# نوح — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%AD/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%88%D8%AD/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%AD.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نوح

التناوح: التقابل، ومنه تناوح الجبلين، وتناوح الرياح. وهذا مجاز، وسيأتي. ومن المجاز أيضا: ناحت المرأة زوجها، إشارة إلى تعديته بنفسه، وهو مرجوح، وناحت عليه، وهو الراجح، تنوح نوحا بالفتح ونواحا، بالضملمكان الصوت، ونياحا ونياحة، بكسرهما، ومناحا، بالفتح مصدر ميمي، ومناحة. زاده ابن منظور، والاسم النياحة، بالكسر. ونساء نوح وأنواح، كصحب وأصحاب، ونوح، بضم فتشديد، ونوائح، وهما أقيس الجموع، ونائحات. جمع سلامة. ويقال: نائحة ذات نياحة ونواحة ذات مناحة. وكنا في مناحة فلان. المناحة الاسم ويجمع على المناحات والمناوح. والنوائح اسم يقع على النساء يجتمعن في مناحة، ويجمع على الأنواح. والمناحة والنوح: النساء يجتمعن للحزن. قال أبو ذؤيب:
  فهن عكوف كنوح الكري                      م قد شف أكبادهن الهوي وجعل الزمخشري وغيره النوائح مجازا مأخوذا من التناوح بمعنى التقابل، لأن بعضهن يقابل بعضا إذا نحن. واستناح: ناح فالسين والتاء للتأكيد، كاستجاب. واستناح الذئب: عوى فأدنت له الذئاب، أنشد ابن الأعرابي:
  مقلقة للمستنيح العساس يعني الذئب الذي لا يستقر. واستناح الرجل: بكى، واستبكى غيره. وقول أوس:
  وما أنا ممن يستنيح بشجـوه                      يمد له غربا جزور وجدول معناه: لست أرضى أن أدفع عن حقي وأمنع حتى أحوج إلى أن أشكو فأستعين بغيري. وقد فسر على المعنى الأول، وهو أن يكون يستنيح بمعنى ينوح. ونوح الحمامة: ما تبديه من سجعها على شكل النوح، والفعل كالفعل، صوب جماعة أنه مجاز والأكثر أنه إطلاق حقيقي، قاله شيخنا. قال أبو ذؤيب:
  فوالله لا ألقى ابن عم كأنه                      نشيبة ما دام الحمام ينوح

  وحمامة نائحة ونواحة. والخطيبان أبو إبراهيم إسحاق ابن محمد النوحي النسفي وإسماعيل ابن محمد بن محمد بن نوح بن زيد بن نعمان النوحي، محدثان، والصواب أنهما منسوبان إلى جدهما نوح. وتنوح الشيء تنوحا، إذا تحرك وهو متدل ونوح، بالضم، اسم نبي أعجمي، ومنهم من قال اسمه عبد الشكور أو عبد الغفار، وأن نوحا لقبه لكثرة نوحه وبكائه على ذنبه، كذا قيل. منصرف، مع العجمة والتعريف، لخفته، أي بسكون وسطه. وكذلك كل اسم على ثلاثة أحرف أوسطه ساكن، مثل لوط، لأن خفته عادلت أحد الثقلين. قال شيخنا: وهذا ما لم ينقل فيصير علما على امرأة، فإنه حينئذ يمنع من الصرف لاجتماع ثلاث علل، كما قيد به جماعة من المحققين. ونوح كبقم: قبيلة في نواحي حجر، بفتح فسكون. والنوائح: ع ومما يستدرك عليه: تناوحت الرياح، إذا اشتد هبوبها. قال لبيد يمدح قومه:
  ويكللون إذا الرياح تناوحت                      خلجا تمد شوارعا أيتامها والرياح إذا تقابلت في المهب تناوحت، لأن بعضها يناوح بعضا ويناسج، فكل ريح استطالت أثرا فهبت عليه ريح طولا فهي نيحته، فإن اعترضته فهي نسيجته. والرياح المتناوحة هي النكب، وذلك أنها لا تهب من جهة واحدة، ولكنها تهب من جهات مختلفة، سميت لمقابلة بعضها بعضا، وذلك في السنة وقلة الأندية، ويبس الهواء وشدة البرد. والنوحة والنيحة: القوة. والنوائح: الرايات المتقابلة في الحروب، والسيوف، وبهما عنى الشاعر:
  لقد صبرت حنيفة صبر قوم                      كرام تحت أظلال النواحي أراد النوائح، قاله الكسائي

