu **تَناوَبَ** etti: onu **الـمَقْلةِ** üzerine paylaştılar; o, taksim çakıl taşıdır. Tehzîb: “Biz belâyı ve işi **تَناوَبْنا** ettik; onu **نَتَناوَبه** ederiz” yani onu nöbet nöbet üstlendik.

Cevherî: **النَّوبةُ**, **النُّوَبِ**’un bir tanesidir; “Senin **نَوْبَتُكَ** ve **نِـيابَتُك** geldi” dersin; ve onlar su ve başkası hususunda aralarında **النَّوبة**’yi **يَتَناوبون** ederler. Ve şey, şeyin yerine **نابَ** eder, **يَنُوبُ**: onun makamında durdu; ve ben onu onun yerine **أَنَبْتُه** ettim. Ve onunla **ناوَبه** etti: onu ardı sıra getirdi (nöbetleştirdi). Ve falan Allah Teâlâ’ya **نابَ** etti; ve O’na **إِنابةً** ile **أَنابَ** etti; o, **مُنِـيبٌ**’dir: yöneldi, tevbe etti ve itaate döndü; ve “**نابَ** itaate yapıştı; **أَنابَ**: tevbe etti ve döndü” denildi. Duâ hadîsinde: “Ve Sana **أَنَبْتُ** ettim.” **الإِنابةُ**: tevbe ile Allah’a dönüştür. Aziz tenzilde: **مُنِـيبين إِليه**; yani O’nun emrettiğine dönenler; O’nun emrinden hiçbir şeyden çıkmayanlar. Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: **وأَنِـيبُوا إِلى ربكم وأَسْلِمُوا له**; yani O’na tevbe edin ve dönün; ve “O, dinlerinde fitneye uğratılan ve Mekke’de azap edilen bir kavim hakkında indi; İslâm’dan döndüler; ‘Bunlara İslâm’dan dönüşlerinden sonra mağfiret olunmaz’ denildi; bunun üzerine Allah, عز وجل, onlara bildirdi ki, eğer tevbe eder ve teslim olurlarsa, onlara mağfiret eder.”

Ve **النُّوبُ** ve **النُّوبةُ** ayrıca: Sudanlılardan bir nesildir; tekili **نُوبيّ**. Ve **النُّوبُ**: arılardır; o, **نائبٍ**’in çoğuludur; **عائطٍ** ve **عُوطٍ**, **فارهٍ** ve **فُرْه** gibi; çünkü onlar otlar ve yerlerine **تَنُوبُ** eder (geri döner); Asma‘î dedi: o, insanların bilinen bir vakitte başına gelen **النُّوبة**’dendir. Ebû Züeyb dedi:
“Arılar onu soktuğu zaman, onların sokmasını ummaz;
ve **نُوبٍ** evinde balcılarla onlarla antlaşır.”
Ebû Ubeyde dedi: ona **نوباً** adı verildi; çünkü siyahlığa vurur. Ebû Ubeyd dedi: ona bu ad verildi; çünkü otlar sonra yerine **تَنُوبُ** eder; artık kim onu, siyahlığa vurduğu için **النُّوبِ**’a benzetilmiş kılarsa, onun tekili yoktur; ve kim onu, otlayıp sonra **تَنُوبُ** ettiği için böyle adlandırırsa, onun tekili **نائبٌ**’dir; bunu insanların **نَوبة**’sine ve vakit için dönüşe benzetti; defa defa. Ve **النُّوبُ**: arılardan **نائبٍ**’in çoğuludur; çünkü onlar kovana geri döner; ve “eşek arısı **نُوباً** diye adlandırılır; siyahlığından dolayı; Sudanlılardan bir cins olan **النُّوبة**’ye benzetildi” denildi. Ve **الـمَنابُ**: suya giden yoldur. Ve **نائِبٌ**: bir adam adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن و ب * * نَابَ * عنه يَنُوب * مَنَاباً * قام مقامه و * أَنَابَ * إلى الله تعالى أقبل وتاب و * النَّوْبَةُ * و * النِّيَابَةُ * بمعنى تقول جاءت نوبَتُك ونيابَتُك وهم * يَتَنَاوَبُونَ * النَّوبة في الماء وغيره و * النَّائِبَةُ * المُصيبة واحدة * نَوَائِبِ * الدَّهر والحُمَّى * النَّائِبةُ * هي التي تأتي كل يوم

##### Türkçe

* ن و ب * **نَابَ** ondan **يَنُوب**; **مَنَاباً**: onun makamında durdu. Ve **أَنَابَ** Allah Teâlâ’ya: yöneldi ve tevbe etti. Ve **النَّوْبَةُ** ve **النِّيَابَةُ** aynı anlamdadır; “senin **نوبَتُك** ve **نيابَتُك** geldi” dersin. Ve onlar su ve başkasında **يَتَنَاوَبُونَ** **النَّوبة**’yi (nöbeti) birbirleriyle dönüşürler. Ve **النَّائِبَةُ**: musibet; **نَوَائِبِ**’in (çoğulu) biri; zamanın ve hummanın **النَّائِبةُ**’leri. **النَّائِبةُ**: her gün gelen şeydir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النوب: نزول الأمر، كالنوبة، بزيادة الهاء. ناب الأمر نوبا ونوبة. النوب: اسم لجمع نائب، مثل: زائر وزور، وبه صرح السهيلي في الروض. وقيل: هو جمع. النوب: ما كان منك مسيرة يوم وليلة، والقرب: ما كان مسيرة ليلة، وأصله في الورد. قال لبيد:
  إحدى بني جعفر كلفت بها                      لم تمس مني نوبا ولا قربا وقيل: ما كان على ثلاثة أيام، وقيل: ما كان على فرسخين، أو ثلاثة. النوب: القوة، يقال أصبحت لانوبة لك، أي: لا قوة لك، وكذلك: تركته لا نوب له: أي لا قوة له. النوب: القرب خلاف البعد، نقله الجوهري عن ابن السكيت وأنشد لأبي ذؤيب:
  أرقت لذكره من غير نوب                      كما يهتاج موشي قشـيب أراد بالموشي: الزمارة من القصب المثقب. وعن ابن الأعرابي: النوب: القرب، ينوبها: يعهد إليها، ينالها. قال: والقرب والنوب واحد. قال أبو عمرو: القرب أن يأتيها في ثلاثة أيام مرة. النوب، والنوبة بالضم: جيل من السودان، الواحد نوبي. النوب: النحل أي: ذباب العسل. قال الأصمعي: هو من النوبة التي تنوب الناس لوقت معروف؛ قال أبو ذؤيب:
  إذا لسعته الدبر لم يرج لسعها                      وخالفها في بيت نوب عوامل

  وقال أبو عبيد - وفي نسخ من الصحاح: أبو عبيدة -: سميت نوبا، لأنها تضرب إلى السواد، فمن جعلها مشبهة بالنوبة، لأنها تضرب إلى السواد، فلا واحد لها. ومن سماها بذلك لأنها ترعى ثم تنوب، فيكون واحده نائب، مثل غائظ وغوط، وفاره وفره، شبه ذلك بنوبة الناس، والرجوع لوقت، مرة بعد مرة. وقال ابن منظور: النوب: جمع نائب من النحل، لأنها تعود إلى خليتها. وقيل: الدبر تسمى نوبا، لسوادها، شبهت بالنوبة، وهم جنس من السودان. نوب: ة بصنعاء اليمن من قرى مخلاف صداء، كذا في المعجم. والنوبة، بالفتح: الفرصة، والدولة، والجمع: نوب، نادر. النوبة: الجماعة من الناس. في الصحاح: النوبة واحدة النوب، بضم ففتح، تقول: جاءت نوبتك، ونيابتك، بكسر النون في الأخير. وهم يتناوبون النوبة فيما بينهم، في الماء وغيره. انتهى. فالمراد بالنوبة والنيابة هنا: الورود على الماء وغيره، المرة بعد الأولى، لا كما فسره شيخنا بالدولة والمرة المتداولة. النوبة، على ما قاله الذهبي، بالضم: بلاد واسعة للسودان، بجنوب الصعيد. وتقدم عن الجوهري: أن النوب والنوبة جيل من السودان، والمصنف هنا فرق بينهما، فجعل النوب جيلا، والنوبة بلادا، لسر خفي، يظهر بالتأمل. ولما غفل عن ذلك شيخنا، نسبه إلى القصور، والله حليم غفور. وفي المعجم: وقد مدحهم النبي، صلى الله عليه وسلم بقوله:  من لم يكن له أخ، فليتخذ له أخا من النوبة  ، وقال:  خير سبيكم النوبة  وهم نصارى يعاقبة، لا يطؤون النساء في المحيض، ويغتسلون من الجنابة، ويختتنون. ومدينة النوبة اسمها: دنقلة، وهي منزل الملك على ساحل النيل، وبلدهم أشبه شيء باليمن. منها، على ما يقال، سيدنا بلال بن رباح الحبشي القرشي التيمي أبو عبد الله، ويقال: أبو عبد الرحمن، ويقال: أبو عبد الكريم، ويقال أبو عمرو المؤذن، مولى أبي بكر، رضي الله عنهما. وأمه حمامة: كانت مولاة لبعض بني جمح، قديم الإسلام والهجرة، شهد المشاهد كلها. وكان شديد الأدمة، نحيفا، طوالا، أشعر. قال ابن إسحاق: لا عقب له. وقال البخاري: هو أخو خالد وعفرة، مات في طاعون عمواس، سنة سبع عشرة، أو ثمان عشرة. وقال أبو زرعة: قبره بدمشق. ويقال بداريا وقيل: إنه مات بحلب. وقيل: إن الذي مات بحلب هو أخوه خالد. ونوبة، بلا لام: صحابية  خرج رسول الله، صلى الله عليه وسلم، في مرضه بين بريرة ونوبة  قال الحافظ تقي الدين: وإسناده جلي. أبو نصر عبد الصمد بن أحمد بن محمد بن النوبي، عن ابن كليب، مات كهلا سنة 625، وهبة الله بن أحمد، وفي نسخة: محمد بن نوبا النوبي: محدثان. ومنهم: أبو رجاء يزيد بن أبي حبيب المصري، عن الحارث بن جزء الزبيدي، وأبي الخيرالنوبي، وعنه الليث وحيوة بن شريح. وقال: الرشاطي أبو حبيب اسمه سويد، وهو مولى شريك بن الطفيل العامري نوبي من سبي دنقلة. وقال ابن الأثير ومنهم أبو ممطور سلام النوبي، ويقال: أبو سلام ممطور، وأبو الفيض ذو النون المصري النوبي. وناب الشيء عنه، أي: عن الشيء، نوبا، ومنابا، وفي الصحاح اقتصر على الأخير: قام مقامه. وفي المصباح: ناب الوكيل عنه في كذا ينوب، نيابة، فهو نائب، وزيد منوب عنه. وجمع النائب، نواب، ككافر وكفار. قال شيخنا: والذي صرح به الأقدمون أن نيابة مصدر ناب،

  لم يرد في كلام العرب. قال ثعلب في أماليه: ناب نوبا، ولا يقال نيابة ونقله ابن هشام في تذكرته واستغربه، وهو حقيق بالاستغراب. قلت: وفي لسان العرب، وغيره: وناب عني في هذا الأمر نيابة: إذا قام مقامك. وأنبته أن عنه، واستنبته. وناب زيد إلى الله تعالى: أقبل، وتاب، ورجع إلى الطاعة، كأناب إليه إنابة، فهو منيب، واقتصر الجوهري على الرباعي. وقيل: ناب: لزم الطاعة، وأناب: تاب ورجع، وفي حديث الدعاء  وإليك أنيب  الإنابة: الرجوع إلى الله بالتوبة، وفي التنزيل العزيز  منيبين إليه  أي: راجعين إلى ما أمر به، غير خارجين عن شيء من أمره. وفي الكشاف: حقيقة أناب: دخل في نوبة الخيل، ومثله في بحر أبي حيان. وقال غيره: أناب: رجع مرة بعد أخرى، ومنه النوبة، لتكرارها. وناوبه، مناوبة: عاقبه معاقبة: والمناب: الطريق إلى الماء؛ لأن الناس ينتابون الماء عليها. وفي الأساس:  إليه مناب  : أي مرجعي. والمنيب، بالضم: المطر الجود، والحسن من الربيع. والذي نقل عن النضر بن شميل ما نصه: يقال للمطر الجود: منيب؛ وأصابنا ربيع صدق: منيب حسن، وهو دون الجود. ونعم المطر هذا إن كان له تابعة، أي: مطرة تتبعه. ففي كلام المصنف محل تأمل. منيب: اسم، وماء لضبة بنجد في شرقي الحزيز لغني، كذا في المعجم ومختصره، وأنشد أبو سهم الهذلي: يرد في كلام العرب. قال ثعلب في أماليه: ناب نوبا، ولا يقال نيابة ونقله ابن هشام في تذكرته واستغربه، وهو حقيق بالاستغراب. قلت: وفي لسان العرب، وغيره: وناب عني في هذا الأمر نيابة: إذا قام مقامك. وأنبته أن عنه، واستنبته. وناب زيد إلى الله تعالى: أقبل، وتاب، ورجع إلى الطاعة، كأناب إليه إنابة، فهو منيب، واقتصر الجوهري على الرباعي. وقيل: ناب: لزم الطاعة، وأناب: تاب ورجع، وفي حديث الدعاء  وإليك أنيب  الإنابة: الرجوع إلى الله بالتوبة، وفي التنزيل العزيز  منيبين إليه  أي: راجعين إلى ما أمر به، غير خارجين عن شيء من أمره. وفي الكشاف: حقيقة أناب: دخل في نوبة الخيل، ومثله في بحر أبي حيان. وقال غيره: أناب: رجع مرة بعد أخرى، ومنه النوبة، لتكرارها. وناوبه، مناوبة: عاقبه معاقبة: والمناب: الطريق إلى الماء؛ لأن الناس ينتابون الماء عليها. وفي الأساس:  إليه مناب  : أي مرجعي. والمنيب، بالضم: المطر الجود، والحسن من الربيع. والذي نقل عن النضر بن شميل ما نصه: يقال للمطر الجود: منيب؛ وأصابنا ربيع صدق: منيب حسن، وهو دون الجود. ونعم المطر هذا إن كان له تابعة، أي: مطرة تتبعه. ففي كلام المصنف محل تأمل. منيب: اسم، وماء لضبة بنجد في شرقي الحزيز لغني، كذا في المعجم ومختصره، وأنشد أبو سهم الهذلي:
  كورد قطا إلى نملى منيب

  وتناوبوا على الماء هكذا في النسخ بإثبات: على، وتخصيصه بالماء، وفي الصحاح: وهم يتناوبون النوبة، فيما بينهم، في الماء وغيره. وعبارة اللسان: تناوب القوم الماء: تقاسموه على المقلة، وهي حصاة القسم. وفي التهذيب: وتناوبنا الخطب والأمر نتناوبه: إذا قمنا به نوبة بعد نوبة. وعن ابن شميل: يقال للقوم في السفر: يتناوبون ويتنازلون ويتطاعمون، أي: يأكلون عند هذا نزلة، وعند هذا نزلة. وكذلك النوبة والتناوب، على كل واحد منهم نوبة ينوبها: أي طعام يوم. وبيت نوبى، كطوبى: د، من فلسطين، نقله الصاغاني. وخير نائب: كثير عواد. من الأساس. وناب: لزم الطاعة. وأناب: تاب ورجع، وقد تقدم. ونبته نوبا، وانتبته: أتيته على نوب. انتابهم انتيابا: إذا قصدهم، وأتاهم مرة بعد أخرى، وهو افتعال من النوبة؛ ومنه قول أبي سهم أسامة الهذلي:
  أقب طريد بنزه الفـلا                      ة لا يرد الماء إلا انتيابا وفي الصحاح: ويروى: ائتيابا، وهو افتعال، من: آب يؤوب: إذا أتى ليلا. قال ابن بري: هو يص حمار وحش. والأقب: الضامر البطن، ونزه الفلاة: ما تباعد منها عن الماء والأرياف. وسموا نائبا، ومنتابا بالضم، وهو المنعاد المراوح. وفي الروض: المنتاب: الزائر. ومما يستدرك عليه: لفظ النوائب، جمع نائبة، وهي ما ينوب الإنسان، أي: ينزل به من المهمات والحوادث: ونابتهم نوائب الدهر. وفي حديث خيبر:  قسمها يصفين: نصفا لنوائبه وحاجاته، ونصفا بين المسلمين  . وفي الصحيحين:  وتعين على نوائب الحق  . والنائبة: النازلة، وهي النوائب، والنوب: الأخيرة نادرة. قال ابن جني: مجيء فعله على فعل، يريك كأنها إنما جاءت عندهم من فعلة، فكأن نوبة نوبة، لأن الواو مما سبيله أن يأتي تابعا للضمة. قال: وهذا يؤكد عندك ضعف حروف اللين الثلاثة. وكذلك القول في دولة وجوبة، وكل منها مذكور في موضعه. كذا في اللسان. وفي الصحاح: النوبة، بالضم: الاسم، من قولك: نابه أمر، وانتابه، أي: أصابه. ويقال المنايا تتناوبنا: أي تأتي كلا منا لنوبته. وقال بعض أهل الغريب: النوائب: الحوادث، خيرا كانت أو شرا. وقال لبيد:
  نوائب من خير وشر كلاهـمـا                      فلا الخير ممدود ولا الشر لازب وخصصها، في المصباح، بالشر؛ وهو المناسب للقلق الحادث عنها. وأقره في العناية. وعن ابن الأعرابي: النوب: أن يطرد الإبل باكرا إلى الماء، فيمسي على الماء ينتابه. وفي الصحاح: الحمى النائبة: التي تأتي كل يوم: وفي الحديث:  احتاطوا لأهل الأموال في النائبة والواطئة  ، أي: الأضياف الذين ينوبونهم. وفي الأساس: وأتاني فلان، فما أنبت له. أي: لم أحفل به. ومما يستدرك عليه: النوابة من قرى مخلاف سنحان باليمن. ومنتاب: حصن باليمن من حصون صنعاء. وأبو الغنائم محمد بن علي بن الحسن بن يحيى بن محمد بن عمرو بن محمد بن عثمان بن محمد بن المنتاب الدقاق، أخو أبي محمد وأبي تمام، وهو أصغرهم، من ساكني نهر القلائين، سمع الكثير، وحدث، توفي سنة 483 ببغداد. كذا في ذيل البنداري.

