# نور — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%88%D8%B1/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: نور

نور
نَارَ - يَنُوْرُ - نَارٌ - نُوْر - أَنَارَ - يُنِيْرُ - مُنِيْر
نَارَ - يَنُوْرُ + الكائن أو الشيء: يُصدر نوراً: يشع ويطلق نوراً: يخرج منه لهب أو بريق أو شعاع أو ضياء
نَارٌ: اسم فعل " نَارَ - يَنُوْرُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " نَارَ - يَنُوْرُ ": اللهب والبريق والضياء المنبعث من كائن، والذي يؤثر في ما حوله فيبعث فيه الدفء أو الحر أو الضياء
نُوْر: اسم فاعل مبالغة على وزن " فَعُوْل" صفة مشبهة من " نَارَ - يَنُوْرُ ": أصلها " نَوُور ": الذي " يَنُوْرُ " ما حوله بشدة عظيمة: الذي يطلق نوراً عظيماً يؤثر في ما حوله
أَنَارَ - يُنِيْرُ: على وزن " أفعَلَ " من " نَارَ - يَنُوْرُ ": جعله " يَنُوْرُ ": جعله يشع ويطلق لهيباً وبريقاً وضياءً يؤثر في ما حوله
مُنِيْر: اسم فاعل من :" أنَارَ - يُنِيْرُ ": الذي " يُنِيْرُ ": الذي يجعل الشيء يطلق النور فتضيء وتشرق وتظهر وتبين به الأشياء
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " إصدار الأجسام للضياء من ذاتها بدرجاته "، وهي:
ثَقَبَ - يَثْقُبُ، وَهَجَ - يَهِجُ، بَرَقَ - يَبْرُقُ، سَنَا - يَسْنُو، ضَاءَ - يَضُوْءُ، نَارَ - يَنُوْرُ
نار
التحذير من النار
 	﴿فإن لم تفعلوا ولن تفعلوا فاتقوا النار التي وقودها الناس والحجارة أعدت للكافرين (24)﴾ البقرة ﴿واتقوا النار التي أعدت للكافرين(131)﴾ آل عمران
 	﴿فإن لم تفعلوا ولن تفعلوا فاتقوا النار التي وقودها الناس والحجارة أعدت للكافرين (24)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا قوا أنفسكم وأهليكم نارا وقودها الناس والحجارة عليها ملائكة غلاظ شداد لا يعصون الله ما أمرهم ويفعلون ما يؤمرون(6)﴾ التحريم
 	﴿لا يستوي أصحاب النار وأصحاب الجنة أصحاب الجنة هم الفائزون(20)﴾ الحشر
 	﴿فأنذرتكم نارا تلظى (14)﴾ الليل ﴿إن الله يدخل الذين آمنوا وعملوا الصالحات جنات تجري من تحتها الأنهاروالذين كفروا يتمتعون ويأكلون كما تأكل الأنعام والنار مثوى لهم (12)﴾ محمد
الداعين إلى النار
 ﴿وجعلناهم أئمة يدعون إلى النار ويوم القيامة لا ينصرون(41)﴾ القصص ﴿ولا تنكحوا المشركات حتى يؤمن ولأمة مؤمنة خير من مشركة ولو أعجبتكم ولا تنكحوا المشركين حتى يؤمنوا ولعبد مؤمن خير من مشرك ولو أعجبكمأولئك يدعون إلى النار والله يدعو إلى الجنة والمغفرة بإذنه ويبين آياته للناس لعلهم يتذكرون(221)﴾ البقرة ﴿وياقوم ما لي أدعوكم إلى النجاة وتدعونني إلى النار(41)﴾ غافر
الداعين إلى النجاة من النار
 ﴿ومنهم من يقول ربنا آتنا في الدنيا حسنة وفي الآخرة حسنة وقنا عذاب النار(201)﴾ البقرة ﴿الذين يقولون ربنا إننا آمنا فاغفر لنا ذنوبنا وقنا عذاب النار(16)﴾ آل عمران ﴿الذين يذكرون الله قياما وقعودا وعلى جنوبهم ويتفكرون في خلق السماوات والأرض ربنا ما خلقت هذا باطلا سبحانك فقنا عذاب النار(191)﴾ آل عمران
من هم أصحاب النار في الآخرة
1 - الذين كفروا
 ﴿إن الذين كفروا لن تغني عنهم أموالهم ولا أولادهم من الله شيئا وأولئك هم وقود النار(10)﴾ آل عمران
 	﴿إن الذين كفروا لن تغني عنهم أموالهم ولا أولادهم من الله شيئا وأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(116)﴾ آل عمران ﴿لن تغني عنهم أموالهم ولا أولادهم من الله شيئا أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون (17)﴾ المجادلة
لا تحسبن الذين كفروا معجزين في الأرض	﴿لا تحسبن الذين كفروا معجزين في الأرض ومأواهم النار ولبئس المصير(57)﴾ النور ﴿والذين كفروا لهم نار جهنم لا يقضى عليهم فيموتوا ولا يخفف عنهم من عذابها كذلك نجزي كل كفور (36)﴾ فاطر
 	﴿أفمن حق عليه كلمة العذاب أفأنت تنقذ من في النار (19)﴾ الزمر ﴿وكذلك حقت كلمة ربك على الذين كفروا أنهم أصحاب النار (6)﴾ غافر
 	﴿مثل الجنة التي وعد المتقون تجري من تحتها الأنهار أكلها دائم وظلها تلك عقبى الذين اتقوا وعقبى الكافرين النار(35)﴾ الرعد ﴿ذلكم فذوقوه وأن للكافرين عذاب النار (14)﴾ الأنفال
2 - الذين كفروا بالله واليوم الآخر
من لم يؤمن بالله واليوم الآخر﴿وإذ قال إبراهيم رب اجعل هذا بلدا آمنا وارزق أهله من الثمرات من آمن منهم بالله واليوم الآخر قال ومن كفر فأمتعه قليلا ثم أضطره إلى عذاب النار وبئس المصير (126)﴾ البقرة
منكروا هدف الخلق حسب ما قال الله	﴿وما خلقنا السماء والأرض وما بينهما باطلا ذلك ظن الذين كفروا فويل للذين كفروا من النار (27)﴾ ص
