# نوخ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%AE/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%88%D8%AE/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نوخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%AE.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نوخ

تنوخ الجمل الناقة: أبركها للسفاد والضراب، كأناخها ليركبها، فاستناخت: بركت، ونوخها فتنوخت، واستناخ الفحل الناقة وتنوخها: أبركها ثم ضربها. وعن ابن الأعرابي: تنوخ الفحل الناقة فاستناخت وتنوخت. ولا يقال ناخت ولا أناخت، قال شيخنا: وحكى أرباب الأفعال أنخت الجمل: أبركته فأناخ الجمل نفسه، وفيه استعمال أفعل لازما ومتعديا، وهو كثير، وقال ابن الأعرابي: يقال أناخ، رباعيا، ولا يقال ناخ، ثلاثيا. والنوخة: الإقامة. والمناخ، بالضم: مبرك الإبل، وهو الموضع الذي تناخ فيه الإبل. وفي الحديث منى مناخ، منى منزل. وروي بفتح الميم أيضا. قال شيخنا: ويأتي مصدرا كالإناخة، واسم مفعول على حقيقته، واسم زمان، لأن المفعول من المزيد يأتي للوجوه الأربعة على ما عرف في مبادىء الصرف. والمنيخ: الأسد. والنائخة: الأرض البعيدة، أو هي النابخة بالموحدة، وقد سبق. ونوخ الله الأرض طروقة للماء، أي جعلها مما تطيقه، وهو مجاز. وذو مناخ كمنار: لهيعة بن عبد شمس، قيل من الأقيال. وتنوخ قبيلة ذكر في ت-ن-خ، ووهم الجوهري، وقد مر في الفوقية فلينظر هناك. وفي الأساس: ومن المجاز أناخ به البلاء والذل، وهذا مناخ سوء، للمكان غير المرضي.

### Türkçe

**تنوخ الجمل الناقة**: onu çiftleşme ve aşım için çöktürmendir; sanki onu binmek için çöktürmüş gibisin; böylece **فاستناخت**: çöktü; ve onu **ونوخها** (çöktürdü) de, böylece **فتنوخت** (çöktü); ve **استناخ الفحل الناقة وتنوخها**: onu çöktürdü, sonra ona aştı. Ve İbnü’l-A‘râbî’den: **تنوخ الفحل الناقة فاستناخت وتنوخت**. Ve **ناخت** da denmez, **أناخت** da denmez. Şeyhimiz dedi: Fiil erbabının **أنخت الجمل**: onu çöktürdüm diye naklettiklerini; böylece deve kendi kendini **فأناخ الجمل نفسه** (çöktürdü). Ve onda **أفعل** babının lâzım ve müteaddî olarak kullanımı vardır; bu çoktur. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **أناخ** denir, dörtlü olarak; **ناخ** denmez, üçlü olarak. Ve **النوخة**: ikamet etmektir. Ve **المناخ** (zammesiyle): develerin çöktüğü yer; o, develerin içinde çöktüğü yerdir. Ve hadiste: **منى مناخ**; **منى** bir konaktır. Ve mîm’in fethasıyla da rivayet edilmiştir. Şeyhimiz dedi: **الإناخة** gibi mastar olarak da gelir; ve hakikati üzere ism-i mef‘ûl olarak da; ve ism-i zaman olarak da; çünkü ziyadeli (mezîd) fiilden ism-i mef‘ûl, sarfın başlangıçlarında bilindiği üzere dört vecih için gelir. Ve **المنيخ**: aslandır. Ve **النائخة**: uzak arazidir; yahut o, tek noktalı ile **النابخة**’dir; ve daha önce geçti. Ve **ونوخ الله الأرض طروقة للماء**: yani onu, ona güç yetireceği şeylerden kıldı; bu mecazdır. Ve **ذو مناخ** ( **منار** vezninde): **لهيعة بن عبد شمس**’tir; **الأقيال**’den olduğu söylenmiştir. Ve **تنوخ** bir kabiledir; **ت-ن-خ**’ta zikredildi; Cevherî yanıldı; ve daha önce fevkiyye’de geçti; oraya bakılsın. Ve **الأساس**’ta: Mecazdan olarak **أناخ به البلاء والذل**; ve bu, razı olunmayan yer için, kötü bir yer olmak üzere **مناخ سوء**’dur.