##### Türkçe

**النوب**: işin/işin emrinin inişi, **النوبة** gibi; **الهاء**’nın artırılmasıyla. **ناب الأمر نوبا ونوبة**. **النوب**: **نائب**’in cem‘i için bir isim; tıpkı: **زائر** ve **زور** gibi; **الروض**’da **السهيلي** bununla açıkça söylemiştir. Ve denildi ki: o bir cem‘dir. **النوب**: senden bir gün ve bir gece yürüyüş mesafesi olan şeydir; **القرب**: bir gece yürüyüş mesafesi olan şeydir; aslı **الورد**’dadır. **لبيد** dedi:
  **إحدى بني جعفر كلفت بها                      لم تمس مني نوبا ولا قربا**
Ve denildi ki: üç gün üzerine olan şeydir; ve denildi ki: iki fersah üzerine olan şeydir, yahut üç. **النوب**: kuvvettir; denilir: **أصبحت لانوبة لك**; yani: sana kuvvet yoktur. Ve yine: **تركته لا نوب له**: yani ona kuvvet yoktur. **النوب**: yakınlık, uzaklığın zıddı; **الجوهري** bunu **ابن السكيت**’ten nakletti ve **أبي ذؤيب**’den şu beyti okuttu:
  **أرقت لذكره من غير نوب                      كما يهتاج موشي قشـيب**
**الموشي** ile murad: delikli kamıştan **الزمارة**’dır. Ve **ابن الأعرابي**’den: **النوب**: yakınlık; **ينوبها**: ona ahdeder/ısmarlar, ona erişir. Dedi: **القرب** ile **النوب** birdir. **أبو عمرو** dedi: **القرب** onun yanına üç günde bir defa gelmektir. **النوب** ve **النوبة** (ضم ile): Sudanlılardan bir nesil; tekili **نوبي**. **النوب**: arılar; yani: bal sineği. **الأصمعي** dedi: o, insanların bilinen bir vakitte başına gelen **النوبة**’dandır; **أبو ذؤيب** dedi:
  **إذا لسعته الدبر لم يرج لسعها                      وخالفها في بيت نوب عوامل**

Ve **أبو عبيد** dedi – **الصحاح**’ın bazı nüshalarında: **أبو عبيدة** –: ona **نوبا** adı verildi; çünkü siyahlığa çalar; artık onu **النوبة**’ye benzetilmiş kılan kimse, çünkü siyahlığa çalar, onun tekili yoktur. Ve onu bununla adlandıran kimse, çünkü o otlar sonra **تنوب** eder (geri döner), derse, onun tekili **نائب** olur; tıpkı **غائظ** ve **غوط**, ve **فاره** ve **فره** gibi; bunu insanların **نوبة**’sine ve vakit için dönüşe, defa defa, benzetti. **ابن منظور** dedi: **النوب**: arılardan **نائب**’in cem‘idir; çünkü o, kovanına döner. Ve denildi ki: **الدبر**’e **نوبا** denir; siyahlığı için; **النوبة**’ye benzetildi; onlar Sudanlılardan bir cinstir. **نوب**: Yemen San‘a’da **مخلاف صداء** köylerinden bir köy; **المعجم**’de böyle. Ve **النوبة** (فتح ile): fırsat ve devlet; cem‘i: **نوب**; nadirdir. **النوبة**: insanlardan bir topluluk. **الصحاح**’ta: **النوبة** **النوب**’un bir tanesidir; (ضم sonra فتح ile); dersin: **جاءت نوبتك** ve **نيابتك**; sonuncuda **النون**’un kesriyle. Ve onlar, su ve başkasında, aralarında **النوبة**’yi nöbetleşirler. Bitti. Burada **النوبة** ve **النيابة** ile murad: suya ve başkasına varış/gelme; birinciden sonra olan defadır; şeyhimizin onu devlet ve dolaşan defa diye tefsir ettiği gibi değil. **النوبة** – **الذهبي**’nin dediği üzere – (ضم ile): Sudanlılar için, Sa‘îd’in güneyinde, geniş bir beldedir. Ve daha önce **الجوهري**’den geçti: **النوب** ve **النوبة** Sudanlılardan bir nesildir; ve musannif burada ikisi arasında ayırdı; **النوب**’u bir nesil, **النوبة**’yi bir belde kıldı; gizli bir sır için; tefekkürle ortaya çıkar. Şeyhimiz bundan gafil olunca, onu kusura nisbet etti; Allah halîm, gafûrdur. Ve **المعجم**’de: Peygamber onları şu sözüyle övmüştür, صلى الله عليه وسلم: **من لم يكن له أخ، فليتخذ له أخا من النوبة**; ve dedi: **خير سبيكم النوبة**. Ve onlar Yakubî Hristiyanlardır; hayızda kadınlara yaklaşmazlar; cünüplükten yıkanırlar; sünnet olurlar. **النوبة** şehrinin adı: **دنقلة**’dır; Nil kıyısında kralın menzilidir; ve ülkeleri Yemen’e en çok benzeyen şeydir. Ondan – denildiğine göre – efendimiz **بلال بن رباح الحبشي القرشي التيمي أبو عبد الله**; ve denilir: **أبو عبد الرحمن**; ve denilir: **أبو عبد الكريم**; ve denilir: **أبو عمرو المؤذن**; **أبي بكر**’in mevlası, رضي الله عنهما. Annesi **حمامة**: **بني جمح**’dan bazısının mevlası idi; İslâmı ve hicreti eskidir; bütün gazvelere şahit oldu. Ve o, çok esmer, zayıf, uzun boylu, kıllı idi. **ابن إسحاق** dedi: onun nesli yoktur. **البخاري** dedi: o, **خالد** ve **عفرة**’nin kardeşidir; **طاعون عمواس**’ta, on yedinci yahut on sekizinci yılda öldü. **أبو زرعة** dedi: kabri Dımaşk’tadır. Ve denilir: **داريا**’dadır. Ve denildi ki: Halep’te öldü. Ve denildi ki: Halep’te ölen, onun kardeşi **خالد**’dır. Ve **نوبة** – lamsız – bir sahâbiyedir: **خرج رسول الله، صلى الله عليه وسلم، في مرضه بين بريرة ونوبة**. **الحافظ تقي الدين** dedi: isnadı açıktır. **أبو نصر عبد الصمد بن أحمد بن محمد بن النوبي**; **ابن كليب**’den; 625 yılında, orta yaşlı iken öldü. Ve **وهبة الله بن أحمد**; bir nüshada: **محمد بن نوبا النوبي**: iki muhaddistir. Ve onlardandır: **أبو رجاء يزيد بن أبي حبيب المصري**; **الحارث بن جزء الزبيدي** ve **أبي الخيرالنوبي**’den; ondan da **الليث** ve **حيوة بن شريح** rivayet etti. Ve dedi: **الرشاطي**: **أبو حبيب**’in adı **سويد**’dir; o, **شريك بن الطفيل العامري**’nin mevlasıdır; **دنقلة** esirlerinden bir **نوبي**’dir. **ابن الأثير** dedi: ve onlardandır **أبو ممطور سلام النوبي**; ve denilir: **أبو سلام ممطور**; ve **أبو الفيض ذو النون المصري النوبي**. Ve **ناب الشيء عنه**; yani: şeyden; **نوبا** ve **منابا**; **الصحاح**’ta sonuncuyla yetindi: onun yerine geçti. **المصباح**’ta: **ناب الوكيل عنه في كذا ينوب، نيابة، فهو نائب، وزيد منوب عنه**. Ve **النائب**’in cem‘i **نواب**’dır; **كافر** ve **كفار** gibi. Şeyhimiz dedi: eskilerin açıkça söylediği, **نيابة**’nın **ناب**’ın masdarı olduğudur;

  Arapların sözünde gelmemiştir. **ثعلب** **أماليه**’sinde dedi: **ناب نوبا**; **نيابة** denilmez. Ve onu **ابن هشام** **تذكرته**’sinde nakletti ve onu garipsedi; ve o, garipsenmeye layıktır. Dedim: **لسان العرب**’da ve başkasında: **وناب عني في هذا الأمر نيابة**: senin yerini tuttuğu zaman. Ve **أنبته أن عنه** ve **استنبته**. Ve **ناب زيد إلى الله تعالى**: yöneldi, tevbe etti, itaate döndü; **كأناب إليه إنابة**; o halde o **منيب**’dir; **الجوهري** dörtlü fiille yetindi. Ve denildi ki: **ناب**: itaate yapıştı; **أناب**: tevbe etti ve döndü. Ve dua hadîsinde: **وإليك أنيب**. **الإنابة**: tevbe ile Allah’a dönüş. Ve aziz tenzilde: **منيبين إليه**; yani: emrettiği şeye dönenler; emrinden hiçbir şeyden çıkmayanlar. **الكشاف**’ta: **أناب**’ın hakikati: atların nöbetine girdi; **بحر أبي حيان**’da da bunun benzeri. Ve başkası dedi: **أناب**: defa defa döndü; ondan **النوبة**; onun tekrarı için. Ve **ناوبه، مناوبة**: **عاقبه معاقبة** (cezalandırdı, karşılıklı cezalandırma). Ve **المناب**: suya giden yol; çünkü insanlar suya onun üzerinden **ينتابون** ederler. **الأساس**’ta: **إليه مناب**: yani dönüş yerim. Ve **المنيب** (ضم ile): bol yağmur ve bahardan güzel olan. **النضر بن شميل**’den nakledilenin lafzı şudur: bol yağmura **منيب** denilir; ve bize doğru bir bahar isabet etti: **منيب** güzel; ve o, bolun altındadır. Ve bu yağmur ne güzeldir, eğer onun bir **تابعة**’si varsa; yani onu izleyen bir yağmur. Musannifin sözünde, düşünme yeri vardır. **منيب**: bir isimdir; ve Necd’de, **الحزيز**’in doğusunda, **غني**’ye ait, **ضبة**’nin bir suyudur; **المعجم** ve muhtasarında böyle. **أبو سهم الهذلي** şu beyti okuttu:
  **كورد قطا إلى نملى منيب**

**وتناوبوا على الماء**: su üzerinde nöbetleştiler; nüshalarda böyle, **على**’nın ispatıyla ve onu su ile tahsis ederek; **وفي الصحاح**: “ve onlar, su ve başkasında, kendi aralarında, **النوبة**’yi nöbetleşirler.” **وعبارة اللسان**: **تناوب القوم الماء**: onu **المقلة** üzerine paylaştılar; o da **حصاة القسم**’dır. **وفي التهذيب**: “**وتناوبنا الخطب والأمر نتناوبه**: eğer onunla nöbet üstüne nöbet kalktıysak.” **وعن ابن شميل**: seferde kavme denir: **يتناوبون** ve **يتنازلون** ve **يتطاعمون**; yani: bunun yanında bir konaklamada yerler, bunun yanında bir konaklamada. Ve كذلك **النوبة** ve **التناوب**: onların her birinin üzerinde, onu nöbetlediği bir **نوبة** vardır; yani bir günün yemeği. Ve **بيت نوبى**، **كطوبى**: **د**; Filistin’dendir; onu الصاغاني nakletti. Ve **خير نائب**: çok **عواد**. **من الأساس**. Ve **ناب**: itaate yapıştı. Ve **أناب**: tevbe etti ve döndü; ve daha önce geçti. Ve **نبته نوبا**، ve **انتبته**: ona **نوب** üzere geldim. **انتابهم انتيابا**: eğer onlara kastettiyse ve onlara bir defadan sonra bir defa geldiyse; ve o, **النوبة**’den **افتعال**’dır; ve ondan, أبي سهم أسامة الهذلي’nin sözü:

أقب طريد بنزه الفـلا
                      ة لا يرد الماء إلا انتيابا

**وفي الصحاح**: “ve rivayet olunur: **ائتيابا**; ve o, **افتعال**’dır; **آب يؤوب**’dan: eğer geceleyin geldiyse.” ابن بري dedi: o, yaban eşeği **يص**’idir. Ve **الأقب**: karınca zayıf olandır; ve **نزه الفلاة**: ondan su ve köylerden uzaklaşan şeydir. Ve **نائبا** ve **منتابا** (ضم ile) diye adlandırdılar; ve o, **المنعاد المراوح**’dır. **وفي الروض**: **المنتاب**: ziyaretçi. Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **النوائب** lafzı; **نائبة**’nin cemidir; ve o, insana **ينوب** olan şeydir; yani: ona önemli işler ve hadiselerden inen şey: “**ونابتهم نوائب الدهر**.” Ve Hayber hadîsinde: “**قسمها يصفين**: yarısı onun **نوائبه** ve حاجetleri için, ve yarısı Müslümanlar arasında.” Ve الصحيحين’de: “**وتعين على نوائب الحق**.” Ve **النائبة**: **النازلة**’dir; ve o, **النوائب**’dir; ve **النوب**: sonuncusu nadirdir. ابن جني dedi: fiilinin **فعل** üzerine gelişi, sana onu sanki onlarda ancak **فعلة**’den gelmiş gibi gösterir; sanki **نوبة** (yani) **نوبة**; çünkü **الواو**’nun yolu, dammeye tâbi olarak gelmektir. Dedi: ve bu, sana üç **حروف اللين**’in zayıflığını teyit eder. Ve كذلك söz, **دولة** ve **وجوبة** hakkında; ve her biri kendi yerinde zikredilmiştir. **كذا في اللسان**. **وفي الصحاح**: **النوبة** (ضم ile): isimdir; “**نابه أمر** ve **انتابه**” sözünden; yani: ona isabet etti. Ve denir: “**المنايا تتناوبنا**”: yani her birimize kendi **نوبة**’si için gelir. Ve garîb ehlinin bazısı dedi: **النوائب**: hadiseler; hayır da olsa şer de olsa. Ve Lebîd dedi:

نوائب من خير وشر كلاهـمـا
                      فلا الخير ممدود ولا الشر لازب

Ve onu, المصباح’ta, şer ile tahsis etti; ve o, ondan hâsıl olan kaygıya münasiptir. Ve العناية’de onu onayladı. **وعن ابن الأعرابي**: **النوب**: develeri sabah erken suya doğru sürmektir; sonra akşam su üzerinde olur, ona **ينتابه**. **وفي الصحاح**: **الحمى النائبة**: her gün gelen (hummadır). Ve hadîste: “**احتاطوا لأهل الأموال في النائبة والواطئة**”; yani: onlara **ينوبونهم** olan misafirler. **وفي الأساس**: “ve falan bana geldi; fakat ben ona **أنبت** etmedim”; yani: onunla ilgilenmedim. Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **النوابة** Yemen’de مخلاف سنحان’ın köylerindendir. Ve **منتاب**: Yemen’de, صنعاء kalelerinden bir kale. Ve أبو الغنائم محمد بن علي بن الحسن بن يحيى بن محمد بن عمرو بن محمد بن عثمان بن محمد بن **المنتاب** الدقاق; أبو محمد ve أبو تمام’ın kardeşi; ve onların en küçüğüdür; نهر القلائين sakinlerindendir; çokça işitti ve rivayet etti; 483 yılında Bağdat’ta vefat etti. **كذا في ذيل البنداري**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نُبْتُهُ
1 نُبْتُهُ ذ , aor. يَنُوبُ inf. n. نَوْبٌ; and ↓ اِنْتَبْتُهُ; I came to him by turns, (TA,) ― -b2- * اِنْنَابَهُمْ, inf. n. اِنْتِيَابٌ, He came to them time after time, (S, K.) The Hudhalee (Aboo-Sahm Usلmeh, TA,) says,
أَقَبَّ طَرِيدٍ بِنُزْهِ الفَلاةِ
لَا يَرِدُ المَاءَ إِلَّا أُنْتِيَابَا
(S) Slender in the belly, an object of the chase, in a part of the desert far from roster and pasture; he will not come to the water otherwise than time after time. The port is describing a wild ass. (IB.) Accord to one relation, the last word is اِئْتِيَابَا. Meaning “ coming by night. ” (S,) ― -b3- [Also, ↓ انتاب, app., He did a thing time after time; did a thing by turns. (See مُنْتَابٌ.] ― -b4- نَابَ, aor. يَنْوبُ inf. N. نَوْبٌ, He drove camels early in the morning to the water, and was [again] at the water in the evening, going to it thus] time after time (Iaar) ― -b5- نَابَ اِلَى اللّٰه; (K;) and ↓ اناب اِلَيْهِ, (S, K,) inf. N. اِنَابَةٌ; (TA:) obedience He returned from disobedience to obedience to God, he returned unto God [repenting]: he repented; (S, K:) or the latter, he returned unto God; syn. رَجَعَ (Msb:) or ناب signifies he kept to obedience unto God: [this is given in the K as another and distinct signification of ناب ?? And اناب signifies as before explained or he returned to the performance of God, command; not departing from anything thereof: or be returned time after time: the In. Signification, accord. To the Kesh-shلf and Ahei, is he entered upon the good turn. (TA, where for الخيل read الخير.) ― -b6- نَابَ عَنِّى, aor. يَنُوبُ, inf. N. نَوْبٌ and مَنَابٌ (S, K: but the former inf. N. Which is mentioned by Th, is omitted in some copies of the S) and نِيَابَةٌ (Msb: [the only inf. N. There mentioned:] but this last, though also mentioned in the L, is rejected by Th and the other early authorities as not belonging to the classical language of the Arabs: TA) He supplied my place; served for me; acted in my place or stead, or as my substitute, lieutenant, deputy, factor, or agent; (S, K, &c.: فِى كَذَا in such an affair. (Msb.) ― -b7- نَابَ عَنْهُ [and نَابَ مَنَابَهَ] It (a thing) supplied its (another thing's) place. (TA.) ― -b8- نَابَهُ أَمْرٌ, aor. يَنُوبُ. (S.) inf. N. نَوْبٌ and نَوْبَةٌ; (K, TA;) and ↓ اِنْتَابَهُ; (S;) a thing, or an event, [generally a misfortune, or an evil accident,] befell him; betided him; happened to him. (S, K.)

ناوبهُ
3 ناوبهُ ذ , (inf. N. مُنَاوَبَةٌ, TA,) He did [or tock] a thing with him, each taking his turn ?? عاقبه. (K.) ― -b2- نَاوَبْتُهُ, inf. N. مَنَاوَبَةٌ i. Q. ?? [q. V., here signifying I shared with him. ?? (Msb.)

أَنَبْتُهُ عَنْهُ
4 أَنَبْتُهُ عَنْهُ ذ . (K,) and ↓ اسْتَنَبْتُهُ, (TA.) I made him to supply his [another's] place to act in him place or stead, or as his substitute, lieutenant, deputy, factor, or agent; (K, Msb;) فِى كَذَا in such an affair. (Msb.) ― -b2- See 1. ― -b3- أَتَانِى فُلَانٌ فَمَا أَنَبْتُ لَهُ Such a one came to me, and I cared not for him, or paid any regard to him. (A.)

تَنَاوَبْنَا الخَطْبَ
6 تَنَاوَبْنَا الخَطْبَ ذ , and الأَمْرَ, We performed the affair, or business, by turns; or turn after turn. (T.) هُمْ يَتَنَاوبُونَ النَّوْبَةَ فِيمَا بَيْنَهُمْ فِى المَاءِ وَغَيْرِهِ [They took turns in the case of a thing that was between them; in the case of water &c.] (S.) ― -b2- تَنَاوَبُوا عَلَيْهِ They did it by turns; this person doing it one time: and that, another. (Msb.) ― -b3- تَنَاوَبُوا, as also تنازلوا and تطاعموا, They (a people on a journey ate with or of the tent of, [meaning, of the food of.] this man on one occasion of alighting, and another man on another occasion of alighting; each one of them having his tarn to supply the food of one day. (Ish.) ― -b4- تَنَاوَبَوا عَلَى المَاءِ, (K,) or تناوبوا الماءَ, (L,) They shared the water among themselves [by turns] by means of the حَصَاة القَسْمِ, (K,) or المَقْلةُ: (L;) which is a pebble that is put into a vessel: then as much water as will come the pebble is poured into the vessel: this is done by persons on a journey when they have little water; and thus they divide it into shares. (K, arts. قسم and مقل.) ― -b5- المَنَايَا تَتَنَاوَبُنَا Deaths come to us by turns; to each of us in his turn. (TA.)