منكروا البعث	﴿وإن تعجب فعجب قولهم أئذا كنا ترابا أئنا لفي خلق جديد أولئك الذين كفروا بربهم وأولئك الأغلال في أعناقهم وأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون (5)﴾ الرعد
 	﴿كمثل الشيطان إذ قال للإنسان اكفر فلما كفر قال إني بريء منك إني أخاف الله رب العالمين(16) فكان عاقبتهما أنهما في النار خالدين فيها وذلك جزاء الظالمين(17)﴾ الحشر ﴿من كان يريد الحياة الدنيا وزينتها نوف إليهم أعمالهم فيها وهم فيها لا يبخسون(15) أولئك الذين ليس لهم في الآخرة إلا النار وحبط ما صنعوا فيها وباطل ما كانوا يعملون (16)﴾ هود
3 - الذين كفروا بالله وكذبوا بآياته
المكذبون بآيات الله﴿وإذا تتلى عليهم آياتنا بينات تعرف في وجوه الذين كفروا المنكر يكادون يسطون بالذين يتلون عليهم آياتنا قل أفأنبئكم بشر من ذلكم النار وعدها الله الذين كفروا وبئس المصير (72)﴾ الحج
الذين كفروا وكذبوا بآياتنا	﴿والذين كفروا وكذبوا بآياتنا أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(39)﴾ البقرة ﴿والذين كفروا وكذبوا بآياتنا أولئك أصحاب النار خالدين فيها وبئس المصير(10)﴾ التغابن
كذبوا بآياتنا واستكبروا عنها	﴿والذين كذبوا بآياتنا واستكبروا عنها أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون (36)﴾ الأعراف
الذين يلحدون في آياتنا	﴿إن الذين يلحدون في آياتنا لا يخفون علينا أفمن يلقى في النار خير أم من يأتي آمنا يوم القيامة اعملوا ما شئتم إنه بما تعملون بصير(40)﴾ فصلت
4 - الذين أشركوا بالله في الدنيا
أولياء الطاغوت﴿الله ولي الذين آمنوا يخرجهم من الظلمات إلى النور والذين كفروا أولياؤهم الطاغوت يخرجونهم من النور إلى الظلماتأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون (257)﴾ البقرة
وجعلوا لله أندادا ليضلوا عن سبيله	﴿وجعلوا لله أندادا ليضلوا عن سبيله قل تمتعوا فإن مصيركم إلى النار(30)﴾ ابراهيم ﴿وإذا مس الإنسان ضر دعا ربه منيبا إليه ثم إذا خوله نعمة منه نسي ما كان يدعو إليه من قبل وجعل لله أندادا ليضل عن سبيله قل تمتع بكفرك قليلا إنك من أصحاب النار(8)﴾ الزمر
المشركون بالله ملائكته	﴿ويجعلون لله ما يكرهون وتصف ألسنتهم الكذب أن لهم الحسنى لا جرم أن لهم النار وأنهم مفرطون(62)﴾ النحل
المشركون بالله أوثاناً	﴿وقال إنما اتخذتم من دون الله أوثانا مودة بينكم في الحياة الدنيا ثم يوم القيامة يكفر بعضكم ببعض ويلعن بعضكم بعضاومأواكم النار وما لكم من ناصرين(25)﴾ العنكبوت ﴿وقيل اليوم ننساكم كما نسيتم لقاء يومكم هذا ومأواكم النار وما لكم من ناصرين(34)﴾ الجاثية
بما أشركوا بالله ما لم ينزل به سلطانا	﴿سنلقي في قلوب الذين كفروا الرعب بما أشركوا بالله ما لم ينزل به سلطانا ومأواهم النار وبئس مثوى الظالمين(151)﴾ آل عمران ﴿ما كان للمشركين أن يعمروا مساجد الله شاهدين على أنفسهم بالكفر أولئك حبطت أعمالهم وفي النار هم خالدون (17)﴾ التوبة
5 - الذيم كفروا من أهل الكتاب
الذين كفروا من أهل الكتاب والمشركين﴿إن الذين كفروا من أهل الكتاب والمشركين في نار جهنم خالدين فيها أولئك هم شر البرية (6)﴾ú البينة
 	﴿لقد كفر الذين قالوا إن الله هو المسيح ابن مريم وقال المسيح يابني إسرائيل اعبدوا الله ربي وربكم إنه من يشرك باللهفقد حرم الله عليه الجنة ومأواه النار وما للظالمين من أنصار(72)﴾ المائدة
إن الذين يكتمون ما أنزل الله من الكتاب ويشترون به ثمنا قليلا	﴿إن الذين يكتمون ما أنزل الله من الكتاب ويشترون به ثمنا قليلا أولئك ما يأكلون في بطونهم إلا النار ولا يكلمهم الله يوم القيامة ولا يزكيهم ولهم عذاب أليم(174)﴾ البقر
ومن يكفر به من الأحزاب فالنار موعده	﴿أفمن كان على بينة من ربه ويتلوه شاهد منه ومن قبله كتاب موسى إماما ورحمة أولئك يؤمنون به ومن يكفر به من الأحزاب فالنار موعده فلا تكن في مرية منه إنه الحق من ربك ولكن أكثر الناس لا يؤمنون(17)﴾ هود
 	﴿أولئك الذين اشتروا الضلالة بالهدى والعذاب بالمغفرة فما أصبرهم على النار (175)﴾ البقرة
 	﴿ولولا أن كتب الله عليهم الجلاء لعذبهم في الدنيا ولهم في الآخرة عذاب النار (3)﴾ الحشر
6 - الذين عرفوا الحق وعصو الله ورسوله ( المؤمنون الذين لا يطبقون أحكام الشريعة)
ومن يعص الله ورسوله ويتعد حدوده﴿إلا بلاغا من الله ورسالاته ومن يعص الله ورسوله فإن له نار جهنم خالدين فيها أبدا(23)﴾ الجن ﴿ومن يعص الله ورسوله ويتعد حدوده يدخله نارا خالدا فيها وله عذاب مهين(14)﴾ النساء ﴿ألم يعلموا أنه من يحادد الله ورسوله فأن له نار جهنم خالدا فيها ذلك الخزي العظيم(63)﴾ التوبة