### Türkçe

**التناوح**: karşı karşıya gelme; bundan: **تناوح الجبلين** (iki dağın karşı karşıya gelmesi) ve **تناوح الرياح** (rüzgârların karşı karşıya gelmesi). Bu mecazdır; gelecektir. Mecazdan ayrıca: kadın kocasına **ناحت** etti; onu bizzat kendisiyle geçişli kılmasına işaret olarak; bu mercuhtur. Ve ona **ناحت عليه** etti; bu racihtir. **تنوح** eder: **نوحا** (fetha ile) ve **نواحا** (damme ile; sesin mekânı için), ve **نياحا** ve **نياحة** (ikisinde kesre ile), ve **مناحا** (fetha ile; mîmî mastar), ve **مناحة**. Bunu İbn Manzûr artırdı; isim **النياحة**’dır (kesre ile). Ve **نساء نوح** ve **أنواح**; **صحب** ve **أصحاب** gibi. Ve **نوح** (damme ile, sonra şeddeli), ve **نوائح**; ikisi de cemilerin en kıyasîsidir. Ve **نائحات**; salim cemidir. Ve denir: **نائحة** ذات **نياحة** ve **نواحة** ذات **مناحة**. Ve biz falanın **مناحة**sında idik. **المناحة** isimdir; **المناحات** ve **المناوح** üzere cem edilir. Ve **النوائح**; **مناحة**da toplanan kadınlara vâki olan bir isimdir; **الأنواح** üzere cem edilir. Ve **المناحة** ve **النوح**: hüzün için toplanan kadınlar. Ebû Züeyb dedi:
  فهن عكوف كنوح الكري                      م قد شف أكبادهن الهوي

Zemahşerî ve başkası **النوائح**’i, **التناوح**tan “karşı karşıya gelme” mânâsıyla alınmış bir mecaz kıldı; çünkü onlar **نحن** ettiklerinde bazısı bazısına karşı karşıya gelir. Ve **استناح**: **ناح** etti; **السين** ve **التاء** te’kîd içindir; **استجاب** gibi. Ve **استناح الذئب**: uludu; böylece kurtlar ona yaklaştı. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
  مقلقة للمستنيح العساس

Yani: yerinde durmayan kurt. Ve **استناح الرجل**: ağladı; ve başkasını ağlattı. Ve Evs’in sözü:
  وما أنا ممن يستنيح بشجـوه                      يمد له غربا جزور وجدول

Mânâsı: hakkımdan vazgeçip engellenmeyi, ta ki şikâyet etmeye muhtaç olup başkasıyla yardım istemeye varıncaya dek, razı olmam. Ve birinci mânâ üzerine tefsir edilmiştir; o da **يستنيح**’in **ينوح** mânâsında olmasıdır. Ve **نوح الحمامة**: onun seci‘inden, ağıt şekli üzere ortaya koyduğu şeydir; fiil de fiil gibidir. Bir cemaat bunun mecaz olduğuna hükmetti; ekser ise bunun hakikî bir إطلاق olduğunu (kullanım) söyledi; bunu şeyhimiz söyledi. Ebû Züeyb dedi:
  فوالله لا ألقى ابن عم كأنه                      نشيبة ما دام الحمام ينوح

Ve **حمامة نائحة** ve **نواحة**. Ve iki hatip: Ebû İbrâhîm İshâk b. Muhammed **النوحي** en-Nesefî ve İsmâ‘îl b. Muhammed b. Muhammed b. Nûh b. Zeyd b. Nu‘mân **النوحي**; ikisi de muhaddistir. Doğrusu: ikisi de dedeleri Nûh’a nisbetlidir. Ve **تنوح** الشيء **تنوحا**: sarkık olduğu hâlde hareket ettiğinde. Ve **نوح** (damme ile): acemî bir peygamberin ismidir. Onlardan kimisi dedi ki: ismi **عبد الشكور** yahut **عبد الغفار**’dır; ve **نوحا** onun lakabıdır; günahı üzerine çokça **نوحه** ve ağlaması sebebiyle; böyle denildi. Sarf olunur; acemîlik ve marifelikle beraber; hafifliği sebebiyle; yani ortasının sükûnlu olmasıyla. Ve üç harf üzere olup ortası sâkin olan her isim de böyledir; **لوط** gibi; çünkü onun hafifliği iki ağırlıktan birine denk geldi. Şeyhimiz dedi: Bu, nakledilip bir kadına alem yapılmadıkça böyledir; çünkü o vakit üç illetin toplanmasıyla sarftan men olunur; muhakkiklerden bir cemaat bununla kayıtladı. Ve **نوح** **كبقم**: Hacer civarında bir kabiledir; fetha ile sonra sükûn. Ve **النوائح**: ع. Ve üzerine istidrâk olunanlardan: **تناوحت الرياح**; esişleri şiddetlendiğinde. Lebîd kavmini överken dedi:
  ويكللون إذا الرياح تناوحت                      خلجا تمد شوارعا أيتامها

Ve rüzgârlar esiş yerinde karşı karşıya geldiklerinde **تناوحت** eder; çünkü bazısı bazısına **يناوح** eder ve **يناسج** eder. Her rüzgâr bir eser uzatıp da onun üzerine bir rüzgâr uzunlamasına eserse, o onun **نيحته**sidir; eğer ona enlemesine karşı çıkarsa, o onun **نسيجته**sidir. Ve **الرياح المتناوحة**: **النكب**dir; bu, tek bir yönden esmemesindendir; fakat farklı yönlerden eser; bazısının bazısına karşı karşıya gelmesi sebebiyle isimlendirildi. Bu, senede (kıtlık yılında), ve yağmurların azlığında, ve havanın kuruluğunda, ve soğuğun şiddetinde olur. Ve **النوحة** ve **النيحة**: kuvvet. Ve **النوائح**: savaşlarda karşı karşıya olan sancaklar ve kılıçlar. Şair bununla ikisini kastetti:
  لقد صبرت حنيفة صبر قوم                      كرام تحت أظلال النواحي

**النوائح**’i kastetti; bunu Kisâî söyledi.