8 اِنْتَوَبَ see 1.

10 اِسْتَنْوَبَ see 4.

النَّوْبٌ
النَّوْبٌ ذ What is a day's and a night's journey distant from one: (S, K:) what is a night's journey distant is called القَرَبُ: originally in the case of going to water: (S:) or what is three days' journey distant: or what is two leagues (فَرْسَخَانِ) distant; or three. (TA.) Lebeed says,
اِحْدَى بَنِى جَعْفَرٍ كَلِفْتُ بِهَا
لَمْ تُمْسِ مِنِّى نَوْبًا وَلَا قَرَبَا
[I have become enamoured of one of the descendants of Jaafar: she has not become a day's and a night's journey (or three days' journey or two eagues,) distant from me, nor a night's journey distant]. (S.) Or نوب signifies [in these words of the poet] near, so that he might visit her repeatedly; and قرب and نوب are synonymous: (Iaar:) or قرب [is used by him to signify that at such a distance] he might come to her once in three days. (AA.) -A2- نَوْبٌ Strength: (K:) as also ↓ نَوْبةٌ: ex. أَصْبَحْتَ لَا نَوْبَةٌ لَكَ Thou hast become without strength: and تَرَكْتُهُ لَا نَوْبٌ لَهُ I left him without strength. (TA.) ― -b2- نَوْبٌ Nearness. (Isk, S, K.) -A3- نَوْبٌ a pl. (or rather a quasi. Pl. N., TA) of نَائِبٌ: (RA, K:) [but in what sense I do not find: app., as the act. Part. N. Of نَابَ “ it befell, &c. ”]

نُبٌ
نُبٌ ذ Bees: pl. Of نَائِبٌ: (S, K:) from نَوْبَةٌ “ a turn that falls to a man at a certain time, ” accord. To As: or so called because they feed and return to their place: (S:) and if so, the sing. İs نائب: (TA:) or so called because they are of a colour inclining to black; (S, from A'Obeyd; or, as in some copies of the S, A'Obeydeh;) or as likened to the nation of negroes called النُّوبَةُ: and if so, the word has no sing. (TA.) See also لُوبٌ. -A2- النُّوبُ (S, K) and ↓ النُّوبَةُ (S) [The Nubians;] a nation of the Negroes [or rather Ethiopians]: (S, K:) or the latter is the name of their country; an extensive country south of Upper Egypt. (K, TA.) ― -b2- ↓ نوبِىٌّ [A Nubian;] an individual of the nation above mentioned. (S.) See لُوبَةٌ. ― -b3- ↓ أَسْوَدُ نُوبِىٌّ: see لُوبِىٌّ.

نَوْبَةٌ
نَوْبَةٌ ذ A turn which comes to one, or which one takes; the time at which, or during which, anything is, or is to be, done, or had, in succession; an opportunity: (S, * K, MF:) pl. نُوَبٌ, (S,) which is extr. [with respect to analogy.] (TA.) See نَوْبٌ. ― -b2- نَوْبَةٌ and ↓ نِيَابَةٌ A coming to water, &c., one time, or turn, after a former time, or turn. This is the meaning of the words in the following phrases, mentioned [but not explained] in the S and K: جَاءَتْ نَوْبَتُكَ and جاءت نِيَابَتُكَ, Thy time, or turn, to came to water, &c., in succession, has arrived: (TA:) pl. Of the former word نُوَبٌ. (S, K.) ― -b3- نَوْبَةٌ An assembly, a company, troop, or congregated body, of men. (K.)

نُوبَةٌ
نُوبَةٌ ذ : see نُوبٌ and نَائِبَةٌ.

نِيَابَةٌ
نِيَابَةٌ ذ : see نَوْبَهٌ.

خَيْرٌ نَائِبٌ
خَيْرٌ نَائِبٌ ذ Abundant good, (K,) that comes again and again [by turns]. (A.) ― -b2- حُمَّى نَائِبَةٌ A quotidian fever. (S.) ― -b3- نَائِبَةٌ Guests coming time after time. (TA, from a trad.) ― -b4- See نُوبٌ. ― -b5- نَائِبٌ One who supplies the place of another; who acts in his place or stead, or as his substitute, lieutenant, deputy, factor, or agent: pl. نُوَّابٌ. (Msb.) ― -b6- نَائِبَةٌ What befalls, betides, or happens, that is afflictive, distressing, difficult, or unfortunate: pl. نَوَائِبُ and نُوَبٌ; the latter of which is extr.: (TA:) or rather this latter is pl. Of نُوبَةٌ, which is syn. With نائبة, (MF,) a subst. From نَابَهُ أَمْرٌ, (S,) [and therefore signifying an accident, or a casualty, &c.; and as such this pl. İs not extr., but analogous:] an evil accident; a misfortune; a disaster; a calamity; an affliction: pl. نَوَائِبُ: (S:) only signifying what is evil: (Msb:) or, accord. To some, an accident, whether good or evil: ex. Lebeed says,
نَوَائِبُ مِنْ خَيْرٍ وَشَرٍّ كِلَاهُمَا
فَلَا الخَيْرُ مَمْدُودٌ وَلَا الشَّرُّ لَازِبُ
[Accidents of a good nature, and of an evil, both of them; and neither is the good prolonged, nor the evil constant]: or what befalls, betides, or happens, to a man, of difficult, arduous, distressing, or afflictive, events, or affairs, and accidents: [a difficulty, or difficult affair] in a trad. Respecting Kheyber it is said, قَسَمَهَا نُصْفَيْنِ نُصْفًا لِنَوَائِبِهِ وَحَاجَاتِهِ وَنُصْفًا بَيْنَ المُسْلِمِينَ [He divided it into two halves; half for his own difficulties, or difficult affairs, and wants, and half among the Muslims]. (TA.)

مَنَابٌ
مَنَابٌ ذ A road to water. (K.) ― -b2- مَنَابٌ (tropical:) i. Q. مَرْجِعٌ: ex. اِلَيْهِ مَنَابِى (tropical:) [To him is my recourse]. (A.)

مُنَابٌ
مُنَابٌ ذ pass. Part. N. Of 4, A person made to supply another's place; &c. (Msb.) ― -b2- أَمْرُ مُنَابٌ فِيهِ An affair in which a person is made to supply another's place; in which a person is made to act in the place or stead of another person; or as another's substitute. (Msb.) See the verb.

مَنُوبٌ عَنْهُ
مَنُوبٌ عَنْهُ ذ A person whose place is supplied by another; in whose place or stead, or as whose substitute, another person acts. (Msb.) ― -b2- أَمْرٌ مَنُوبٌ فِيهِ An affair in which a person supplies the place of another; in which a person acts in the place or stead of another, or as another's substitute. (Msb.) See the verb.

مُنِيبٌ
مُنِيبٌ ذ , from اناب الى اللّٰه, Repenting, &c. (TA.) ― -b2- مُنِيبٌ act. Part. N. Of 4, A person making another to supply his or another's place; &c. (Msb.) ― -b3- See the verb. ― -b4- مُنِيبٌ Copious rain: and good rain, of the [rain termed] رَبِيعٌ: (K:) or, accord. To En-Nadr Ibn-Shumeyl, copious rain (مَطَرٌ جَوْدٌ) is termed منيب: and you say, أَصَابَنَا رَبِيعُ صِدْقٍ منيبٌ [There fell upon us an excellent, copious rain, of such as is termed ربيع; meaning] good rain, but inferior to what is termed جود; but this is an excellent rain if followed by other rain. (TA.)

مُنْتَابٌ
مُنْتَابٌ ذ act. Part. N. Of 8. ― -b2- [Coming by turns: &c.] ― -b3- Visiting. (RA.) ― -b4- Doing a thing time after time: doing a thing by turns. (TA.)

##### Türkçe

**نُبْتُهُ**
1 **نُبْتُهُ** ذ , muzari‘ **يَنُوبُ** masdar ismi **نَوْبٌ**; ve ↓ **اِنْتَبْتُهُ**; Ona nöbetle geldim, (TA,) ― -b2- * **اِنْنَابَهُمْ**, masdar ismi **اِنْتِيَابٌ**, Onlara zaman zaman geldi, (S, K.) Huzelî (Ebu-Sehm Usâmeh, TA) der ki,
أَقَبَّ طَرِيدٍ بِنُزْهِ الفَلاةِ
لَا يَرِدُ المَاءَ إِلَّا أُنْتِيَابَا
(S) Karınca ince, avlanan bir şey, çölün yerleşim ve otlaktan uzak bir yerinde; suya ancak zaman zaman gelir. Şair, bir yaban eşeğini vasfetmektedir. (IB.) Bir rivayete göre, son kelime **اِئْتِيَابَا**’dır. Mânâsı “geceleyin gelmek”tir. (S,) ― -b3- [Ayrıca, ↓ **انتاب**, görünüşe göre, Bir şeyi zaman zaman yaptı; bir şeyi nöbetle yaptı. (Bkz. **مُنْتَابٌ**.] ― -b4- **نَابَ**, muzari‘ **يَنْوبُ** masdar ismi **نَوْبٌ**, Develeri sabah erken suya sürdü ve akşamleyin [yine] su başında oldu, ona böylece zaman zaman giderek. (Iaar) ― -b5- **نَابَ اِلَى اللّٰه**; (K;) ve ↓ **اناب اِلَيْهِ**, (S, K,) masdar ismi **اِنَابَةٌ**; (TA:) İtaatsizlikten Allah’a itaate döndü; Allah’a döndü [tövbe ederek]; tövbe etti; (S, K:) yahut ikincisi, Allah’a döndü; eş anlamlısı **رَجَعَ** (Msb:) yahut **ناب** şu mânâdadır: Allah’a itaate devam etti: [bu, K’da **ناب**’ın başka ve ayrı bir mânâsı olarak verilmiştir?? Ve **اناب** daha önce açıklandığı üzere mânâsındadır; yahut Allah’ın emrini yerine getirmeye döndü; ondan hiçbir şeyi terk etmeyerek: yahut zaman zaman döndü: Kesh-shâf ve Ahei’ye göre, K’ya uygun olarak, **اناب**’ın mânâsı: hayra girdi. (TA, orada **الخيل** yerine **الخير** okunur.)] ― -b6- **نَابَ عَنِّى**, muzari‘ **يَنُوبُ**, masdar ismi **نَوْبٌ** ve **مَنَابٌ** (S, K: fakat Th’nin zikrettiği birinci masdar ismi, S’nin bazı nüshalarında düşürülmüştür) ve **نِيَابَةٌ** (Msb: [orada zikredilen tek masdar ismi:] fakat bu sonuncu, L’de de zikredilmekle beraber, Th ve diğer erken otoritelerce Arapların fasih diline ait olmadığı gerekçesiyle reddedilmiştir: TA) Benim yerimi doldurdu; benim için hizmet etti; benim yerimde veya yerime, yahut benim vekilim, nâibim, kâhyam veya temsilcim olarak davrandı; (S, K, vb.: **فِى كَذَا** böyle bir işte. (Msb.) ― -b7- **نَابَ عَنْهُ** [ve **نَابَ مَنَابَهَ**] O (bir şey), onun (başka bir şeyin) yerini doldurdu. (TA.) ― -b8- **نَابَهُ أَمْرٌ**, muzari‘ **يَنُوبُ**. (S.) masdar ismi **نَوْبٌ** ve **نَوْبَةٌ**; (K, TA;) ve ↓ **اِنْتَابَهُ**; (S;) Bir şey veya bir olay, [genellikle bir musibet yahut kötü bir kaza,] ona isabet etti; başına geldi; ona vuku buldu. (S, K.)

**ناوبهُ**
3 **ناوبهُ** ذ , (masdar ismi **مُنَاوَبَةٌ**, TA,) Onunla bir şeyi yaptı [yahut aldı], her biri sırasını alarak?? **عاقبه**. (K.) ― -b2- **نَاوَبْتُهُ**, masdar ismi **مَنَاوَبَةٌ** i. Q. ?? [bkz. ?? burada “onunla ortak oldum” mânâsında. ?? (Msb.)

**أَنَبْتُهُ عَنْهُ**
4 **أَنَبْتُهُ عَنْهُ** ذ . (K,) ve ↓ **اسْتَنَبْتُهُ**, (TA.) Onu, onun [başkasının] yerini dolduracak şekilde tayin ettim; onun yerinde veya yerine, yahut onun vekili, nâibi, kâhyası veya temsilcisi olarak davranması için; (K, Msb;) **فِى كَذَا** böyle bir işte. (Msb.) ― -b2- 1’e bak. ― -b3- **أَتَانِى فُلَانٌ فَمَا أَنَبْتُ لَهُ** Falan kimse bana geldi de ona aldırmadım, yahut ona hiç itibar etmedim. (A.)

**تَنَاوَبْنَا الخَطْبَ**
6 **تَنَاوَبْنَا الخَطْبَ** ذ , ve **الأَمْرَ**, İşi yahut meşguliyeti nöbetle yaptık; yahut sıra sıra. (T.) **هُمْ يَتَنَاوبُونَ النَّوْبَةَ فِيمَا بَيْنَهُمْ فِى المَاءِ وَغَيْرِهِ** [Aralarında olan bir şeyde; su ve başkasında, nöbeti aralarında nöbetleşe alırlar.] (S.) ― -b2- **تَنَاوَبُوا عَلَيْهِ** Onu nöbetle yaptılar; bu kişi onu bir defa yapar: şu da başka bir defa. (Msb.) ― -b3- **تَنَاوَبُوا**, ayrıca **تنازلوا** ve **تطاعموا** gibi, Onlar (yolculukta olan bir topluluk), konaklamanın bir seferinde bu adamın, konaklamanın başka bir seferinde başka bir adamın çadırından, [yani yiyeceğinden,] yediler; her birinin bir günün yiyeceğini sağlama sırası olmak üzere. (Ish.) ― -b4- **تَنَاوَبَوا عَلَى المَاءِ**, (K,) yahut **تناوبوا الماءَ**, (L,) **حَصَاة القَسْمِ** vasıtasıyla, (K,) yahut **المَقْلةُ** ile: (L;) ki bu, bir kaba konulan bir çakıl taşıdır: sonra çakıl taşının getireceği kadar su kaba dökülür: bu, yolculukta olan kimselerce su az olduğunda yapılır; böylece onu paylara bölerler. (K, md. **قسم** ve **مقل**.) ― -b5- **المَنَايَا تَتَنَاوَبُنَا** Ölümler bize nöbetle gelir; her birimize sırası gelince. (TA.)

8 **اِنْتَوَبَ**: 1’e bak.

10 **اِسْتَنْوَبَ**: 4’e bak.

**النَّوْبٌ**
**النَّوْبٌ** ذ Birinden bir gün ve bir gece yolculuk mesafesi uzak olan şey: (S, K:) bir gece yolculuk mesafesi uzak olana **القَرَبُ** denir: aslı, suya gitme hâlinde idi: (S:) yahut üç günlük yolculuk mesafesi olan: yahut iki fersah (فَرْسَخَانِ) uzak olan; yahut üç. (TA.) Lebîd der ki,
اِحْدَى بَنِى جَعْفَرٍ كَلِفْتُ بِهَا
لَمْ تُمْسِ مِنِّى نَوْبًا وَلَا قَرَبَا
[Ca‘fer oğullarından birine vuruldum: benden bir gün ve bir gece yolculuk (yahut üç günlük yolculuk yahut iki fersah) mesafesi kadar uzak olmadı, ne de bir gece yolculuk mesafesi kadar]. (S.) Yahut **نوب** [şairin bu sözlerinde] yakınlık mânâsınadır; böylece onu tekrar tekrar ziyaret edebilirdi; **قرب** ve **نوب** eş anlamlıdır: (Iaar:) yahut **قرب** [onun tarafından, o mesafede] ona üç günde bir gelebilmesi mânâsında kullanılmıştır. (AA.) -A2- **نَوْبٌ** Kuvvet: (K:) ve ayrıca ↓ **نَوْبةٌ**: örn. **أَصْبَحْتَ لَا نَوْبَةٌ لَكَ** Sen kuvvetsiz oldun: ve **تَرَكْتُهُ لَا نَوْبٌ لَهُ** Onu kuvvetsiz bıraktım. (TA.) ― -b2- **نَوْبٌ** Yakınlık. (Isk, S, K.) -A3- **نَوْبٌ**, **نَائِبٌ**’in çoğuludur (daha doğrusu çoğul-isimdir, TA): (RA, K:) [fakat hangi mânâda olduğunu bulamıyorum: görünüşe göre, **نَابَ** “ona isabet etti, vb.” fiilinin ism-i fâilidir.]

**نُبٌ**
**نُبٌ** ذ Arılar: **نَائِبٌ**’in çoğulu: (S, K:) As’a göre **نَوْبَةٌ** “bir kimseye belli bir vakitte düşen nöbet”ten: yahut beslenip yerlerine döndükleri için böyle adlandırılmıştır: (S:) ve eğer böyle ise, tekili **نائب**’tir: (TA:) yahut siyaha meyleden bir renkte oldukları için böyle adlandırılmıştır; (S, A‘Obeyd’den; yahut S’nin bazı nüshalarında olduğu üzere A‘Obeydeh;) yahut **النُّوبَةُ** denilen zencîler topluluğuna benzetilerek: ve eğer böyle ise, kelimenin tekili yoktur. (TA.) Ayrıca **لُوبٌ**’a bak. -A2- **النُّوبُ** (S, K) ve ↓ **النُّوبَةُ** (S) [Nûbeliler;] zencîlerden [daha doğrusu Habeşlilerden] bir kavim: (S, K:) yahut ikincisi, onların ülkesinin adıdır; Yukarı Mısır’ın güneyinde geniş bir ülke. (K, TA.) ― -b2- ↓ **نوبِىٌّ** [Nûbeli;] yukarıda zikredilen kavimden bir fert. (S.) **لُوبَةٌ**’a bak. ― -b3- ↓ **أَسْوَدُ نُوبِىٌّ**: **لُوبِىٌّ**’de bak.

**نَوْبَةٌ**
**نَوْبَةٌ** ذ Bir kimseye gelen, yahut bir kimsenin aldığı nöbet; bir şeyin ardışık olarak yapıldığı yahut yapılacağı, yahut elde edildiği yahut edileceği vakit veya süre; bir fırsat: (S, * K, MF:) çoğulu **نُوَبٌ**, (S,) ki bu, kıyasa göre dışıdır. (TA.) **نَوْبٌ**’a bak. ― -b2- **نَوْبَةٌ** ve ↓ **نِيَابَةٌ** Suya vb. bir defa yahut bir nöbet, önceki bir defa yahut nöbetten sonra gelmek. Bu, S ve K’da zikredilen [fakat açıklanmayan] şu ibarelerdeki kelimelerin mânâsıdır: **جَاءَتْ نَوْبَتُكَ** ve **جاءت نِيَابَتُكَ**, Suya vb. ardışık olarak gelme vaktin yahut nöbetin geldi: (TA:) birinci kelimenin çoğulu **نُوَبٌ**. (S, K.) ― -b3- **نَوْبَةٌ** Erkeklerden bir topluluk, bir cemaat, bir bölük, yahut toplanmış bir kitle. (K.)