المنافقين والمنافقات والكفار	﴿وعد الله المنافقين والمنافقات والكفار نار جهنم خالدين فيها هي حسبهم ولعنهم الله ولهم عذاب مقيم(68)﴾ التوبة ﴿إن المنافقين في الدرك الأسفل من النار ولن تجد لهم نصيرا(145)﴾ النساء
المخلفون	﴿فرح المخلفون بمقعدهم خلاف رسول الله وكرهوا أن يجاهدوا بأموالهم وأنفسهم في سبيل الله وقالوا لا تنفروا في الحرقل نار جهنم أشد حرا لو كانوا يفقهون(81)﴾ التوبة
من يرتدد منكم عن دينه فيمت وهو كافر	﴿يسألونك عن الشهر الحرام قتال فيه قل قتال فيه كبير وصد عن سبيل الله وكفر به والمسجد الحرام وإخراج أهله منه أكبر عند الله والفتنة أكبر من القتل ولا يزالون يقاتلونكم حتى يردوكم عن دينكم إن استطاعوا ومن يرتدد منكم عن دينه فيمت وهو كافر فأولئك حبطت أعمالهم في الدنيا والآخرة وأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون (217)﴾ البقرة
الذين كسبوا السيئات	﴿والذين كسبوا السيئات جزاء سيئة بمثلها وترهقهم ذلة ما لهم من الله من عاصم كأنما أغشيت وجوههم قطعا من الليل مظلما أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون (27)﴾ يونس ﴿بلى من كسب سيئة وأحاطت به خطيئته فأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(81)﴾ البقرة ﴿ومن جاء بالسيئة فكبت وجوههم في النار هل تجزون إلا ما كنتم تعملون(90)﴾ النمل ﴿أولئك مأواهم النار بما كانوا يكسبون (8)﴾ يونس
تركنوا إلى الذين ظلموا	﴿ولا تركنوا إلى الذين ظلموا فتمسكم النار وما لكم من دون الله من أولياء ثم لا تنصرون (113)﴾ هود
الذين يأكلون الربا	﴿الذين يأكلون الربا لا يقومون إلا كما يقوم الذي يتخبطه الشيطان من المس ذلك بأنهم قالوا إنما البيع مثل الربا وأحل الله البيع وحرم الربا فمن جاءه موعظة من ربه فانتهى فله ما سلف وأمره إلى الله ومن عاد فأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون (275)﴾ البقرة
الذين يأكلون أموال اليتامى ظلما	﴿إن الذين يأكلون أموال اليتامى ظلما إنما يأكلون في بطونهم نارا وسيصلون سعيرا (10)﴾ النساء
الذين يأكلون أموال التاس بالباطل الذين يقتلون أنفسهم	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تأكلوا أموالكم بينكم بالباطل إلا أن تكون تجارة عن تراض منكم ولا تقتلوا أنفسكم إن الله كان بكم رحيما(29) ومن يفعل ذلك عدوانا وظلما فسوف نصليه نارا وكان ذلك على الله يسيرا(30)﴾ النساء
الذين فسقوا ويكذبون	﴿وأما الذين فسقوا فمأواهم النار كلما أرادوا أن يخرجوا منها أعيدوا فيها وقيل لهم ذوقوا عذاب النار الذي كنتم به تكذبون (20)﴾ السجدة
المسرفين	﴿لا جرم أنما تدعونني إليه ليس له دعوة في الدنيا ولا في الآخرة وأن مردنا إلى الله وأن المسرفين هم أصحاب النار(43)﴾ غافر
القتل	﴿إني أريد أن تبوء بإثمي وإثمك فتكون من أصحاب النار وذلك جزاء الظالمين(29)﴾ المائدة
الحكم على أهل النار بالنار
 ﴿فإن يصبروا فالنار مثوى لهم وإن يستعتبوا فما هم من المعتبين(24)﴾ فصلت ﴿ويوم يحشرهم جميعا يامعشر الجن قد استكثرتم من الإنس وقال أولياؤهم من الإنس ربنا استمتع بعضنا ببعض وبلغنا أجلنا الذي أجلت لنا قال النار مثواكم خالدين فيها إلا ما شاء الله إن ربك حكيم عليم(128)﴾ الأنعام
 	﴿فاليوم لا يؤخذ منكم فدية ولا من الذين كفروا مأواكم النار هي مولاكم وبئس المصير (15)﴾ الحديد
الحشر إلى النار
 ﴿ويوم يحشر أعداء الله إلى النار فهم يوزعون(19)﴾ فصلت ﴿ذلك جزاء أعداء الله النار لهم فيها دار الخلد جزاء بما كانوا بآياتنا يجحدون(28)﴾ فصلت
الوقوف على النار
 ﴿ولو ترى إذ وقفوا على النار فقالوا ياليتنا نرد ولا نكذب بآيات ربنا ونكون من المؤمنين (27)﴾ الأنعام ﴿ورأى المجرمون النار فظنوا أنهم مواقعوها ولم يجدوا عنها مصرفا (53)﴾ الكهف
العرض على النار
 ﴿ويوم يعرض الذين كفروا على النار أليس هذا بالحق قالوا بلى وربنا قال فذوقوا العذاب بما كنتم تكفرون(34)﴾ الأحقاف ﴿ويوم يعرض الذين كفروا على النار أذهبتم طيباتكم في حياتكم الدنيا واستمتعتم بها فاليوم تجزون عذاب الهون بما كنتم تستكبرون في الأرض بغير الحق وبما كنتم تفسقون(20)﴾ الأحقاف ﴿النار يعرضون عليها غدوا وعشيا ويوم تقوم الساعة أدخلوا آل فرعون أشد العذاب (46)﴾ غافر
إدخال النار
 ﴿فاليوم لا يملك بعضكم لبعض نفعا ولا ضرا ونقول للذين ظلموا ذوقوا عذاب النار التي كنتم بها تكذبون (42)﴾ سبأ ﴿هذه النار التي كنتم بها تكذبون (14)﴾ الطور