**نُوبَةٌ**
**نُوبَةٌ** ذ : **نُوبٌ** ve **نَائِبَةٌ**’ye bak.

**نِيَابَةٌ**
**نِيَابَةٌ** ذ : **نَوْبَهٌ**’ye bak.

**خَيْرٌ نَائِبٌ**
**خَيْرٌ نَائِبٌ** ذ Bol hayır, (K,) tekrar tekrar [nöbetle] gelen. (A.) ― -b2- **حُمَّى نَائِبَةٌ** Günlük sıtma. (S.) ― -b3- **نَائِبَةٌ** Zaman zaman gelen misafirler. (TA, bir rivayetten.) ― -b4- **نُوبٌ**’a bak. ― -b5- **نَائِبٌ** Başkasının yerini dolduran; onun yerinde veya yerine, yahut onun vekili, nâibi, kâhyası veya temsilcisi olarak davranan: çoğulu **نُوَّابٌ**. (Msb.) ― -b6- **نَائِبَةٌ** İnsana isabet eden, başına gelen, vuku bulan; eziyet verici, sıkıntı verici, zor, yahut uğursuz olan şey: çoğulu **نَوَائِبُ** ve **نُوَبٌ**; ikincisi kıyasa göre dışıdır: (TA:) yahut daha doğrusu bu ikincisi, **نُوبَةٌ**’nin çoğuludur; o da **نائبة** ile eş anlamlıdır, (MF,) **نَابَهُ أَمْرٌ**’den isimdir, (S,) [dolayısıyla bir kaza, bir arıza, vb. mânâsındadır; ve bu şekilde bu çoğul kıyasa göre dışı değil, kıyasîdir:] kötü bir kaza; bir musibet; bir felâket; bir âfet; bir belâ: çoğulu **نَوَائِبُ**: (S:) yalnızca kötü olanı ifade eder: (Msb:) yahut bazılarına göre, iyi veya kötü, bir olay: örn. Lebîd der ki,
نَوَائِبُ مِنْ خَيْرٍ وَشَرٍّ كِلَاهُمَا
فَلَا الخَيْرُ مَمْدُودٌ وَلَا الشَّرُّ لَازِبُ
[İyi ve kötüden olaylar, ikisi de; ne iyilik uzatılmıştır ne de kötülük sürekli]: yahut bir kimseye, zor, çetin, sıkıntı verici, yahut eziyet verici olaylar, işler ve kazalardan, isabet eden, başına gelen, vuku bulan şey: [bir zorluk yahut zor bir iş] Hayber hakkında bir rivayette şöyle denmiştir: **قَسَمَهَا نُصْفَيْنِ نُصْفًا لِنَوَائِبِهِ وَحَاجَاتِهِ وَنُصْفًا بَيْنَ المُسْلِمِينَ** [Onu iki yarıya böldü; yarısı kendi zorlukları yahut zor işleri ve ihtiyaçları için, yarısı da Müslümanlar arasında]. (TA.)

**مَنَابٌ**
**مَنَابٌ** ذ Suya giden bir yol. (K.) ― -b2- **مَنَابٌ** (mecaz:) i. Q. **مَرْجِعٌ**: örn. **اِلَيْهِ مَنَابِى** (mecaz:) [Ona dönüşüm/sığınağım vardır]. (A.)

**مُنَابٌ**
**مُنَابٌ** ذ 4’ün ism-i mef‘ûlü, Bir başkasının yerini doldurması sağlanan kimse; vb. (Msb.) ― -b2- **أَمْرُ مُنَابٌ فِيهِ** Bir kimsenin başkasının yerini doldurması sağlanan iş; bir kimsenin başka bir kimsenin yerinde veya yerine, yahut onun yerine geçen olarak davranmasının sağlandığı iş. (Msb.) Fiile bak.

**مَنُوبٌ عَنْهُ**
**مَنُوبٌ عَنْهُ** ذ Yeri başkası tarafından doldurulan kimse; onun yerinde veya yerine, yahut onun yerine geçen olarak başka bir kimsenin davrandığı kimse. (Msb.) ― -b2- **أَمْرٌ مَنُوبٌ فِيهِ** Bir kimsenin başkasının yerini doldurduğu iş; bir kimsenin başka bir kimsenin yerinde veya yerine, yahut onun yerine geçen olarak davrandığı iş. (Msb.) Fiile bak.

**مُنِيبٌ**
**مُنِيبٌ** ذ , **اناب الى اللّٰه**’den, Tövbe eden, vb. (TA.) ― -b2- **مُنِيبٌ** 4’ün ism-i fâili, Kendisinin yahut başkasının yerini doldurması için bir başkasını tayin eden kimse; vb. (Msb.) ― -b3- Fiile bak. ― -b4- **مُنِيبٌ** Bol yağmur: ve [**رَبِيعٌ** denilen] yağmurdan iyi yağmur: (K:) yahut En-Nadr İbn-Şumeyl’e göre, bol yağmura (**مَطَرٌ جَوْدٌ**) **منيب** denir: ve sen dersin ki, **أَصَابَنَا رَبِيعُ صِدْقٍ منيبٌ** [Bize, **ربيع** denilen türden, mükemmel, bol bir yağmur isabet etti; yani] iyi yağmur, fakat **جود** denilenden aşağıdır; ancak bu, başka yağmur onu takip ederse mükemmel bir yağmurdur. (TA.)

**مُنْتَابٌ**
**مُنْتَابٌ** ذ 8’in ism-i fâili. ― -b2- [Nöbetle gelen: vb.] ― -b3- Ziyaret eden. (RA.) ― -b4- Bir şeyi zaman zaman yapan: bir şeyi nöbetle yapan. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَابَ
نَابَ ( w )  U ( n. ac. نَوْب 1 )
a.  [ Ila ], Came to by turns; did repeatedly.

b.  [ Ila ], Returned to ( God ); repented.

c.  ( n. ac. نَوْب 1 ,  مَنَاب  [ 17A ],  نِيَابَة [ 23tI ] ) [ 'An &  Fī ], Replaced, represented, acted in the stead of.

d.  ( n. ac. نَوْب 1 ,  نَوْبَة 1t ), Happened to, befell, betided.

e.  ( n. ac. نَوْب 1 ), Was near.

f.  [ Ila ], Consented to.

نَاْوَبَ
نَاْوَبَ III ,
a.  Acted in concert with; went shares with.

b.  Followed.

أَنْوَبَ
أَنْوَبَ IV ,
a.  see I (b) .

b.  [ acc. &  'An ], Put in the place of, substituted, surrogated for.

c.  see I (f) .

تَنَاْوَبَ
تَنَاْوَبَ VI
a.  [ acc. or 'Ala ], Did by turns.

b.  Relieved each other.

c.  Went, came to in turn.

اِنْتَوَبَ
اِنْتَوَبَ VIII ,
a.  see I (d) .

b.  [ Fī ],  see VI (a) .

c.  Came to repeatedly.

اِسْتَنْوَبَ
اِسْتَنْوَبَ X ,
a.  Made, appointed his representative, substitute &c.

نَوْب
نَوْب [ 1 ],
a.  Place distant a day's journey.

b.  Nearness, proximity.

c.  Strength, vigour.

d.  see 3t (b) .

نَوْبَة
نَوْبَة [ 1t ] , ( pl. نُوَب 9 ),
a.  Turn; time.

b.  Opportunity, occasion.

c.  Revolution; returning period.

d.  Troop, company.

e.  [ coll. ], Music: concert; orchestra; musical-box.

f.  see 3t (b) .

نُوْب
نُوْب [ 3 ],
a.  Nubians.

b.  Bees.

نُوْبَة
نُوْبَة [ 3t ],
a.  see 3 (a) .

b.  ( pl. نُوَب 9 ), Misfortune, calamity, accident; event.

c.  Nubia.

نُوْبِيّ
نُوْبِيّ [ 3yi ],
a.  Nubian.

مَنَاب
مَنَاب [ 17A ],
a.  see 23t (b) .

b.  Road to water.

c.  Recourse.

مَنُوْب
مَنُوْب [ 19 ],
a.  Replaced.

نَائِب
نَائِب [ 21 ] , ( pl. نَوْب 1 ,  نُوَّاْب 29 ),
a.  Substitute, representative, deputy; lieutenant; vicegerent; vicar.

b.  Abundant ( good ).

نَائِبَة
نَائِبَة [ 21t ] , ( pl. reg. &  نَوَاْوِبُ 41 ),
a.  fem. of نَاْوِب 21 .

b.  Quotidian ( fever ).

c.  see 3t (b) .

نَيَابَة
نَيَابَة [ 23t ],
a.  see 1t (a) .

b.  Deputyship; lieutenancy; vicegerency; vicarship.

c.  Succession.

مُنِيْب
مُنِيْب [ N. Ag.
a.  IV], Penitent, contrite.

b.  Copious ( rain ).

مُنَاب
مُنَاب [ N. P.
a.  IV], Substituted.

مُنْتَاب
مُنْتَاب [ N. P.
a.  VIII], Coming by turns; doing by turns.

b.  Visiting.

اٍنْتِيَاب
اٍنْتِيَاب [ N. Ac.
a.  VIII],  see 3t (b) .

نَوْيًا
نَوْيًا ,  بِالنَّوْبَة
a.  By turns, alternately.

بِنَوْب
بِنَوْب
a.  [ coll. ], Altogether.

نِيَابَةً عَن
نِيَابَةً عَن
a.  In place of, instead of.

أَمْر مُنَاب فِيْهِ
أَمْر مُنَاب فِيْهِ
a.  An affair in which one person acts for another.

مَنُوْب عَنْهُ
مَنُوْب عَنْهُ
a.  One acting by proxy.

نَوْبَاتِيّ
نَوْبَاتِيّ ,  نَوْبَتْجِيّ
a.  [ coll. ], Musician.

نَوْبَاتِيَّة
نَوْبَاتِيَّة
a.  [ coll. ], Orchestra.

##### Türkçe

نَابَ
**نَابَ** ( w )  U ( n. ac. **نَوْب** 1 )
a.  [ Ila ], Sırayla geldi; tekrar tekrar yaptı.

b.  [ Ila ], (Allah’a) döndü; tevbe etti.

c.  ( n. ac. **نَوْب** 1 ,  **مَنَاب**  [ 17A ],  **نِيَابَة** [ 23tI ] ) [ 'An &  Fī ], Yerine geçti, temsil etti, yerine hareket etti.

d.  ( n. ac. **نَوْب** 1 ,  **نَوْبَة** 1t ), Vuku buldu; başına geldi; isabet etti.

e.  ( n. ac. **نَوْب** 1 ), Yakın oldu.

f.  [ Ila ], Razı oldu.

نَاْوَبَ
**نَاْوَبَ** III ,
a.  Birlikte hareket etti; paylaştı.

b.  Takip etti.

أَنْوَبَ
**أَنْوَبَ** IV ,
a.  I (b)’ye bak.

b.  [ acc. &  'An ], Yerine koydu; yerine ikame etti; yerine vekil yaptı.

c.  I (f)’ye bak.

تَنَاْوَبَ
**تَنَاْوَبَ** VI
a.  [ acc. or 'Ala ], Sırayla yaptı.

b.  Birbirlerinin yerini aldı.

c.  Sırayla gitti, geldi.

اِنْتَوَبَ
**اِنْتَوَبَ** VIII ,
a.  I (d)’ye bak.

b.  [ Fī ],  VI (a)’ya bak.

c.  Tekrar tekrar geldi.

اِسْتَنْوَبَ
**اِسْتَنْوَبَ** X ,
a.  Onun temsilcisini, vekilini vb. yaptı; tayin etti.

نَوْب
**نَوْب** [ 1 ],
a.  Bir günlük yolculuk uzaklığındaki yer.

b.  Yakınlık, yakın olma.

c.  Kuvvet, zindelik.

d.  3t (b)’ye bak.

نَوْبَة
**نَوْبَة** [ 1t ] , ( pl. **نُوَب** 9 ),
a.  Sıra; vakit.

b.  Fırsat, vesile.

c.  Devir; geri dönen dönem.

d.  Bölük, takım.

e.  [ coll. ], Müzik: konser; orkestra; müzik kutusu.

f.  3t (b)’ye bak.

نُوْب
**نُوْب** [ 3 ],
a.  Nûbeliler.

b.  Arılar.

نُوْبَة
**نُوْبَة** [ 3t ],
a.  3 (a)’ya bak.

b.  ( pl. **نُوَب** 9 ), Musibet, felaket, kaza; olay.

c.  Nûbe.

نُوْبِيّ
**نُوْبِيّ** [ 3yi ],
a.  Nûbeli.

مَنَاب
**مَنَاب** [ 17A ],
a.  23t (b)’ye bak.

b.  Suya giden yol.

c.  Müracaat yeri.

مَنُوْب
**مَنُوْب** [ 19 ],
a.  Yerine konulmuş.

نَائِب
**نَائِب** [ 21 ] , ( pl. **نَوْب** 1 ,  **نُوَّاْب** 29 ),
a.  Vekil, temsilci, naib; teğmen; vekil-i hükümdar; papaz vekili.

b.  Bol (hayır).

نَائِبَة
**نَائِبَة** [ 21t ] , ( pl. reg. &  **نَوَاْوِبُ** 41 ),
a.  **نَاْوِب** 21’in müennesi.

b.  Günlük (humma).

c.  3t (b)’ye bak.

نَيَابَة
**نَيَابَة** [ 23t ],
a.  1t (a)’ya bak.

b.  Vekillik; teğmenlik; vekil-i hükümdarlık; papaz vekilliği.

c.  Halefiyet.

مُنِيْب
**مُنِيْب** [ N. Ag.
a.  IV], Tevbekâr, pişman.

b.  Bol (yağmur).

مُنَاب
**مُنَاب** [ N. P.
a.  IV], Yerine konulmuş.

مُنْتَاب
**مُنْتَاب** [ N. P.
a.  VIII], Sırayla gelen; sırayla yapan.

b.  Ziyaret eden.

اٍنْتِيَاب
**اٍنْتِيَاب** [ N. Ac.
a.  VIII],  3t (b)’ye bak.

نَوْيًا
**نَوْيًا** ,  **بِالنَّوْبَة**
a.  Sırayla, dönüşümlü olarak.

بِنَوْب
**بِنَوْب**
a.  [ coll. ], Hep birlikte.

نِيَابَةً عَن
**نِيَابَةً عَن**
a.  Yerine, yerine olarak.

أَمْر مُنَاب فِيْهِ
**أَمْر مُنَاب فِيْهِ**
a.  Bir kişinin bir başkası için hareket ettiği iş.

مَنُوْب عَنْهُ
**مَنُوْب عَنْهُ**
a.  Vekâleten hareket eden kimse.

نَوْبَاتِيّ
**نَوْبَاتِيّ** ,  **نَوْبَتْجِيّ**
a.  [ coll. ], Müzisyen.

نَوْبَاتِيَّة
**نَوْبَاتِيَّة**
a.  [ coll. ], Orkestra.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نوب
نَابَ - يَنُوبُ - أَنَابَ - يُنِيْبُ - مُنِيْب - مُنِيْبِيْن
نَابَ - يَنُوْبُ + كائن أو شيء + إلى كائن أو مكان: يرجع إليه مرة بعد مرة، كلما ذهب بعيداً عنه: يجد في كائن أو مكان الراحة أوالسكينة أوالخير أو النفع، فيعتاد اللجوء والرجوع إليه مرة بعد مرة، كلما وجد في نفسه حاجة لذلك
أَنَابَ - يُنِيْبُ + كائن + إلى كائن أو مكان: على وزن " أفْعَلَ "من " نَابَ - يَنُوبُ ": جعله أو جعل نفسه " تََنُوبُ" إليه: جعل كائن  نَفْسَه تَنُوبُ إلى كائن أو مكان: جعل نفسه " تعود مرة بعد مرة إلى الكائن أو المكان رغبة بالنفع أو الخير
مُنِيْْب: اسم فاعل من " أَنَابَ - يُنِيْبُ ": الذي يعود ويرجع بنفسه، مرة بعد مرة، إلى كائن أو مكان طلباً للخيرعنده
مُنِيْبِيْن: جمع " مُنِيْْب "
مُِنيْْبِيْن إلى الله: يرجعون بأنفسهم دوماً ومرة بعد مرة إلى الله: كلما ابتعدوا عنه عادوا إليه
ملاحظة: لا يستقيم المعنى القرآني مع المعنى الشائع: النائب هو الذي ينوب عن كائن أي يقوم مقامه والمنيب هو الذي ينيبه ويجعله نائباً عنه، ولكنه يقترب من معنى النوبة: الهجمة المعاودة للمرض، أو الدور الذي يتناوب عليه الحرس
واللفظ ينتمي إلى محموعة ألفاظ " الحركة المعاودة والمتكررة على مسار مستقيم "، وهي:
نَابَ - يَنُوْبُ، كَرَّ - يَكُرُّ، حَارَ - يَحَارُ، دَالَ - يَدُوْلُ، تَارَ - يَتُوْرُ، رَكَسَ - يَرْكُسُ