 	﴿مما خطيئاتهم أغرقوا فأدخلوا نارا فلم يجدوا لهم من دون الله أنصارا(25)﴾ نوح ﴿ربنا إنك من تدخل النار فقد أخزيته وما للظالمين من أنصار(192)﴾ آل عمران ﴿ضرب الله مثلا للذين كفروا امرأة نوح وامرأة لوط كانتا تحت عبدين من عبادنا صالحين فخانتاهما فلم يغنيا عنهما من الله شيئا وقيل ادخلا النار مع الداخلين(10)﴾ التحريم
 	﴿كل نفس ذائقة الموت وإنما توفون أجوركم يوم القيامة فمن زحزح عن النار وأدخل الجنة فقد فاز وما الحياة الدنيا إلا متاع الغرور(185)﴾ آل عمران ﴿واعتصموا بحبل الله جميعا ولا تفرقوا واذكروا نعمة الله عليكم إذ كنتم أعداء فألف بين قلوبكم فأصبحتم بنعمته إخوانا وكنتم على شفا حفرة من النار فأنقذكم منها كذلك يبين الله لكم آياته لعلكم تهتدون(103)﴾ آل عمران ﴿أفمن أسس بنيانه على تقوى من الله ورضوان خير أم من أسس بنيانه على شفا جرف هار فانهار به في نار جهنم والله لا يهدي القوم الظالمين(109)﴾ التوبة
 	﴿يقدم قومه يوم القيامة فأوردهم النار وبئس الورد المورود (98)﴾ هود ﴿هذا فوج مقتحم معكم لا مرحبا بهم إنهم صالوا النار (59)﴾ ص ﴿يوم يدعون إلى نار جهنم دعا (13)﴾ الطور ﴿يوم هم على النار يفتنون (13)﴾ الذاريات
في داخل النار
 { وقالوا لن تمسنا النار إلا أياما معدودة قل أاتخذتم عند الله عهدا فلن يخلف الله عهده أم تقولون على الله ما لا تعلمون(80) البقرة ﴿ذلك بأنهم قالوا لن تمسنا النار إلا أياما معدودات وغرهم في دينهم ما كانوا يفترون (24)﴾ آل عمران
 	﴿إن الذين كفروا بآياتنا سوف نصليهم نارا كلما نضجت جلودهم بدلناهم جلودا غيرها ليذوقوا العذاب إن الله كان عزيزا حكيما(56)﴾ النساء
 	﴿الذي يصلى النار الكبرى (12)﴾ الأعلى ﴿سيصلى نارا ذات لهب (3)﴾ المسد
 	﴿تصلى نارا حامية (4)﴾ الغاشية ﴿نار حامية (11)﴾ القارعة
 	﴿مثل الجنة التي وعد المتقون فيها أنهار من ماء غير آسن وأنهار من لبن لم يتغير طعمه وأنهار من خمر لذة للشاربين وأنهار من عسل مصفى ولهم فيها من كل الثمرات ومغفرة من ربهم كمن هو خالد في النار وسقوا ماء حميما فقطع أمعاءهم (15)﴾ محمد ﴿وقل الحق من ربكم فمن شاء فليؤمن ومن شاء فليكفر إنا أعتدنا للظالمين نارا أحاط بهم سرادقها وإن يستغيثوا يغاثوا بماء كالمهل يشوي الوجوه بئس الشراب وساءت مرتفقا (29)﴾ الكهف ﴿هذان خصمان اختصموا في ربهم فالذين كفروا قطعت لهم ثياب من نار يصب من فوق رءوسهم الحميم (19)﴾ الحج
 	﴿وقل الحق من ربكم فمن شاء فليؤمن ومن شاء فليكفر إنا أعتدنا للظالمين نارا أحاط بهم سرادقها وإن يستغيثوا يغاثوا بماء كالمهل يشوي الوجوه بئس الشراب وساءت مرتفقا (29)﴾ الكهف ﴿عليهم نار موصدة (20)﴾ البلد
سرابيلهم من قطران	﴿سرابيلهم من قطران وتغشى وجوههم النار (50)﴾ ابراهيم ﴿هذان خصمان اختصموا في ربهم فالذين كفروا قطعت لهم ثياب من نار يصب من فوق رءوسهم الحميم (19)﴾ الحج
 	﴿سرابيلهم من قطران وتغشى وجوههم النار (50)﴾ ابراهيم ﴿تلفح وجوههم النار وهم فيها كالحون (104)﴾ المؤمنون
 	﴿لو يعلم الذين كفروا حين لا يكفون عن وجوههم النار ولا عن ظهورهم ولا هم ينصرون(39)﴾ الأنبياء ﴿يوم تقلب وجوههم في النار يقولون ياليتنا أطعنا الله وأطعنا الرسول(66)﴾ الأحزاب
يوم يسحبون في النار على وجوههم	﴿يوم يسحبون في النار على وجوههم ذوقوا مس سقر (48)﴾ القمر ﴿في الحميم ثم في النار يسجرون (72)﴾ غافر
 	﴿والذين كفروا لهم نار جهنم لا يقضى عليهم فيموتوا ولا يخفف عنهم من عذابها كذلك نجزي كل كفور (36)﴾ فاطر
 	﴿نار الله الموقدة (6)﴾ الهمزة ﴿فأنذرتكم نارا تلظى (14)﴾ الليل
 	﴿لهم من فوقهم ظلل من النار ومن تحتهم ظلل ذلك يخوف الله به عباده ياعباد فاتقوني (16)﴾ الزمر ﴿فأما الذين شقوا ففي النار لهم فيها زفير وشهيق (106)﴾ هود ﴿يوم يحمى عليها في نار جهنم فتكوى بها جباههم وجنوبهم وظهورهم هذا ما كنزتم لأنفسكم فذوقوا ما كنتم تكنزون (35)﴾ التوبة ﴿وقال الذين في النار لخزنة جهنم ادعوا ربكم يخفف عنا يوما من العذاب(49)﴾ غافر
 	﴿وقال الذين اتبعوا لو أن لنا كرة فنتبرأ منهم كما تبرءوا منا كذلك يريهم الله أعمالهم حسرات عليهم وما هم بخارجين من النار(167)﴾ البقرة ﴿يريدون أن يخرجوا من النار وما هم بخارجين منها ولهم عذاب مقيم(37)﴾ المائدة
 	﴿إن ذلك لحق تخاصم أهل النار (64)﴾ ص ﴿وإذ يتحاجون في النار فيقول الضعفاء للذين استكبروا إنا كنا لكم تبعا فهل أنتم مغنون عنا نصيبا من النار (47)﴾ غافر
 	﴿قال ادخلوا في أمم قد خلت من قبلكم من الجن والإنس في النار كلما دخلت أمة لعنت أختها حتى إذا اداركوا فيها جميعا قالت أخراهم لأولاهم ربنا هؤلاء أضلونا فآتهم عذابا ضعفا من النار قال لكل ضعف ولكن لا تعلمون(38)﴾ الأعراف ﴿قالوا ربنا من قدم لنا هذا فزده عذابا ضعفا في النار(61)﴾ ص
 	﴿وما جعلنا أصحاب النار إلا ملائكة وما جعلنا عدتهم إلا فتنة للذين كفروا ليستيقن الذين أوتوا الكتاب ويزداد الذين آمنوا إيمانا ولا يرتاب الذين أوتوا الكتاب والمؤمنون وليقول الذين في قلوبهم مرض والكافرون ماذا أراد الله بهذا مثلا كذلك يضل الله من يشاء ويهدي من يشاء وما يعلم جنود ربك إلا هو وما هي إلا ذكرى للبشر(31)﴾ المدثر
 	﴿فإن لم تفعلوا ولن تفعلوا فاتقوا النار التي وقودها الناس والحجارة أعدت للكافرين (24)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا قوا أنفسكم وأهليكم نارا وقودها الناس والحجارة عليها ملائكة غلاظ شداد لا يعصون الله ما أمرهم ويفعلون ما يؤمرون(6)﴾ التحريم

 ﴿ونادى أصحاب النار أصحاب الجنة أن أفيضوا علينا من الماء أو مما رزقكم الله قالوا إن الله حرمهما على الكافرين(50)﴾ الأعراف ﴿ونادى أصحاب الجنة أصحاب النار أن قد وجدنا ما وعدنا ربنا حقا فهل وجدتم ما وعد ربكم حقا قالوا نعم فأذن مؤذن بينهم أن لعنة الله على الظالمين(44)﴾ الأعراف
 	﴿وإذا صرفت أبصارهم تلقاء أصحاب النار قالوا ربنا لا تجعلنا مع القوم الظالمين (47)﴾ الأعراف
نار الدنيا
خلق الجان	﴿والجان خلقناه من قبل من نار السموم(27)﴾ الحجر ﴿وخلق الجان من مارج من نار(15)﴾ الرحمن ﴿قال أنا خير منه خلقتني من نار وخلقته من طين(76)﴾ ص ﴿قال ما منعك ألا تسجد إذ أمرتك قال أنا خير منه خلقتني من نار وخلقته من طين(12)﴾ الأعراف
الوقود	﴿مثلهم كمثل الذي استوقد نارا فلما أضاءت ما حوله ذهب الله بنورهم وتركهم في ظلمات لا يبصرون(17)﴾ البقرة ﴿وقالت اليهود يد الله مغلولة غلت أيديهم ولعنوا بما قالوا بل يداه مبسوطتان ينفق كيف يشاء وليزيدن كثيرا منهم ما أنزل إليك من ربك طغيانا وكفرا وألقينا بينهم العداوة والبغضاء إلى يوم القيامة كلما أوقدوا نارا للحرب أطفأها الله ويسعون في الأرض فسادا والله لا يحب المفسدين(64)﴾ المائدة ﴿الذي جعل لكم من الشجر الأخضر نارا فإذا أنتم منه توقدون(80)﴾ يس ﴿النار ذات الوقود (5)﴾ البروج ﴿أنزل من السماء ماء فسالت أودية بقدرها فاحتمل السيل زبدا رابيا ومما يوقدون عليه في النار ابتغاء حلية أو متاع زبد مثله كذلك يضرب الله الحق والباطل فأما الزبد فيذهب جفاء وأما ما ينفع الناس فيمكث في الأرض كذلك يضرب الله الأمثال (17)﴾ الرعد ﴿أفرأيتم النار التي تورون(71)﴾ الواقعة
 	﴿إذ رأى نارا فقال لأهله امكثوا إني آنست نارا لعلي آتيكم منها بقبس أو أجد على النار هدى(10)﴾ طه ﴿إذ قال موسى لأهله إني آنست نارا سآتيكم منها بخبر أو آتيكم بشهاب قبس لعلكم تصطلون(7)﴾ النمل ﴿فلما قضى موسى الأجل وسار بأهله آنس من جانب الطور نارا قال لأهله امكثوا إني آنست نارا لعلي آتيكم منها بخبر أو جذوة من النار لعلكم تصطلون(29)﴾ القصص ﴿فلما جاءها نودي أن بورك من في النار ومن حولها وسبحان الله رب العالمين (8)﴾ النمل
 	﴿أنزل من السماء ماء فسالت أودية بقدرها فاحتمل السيل زبدا رابيا ومما يوقدون عليه في النار ابتغاء حلية أو متاع زبد مثله كذلك يضرب الله الحق والباطل فأما الزبد فيذهب جفاء وأما ما ينفع الناس فيمكث في الأرض كذلك يضرب الله الأمثال (17)﴾ الرعد ﴿آتوني زبر الحديد حتى إذا ساوى بين الصدفين قال انفخوا حتى إذا جعله نارا قال آتوني أفرغ عليه قطرا (96)﴾ الكهف
 	﴿قلنا يانار كوني بردا وسلاما على إبراهيم (69)﴾ الأنبياء ﴿فما كان جواب قومه إلا أن قالوا اقتلوه أو حرقوه فأنجاه الله من النار إن في ذلك لآيات لقوم يؤمنون(24)﴾ العنكبوت
 	﴿الذين قالوا إن الله عهد إلينا ألا نؤمن لرسول حتى يأتينا بقربان تأكله النار قل قد جاءكم رسل من قبلي بالبينات وبالذي قلتم فلم قتلتموهم إن كنتم صادقين(183)﴾ آل عمران
 	﴿أيود أحدكم أن تكون له جنة من نخيل وأعناب تجري من تحتها الأنهار له فيها من كل الثمرات وأصابه الكبر وله ذرية ضعفاء فأصابها إعصار فيه نار فاحترقت كذلك يبين الله لكم الآيات لعلكم تتفكرون(266)﴾ البقرة
 	﴿يرسل عليكما شواظ من نار ونحاس فلا تنتصران (35)﴾ الرحمن ﴿أيود أحدكم أن تكون له جنة من نخيل وأعناب تجري من تحتها الأنهار له فيها من كل الثمرات وأصابه الكبر وله ذرية ضعفاء فأصابها إعصار فيه نار فاحترقت كذلك يبين الله لكم الآيات لعلكم تتفكرون(266)﴾ البقرة
 	﴿الله نور السماوات والأرض مثل نوره كمشكاة فيها مصباح المصباح في زجاجة الزجاجة كأنها كوكب دري يوقد من شجرة مباركة زيتونة لا شرقية ولا غربية يكاد زيتها يضيء ولو لم تمسسه نار نور على نور يهدي الله لنوره من يشاء ويضرب الله الأمثال للناس والله بكل شيء عليم(35)﴾ النور