أناب - يُنيب - مُنيب
 	﴿قال لقد ظلمك بسؤال نعجتك إلى نعاجه وإن كثيرا من الخلطاء ليبغي بعضهم على بعض إلا الذين آمنوا وعملوا الصالحات وقليل ما هموظن داوود أنما فتناه فاستغفر ربه وخر راكعا وأناب (24)﴾ ص ﴿ولقد فتنا سليمان وألقينا على كرسيه جسدا ثم أناب (34)﴾ ص
 	﴿وما اختلفتم فيه من شيء فحكمه إلى الله ذلكم الله ربي عليه توكلت وإليه أنيب (10)﴾ الشورى ﴿قال ياقوم أرأيتم إن كنت على بينة من ربي ورزقني منه رزقا حسنا وما أريد أن أخالفكم إلى ما أنهاكم عنه إن أريد إلا الإصلاح ما استطعت وما توفيقي إلا بالله عليه توكلت وإليه أنيب (88)﴾ هود
 	﴿قد كانت لكم أسوة حسنة في إبراهيم والذين معه إذ قالوا لقومهم إنا برآء منكم ومما تعبدون من دون الله كفرنا بكم وبدا بيننا وبينكم العداوة والبغضاء أبدا حتى تؤمنوا بالله وحده إلا قول إبراهيم لأبيه لأستغفرن لك وما أملك لك من الله من شيء ربنا عليك توكلنا وإليك أنبنا وإليك المصير(4)﴾ الممتحنة
 	﴿والذين اجتنبوا الطاغوت أن يعبدوها وأنابوا إلى الله لهم البشرى فبشر عبادي(17)﴾ الزمر ﴿وأنيبوا إلى ربكم وأسلموا له من قبل أن يأتيكم العذاب ثم لا تنصرون(54)﴾ الزمر
 	﴿هو الذي يريكم آياته وينزل لكم من السماء رزقا وما يتذكر إلا من ينيب (13)﴾ غافر وإن جاهداك على أن تشرك بي ما ليس لك به علم فلا تطعهما وصاحبهما في الدنيا معروفاواتبع سبيل من أناب إلي ثم إلي مرجعكم فأنبئكم بما كنتم تعملون(15) } لقمان
 	﴿شرع لكم من الدين ما وصى به نوحا والذي أوحينا إليك وما وصينا به إبراهيم وموسى وعيسى أن أقيموا الدين ولا تتفرقوا فيه كبر على المشركين ما تدعوهم إليه الله يجتبي إليه من يشاء ويهدي إليه من ينيب (13)﴾ الشورى ﴿ويقول الذين كفروا لولا أنزل عليه آية من ربه قل إن الله يضل من يشاء ويهدي إليه من أناب (27)﴾ الرعد
منيب
 	{﴿أفلم يروا إلى ما بين أيديهم وما خلفهم من السماء والأرض إن نشأ نخسف بهم الأرض أو نسقط عليهم كسفا من السماء إن في ذلك لآية لكل عبد منيب (9)﴾ سبأ ﴿تبصرة وذكرى لكل عبد منيب (8)﴾ ق
 	﴿وإذا مس الناس ضر دعوا ربهم منيبين إليه ثم إذا أذاقهم منه رحمة إذا فريق منهم بربهم يشركون(33)﴾ الروم ﴿وإذا مس الإنسان ضر دعا ربه منيبا إليه ثم إذا خوله نعمة منه نسي ما كان يدعو إليه من قبل وجعل لله أندادا ليضل عن سبيله قل تمتع بكفرك قليلا إنك من أصحاب النار(8)﴾ الزمر
 	﴿منيبين إليه واتقوه وأقيموا الصلاة ولا تكونوا من المشركين(31)﴾ الروم
 	﴿من خشي الرحمان بالغيب وجاء بقلب منيب (33)﴾ ق
 	﴿إن إبراهيم لحليم أواه منيب (75)﴾ هود
مختار الصحاح
● [نوب] ن و ب: نَابَ عنه يَنُوب مَنَاباً قام مقامه و أَنَابَ إلى الله تعالى أقبل وتاب و النَّوْبَةُ و النِّيَابَةُ بمعنى تقول جاءت نوبَتُك ونيابَتُك وهم يَتَنَاوَبُونَ النَّوبة في الماء وغيره و النَّائِبَةُ المُصيبة واحدة نَوَائِبِ الدَّهر والحُمَّى النَّائِبةُ هي التي تأتي كل يوم
الراغب
نوب
- النوب: رجوع الشيء مرة بعد أخرى. يقال: ناب نوبا ونوبة، وسمي النحل نوبا لرجوعها إلى مقارها، ونابته نائبة. أي: حادثة من شأنها أن تنوب دائبا، والإنابة إلى الله تعالى: الرجوع إليه بالتوبة وإخلاص العمل. قال تعالى: }وخر راكعا وأناب﴿[ص/24]،﴾وإليك أنبنا﴿[الممتحنة/4]،﴾وأنيبوا إلى ربكم﴿[الزمر/54]،﴾منيبين إليه{ [الروم/31] وفلان ينتاب فلانا. أي: يقصده مرة بعد أخرى.
ملخص اللسان:
1.     نابَ الأَمْرُ نَوْباً ونَوبةً: نزَلَ.  ونابَتْهم نَوائبُ الدَّهْر ، النَّوائِبُ: جمع  نائبةٍ، وهي ما يَنُوبُ الإِنسانَ أَي يَنْزِلُ به من الـمُهمَّات  والـحَوادِثِ. والنَّائِـبَةُ: الـمُصيبةُ، واحدةُ نوائبِ الدَّهْر. والنائبة:  النازلةُ، والنُّوبةُ، بالضم:  الاسم من قولك نابه أَمْرٌ، وانْتابه أَي أَصابه.  ويقال: الـمَنايا تَتَناوبُنا أَي تأْتي كُلاًّ مِنَّا لنَوْبَتِه.
2.     أَصبَحْتَ لا نَوْبةَ لك أَي لا قُوَّة لك؛ وكذلك: ترَكْتُه لا نَوْبَ له أَي لا قُوَّةَ له.
3.     يقال للـمَطَرِ الجَوْد: مُنِـيبٌ، وأَصابنا رَبيعٌ صِدْقٌ مُنِـيبٌ، حَسَنٌ، وهو دون الجَوْدِ.
4.     ونابَ عني فلانٌ يَنُوبُ نَوْباً ومَناباً أَي قام مقامي؛ ونابَ عَني في  هذا الأَمْرِ نيابةً إِذا قام مقامَك. والنَّوْب: اسم لجمع نائبٍ، ونابَ الشيءُ عن الشيءِ، يَنُوبُ: قام مَقامه؛ وأَنَبْتُه أَنا عنه.
5.     والنَّوْبةُ: الجماعةُ من الناس
6.     يقال للقوم في السَّفَر: يَتَناوبونَ،  ويَتَنازَلُونَ، ويَتَطاعَمُون أَي يأْكلون عند هذا نُزْلةً وعند هذا نُزْلةً؛والتَّناوُبُ على كل واحدٍ منهم نَوْبةٌ يَنُوبُها أَي طعامُ يومٍ، وجمعُ النَّوْبةِ نُوَبٌ.
7.     والنَّوْبُ: ما كان منك مَسيرةَ يومٍ وليلةٍ،
8.     النَّوْبُ القَرَبُ. يَنُوبُها: يعهَدُ إِليها،  ينالها؛ قال: والقَرَبُ والنَّوْبُ واحدٌ. القَرَبُ أَن  يأْتيَها في ثلاثة أَيام مرَّة.
9.     والنَّوْبُ أَن يَطرُدَ  الإِبلَ باكِراً إِلى الماءِ، فيُمْسي على الماءِ يَنْتابُه.
10.                        والـحُمَّى  النائبةُ: التي تأْتي كلَّ يوم. ونُبْتُه نَوْباً وانْتَبْتُه: أَتيتُه على نَوْب.وانْتابَ الرجلُ القومَ انْتياباً إِذا قصَدَهم، وأَتاهم مَرَّةً بعد مَرَّة، وهو يَنتابُهم، وهو افْتِعال من النَّوبة.
11.                        والنَّوبة: الفُرْصة والدَّوْلة، والجمع نُوَبٌ، نادر. وتَناوَبَ القومُ  الماءَ: تَقاسَمُوه على الـمَقْلةِ، وهي حَصاة القَسْم. وهم يَتَناوبون النَّوبة فيما بينهم في الماءِ وغيره.
12.                        وتَناوَبْنا الخَطْبَ والأَمرَ، نَتَناوَبه إِذا قُمنا به نَوبةً بعد نَوبة، النَّوبةُ واحدةُ النُّوَبِ، تقول: جاءتْ نَوْبَتُكَ ونِـيابَتُك،
13.                        وناوَبه: عاقَبه.
14.                        ونابَ فلانٌ إِلى اللّه تعالى، وأَنابَ إِليه إِنابةً، فهو مُنِـيبٌ: أَقْبَلَ  وتابَ، ورجَع إِلى الطاعة؛ وقيل: نابَ لَزِمَ الطاعة، وأَنابَ: تابَ ورجَعَ. وفي حديث الدعاءِ: وإِليك أَنَبْتُ. الإِنابةُ: الرجوعُ إِلى اللّه بالتَّوبة. وفي التنزيل العزيز: مُنِـيبين إِليه؛ أَي راجعين إِلى ما أَمَرَ به، غير خارجين عن شيءٍ من أَمرِه. وقوله عز وجل: وأَنِـيبُوا إِلى ربكم وأَسْلِمُوا له؛ أَي تُوبوا إِليه وارْجِعُوا،
لسان العرب
● - نوب: نابَ الأَمْرُ نَوْباً ونَوبةً: نزَلَ.  ونابَتْهم نَوائبُ الدَّهْر. وفي حديث خَيْبَر: قسَمها نِصْفَينِ:  نِصْفاً لنَوائِـبِه وحاجاتِه، ونِصفاً بين المسلمين. النَّوائِبُ: جمع  نائبةٍ، وهي ما يَنُوبُ الإِنسانَ أَي يَنْزِلُ به من الـمُهمَّات  والـحَوادِثِ. والنَّائِـبَةُ: الـمُصيبةُ، واحدةُ نوائبِ الدَّهْر. والنائبة:  النازلةُ، وهي النَّوائِبُ والنُّوَبُ، الأَخيرةُ نادرة. قال ابن جني: مَجِـيءُ فَعْلةٍ على فُعَلٍ، يُرِيكَ كأَنها إِنما جاءَتْ عندهم من فُعْلَة،  فكأَنَّ نَوْبَةً نُوبَةٌ، وإِنما ذلك لأَن الواو مما سبيله أَن يأْتي  تابعاً للضمة؛ قال: وهذا يؤَكد عندك ضعف حروف اللين الثلاثة، وكذلك القولُ في دَوْلَةٍ وجَوبةٍ، وكلٌّ منهما مذكور في موضعه. ويقال: أَصبَحْتَ لا نَوْبةَ لك أَي لا قُوَّة لك؛ وكذلك: ترَكْتُه لا نَوْبَ له أَي لا قُوَّةَ له.  النضر: يقال للـمَطَرِ الجَوْد: مُنِـيبٌ، وأَصابنا رَبيعٌ صِدْقٌ مُنِـيبٌ، حَسَنٌ، وهو دون الجَوْدِ. ونِعْمَ الـمَطَرُ هذا إِن كان له تابعةٌ  أَي مَطْرةٌ تَتْبَعه.  ونابَ عني فلانٌ يَنُوبُ نَوْباً ومَناباً أَي قام مقامي؛ ونابَ عَني في  هذا الأَمْرِ نيابةً إِذا قام مقامَك. والنَّوْب: اسم لجمع نائبٍ، مثلُ زائرٍ وزَوْرٍ؛ وقيل هو جمع. والنَّوْبةُ: الجماعةُ من الناس؛ وقوله أَنشده ثعلب:  انْقَطَع الرِّشاءُ، وانحَلَّ الثَّوْبْ، *  وجاءَ من بَناتِ وَطَّاءِ النَّوْبْ،  قال ابن سيده: يجوز أَن يكون النَّوْبُ فيه من الجمع الذي لا يُفارق واحدَه إِلاَّ بالهاءِ، وأَن يكون جمعَ نائبٍ، كزائرٍ وزَوْرٍ، على ما تَقَدَّم.  ابن شميل: يقال للقوم في السَّفَر: يَتَناوبونَ،  \<ص:775>  ويَتَنازَلُونَ، ويَتَطاعَمُون أَي يأْكلون عند هذا نُزْلةً وعند هذا نُزْلةً؛ والنُّزْلةُ: الطعامُ يَصْنَعه لهم حتى يشبعوا؛ يقال: كان اليومَ على فلان نُزْلَتُنا، وأَكلْنا عنده نُزْلَتَنا؛ وكذلك النَّوْبة؛ والتَّناوُبُ على كل واحدٍ منهم نَوْبةٌ يَنُوبُها أَي طعامُ يومٍ، وجمعُ النَّوْبةِ نُوَبٌ. والنَّوْبُ: ما كان منك مَسيرةَ يومٍ وليلةٍ، وأَصله في الوِرْدِ؛ قال لبيد:  إِحْدَى بَني جَعْفَرٍ كَلِفْتُ بها، *  لم تُمْسِ نَوْباً مِني، ولا قَرَبا  وقيل: ما كان على ثلاثة أَيام؛ وقيل: ما كان على فَرسخين، أَو ثلاثة؛ وقيل: النَّوْبُ، بالفتح، القُرْب، خِلافُ البُعْد؛ قال أَبو ذؤَيب:  أَرِقْتُ لذكْرِهِ من غَير نَوْبٍ، *  كما يَهْتاجُ مَوْشِـيٌّ نَقِـيبُ  أَراد بالـمَوْشِـيِّ الزَّمَّارةَ مِن القَصَبِ الـمُثَقَّبِ.  ابن الأَعرابي: النَّوْبُ القَرَبُ (1)  (1 قوله «ابن الأعرابي النوب القرب إلخ» هكذا بالأصل وهي عبارة التهذيب وليس معنا من هذه المادة شيء منه فانظره فإنه يظهر أن فيه سقطاً من شعر أو غيره.) . يَنُوبُها: يعهَدُ إِليها،  ينالها؛ قال: والقَرَبُ والنَّوْبُ واحدٌ. وقال أَبو عمرو: القَرَبُ أَن  يأْتيَها في ثلاثة أَيام مرَّة. ابن الأَعرابي: والنَّوْبُ أَن يَطرُدَ  الإِبلَ باكِراً إِلى الماءِ، فيُمْسي على الماءِ يَنْتابُه. والـحُمَّى  النائبةُ: التي تأْتي كلَّ يوم. ونُبْتُه نَوْباً وانْتَبْتُه: أَتيتُه على نَوْب.  وانْتابَ الرجلُ القومَ انْتياباً إِذا قصَدَهم، وأَتاهم مَرَّةً بعد مَرَّة، وهو يَنتابُهم، وهو افْتِعال من النَّوبة. وفي حديث الدعاءِ: يا  أَرْحَمَ مَن انْتابه الـمُسْتَرحِمُون. وفي حديث صلاة الجمعة: كان الناسُ يَنْتابونَ الجمعة من مَنازِلهم؛ ومنه الحديث: احْتاطُوا لأَهْلِ  الأَمْوالِ في النَّائبة والواطِئَةِ أَي الأَضْيافِ الذين يَنُوبونهم،  ويَنْزلون بهم؛ ومنه قول أُسامةَ الـهُذَليّ:  أَقَبُّ طَريدٌ، بِنُزْهِ الفَلا *  ةِ، لا يَرِدُ الماءَ إِلاَّ انْتِـيابا  ويروى: ائتيابا؛ وهو افْتِعال من آبَ يَـؤُوبُ إِذا أَتى ليلاً. قال ابن  بري: هو يصف حمارَ وَحْشٍ. والأَقَبُّ: الضَّامِرُ البَطْنِ. ونُزْهُ  الفَلاةِ: ما تَباعَدَ منها عن الماءِ والأَرْياف. والنُّوبةُ، بالضم:  الاسم من قولك نابه أَمْرٌ، وانْتابه أَي أَصابه.  ويقال: الـمَنايا تَتَناوبُنا أَي تأْتي كُلاًّ مِنَّا لنَوْبَتِه.  والنَّوبة: الفُرْصة والدَّوْلة، والجمع نُوَبٌ، نادر. وتَناوَبَ القومُ  الماءَ: تَقاسَمُوه على الـمَقْلةِ، وهي حَصاة القَسْم. التهذيب: وتَناوَبْنا الخَطْبَ والأَمرَ، نَتَناوَبه إِذا قُمنا به نَوبةً بعد نَوبة.  الجوهري: النَّوبةُ واحدةُ النُّوَبِ، تقول: جاءتْ نَوْبَتُكَ ونِـيابَتُك، وهم يَتَناوبون النَّوبة فيما بينهم في الماءِ وغيره. ونابَ الشيءُ عن الشيءِ، يَنُوبُ: قام مَقامه؛ وأَنَبْتُه أَنا عنه. وناوَبه: عاقَبه. ونابَ فلانٌ إِلى اللّه تعالى، وأَنابَ إِليه إِنابةً، فهو مُنِـيبٌ: أَقْبَلَ  وتابَ، ورجَع إِلى الطاعة؛ وقيل: نابَ لَزِمَ الطاعة، وأَنابَ: تابَ ورجَعَ.  وفي حديث الدعاءِ: وإِليك أَنَبْتُ. الإِنابةُ: الرجوعُ إِلى اللّه بالتَّوبة. وفي التنزيل العزيز: مُنِـيبين إِليه؛ أَي راجعين إِلى ما أَمَرَ به، غير خارجين عن شيءٍ من أَمرِه. وقوله عز وجل: وأَنِـيبُوا إِلى ربكم وأَسْلِمُوا له؛ أَي تُوبوا إِليه وارْجِعُوا، وقيل إِنها نزلتْ في قوم فُتِنُوا في دِينِهم، وعُذِّبُوا بمكة، فرجَعُوا عن الإِسلام، فقيل: إِنَّ هؤُلاء لا يُغْفَرُ لهم بعد رُجوعهم عن الإِسلام، فأَعْلم اللّهُ، عز وجل،  \<ص:776>  أَنهم إِن تابوا وأَسلموا، غَفَرَ لهم.  والنُّوبُ والنُّوبةُ أَيضاً: جِـيلٌ من السُّودانِ، الواحد نُوبيّ. والنُّوبُ: النَّحْلُ، وهو جمعُ نائبٍ، مثل عائطٍ وعُوطٍ، وفارهٍ وفُرْه، لأَنها تَرْعى وتَنُوبُ إِلى مكانها؛ قال الأَصمعي: هو من النُّوبةِ التي تَنُوبُ الناسَ لوقت معروفٍ، وقال أَبو ذؤيب:  إِذا لَسَعَتْهُ النَّحْلُ، لم يَرْجُ لَسْعَها، *  وحالفَها في بَيْت نُوبٍ عَواسِلِ  قال أَبو عبيدة: سميتْ نوباً، لأَنها تَضْرِبُ إِلى السَّواد؛ وقال أَبو  عبيد: سميت به لأَنها تَرْعَى ثم تَنُوبُ إِلى موضِعها؛ فمَن جعلها  مُشَبَّهةً بالنُّوبِ، لأَنها تَضْرِبُ إِلى السَّواد، فلا واحد لها؛ ومَن  سماها بذلك لأَنها تَرْعى ثم تَنُوبُ، فواحدُها نائبٌ؛ شَبَّه ذلك بنَوبةِ الناسِ، والرجوعِ لوَقتٍ، مَرَّةً بعد مرَّة. والنُّوبُ: جمع نائبٍ من النحل، لأَنها تعود إِلى خَلِـيَّتها؛ وقيل: الدَّبْرُ تسمى نُوباً، لسوادِها، شُبِّهَتْ بالنُّوبةِ، وهم جِنْس من السُّودانِ. والـمَنابُ: الطريقُ إِلى الماءِ. ونائِبٌ: اسمُ رجل.
مقاييس اللغة:
(نوب) النون والواو والباء كلمةٌ واحدة تدلُّ على اعتياد مكان([3]) ورجوعٍ إليه. وناب يَنُوبُ، وانتاب ينتاب. ويقال إنَّ النُّوبَ: النَّحل، قالوا: وسمِّيَت به لرَعْيها ونَوْبِها إلى مكانها. وقد قيل إنَّه جمع نائب. وقول أبي ذؤيب:
أرِقْتُ لذِكرِهِ من غير نَوْبٍ *** كما يَهْتاجُ مَوْشِيٌّ قَشِيبُ([4])
القاموس المحيط:
النَّوْبُ نُزولُ الْأَمْرِ، كالنَّوْبَةِ، وجمعُ نائب، وما كان منكَ مَسيرَةَ يومٍ وليلةٍ، والقُوَّةُ، والقُرْبُ، وبالضمِّ جيلٌ من السُّودان، والنَّحْلُ، واحِدُهُ نائبٌ، وة بِصَنْعَاءِ اليَمنِ. والنَّوبةُ الفُرْصةُ، والدَّوْلَةُ، والجماعةُ من الناسِ، وواحدَةُ النُّوَبِ، تقوْلُ جاءَتْ نَوْبَتُكَ ونِيابَتُكَ، وبالضمِّ بِلادٌ واسعةٌ للسُّودانِ بِجَنوبِ الصَّعيد، منها بِلالٌ الحَبَشِيُّ. ونُوبةُ صحابِيَّةٌ. وعبدُ الصمدِ بنُ أحمدَ النُّوبِيُّ، وهِبةُ الله بنُ أحمدَ بنِ نُوبَا النُّوبِيُّ مُحَدِّثانِ. ونابَ عنه نَوْباً ومَنَاباً قامَ مَقَامَه. وأنَبْتُه عنه. وناب إلى الله تابَ، كأنابَ. وناوَبَهُ عاقَبَه. والمَنابُ الطريقُ إلى الماءِ. والمُنيبُ المَطَرُ الجَوْدُ، والحَسَنُ من الربيعِ، واسْمٌ، وماءٌ لضَبَّةَ. وتَناوَبوا على الماءِ تَقَاسَموه على حَصاةِ القَسْمِ. وبيت نُوبى، كَطُوبى د من فَلَسْطينَ. وخَيْرٌ نائبٌ كثيرٌ. ونابَ لَزِمَ الطاعةَ. وانْتابَهُمْ انْتياباً أتاهمْ مَرَّةً بعدَ أُخرى، وسَمَّوْا مُنْتَاباً.