 	﴿النار ذات الوقود (5)﴾ البروج
نور
هل تستوي الظلمات والنور﴿وما يستوي الأعمى والبصير (19) ولا الظلمات ولا النور (20) ولا الظل ولا الحرور (21)﴾ فاطر ﴿قل من رب السماوات والأرض قل الله قل أفاتخذتم من دونه أولياء لا يملكون لأنفسهم نفعا ولا ضرا قل هل يستوي الأعمى والبصير أم هل تستوي الظلمات والنور أم جعلوا لله شركاء خلقوا كخلقه فتشابه الخلق عليهم قل الله خالق كل شيء وهو الواحد القهار(16)﴾ الرعد
الله نور السماوات والأرض	﴿الله نور السماوات والأرض مثل نوره كمشكاة فيها مصباح المصباح في زجاجة الزجاجة كأنها كوكب دري يوقد من شجرة مباركة زيتونة لا شرقية ولا غربية يكاد زيتها يضيء ولو لم تمسسه نار نور على نور يهدي الله لنوره من يشاء ويضرب الله الأمثال للناس والله بكل شيء عليم(35)﴾ النور ﴿وأشرقت الأرض بنور ربها ووضع الكتاب وجيء بالنبيين والشهداء وقضي بينهم بالحق وهم لا يظلمون(69)﴾ الزمر
القمر نوراً	﴿هو الذي جعل الشمس ضياء والقمر نورا وقدره منازل لتعلموا عدد السنين والحساب ما خلق الله ذلك إلا بالحق يفصل الآيات لقوم يعلمون(5)﴾ يونس ﴿وجعل القمر فيهن نورا وجعل الشمس سراجا(16)﴾ نوح
الله جعل النور	﴿الحمد لله الذي خلق السماوات والأرض وجعل الظلمات والنور ثم الذين كفروا بربهم يعدلون(1)﴾ الأنعام
 	﴿مثلهم كمثل الذي استوقد نارا فلما أضاءت ما حوله ذهب الله بنورهم وتركهم في ظلمات لا يبصرون (17)﴾ البقرة
 	﴿أومن كان ميتا فأحييناه وجعلنا له نورا يمشي به في الناس كمن مثله في الظلمات ليس بخارج منها كذلك زين للكافرين ما كانوا يعملون(122)﴾ الأنعام ﴿أو كظلمات في بحر لجي يغشاه موج من فوقه موج من فوقه سحاب ظلمات بعضها فوق بعض إذا أخرج يده لم يكد يراها ومن لم يجعل الله له نورا فما له من نور (40)﴾ النور
 	﴿أومن كان ميتا فأحييناه وجعلنا له نورا يمشي به في الناس كمن مثله في الظلمات ليس بخارج منها كذلك زين للكافرين ما كانوا يعملون(122)﴾ الأنعام ﴿ياأيها الذين آمنوا اتقوا الله وآمنوا برسوله يؤتكم كفلين من رحمته ويجعل لكم نورا تمشون به ويغفر لكم والله غفور رحيم(28)﴾ الحديد
الله يخرج من الظلمات إلى النور	﴿الله ولي الذين آمنوا يخرجهم من الظلمات إلى النور والذين كفروا أولياؤهم الطاغوت يخرجونهم من النور إلى الظلمات أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون (257)﴾ البقرة ﴿هو الذي يصلي عليكم وملائكته ليخرجكم من الظلمات إلى النور وكان بالمؤمنين رحيما(43)﴾ الأحزاب
القرآن يخرج من الظلمات إلى النور	﴿يهدي به الله من اتبع رضوانه سبل السلام ويخرجهم من الظلمات إلى النور بإذنه ويهديهم إلى صراط مستقيم(16)﴾ المائدة ﴿الر كتاب أنزلناه إليك لتخرج الناس من الظلمات إلى النور بإذن ربهم إلى صراط العزيز الحميد(1)﴾إبراهيم
محمد (ص) يخرج من الظلمات إلى النور بالقرآن	﴿هو الذي ينزل على عبده آيات بينات ليخرجكم من الظلمات إلى النور وإن الله بكم لرءوف رحيم(9)﴾ الحديد ﴿رسولا يتلو عليكم آيات الله مبينات ليخرج الذين آمنوا وعملوا الصالحات من الظلمات إلى النور ومن يؤمن بالله ويعمل صالحا يدخله جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا قد أحسن الله له رزقا(11)﴾ الطلاق
موسى يخرج من الظلمات إلى النور بآيات الله	﴿ولقد أرسلنا موسى بآياتنا أن أخرج قومك من الظلمات إلى النور وذكرهم بأيام الله إن في ذلك لآيات لكل صبار شكور(5)﴾ إبراهيم
القرآن نور	﴿ياأيها الناس قد جاءكم برهان من ربكم وأنزلنا إليكم نورا مبينا(174)﴾ النساء ﴿ياأهل الكتاب قد جاءكم رسولنا يبين لكم كثيرا مما كنتم تخفون من الكتاب ويعفو عن كثير قد جاءكم من الله نور وكتاب مبين(15)﴾ المائدة
 	﴿فآمنوا بالله ورسوله والنور الذي أنزلنا والله بما تعملون خبير(8)﴾ التغابن ﴿الذين يتبعون الرسول النبي الأمي الذي يجدونه مكتوبا عندهم في التوراة والإنجيل يأمرهم بالمعروف وينهاهم عن المنكر ويحل لهم الطيبات ويحرم عليهم الخبائث ويضع عنهم إصرهم والأغلال التي كانت عليهم فالذين آمنوا به وعزروه ونصروه واتبعوا النور الذي أنزل معه أولئك هم المفلحون(157)﴾ الأعراف
 	﴿وكذلك أوحينا إليك روحا من أمرنا ما كنت تدري ما الكتاب ولا الإيمان ولكن جعلناه نورا نهدي به من نشاء من عبادنا وإنك لتهدي إلى صراط مستقيم(52)﴾ الشورى ﴿أفمن شرح الله صدره للإسلام فهو على نور من ربه فويل للقاسية قلوبهم من ذكر الله أولئك في ضلال مبين(22)﴾ الزمر
 	﴿يريدون أن يطفئوا نور الله بأفواههم ويأبى الله إلا أن يتم نوره ولو كره الكافرون (32)﴾ التوبة ﴿يريدون ليطفئوا نور الله بأفواههم والله متم نوره ولو كره الكافرون (8)﴾ الصف
التوراة نور	﴿إنا أنزلنا التوراة فيها هدى ونور يحكم بها النبيون الذين أسلموا للذين هادوا والربانيون والأحبار بما استحفظوا من كتاب الله وكانوا عليه شهداء فلا تخشوا الناس واخشوني ولا تشتروا بآياتي ثمنا قليلا ومن لم يحكم بما أنزل الله فأولئك هم الكافرون(44)﴾ المائدة ﴿وقفينا على آثارهم بعيسى ابن مريم مصدقا لما بين يديه من التوراة وآتيناه الإنجيل فيه هدى ونور ومصدقا لما بين يديه من التوراة وهدى وموعظة للمتقين(46)﴾ المائدة
	﴿ولقد أرسلنا موسى بآياتنا أن أخرج قومك من الظلمات إلى النور وذكرهم بأيام الله إن في ذلك لآيات لكل صبار شكور(5)﴾ إبراهيم ﴿وما قدروا الله حق قدره إذ قالوا ما أنزل الله على بشر من شيء قل من أنزل الكتاب الذي جاء به موسى نورا وهدى للناس تجعلونه قراطيس تبدونها وتخفون كثيرا وعلمتم ما لم تعلموا أنتم ولا آباؤكم قل الله ثم ذرهم في خوضهم يلعبون(91)﴾ الأنعام
النور يوم القيامة
﴿يوم يقول المنافقون والمنافقات للذين آمنوا انظرونا نقتبس من نوركم قيل ارجعوا وراءكم فالتمسوا نورا فضرب بينهم بسور له باب باطنه فيه الرحمة وظاهره من قبله العذاب(13)﴾ الحديد ﴿والذين آمنوا بالله ورسله أولئك هم الصديقون والشهداء عند ربهم لهم أجرهم ونورهم والذين كفروا وكذبوا بآياتنا أولئك أصحاب الجحيم(19)﴾ الحديد
	﴿يوم ترى المؤمنين والمؤمنات يسعى نورهم بين أيديهم وبأيمانهم بشراكم اليوم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ذلك هو الفوز العظيم(12)﴾ الحديد ﴿ياأيها الذين آمنوا توبوا إلى الله توبة نصوحا عسى ربكم أن يكفر عنكم سيئاتكم ويدخلكم جنات تجري من تحتها الأنهار يوم لا يخزي الله النبي والذين آمنوا معه نورهم يسعى بين أيديهم وبأيمانهم يقولون ربنا أتمم لنا نورناواغفر لنا إنك على كل شيء قدير(8)﴾ التحريم
	﴿ياأيها الذين آمنوا اتقوا الله وآمنوا برسوله يؤتكم كفلين من رحمته ويجعل لكم نورا تمشون به ويغفر لكم والله غفور رحيم(28)﴾ الحديد
منير
 ﴿فإن كذبوك فقد كذب رسل من قبلك جاءوا بالبينات والزبر والكتاب المنير(184)﴾ آل عمران ﴿وإن يكذبوك فقد كذب الذين من قبلهم جاءتهم رسلهم بالبينات وبالزبر وبالكتاب المنير (25)﴾ فاطر
 	﴿ومن الناس من يجادل في الله بغير علم ولا هدى ولا كتاب منير(8)﴾ الحج ﴿ألم تروا أن الله سخر لكم ما في السماوات وما في الأرض وأسبغ عليكم نعمه ظاهرة وباطنة ومن الناس من يجادل في الله بغير علم ولا هدى ولا كتاب منير(20)﴾ لقمان
 	﴿وداعيا إلى الله بإذنه وسراجا منيرا(46)﴾ الأحزاب ﴿تبارك الذي جعل في السماء بروجا وجعل فيها سراجا وقمرا منيرا(61)﴾ الفرقان
مختار الصحاح
● [نور] ن و ر: النُّورُ الضياء والجمع أَنْوَارٌ و أَنَارَ الشيء و اسْتَنَارَ بمعنى أي أضاء و التَّنْوِيرُ الإنارة وهو أيضا الإسفار وهو أيضا إزهار الشجرة يقال نَوَرتِ الشجرة تَنْويرا و أَنَارَتْ أي أَخرجت نَوْرَهَا و النارُ مُؤنثة وهي من الواو لأن تصغيرها نُوَيرةٌ وجمعها نُورٌ و أَنْوُرٌ و نِيرانٌ انقلبت الواو ياء لكسرة ما قبلها وبينهم نَائِرةٌ أي عداوة وشحناء و تَنَوَّر النار من بعيد تَبَصَّرها وتنَورَ أيضا تَطَلى بالنُّورَةِ وبعضهم يقول انْتَارَ و النُّوَّارُ مضموما مُشددا نَوْر الشجر الواحدة نُوّارَةٌ و المَنَارُ عَلَمُ الطريق و المَنَارَةُ التي يُؤذَّن عليها والمنارة أيضا ما يُوضع فوقها السِّراج وهي مفعلة من الاستِنارةِ بفتح الميم والجمع المَنَاوِرُ بالواو لأنه من النُّور ومن قال مَنَائِرُ وهمز فقد شبَّه الأصلي بالزائد كما قالوا مصائِب وأصله مصاوِب
الراغب
نور
- النور: الضوء المنتشر الذي يعين على الإبصار، وذلك ضربان دنيوي، وأخروي، فالدنيوي ضربان: ضرب معقول بعين البصيرة، وهو ما انتشر من الأمور الإلهية كنور العقل ونور القرآن. ومحسوس بعين البصر، وهو ما انتشر من الأجسام النيرة كالقمرين والنجوم والنيرات.
فمن النور الإلهي قوله تعالى: }قد جاءكم من الله نور وكتاب مبين﴿[المائدة/15]، وقال:﴾وجعلنا له نورا يمشي به في الناس كمن مثله في الظلمات ليس بخارج منها﴿[الأنعام/122]، وقال:﴾ما كنت تدري ما الكتاب ولا الإيمان ولكن جعلناه نورا نهدي به من نشاء من عبادنا﴿[الشورى/52] وقال:﴾أفمن شرح الله صدره للإسلام فهو على نور من ربه﴿[الزمر/22]، وقال:﴾نور على نور يهدي الله لنوره من يشاء﴿[النور/35]، ومن المحسوس الذي بعين البصر نحو قوله:﴾هو الذي جعل الشمس ضياء والقمر نورا﴿[يونس/5] وتخصيص الشمس بالضوء، والقمر بالنور من حيث إن الضوء أخص من النور، قال:﴾وقمرا منيرا{ [الفرقان/61] أي: ذا نور.