تاج العروس:
ن و ب
النَّوْبَ : نُزُولُ الأَمْرِ كالنَّوْبَةِ بزيادة الهاءِ . نابَ الأَمْرُ نَوْباً ونَوْبَةً . النَّوْبُ : اسْمٌ لجَمْعِ نائِب مثل : زائِرٍ وزَوْرٍ وبه صرّحَ السُّهَيْليُّ في الرَّوْض . وقيلَ : هو جَمعٌ . النَّوْبُ : ما كان مِنْكَ مَسيرَةَ يَوْمٍ ولَيْلَة والقَرَبُ : ما كانَ مَسيرَةَ ليلة وأَصلُهُ في الوِرْد . قال لَبِيدٌ :
إِحْدَى بَني جَعْفَرٍ كَلفْتُ بها ... لَمْ تُمْسِ مِنّي نَوْباً ولاَ قرَبَا وقيلَ : ما كان على ثلاثةِ أَيّام وقيلَ : ما كان على فَرْسَخَيْنِ أَو ثلاثة . النَّوْبُ : القُوَّةُ يُقَالُ أَصبحْتَ لانَوْبَةَ لك أَي : لا قُوَّةَ لك وكذلك : ترَكْتُهُ لا نَوْبَ له : أَي لا قُوَّةَ له . النَّوْبُ : القُرْبُ خلافُ البُعْد نقلَه الجوهريّ عن ابن السِّكِّيت وأَنشد لأَبِي ذُؤَيْب :
أَرِقْتُ لِذكْرِهِ من غَيْرِ نَوْبٍ ... كما يهْتَاجُ مَوْشِيٌّ قَشِيبُ أَراد بالمَوْشِيِّ : الزَّمّارَةَ من القَصَبِ المُثَقَّب . وعن ابْن الأَعْرَابيِّ : النَّوْبُ : القَرَبُ يَنُوبُها : يَعْهَدُ إِليها يَنالُها . قال : والقَربُ والنَّوْبُ واحدٌ . قال أَبو عَمْرو : القَرَبُ أَنْ يأْتِيَهَا في ثلاثةِ أَيّام مَرَّةً . النُّوبُ والنُّوبَةُ بالضَّمِّ : جِيلٌ من السُّودانِ الواحِدُ نَوبِيٌّ . النُّوبُ : النَّحْلُ أَي : ذُبابُ العَسل . قال الأَصمعيُّ : هو من النُّوبَةِ الّتي تَنُوب النَّاسَ لِوَقْت مَعْرُوف ؛ قال أَبو ذُؤَيْب :
إِذَا لَسَعَتْهُ الدَّبْرُ لم يَرْجُ لَسْعَها ... وخالَفَها في بَيْتٍ نُوبٍ عَوامِلِ
وقال أَبو عُبَيْد - وفي نُسخ من الصِّحاح : أَبو عُبَيْدة - : سُمِّيَتْ نُوباً لأَنّهّا تَضْربُ إِلى السَّوَاد فمَنْ جعلَها مُشَبَّهَةً بالنُّوبَةِ لأَنَّهَا تَضْرِبُ إِلى السَّواد فلا واحِدَ لها . ومَنْ سَمّاها بذلك لأَنَّها ترْعَى ثُمَّ تَنُوبُ فيكونُ واحدُهُ نائِبٌ مثل غائظ وغُوطٍ وفارِهٍ وفُرْهِ شَبَّهَ ذلك بنَوْبَةِ النّاسِ والرُّجُوعِ لِوَقْتٍ مرَّةً بعدَ مَرَّة . وقال ابْنُ منظور : النُّوبُ : جمعُ نائِبٍ من النَّحْل لأَنّها تَعودُ إِلى خَلِيَّتِها . وقيل : الدَّبْرُ تُسَمَّى نُوباً لسَوادِهَا شُبِّهَتْ بالنُّوبَة وهم جِنْسٌ من السُّودان . نُوبُ : ة بصَنْعاءِ اليَمَن من قُرَى مِخْلافِ صُدَاءَ كذا في المُعْجَم . والنَّوْبَةُ بالفتح : الفُرْصَةُ والدَّوْلَةُ والجمع : نُوَبٌ نادِرٌ . النَّوْبَةُ : الجَمَاعةُ من النّاسِ . في الصِّحاح : النَّوْبَةُ واحدَةُ النُّوَبِ بضمّ ففتْحٍ تقول : جَاءَتْ نَوْبَتُكَ ونِيَابَتُكَ بكسر النّون في الأَخير . وهم يَتَناوَبُونَ النَّوْبَةَ فيما بينهم في الماءِ وغيرِه . انتهى . فالمُراد بالنَّوْبة والنِّيَابَة هنا : الوُرودُ على الماءِ وغيرِه المرَّةَ بعدَ الأُولى لا كما فسَّره شيخُنا بالدَّوْلَة والمَرَّةِ المتَداوَلةِ . النُّوبَةُ على ما قالَه الذَّهَبيُّ بالضَّمِّ : بلادٌ واسِعَةٌ للسُّودانِ بجَنُوبِ الصَّعِيد . وتقدَّم عن الجَوْهَرِيّ : أَنّ النُّوبَ والنَّوبَةَ جِيلٌ من السُّودانِ والمصنِّف هنا فَرَقَ بينَهما فجعل النُّوبَ جِيلاً والنُّوبَةَ بِلاداً لسِرٍّ خَفِيّ يَظهَرُ بالتَّأَمُّل . ولَمَّا غَفَل عن ذلك شيخُنا نسبه إِلى القُصور والله حليم غَفُور . وفي المُعْجَم : وقد مَدَحهم النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلَّمَ بقوله : " من لَمْ يَكُنْ له أَخٌ فَلْيَتَّخِذْ له أَخاً من النُّوبَةِ " وقال : " خَيْرُ سَبْيِكُمُ النُّوبَةُ " وهم نَصَارَى يَعاقِبَةٌ لا يَطَؤُونَ النِّسَاءَ في المَحيض ويَغتسِلونَ من الجَنَابة ويَخْتَتِنُون . ومَدينةُ النُّوبة اسْمُها : دُنْقُلَةُ وهي منزلُ الملكِ على ساحلِ النّيلِ وبلدُهم أَشبَهُ شيْءٍ باليَمنِ . مِنْها على ما يُقالُ سيِّدُنا بِلالُ بْنُ رَبَاحٍ الحَبَشِيُّ القُرَشِيّ التَّيْمِيُّ أَبو عبدِ الله ويقالُ : أَبو عبدِ الرحْمن ويقال : أَبو عبْد الكَريم ويقال أَبو عَمَرو المُؤَذِّن مولَى أَبي بَكْرٍ رضي الله عنهما . وأَمُّه حَمَامةُ : كانت مَوْلاةً لبعض بني جُمَحَ قَدِيمُ الإِسلام والهِجْرَةِ شَهِدَ المَشاهِدَ كُلَّها . وكان شديدَ الأُدْمَةِ نَحيفاً طُوالاً أَشْعرَ . قال ابْنُ إِسحاقَ : لا عَقِبَ له . وقال البُخَارِيُّ : هو أَخو خالدٍ وعَفْرَةَ مات في طاعُونِ عَمْواسَ سنة سَبْعَ عَشْرَةَ أَو ثَمَانَ عَشْرَةَ . وقال أَبو زُرْعَة : قَبْرُهُ بدِمَشْقَ . ويقال بدَارَيّا وقيل : إِنّه مات بحَلَب . وقيل : إِن الّذِي مات بحلَبَ هو أَخوه خالدٌ . ونُوبَةُ بلا لام : صَحابِيَّةٌ " خرجَ رسولُ اللهِ صلى الله عليه وسلَّمَ في مَرَضِه بينَ بَرِيرَةَ ونُوبَةَ " قال الحافظُ تقيُّ الدِّين : وإِسْنَادُهُ جَلِيٌّ . أَبو نَصْرٍ عبدُ الصَّمدِ بْنُ أَحمد بنِ محمّدِ بنِ النُّوبِيِّ عن ابْن كُلَيْبٍ مات كَهْلاً سنة 625 ، وهِبَةُ الله بْنُ أَحمدَ وفي نسخة : محمّد بْنِ نُوبَا النُّوبِيُّ : محدِّثانِ . ومنهم : أَبو رَجَاءٍ يَزيدُ بْنُ أَبي حَبِيبٍ المِصريُّ عن الحارث بْن جزْءٍ الزّبِيدِيّ وأَبِي الخَيْرالنَّوبِيّ وعنه اللَّيْثُ وحَيْوةُ بْنُ شُريْح . وقال : الرّشاطيّ أَبو حبيب اسْمُه سُوَيْدٌ وهو مولى شَرِيكِ بْنِ الطُّفَيْل العَامِريّ نُوبِيٌّ من سَبْيِ دُنْقُلَةَ . وقال ابْنُ الأَثير ومنهم أَبو مَمطورٍ سَلاّمٌ النُّوبِيُّ ويُقَالُ : أَبو سَلاّم مَمطور وأَبو الفيْض ذو النُّونِ المِصْريُّ النُّوبيُّ . وناب الشَّيْءُ عنْهُ أَي : عن الشَّيْءِ نَوْباً ومَنَاباً وفي الصِّحاح اقتصر على الأَخير : قَامَ مَقَامَهُ . وفي المِصْباح : نابَ الوَكِيلُ عنه في كذا ينُوبُ نِيَابَةً فهو نائبُ وزيدٌ مُنُوبٌ عنه . وجمعُ النّائب نُوَّابٌ ككافِر وكُفّار . قال شيخُنا : والّذي صرَّحَ به الأَقدمُونَ أَنّ نِيابَةً مصدرُ نابَ
لم يَرِدْ في كلام العرب . قال ثعلب في أَمالِيه : نابَ نَوْباً ولا يقال نِيَابَةً ونَقلَه ابْنُ هِشام في تذْكِرته واستَغربَه وهو حَقيقٌ بالاستغراب . قلتُ : وفي لسان العرب وغيرِه : ونَابَ عنِّي في هذا الأَمْر نِيَابَةً : إِذا قامَ مَقامَكَ . وأَنَبْتُهُ أَن عَنْهُ واسْتَنَبْتُهُ . ونابَ زيدٌ إِلى اللهِ تَعَالى : أَقبَلَ وتابَ ورجَعَ إِلى الطّاعَة كأَنَابَ إِليهِ إِنابَةً فهو مُنِيبٌ واقتصر الجوهريُّ على الرُّباعيّ . وقيلَ : نابَ : لَزِمَ الطّاعَةَ وأَنابَ : تابَ ورجعَ وفي حديث الدُّعاءِ " وإِليكَ أُنِيبُ " الإِنابَةُ : الرُّجُوعُ إِلى الله بالتَّوْبة وفي التَّنْزِيل العَزيز " مُنِيبِينَ إِلَيْهِ " أَي : راجعينَ إِلى ما أَمرَ به غيرَ خارَجينَ عن شَيْءٍ من أَمره . وفي الكَشّاف : حقيقةُ أَنَابَ : دخَلَ في نَوْبَةِ الخَيْلِ ومثلُهُ في بحرِ أَبِي حَيّان . وقال غَيْره : أَنابَ : رجَعَ مَرَّةً بعدَ أُخْرَى ومنه النَّوْبَةُ لِتَكْرَارِهَا . ونَاوَبَهُ مُنَاوَبَةً : عَاقَبَه معاقَبَةً : والمَنَابُ : الطَّرِيقُ إِلى المَاءَ ؛ لأَنَّ النّاسَ يَنتابون الماءَ عليها . وفي الأَساس : " إِليه مَنابِ " : أَي مَرْجِعي . والمُنِيبُ بالضَّمّ : المَطَرُ الجَوْدُ والحَسَنُ من الرَّبِيعِ . والّذي نُقلَ عن النَّضْرِ بْنِ شُمَيْلٍ ما نصُّه : يُقَالُ للمَطَرِ الجَوْدِ : مُنِيبٌ ؛ وأَصابَنَا رَبِيعٌ صِدْقٌ : مُنِيبٌ حَسَنٌ وهو دُون الجَوْدِ . ونِعْمَ المَطَرُ هذا إِنْ كان له تابِعَةٌ أَي : مَطْرةٌ تَتبَعُهُ . ففي كلام المصنِّف محلُّ تَأَمُّل . مُنِيبٌ : اسمٌ وماءٌ لِضَبَّةَ بنَجْدٍ في شرقيّ الحَزيز لِغَنِيٍّ كذا في المعجم ومختصره وأَنشد أَبو سَهْم الهُذَليّ : يَرِدْ في كلام العرب . قال ثعلب في أَمالِيه : نابَ نَوْباً ولا يقال نِيَابَةً ونَقلَه ابْنُ هِشام في تذْكِرته واستَغربَه وهو حَقيقٌ بالاستغراب . قلتُ : وفي لسان العرب وغيرِه : ونَابَ عنِّي في هذا الأَمْر نِيَابَةً : إِذا قامَ مَقامَكَ . وأَنَبْتُهُ أَن عَنْهُ واسْتَنَبْتُهُ . ونابَ زيدٌ إِلى اللهِ تَعَالى : أَقبَلَ وتابَ ورجَعَ إِلى الطّاعَة كأَنَابَ إِليهِ إِنابَةً فهو مُنِيبٌ واقتصر الجوهريُّ على الرُّباعيّ . وقيلَ : نابَ : لَزِمَ الطّاعَةَ وأَنابَ : تابَ ورجعَ وفي حديث الدُّعاءِ " وإِليكَ أُنِيبُ " الإِنابَةُ : الرُّجُوعُ إِلى الله بالتَّوْبة وفي التَّنْزِيل العَزيز " مُنِيبِينَ إِلَيْهِ " أَي : راجعينَ إِلى ما أَمرَ به غيرَ خارَجينَ عن شَيْءٍ من أَمره . وفي الكَشّاف : حقيقةُ أَنَابَ : دخَلَ في نَوْبَةِ الخَيْلِ ومثلُهُ في بحرِ أَبِي حَيّان . وقال غَيْره : أَنابَ : رجَعَ مَرَّةً بعدَ أُخْرَى ومنه النَّوْبَةُ لِتَكْرَارِهَا . ونَاوَبَهُ مُنَاوَبَةً : عَاقَبَه معاقَبَةً : والمَنَابُ : الطَّرِيقُ إِلى المَاءَ ؛ لأَنَّ النّاسَ يَنتابون الماءَ عليها . وفي الأَساس : " إِليه مَنابِ " : أَي مَرْجِعي . والمُنِيبُ بالضَّمّ : المَطَرُ الجَوْدُ والحَسَنُ من الرَّبِيعِ . والّذي نُقلَ عن النَّضْرِ بْنِ شُمَيْلٍ ما نصُّه : يُقَالُ للمَطَرِ الجَوْدِ : مُنِيبٌ ؛ وأَصابَنَا رَبِيعٌ صِدْقٌ : مُنِيبٌ حَسَنٌ وهو دُون الجَوْدِ . ونِعْمَ المَطَرُ هذا إِنْ كان له تابِعَةٌ أَي : مَطْرةٌ تَتبَعُهُ . ففي كلام المصنِّف محلُّ تَأَمُّل . مُنِيبٌ : اسمٌ وماءٌ لِضَبَّةَ بنَجْدٍ في شرقيّ الحَزيز لِغَنِيٍّ كذا في المعجم ومختصره وأَنشد أَبو سَهْم الهُذَليّ :
" كَوِرْدِ قَطاً إِلى نَمَلَى مُنيبِ
وَتناوَبُوا على الماءِ هكذا في النُّسَخ بإِثباتِ : على وتخصيصه بالماءِ وفي الصِّحاحِ : وهم يتناوبُون النَّوْبَةَ فيما بينَهُم في الماءِ وغيره . وعبارَة اللّسَان : تَنَاَوَبَ القَوْمُ الماءَ : تَقَاسَمُوهُ عَلَى المَقْلَةِ وهي حَصَاة القَسْم . وفي التَّهْذِيب : وتَنَاوَبْنَا الخَطْبَ والأَمْرَ نتَناوَبُهُ : إِذا قُمْنَا به نَوْبَةً بعدَ نَوْبَةٍ . وعن ابْنِ شُمَيْل : يُقالُ للقَوْم في السَّفَر : يَتناوَبُون ويَتنَازَلُون ويَتَطاعمون أَي : يأْكُلُونَ عندَ هذا نُزْلَةً وعندَ هذا نُزْلَةً . وكذلك النَّوْبَةُ والتَّنَاوُبُ على كُلّ واحِدٍ منهم نَوْبَةٌ يَنُوبُهَا : أَي طعامُ يَوْم . وَبَيْتُ نُوبَى كطُوبَى : د من فَلَسطِينَ نقله الصّاغانيُّ . وخَيْرٌ نائبٌ : كَثِيرٌ عَوّادٌ . من الأَساس . ونَابَ : لَزِمَ الطّاعَةَ . وأَنَاب : تابَ ورَجَعَ وقد تقدَّمَ . ونُبْتُه نَوْباً وانْتَبْتُهُ : أَتيتُهُ على نَوْبٍ . انْتابَهُم انْتِياباً : إِذا قَصدَهم وأَتَاهُم مَرَّةً بعدَ أُخْرَى وهو افتعالٌ من النَّوْبَةِ ؛ ومنه قولُ أَبي سَهْمٍ أُسامَةَ الهُذَليِّ :
أَقَبَّ طَرِيدٍ بِنُزْهِ الفَلاَ ... ةِ لا يَرِدُ الماءَ إِلاّ انْتِيَابَا وفي الصِّحاح : ويُرْوَى : ائْتِيابا وهو افتعالٌ من : آبَ يَؤُوبُ : إِذا أَتى ليلاً . قال ابْنُ بَرِّيّ : هو يَصُ حِمارَ وَحْش . والأَقَبُّ : الضّامِرُ البطْنِ ونُزْهُ الفَلاَةِ : ما تباعَدَ منها عنِ الماءِ والأَرياف . وسَمَّوْا نائباً ومُنْتاباً بالضَّمّ وهو المنعاد المُراوِح . وفي الرّوْض : المُنْتَابُ : الزّائرُ . ومما يُسْتَدْرَكُ عليه : لفظُ النّوائِب جمعُ نائِبةٍ وهي ما يَنوبُ الإِنسانَ أَي : يَنْزِلُ بِه من المُهِمّات والحوادث : ونابَتْهُمْ نَوَائِبُ الدَّهْر . وفي حديث خَيْبَرَ : " قَسَمها يِصْفَيْنِ : نِصْفاً لنَوائِبه وحاجاتِه ونِصْفاً بينَ المُسلمينَ " . وفي الصَّحِيحَيْنِ : " وتَعِينُ على نَوَائِبِ الحَقِّ " . والنّائبةُ : النّازِلة وهي النَّوائب والنَّوَبُ : الأَخِيرَةُ نادرة . قال ابْنُ جِنِّي : مَجيءُ فَعْلَه على فُعَلٍ يَرِيكَ كأَنّهَا إِنّما جاءَت عندَهم من فُعْلَة فكأَنَّ نَوْبَةً نُوبَةٌ لأَنَّ الواوَ ممّا سبيلُه أَن يأْتِيَ تابِعاً للضَّمَّة . قال : وهذا يؤكِّدُ عندَكَ ضَعْفَ حُروفِ اللِّين الثّلاثَة . وكذلك القَوْلُ في دَوْلة وجَوْبَةٍ وكلّ منها مذكورٌ في موضعه . كذا في اللسان . وفي الصِّحاح : النُّوبةُ بالضَّمّ : الاسمُ من قولك : نَابَهُ أَمْرٌ وانْتَابَهُ أَي : أَصابَهُ . ويُقَالُ المَنَايا تَتَناوَبُنَا : أَي تَأْتِي كُلاًّ مَنَّا لِنَوْبَتِهِ . وقال بعضُ أَهلِ الغَرِيب : النَّوائِب : الحَوَادِثُ خَيراً كانتْ أَو شرًّا . وقال لبِيدُ :
نوَائِبُ من خَيْرٍ وشَرٍّ كِلاُهما ... فلا الخَيرُ ممدُودٌ ولا الشَّرُّ لازِبُ وخَصَّصها في المِصْبَاح بالشرّ ؛ وهو المُنَاسبُ للقَلَق الحادثِ عنها . وأَقرَّهُ في العِناية . وعن ابْنِ الأَعْرَابيّ : النَّوْبُ : أَن يَطْرُدَ الإِبِل باكِراً إِلى الماءِ فيُمْسِيَ على الماءِ ينتابُهُ . وفي الصِّحاح : الحُمَّى النّائِبةُ : الّتي تَأْتِي كُلَّ يومٍ : وفي الحديث : " احْتاطُوا لأَهْلِ الأَمْوَالِ في النّائِبة والواطِئَة " أَي : الأَضياف الّذين ينوبونهم . وفي الأَساس : وأَتانِي فلانٌ فما أَنَبْتُ له . أَي : لم أَحْفِلْ به . ومما يُسْتَدْركُ عليه : النَّوابَةَ من قُرَى مِخْلافِ سِنْحانَ باليَمن . ومُنْتَابٌ : حِصنٌ باليَمَن من حُصُون صَنْعاءَ . وأَبو الغَنَائم محمَّدُ بْن عليِّ بْنِ الحَسَن بْنِ يَحْيَى بْنِ محمّد بن عمْرو بْن محمّد بن عُثْمَانَ بن محمّد بن المُنْتَاب الدَّقّاق أَخو أَبي محمّد وأَبي تَمّامٍ وهو أَصغَرُهم من ساكني نهْرِ القَلاّئِين سمعَ الكَثيرَ وحَدَّثَ تُوُفِّيَ سنة 483 ببغداد . كذا في ذيل البنداريّ

##### Türkçe

**نوب**
**نَابَ - يَنُوبُ - أَنَابَ - يُنِيْبُ - مُنِيْب - مُنِيْبِيْن**
**نَابَ - يَنُوْبُ** + bir varlık veya şey + bir varlığa veya mekâna: ona defa defa, her ondan uzaklaştığında, geri döner: bir varlıkta veya mekânda rahatlığı yahut sükûneti yahut hayrı yahut faydayı bulur; böylece ona sığınmaya ve ona defa defa dönmeye alışır; ne zaman kendi içinde buna ihtiyaç bulsa.
**أَنَابَ - يُنِيْبُ** + bir varlık + bir varlığa veya mekâna: **" أفْعَلَ "** vezninde, **" نَابَ - يَنُوبُ "**dan: onu yahut kendisini ona **" تََنُوبُ"** kıldı: bir varlığın kendisini bir varlığa veya mekâna **تَنُوبُ** kılması: kendisini, fayda veya hayır arzusuyla, varlığa veya mekâna defa defa döner kıldı.
**مُنِيْْب**: **" أَنَابَ - يُنِيْبُ "**den ism-i fâil: hayrı onun yanında istemek üzere, bir varlığa veya mekâna, defa defa, kendi kendine dönen ve geri gelen.
**مُنِيْبِيْن**: **" مُنِيْْب "**in çoğulu.
Allah’a **مُِنيْْبِيْن**: kendi kendilerine daima ve defa defa Allah’a dönerler: ne zaman O’ndan uzaklaşsalar O’na dönerler.
Not: Kur’ânî anlam, yaygın anlamla düzgün uyuşmaz: **النائب** bir varlık adına nöbet tutan, yani onun yerini tutan kimsedir; **المنيب** ise onu **نائباً** kılan ve onu onun adına vekil yapan kimsedir; fakat **النوبة** anlamına yaklaşır: hastalığın tekrar eden hücumu; yahut nöbetçilerin üzerinde nöbetleşe durduğu sıra.
Ve lafız, “düz bir güzergâh üzerinde tekrar eden ve yinelenen hareket” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**نَابَ - يَنُوْبُ**، **كَرَّ - يَكُرُّ**، **حَارَ - يَحَارُ**، **دَالَ - يَدُوْلُ**، **تَارَ - يَتُوْرُ**، **رَكَسَ - يَرْكُسُ**
**أناب - يُنيب - مُنيب**
 	﴿Dedi ki: “Andolsun, koyununu kendi koyunlarına katmasını istemekle sana zulmetti. Ve ortakların çoğu, birbirlerine mutlaka azgınlık eder; ancak iman edip salih ameller işleyenler müstesna; onlar da pek azdır.” Ve Dâvûd, ancak kendisini denediğimizi zannetti; Rabbinden bağışlanma diledi, rükû ederek yere kapandı ve **أناب** (24)﴾ **ص** ﴿Andolsun Süleyman’ı da denedik; kürsüsünün üzerine bir ceset bıraktık; sonra **أناب** (34)﴾ **ص**
 	﴿Hakkında ihtilafa düştüğünüz herhangi bir şeyin hükmü Allah’a aittir; işte bu Allah, Rabbimdir; O’na tevekkül ettim ve O’na **أنيب** (10)﴾ **الشورى** ﴿Dedi ki: “Ey kavmim, gördünüz mü; eğer Rabbimden bir beyyine üzere isem ve O bana katından güzel bir rızık vermişse… Sizi nehyettiğim şeye sizi muhalefet etmek istemiyorum; gücüm yettiğince ancak ıslah istiyorum; muvaffakiyetim ancak Allah iledir; O’na tevekkül ettim ve O’na **أنيب** (88)﴾ **هود**
 	﴿İbrahim’de ve onunla beraber olanlarda sizin için güzel bir örnek vardı; kavimlerine dediler ki: “Biz sizden ve Allah’tan başka taptıklarınızdan uzağız; sizi inkâr ettik; aramızda ve aranızda, yalnız Allah’a iman edinceye kadar, ebedî düşmanlık ve kin belirdi.” Ancak İbrahim’in babasına sözü müstesna: “Senin için mutlaka istiğfar edeceğim; Allah’tan sana karşı hiçbir şeye malik değilim.” “Rabbimiz, Sana tevekkül ettik; Sana **أنبنا**; dönüş de Sanadır” (4)﴾ **الممتحنة**
 	﴿Ve tâğûtu, ona ibadet etmekten kaçınıp Allah’a **أنابوا** edenler; onlar için müjde vardır; öyleyse kullarımı müjdele (17)﴾ **الزمر** ﴿Ve Rabbinize **وأنيبوا** ve O’na teslim olun; size azap gelmeden önce; sonra yardım olunmazsınız (54)﴾ **الزمر**
 	﴿O, size âyetlerini gösteren ve sizin için gökten rızık indiren kimsedir; ancak **من ينيب** olan hatırlar (13)﴾ **غافر** Ve eğer seni, hakkında bilgin olmayan şeyi Bana ortak koşman için zorlarlarsa, onlara itaat etme; dünyada onlarla iyi geçin; Bana **من أناب** edenin yoluna uy; sonra dönüşünüz Banadır; size yaptıklarınızı haber vereceğim (15) } **لقمان**
 	﴿Size dinden, Nûh’a tavsiye ettiğini, sana vahyettiğimizi, İbrahim’e, Mûsâ’ya ve Îsâ’ya tavsiye ettiğimizi şeriat kıldı: “Dini ayakta tutun ve onda ayrılığa düşmeyin.” Müşriklere, onları çağırdığın şey ağır geldi. Allah, dilediğini Kendisine seçer ve Kendisine **من ينيب** olanı hidayete erdirir (13)﴾ **الشورى** ﴿Ve inkâr edenler derler ki: “Rabbinden ona bir âyet indirilmeli değil miydi?” De ki: “Şüphesiz Allah, dilediğini saptırır ve Kendisine **من أناب** olanı hidayete erdirir” (27)﴾ **الرعد**
**منيب**
 	{﴿Önlerindekine ve arkalarındakine, gökten ve yerden bakmadılar mı? Dilersek onları yerin dibine geçiririz yahut üzerlerine gökten parçalar düşürürüz. Şüphesiz bunda, her **عبد منيب** için bir âyet vardır (9)﴾ **سبأ** ﴿Her **عبد منيب** için bir ibret ve bir hatırlatma (8)﴾ **ق**
 	﴿İnsanlara bir zarar dokunduğunda, Rablerini O’na **منيبين** olarak çağırırlar; sonra onlara katından bir rahmet tattırınca, bir grup hemen Rablerine ortak koşar (33)﴾ **الروم** ﴿İnsana bir zarar dokunduğunda, Rablerini O’na **منيبا** olarak çağırır; sonra O, ona katından bir nimet verince, daha önce O’na çağırdığı şeyi unutur ve Allah’a eşler kılar ki O’nun yolundan saptırsın. De ki: “Küfrünle azıcık faydalan; şüphesiz sen ateş ehlindensin” (8)﴾ **الزمر**
 	﴿O’na **منيبين** olarak; O’ndan sakının; namazı kılın; müşriklerden olmayın (31)﴾ **الروم**
 	﴿Gayb ile Rahmân’dan korkan ve **قلب منيب** ile gelen (33)﴾ **ق**
 	﴿Şüphesiz İbrahim, halîm, âh eden, **منيب** idi (75)﴾ **هود**

**مختار الصحاح**
● **[نوب]** **ن و ب**: **نَابَ** onun yerine **يَنُوب** **مَنَاباً**: onun makamında durdu; ve Allah Teâlâ’ya **أَنَابَ**: yöneldi ve tevbe etti; ve **النَّوْبَةُ** ile **النِّيَابَةُ** aynı anlamdadır; “senin **نوبَتُك** ve **نيابَتُك** geldi” dersin; ve onlar, su ve başkasında **يَتَنَاوَبُونَ النَّوبة** ederler; ve **النَّائِبَةُ** musibettir; **نَوَائِبِ الدَّهر**in bir tanesidir; ve **الحُمَّى النَّائِبةُ** her gün gelen humma olandır.

**الراغب**
**نوب**
- **النوب**: şeyin bir defadan sonra bir defa daha geri dönmesi. Denir ki: **ناب نوبا ونوبة**. Ve arı, yuvalarına dönüşleri sebebiyle **نوبا** diye adlandırıldı. Ve ona bir **نائبة** geldi; yani: sürekli olarak nöbetleşe gelmesi âdet olan bir hâdise. Ve Allah Teâlâ’ya **الإنابة**: tevbe ile ve ameli ihlâs ile O’na dönmektir. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿ve rükû ederek yere kapandı ve **أناب**﴾ **[ص/24]**, ﴿ve Sana **أنبنا**﴾ **[الممتحنة/4]**, ﴿ve Rabbinize **وأنيبوا**﴾ **[الزمر/54]**, ﴿O’na **منيبين**﴾ **[الروم/31]**. Ve falan, falanı **ينتاب** eder; yani: onu bir defadan sonra bir defa daha kasteder.

**ملخص اللسان:**
1.     **نابَ الأَمْرُ نَوْباً ونَوبةً**: indi. Ve onlara, zamanın **نَوائبُ الدَّهْر**i geldi; **النَّوائِبُ**: **نائبةٍ**in çoğuludur; o da, insanı **يَنُوبُ** eden, yani ona inen, önemli işler ve hâdiselerdendir. Ve **النَّائِـبَةُ**: musibet; zamanın **نوائبِ الدَّهْر**inin bir tanesi. Ve **النائبة**: inen hâdise; ve **النُّوبةُ** (ötre ile): “ona bir iş geldi” sözünden isimdir; ve **انْتابه**: yani ona isabet etti. Ve denir ki: **الـمَنايا تَتَناوبُنا**: yani her birimize kendi **نَوْبَتِه**si için gelir.
2.     “Sen sabahladın; senin için **نَوْبةَ** yok”: yani senin için kuvvet yok; aynı şekilde: “Onu, **نَوْبَ**u yok olarak bıraktım”: yani onun için kuvvet yok.
3.     Bol yağmura **مُنِـيبٌ** denir; “Bize, doğru bir bahar, **مُنِـيبٌ** geldi”: güzel; ve o, bol yağmurun altındadır.
4.     Ve falan, benim yerime **نابَ** eder; **يَنُوبُ نَوْباً ومَناباً**: yani benim makamımda durdu; ve bu işte benim yerime **نيابةً** etti: senin makamında durduğunda. Ve **النَّوْب**: **نائبٍ**in cem‘i için isimdir. Ve şey, şeyin yerine **نابَ** eder; **يَنُوبُ**: onun makamında durdu. Ve ben, onu onun yerine **أَنَبْتُه**.
5.     Ve **النَّوْبةُ**: insanlardan bir topluluk.
6.     Yolculukta kavim için denir: **يَتَناوبونَ** ve **يَتَنازَلُونَ** ve **يَتَطاعَمُون**: yani bunun yanında bir konaklamada, bunun yanında bir konaklamada yerler. Ve onların her birinin üzerinde **التَّناوُبُ**: bir **نَوْبةٌ**dur; onu **يَنُوبُها**: yani bir günün yemeğidir. Ve **النَّوْبةِ**nin çoğulu **نُوَبٌ**dur.
7.     Ve **النَّوْبُ**: senden bir gün ve bir gece yürüyüş mesafesi olan şeydir.
8.     **النَّوْبُ**: yakınlık. **يَنُوبُها**: ona ahdeder; ona erişir. Dedi ki: yakınlık ile **النَّوْبُ** birdir. Yakınlık: ona üç günde bir defa gelmektir.
9.     Ve **النَّوْبُ**: develeri sabah erken suya sürmektir; böylece akşamı su üzerinde geçirir; onu **يَنْتابُه**.

10.                        Ve **الـحُمَّى  النائبةُ**: her gün gelen (humma)dır. Ve **نُبْتُه** onu **نَوْباً** (nöbet üzere) yaptım; ve **انْتَبْتُه**: ona bir **نَوْب** üzere geldim. Ve adam kavme **انْتياباً** **انْتابَ** eder; onlara yöneldiği ve onlara defa defa geldiği zaman; ve o, onlara **يَنتابُهم** eder; ve bu, **النَّوبة**’den bir **افْتِعال**dır.
11.                        Ve **النَّوبة**: fırsat ve devirdir; çoğulu **نُوَبٌ**dur; nadirdir. Ve kavim suyu **تَناوَبَ** etti: onu **الـمَقْلةِ** üzerine paylaştılar; o da paylaştırma çakıl taşıdır. Ve onlar, su ve başkasında, aralarında **النَّوبة**’yi **يَتَناوبون** ederler.
12.                        Ve biz, **الخَطْبَ** ve **الأَمرَ**’i **تَناوَبْنا** ettik; onu **نَتَناوَبه** ederiz: onunla, **نَوبةً** sonra **نَوبةً** (nöbet nöbet) kalktığımız (üstlendiğimiz) zaman. **النَّوبةُ** **النُّوَبِ**’in bir tanesidir; dersin ki: “Senin **نَوْبَتُكَ** ve **نِـيابَتُك** geldi.”
13.                        Ve onu **ناوَبه** etti: onu ardınca getirdi (münavebe ile yaptı).
14.                        Ve falan kimse Allah Teâlâ’ya **نابَ** etti; ve O’na **إِنابةً** ile **أَنابَ** etti; o hâlde o **مُنِـيبٌ**dir: yöneldi ve tevbe etti ve itaate döndü; ve denildi ki: **نابَ** itaate yapıştı; ve **أَنابَ**: tevbe etti ve döndü. Ve dua hadîsinde: “Ve Sana **أَنَبْتُ**.” **الإِنابةُ**: tevbe ile Allah’a dönüş(tür). Ve aziz tenzilde: “**مُنِـيبين إِليه**”; yani O’nun emrettiğine dönenler, O’nun emrinden hiçbir şeyden çıkmayanlar. Ve Aziz ve Celil olanın sözü: “**وأَنِـيبُوا إِلى ربكم وأَسْلِمُوا له**”; yani O’na tevbe edin ve dönün.

مقاييس اللغة:
(**نوب**) **النون** ve **الواو** ve **الباء**; tek bir kelimedir; bir yere alışmaya([3]) ve ona dönmeye delâlet eder. **ناب يَنُوبُ**; ve **انتاب ينتاب**. Ve denilir ki **النُّوبَ**: **النَّحل**(dır); dediler ki: otlaması ve kendi yerine **نَوْبِها** etmesi sebebiyle onunla adlandırıldı. Ve denilmiştir ki o, **نائب**’in cem‘idir. Ve Ebû Züeyb’in sözü:
**أرِقْتُ لذِكرِهِ من غير نَوْبٍ *** كما يَهْتاجُ مَوْشِيٌّ قَشِيبُ**([4])

القاموس المحيط:
**النَّوْبُ** işin inmesi(dir), **النَّوْبَةِ** gibi; ve **نائب**’in cem‘i; ve senden bir gün ve bir gece yürüyüş mesafesi olan şey; ve kuvvet; ve yakınlık; ve zamme ile, Sudanlılardan bir nesil; ve **النَّحْلُ**; onun teki **نائبٌ**’dir; ve Yemen’in San‘â’sında bir yer. Ve **النَّوبةُ** fırsat(tır); ve devlet; ve insanlardan bir cemaat; ve **النُّوَبِ**’un bir tanesi; **جاءَتْ نَوْبَتُكَ ونِيابَتُكَ** dersin. Ve zamme ile, Sa‘îd’in güneyinde Sudanlılara ait geniş beldeler; ondan **بِلالٌ الحَبَشِيُّ**(dir). Ve **نُوبةُ** bir sahâbiyye(dir). Ve **عبدُ الصمدِ بنُ أحمدَ النُّوبِيُّ** ve **هِبةُ الله بنُ أحمدَ بنِ نُوبَا النُّوبِيُّ** iki muhaddistir. Ve **نابَ عنه نَوْباً ومَنَاباً**: onun makamını tuttu. Ve **أنَبْتُه عنه**. Ve **ناب إلى الله**: tevbe etti; **كأنابَ** gibi. Ve **ناوَبَهُ**: onu nöbetleşe yaptı. Ve **المَنابُ** suya giden yol(du). Ve **المُنيبُ**: bol yağmur; ve bahardan güzel olan; ve bir isim; ve **ضَبَّةَ**’ya ait bir su. Ve **تَناوَبوا على الماءِ**: taksim çakılı üzerinde onu paylaştılar. Ve **بيت نُوبى**; **طُوبى** gibi; Filistin’den bir yer. Ve **خَيْرٌ نائبٌ**: çok hayır. Ve **نابَ**: itaate yapıştı. Ve **انْتابَهُمْ انْتياباً**: onlara bir defadan sonra bir defa geldi; ve **مُنْتَاباً** adlandırdılar.

تاج العروس:
ن و ب
**النَّوْبَ**: işin inmesi; **النَّوْبَةِ** gibi, **الهاءِ**’nin artırılmasıyla. **نابَ الأَمْرُ نَوْباً ونَوْبَةً**. **النَّوْبُ**: **نائِب**’in cem‘i için bir isim; meselâ: **زائِرٍ** ve **زَوْرٍ** gibi; ve bunu **السُّهَيْليُّ** **الرَّوْض**’da açıkça söylemiştir. Ve denildi: o bir cem‘dir. **النَّوْبُ**: senden bir gün ve bir gece yürüyüş mesafesi olan şey; ve **القَرَبُ**: bir gece yürüyüş mesafesi olan şey; ve aslı **الوِرْد**’dedir. **لَبِيدٌ** dedi:
**إِحْدَى بَني جَعْفَرٍ كَلفْتُ بها ... لَمْ تُمْسِ مِنّي نَوْباً ولاَ قرَبَا**
Ve denildi: üç gün üzerinde olan şey. Ve denildi: iki fersah yahut üç üzerinde olan şey. **النَّوْبُ**: kuvvet; denilir: **أَصبحْتَ لانَوْبَةَ لك** yani: senin için kuvvet yok; ve yine: **ترَكْتُهُ لا نَوْبَ له** yani: onun için kuvvet yok. **النَّوْبُ**: yakınlık; uzaklığın zıddı; onu **الجوهريّ** **ابن السِّكِّيت**’ten nakletti; ve Ebû Züeyb’den inşâd etti:
**أَرِقْتُ لِذكْرِهِ من غَيْرِ نَوْبٍ ... كما يهْتَاجُ مَوْشِيٌّ قَشِيبُ**
**المَوْشِيّ** ile murad etti: delikli kamıştan **الزَّمّارَةَ**. Ve **ابْن الأَعْرَابيِّ**’den: **النَّوْبُ**: yakınlık; **يَنُوبُها**: ona ahdeder, ona erişir. Dedi: ve **القَربُ** ile **النَّوْبُ** birdir. Ebû Amr dedi: **القَرَبُ** onun yanına üç günde bir defa gelmektir. **النُّوبُ** ve **النُّوبَةُ** zamme ile: Sudanlılardan bir nesil; teki **نَوبِيٌّ**’dir. **النُّوبُ**: **النَّحْلُ** yani: bal sinekleri. **الأَصمعيُّ** dedi: o, bilinen bir vakit için insanlara gelen **النُّوبَةِ**’dendir; Ebû Züeyb dedi:
**إِذَا لَسَعَتْهُ الدَّبْرُ لم يَرْجُ لَسْعَها ... وخالَفَها في بَيْتٍ نُوبٍ عَوامِلِ**
Ve Ebû Ubeyd dedi – **الصِّحاح**’ın nüshalarında: Ebû Ubeyde –: siyahlığa vurduğu için **نُوباً** diye adlandırıldı; artık onu, siyahlığa vurduğu için **النُّوبَةِ**’ye benzetilmiş kılan kimse için onun tekili yoktur. Ve onu bununla adlandıran kimse için, otlar sonra döner; böylece onun teki **نائِبٌ** olur; **غائظ** ve **غُوطٍ** ve **فارِهٍ** ve **فُرْهِ** gibi; bunu insanların **نَوْبَةِ**’sine ve vakit için bir defadan sonra bir defa dönüşe benzetti. Ve **ابْنُ منظور** dedi: **النُّوبُ**: **النَّحْل**’den **نائِبٍ**’in cem‘idir; çünkü o, kovanına döner. Ve denildi: **الدَّبْرُ** siyahlığı sebebiyle **نُوباً** diye adlandırılır; **النُّوبَة**’ye benzetildi; onlar Sudanlılardan bir cinstir. **نُوبُ**: Yemen’in San‘â’sında bir yer; **المُعْجَم**’da böyle: **مِخْلافِ صُدَاءَ** köylerinden. Ve **النَّوْبَةُ** fetha ile: fırsat ve devlet; ve cem‘i: **نُوَبٌ**; nadirdir. **النَّوْبَةُ**: insanlardan cemaat. **الصِّحاح**’ta: **النَّوْبَةُ** zamme sonra fetha ile **النُّوَبِ**’un bir tanesidir; **جَاءَتْ نَوْبَتُكَ ونِيَابَتُكَ** dersin; sonuncuda **النّون** kesra iledir. Ve onlar, su ve başkasında kendi aralarında **النَّوْبَةَ**’yi nöbetleşe yaparlar. Bitti. Burada **النَّوْبة** ve **النِّيَابَة** ile murad: suya ve başkasına, birinciden sonra bir defa varış(tır); şeyhimizin onu **الدَّوْلَة** ve tedavül edilen defa ile tefsir ettiği gibi değil. **النُّوبَةُ** **الذَّهَبيُّ**’nin dediği üzere zamme ile: Sa‘îd’in güneyinde Sudanlılara ait geniş beldeler. Ve **الجَوْهَرِيّ**’den geçti: **النُّوبَ** ve **النَّوبَةَ** Sudanlılardan bir nesildir; ve musannif burada ikisini ayırdı; **النُّوبَ**’u bir nesil, **النُّوبَةَ**’yi Sudanlılara bir belde kıldı; teemmülle ortaya çıkan gizli bir sır için. Ve şeyhimiz bundan gafil olunca onu kusura nisbet etti; Allah halîm, gafûrdur. Ve **المُعْجَم**’da: Peygamber صلى الله عليه وسلَّم onları şu sözüyle övmüştür: "**من لَمْ يَكُنْ له أَخٌ فَلْيَتَّخِذْ له أَخاً من النُّوبَةِ**" ve dedi: "**خَيْرُ سَبْيِكُمُ النُّوبَةُ**"; ve onlar **نَصَارَى يَعاقِبَةٌ**’dir; hayızda kadınlara yaklaşmazlar; cünüplükten yıkanırlar; ve sünnet olurlar. Ve **النُّوبة** şehrinin adı: **دُنْقُلَةُ**; o, Nil kıyısında kralın menzilidir; ve onların beldesi Yemen’e en çok benzeyen şeydir. Ondan, denildiğine göre, efendimiz **بِلالُ بْنُ رَبَاحٍ الحَبَشِيُّ القُرَشِيّ التَّيْمِيُّ** Ebû Abdullah; ve denilir: Ebû Abdirrahman; ve denilir: Ebû Abdilkerîm; ve denilir: Ebû Amr; müezzin; Ebû Bekr’in mevlası; Allah ikisinden razı olsun. Ve annesi **حَمَامةُ**: Benî Cumah’tan bazısının mevlası idi; İslâmı ve hicreti eski; bütün meşhedleri gördü. Ve çok esmer, zayıf, uzun, kıllı idi. **ابْنُ إِسحاقَ** dedi: onun nesli yoktur. Ve **البُخَارِيُّ** dedi: o, Hâlid ve Afra’nın kardeşidir; Amvâs taununda on yedinci yahut on sekizinci yılda öldü. Ve Ebû Zur‘a dedi: kabri Dımaşk’tadır. Ve denilir: Dârayyâ’da. Ve denildi: o Haleb’de öldü. Ve denildi: Haleb’de ölen, onun kardeşi Hâlid’dir. Ve **نُوبَةُ** lamsız: bir sahâbiyye(dir): "**خرجَ رسولُ اللهِ صلى الله عليه وسلَّمَ في مَرَضِه بينَ بَرِيرَةَ ونُوبَةَ**". Hâfız Takıyyüddîn dedi: ve onun isnadı açıktır. Ebû Nasr **عبدُ الصَّمدِ بْنُ أَحمد بنِ محمّدِ بنِ النُّوبِيِّ**; **ابْن كُلَيْبٍ**’den; 625 yılında, orta yaşlı iken öldü; ve **هِبَةُ الله بْنُ أَحمدَ** ve bir nüshada: **محمّد بْنِ نُوبَا النُّوبِيُّ**: iki muhaddistir. Ve onlardan: Ebû Recâ **يَزيدُ بْنُ أَبي حَبِيبٍ المِصريُّ**; **الحارث بْن جزْءٍ الزّبِيدِيّ**’den ve **أَبِي الخَيْرالنَّوبِيّ**’den; ve ondan **اللَّيْثُ** ve **حَيْوةُ بْنُ شُريْح** rivayet etti. Ve dedi: **الرّشاطيّ**: Ebû Habîb’in adı **سُوَيْدٌ**’dir; ve o, **شَرِيكِ بْنِ الطُّفَيْل العَامِريّ**’nin mevlasıdır; **دُنْقُلَةَ** esirlerinden bir **نُوبِيٌّ**’dir. Ve **ابْنُ الأَثير** dedi: ve onlardan Ebû Mamtûr **سَلاّمٌ النُّوبِيُّ**; ve denilir: Ebû Selâm Mamtûr; ve Ebû’l-Feyd **ذو النُّونِ المِصْريُّ النُّوبيُّ**. Ve **ناب الشَّيْءُ عنْهُ** yani: şeyden; **نَوْباً ومَنَاباً**; ve **الصِّحاح**’ta sonuncu ile yetindi: onun makamını tuttu. Ve **المِصْباح**’ta: **نابَ الوَكِيلُ عنه في كذا ينُوبُ نِيَابَةً**; o halde o **نائبُ**’tir; ve Zeyd, onun adına **مُنُوبٌ عنه**(dur). Ve **النّائب**’in cem‘i **نُوَّابٌ**’dır; **كافِر** ve **كُفّار** gibi. Şeyhimiz dedi: ve öncekilerin açıkça söylediği: **نِيابَةً** **نابَ**’ın masdarıdır.

Arapların كلامında vârid olmamıştır. Sa‘leb, **أماليه**’sinde dedi: **نابَ** **نَوْباً**; **نِيَابَةً** denilmez. Bunu İbn Hişâm **تذْكِرته**’sinde nakletti ve onu garipsedi; o ise garipsenmeye lâyıktır. Dedim: **لسان العرب**’da ve başkasında: “Bu işte benden **نَابَ** **نِيَابَةً**”: senin makamında durduğu zaman. Ve onu, onun adına vekil kıldım: **أَنَبْتُهُ أَن عَنْهُ**; ve onu vekil istedim: **اسْتَنَبْتُهُ**. Ve Zeyd, Allah Teâlâ’ya **نابَ**: yöneldi, tevbe etti ve itaate döndü; sanki ona **أَنَابَ** **إِنابَةً**; o hâlde o **مُنِيبٌ**’dir. Cevherî dörtlü fiille yetindi. Ve denildi: **نابَ**: itaate yapıştı; **أَنابَ**: tevbe etti ve döndü. Ve duâ hadîsinde: “Ve sana **أُنِيبُ**.” **الإِنابَةُ**: tevbe ile Allah’a dönüş. Ve azîz tenzîlde: “**مُنِيبِينَ إِلَيْهِ**” yani: emrettiği şeye dönenler; emrinden hiçbir şeyden çıkmayanlar. Ve **الكَشّاف**’ta: **أَنَابَ**’ın hakikati: atların nöbetine girdi; bunun benzeri Ebû Hayyân’ın **بحر**’ında. Başkası dedi: **أَنابَ**: bir kereden sonra bir kere döndü; ondan **النَّوْبَةُ** onun tekrarı içindir. Ve onu **نَاوَبَهُ** **مُنَاوَبَةً**: onu **عَاقَبَهُ** **معاقَبَةً** (cezalandırdı). Ve **المَنَابُ**: suya giden yol; çünkü insanlar suya onun üzerinden nöbetleşe gelirler: **يَنتابون**. Ve **الأَساس**’ta: “**إِليه مَنابِ**”: yani dönüş yerim. Ve **المُنِيبُ** (damme ile): bol yağmur ve bahardan güzel olan. Ve Nadr b. Şümeyl’den nakledilenin lafzı şudur: Bol yağmura **مُنِيبٌ** denilir; ve bize doğru bir bahar isabet etti: güzel bir **مُنِيبٌ**; o, bolun altındadır. Ve bu yağmur ne güzeldir; eğer onun bir tâbi‘ası varsa; yani: onu takip eden bir yağmur damlası. O hâlde musannifin كلامında teemmül yeri vardır. **مُنِيبٌ**: bir isimdir ve Necd’de Dabbe’ye ait bir sudur; Ganî’ye ait **الحَزيز**’in doğusunda; böylece **المعجم**’de ve muhtasarında. Ebû Sehm el-Hüzelî inşâd etti:

" **كَوِرْدِ قَطاً إِلى نَمَلَى مُنيبِ**
وَتناوَبُوا على الماءِ "

Nüshalarda “**على**”nın isbâtıyla ve onu su ile tahsîs ederek böyledir. **الصِّحاح**’ta: “Onlar, aralarında suda ve başkasında **النَّوْبَةَ**’yi **يتناوبُون**.” **اللّسَان**’ın ibaresi: Kavim suyu **تَنَاَوَبَ** etti: onu **المَقْلَةِ** üzerine taksim ettiler; o, taksim çakıl taşıdır. **التَّهْذِيب**’de: Ve biz, işi ve emri **تَنَاوَبْنَا** ederiz, onu **نتَناوَبُهُ**: onunla bir nöbetten sonra bir nöbet olarak kalktığımız zaman. İbn Şümeyl’den: Seferde kavim için denilir: **يَتناوَبُون** ve **يَتنَازَلُون** ve **يَتَطاعمون**; yani: bunun yanında bir konaklama yerinde yerler ve bunun yanında bir konaklama yerinde. Ve كذلك **النَّوْبَةُ** ve **التَّنَاوُبُ**: onların her birinin üzerinde bir **نَوْبَةٌ** vardır, onu **يَنُوبُهَا**; yani bir günün yemeği. Ve **بَيْتُ نُوبَى** (Tûbâ gibi): Filistin’den bir köydür; Sâgânî onu nakletti. Ve “**خَيْرٌ نائبٌ**”: çokça geri dönen (çokça tekrar eden). **الأَساس**’tandır. Ve **نَابَ**: itaate yapıştı. Ve **أَنَاب**: tevbe etti ve döndü; geçmişti. Ve onu **نُبْتُه** **نَوْباً** ve onu **انْتَبْتُهُ**: onu nöbet üzere geldim. Onlara **انْتابَهُم** **انْتِياباً**: onları kastettiği ve onlara bir kereden sonra bir kere geldiği zaman; o, **النَّوْبَةِ**’den ifti‘âldir. Ondan Ebû Sehm Üsâme el-Hüzelî’nin sözü:

أَقَبَّ طَرِيدٍ بِنُزْهِ الفَلاَ ... ةِ لا يَرِدُ الماءَ إِلاّ انْتِيَابَا

**الصِّحاح**’ta: “**ائْتِيابا**” diye rivayet olunur; o, **آبَ يَؤُوبُ**’dan ifti‘âldir: gece geldiği zaman. İbn Berrî dedi: O, vahşî eşeği vasfeder. Ve **الأَقَبُّ**: karnı içeri çekik olan. Ve **نُزْهُ الفَلاَةِ**: ondan su ve kırsallardan uzaklaşan şey. Ve **نائباً** ve **مُنْتاباً** (damme ile) isimlendirdiler; o, gidip gelen, dolaşan (المنعاد المُراوِح)dir. **الرّوْض**’da: **المُنْتَابُ**: ziyaretçi. Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **النّوائِب** lafzı; **نائِبةٍ**’nin cem‘idir; o, insana **يَنوبُ** eden şeydir; yani: mühim işlerden ve hâdiselerden ona inen şey. “Zamanın **نَوَائِبُ**’i onlara **نابَتْهُمْ**.” Hayber hadîsinde: “Onu iki yarım olarak taksim etti: **نِصْفاً** onun **لنَوائِبه** ve حاجاتِه için; ve **نِصْفاً** Müslümanlar arasında.” **الصَّحِيحَيْنِ**’de: “Ve hakkın **نَوَائِبِ**’ine yardım edersin.” Ve **النّائبةُ**: nâzile; o, **النَّوائب**’dir. Ve **النَّوَبُ**: sonuncu; nâdirdir. İbn Cinnî dedi: **فَعْلَه**’nin **فُعَلٍ** üzere gelişi sana gösterir ki, sanki o, onların yanında ancak **فُعْلَة**’den gelmiştir; sanki **نَوْبَةً** “**نُوبَةٌ**”dur; çünkü vâv, yolu dammeye tâbi olarak gelmektir. Dedi: Bu, senin yanında üç yumuşak harfin zayıflığını pekiştirir. Ve söz de böyledir: **دَوْلة** ve **جَوْبَةٍ** hakkında; her biri kendi yerinde zikredilmiştir. **اللسان**’da böyledir. **الصِّحاح**’ta: **النُّوبةُ** (damme ile): “Ona bir iş **نَابَهُ** ve onu **انْتَابَهُ**” sözünden isimdir; yani: ona isabet etti. Ve denilir: **المَنَايا تَتَناوَبُنَا**; yani: her birimize kendi **لِنَوْبَتِهِ** için gelir. Garîb ehlinin bazısı dedi: **النَّوائِب**: hâdiselerdir; hayır da olsa şer de olsa. Lebîd dedi:

نوَائِبُ من خَيْرٍ وشَرٍّ كِلاُهما ... فلا الخَيرُ ممدُودٌ ولا الشَّرُّ لازِبُ

Ve onu **المِصْبَاح**’ta şer ile tahsîs etti; o, ondan hâsıl olan kaygıya münasiptir. Ve onu **العِناية**’da onayladı. İbnü’l-A‘râbî’den: **النَّوْبُ**: develeri sabah erken suya sürmesi; sonra akşam su üzerinde olması; onu **ينتابُهُ**. **الصِّحاح**’ta: **الحُمَّى النّائِبةُ**: her gün gelen. Hadîste: “Mallar ehli için **النّائِبة** ve **الواطِئَة** hususunda ihtiyatlı olun”; yani: onlara uğrayan misafirler. **الأَساس**’ta: “Falan bana geldi de onun için **أَنَبْتُ** etmedim”; yani: ona aldırış etmedim. Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **النَّوابَةَ**; Yemen’de **مِخْلافِ سِنْحانَ** köylerindendir. Ve **مُنْتَابٌ**: Yemen’de San‘â kalelerinden bir kaledir. Ve Ebû’l-Ganâim Muhammed b. Ali b. el-Hasen b. Yahyâ b. Muhammed b. Amr b. Muhammed b. عثمان b. Muhammed b. **المُنْتَاب** ed-Dekkâk; Ebû Muhammed ve Ebû Temmâm’ın kardeşi; onların en küçüğüdür; Nehrü’l-Kallâ’în sakinlerindendir; çok işitti ve rivayet etti; 483 yılında Bağdat’ta vefat etti. **ذيل البنداريّ**’de böyledir.