ومما هو عام فيهما قوله: }وجعل الظلمات والنور﴿[الأنعام/1]، وقوله:﴾ويجعل لكم نورا تمشون به﴿[الحديد/28]،﴾وأشرقت الأرض بنور ربها﴿[الزمر/69] ومن النور الأخروي قوله:﴾ويسعى نورهم بين أيديهم﴿[الحديد/12]،﴾والذين آمنوا معه نورهم يسعى بين أيديهم وبأيمانهم يقولون ربنا أتمم لنا نورنا﴿[التحريم/8]﴾انظرونا نقتبس من نوركم﴿[الحديد/13]،﴾فالتمسوا نورا﴿[الحديد/13]، ويقال: أنار الله كذا، ونوره، وسمى الله تعالى نفسه نورا من حيث إنه هو المنور، قال:﴾الله نور السموات والأرض﴿[النور/35] وتسميته تعالى بذلك لمبالغة فعله. والنار تقال للهيب الذي يبدو للحاسة، قال:﴾أفرأيتم النار التي تورون﴿[الواقعة/71]، وقال:﴾مثلهم كمثل الذي استوقد نارا﴿[البقرة/17]، وللحرارة المجردة، ولنار جهنم المذكورة في قوله:﴾النار وعدها الله الذين كفروا﴿[الحج/72]،﴾وقودها الناس والحجارة﴿[البقرة/24]،﴾نار الله الموقدة{ [الهمزة/6] وقد ذكر ذلك في غير موضع.
ولنار الحرب المذكورة في قوله: }كلما أوقدوا نارا للحرب﴿[المائدة/64]، وقال بعضهم: النار والنور من أصل واحد، وكثيرا ما يتلازمان لكن النار متاع للمقوين في الدنيا، والنور متاع لهم في الآخرة، ولأجل ذلك استعمل في النور الاقتباس، فقال:﴾نقتبس من نوركم{ [الحديد/13] وتنورت نارا: أبصرتها، والمنارة (انظر العين 8/276) : مفعله من النور، أو من النار كمنارة السراج، أو ما يؤذن عليه، ومنار الأرض: أعلامها، والنوار: النفور من الريبة، وقد نارت المرأة تنور نورا ونوارا، ونور الشجر ونواره تشبيها بالنور، والنور: ما يتخذ للوشم. يقال: نورت المرأة يدها، وتسميته بذلك لكونه مظهرا لنور العضو.
ملخص اللسان:
1.     في أَسماء الله تعالى: النُّورُ: هو الذي  يُبْصِرُ بنوره ذو العَمَاية ويَرْشُدُ بهداه ذو الغَوايَةِ، وقيل: هو الظاهر  الذي به كل ظهور، والظاهر في نفسه المُظْهِر لغيره يسمى نوراً.الله نُورُ  السموات والأَرض: هادي أَهل السموات والأَرض،
2.    والنُّورُ: الضياء. النُّور الضَّوْءُ،  أَيًّا كان، وقيل: هو شعاعه وسطوعه، والجمع أَنْوارٌ ونِيرانٌ؛وقد نارَ نَوْراً وأَنارَ واسْتَنارَ ونَوَّرَ؛  بمعنى واحد، أَي أَضاء،واسْتَنار به: اسْتَمَدَّ شُعاعَه.والنور: ضد الظلمة.
3.     اسْتنار لأُفق كثيراً. وفي حديث علي، كرم الله وجهه: نائرات  الأَحكام ومُنِيرات الإِسلام؛ النائرات الواضحات البينات، والمنيرات كذلك،  فالأُولى من نارَ،والثانية من أَنار، وأَنار لازمٌ ومُتَعَدٍّ؛
4.     والتَّنْوِير: وقت إِسفار  الصبح؛ يقال: قد نَوَّر الصبحُ تَنْوِيراً. والتنوير: الإِنارة. والتنوير: الإِسفار.ونَوَّرَ  الصبحُ: ظهر نُورُه؛
5.     والمنار والمنارة: موضع النُّور. والمَنارَةُ:الشَّمْعة ذات السراج.والمَنارَةُ التي يوضع عليها السراج؛والجمع مَناوِرُ على القياس،
6.     والمَنار: العَلَم وما يوضع بين الشيئين من الحدود.ومَنار الحرم: أَعلامه التي  ضربها إِبراهيم الخليل، على نبينا وعليه الصلاة والسلام، على أَقطار  الحرم ونواحيه وبها تعرف حدود الحَرَم من حدود الحِلِّ،
7.    والمَنارَةُ: التي يؤذن عليها، وهي المِئْذَنَةُ؛
8.     والمَنارُ: مَحَجَّة الطريق،
9.     والنور هو الذي يبين الأَشياء ويُرِي الأَبصار حقيقتها، قال:  فَمَثلُ ما أَتى به النبي، صلى الله عليه وسلم، في القلوب في بيانه وكشفه  الظلمات كمثل النور،
10.                        وقال بعض أَهل العلم: النُّورُ جسم وعَرَضٌ،والباري تقدّس وتعالى ليس بجسم ولا عرض،إِنما المِراد أَن حجابه النور،  قال: وكذا روي في حديث أَبي موسى، رضي الله عنه، والمعنى كيف أَراه  وحجابه النور أَي أَن النور يمنع من رؤيته
11.                        وفي صفة  النبي، صلي الله عليه وسلم: أَنْوَرُ المُتَجَرَّدِ أَي نَيِّر الجسم. يقال  للحسَنِ المشرِق اللَّوْنِ: أَنْوَرُ، وهو أَفعلُ من النُّور. يقال: نار  فهو نَيِّر، وأَنار فهو مُنِيرٌ.
12.                        والنار: معروفة أُنثى، وهي من الواو لأَن  تصغيرها نُوَيْرَةٌ. وفي التنزيل العزيز: أَن بُورِكَ من في النار ومن  حولها؛جاءَ في التفسير أَن من في النار هنا نُور الله عز وجل،  ومن حولها قيل الملائكة وقيل نور الله أَيضاً.
13.                        والجمع أَنْوُرٌ  وأنوار ونيرة ونِيرانٌ،  انقلبت الواو ياء لكسرة ما قبلها، ونِيْرَةٌ ونُورٌ ونِيارٌ؛
14.                        وتَنَوَّرَ النارَ: نظر إِليها أَو أَتاها. وتَنَوَّرَ الرجلَ: نظر إِليه عند  النار من حيث لا يراه. وتَنَوَّرْتُ النارَ من بعيد أَي تَبَصَّرْتُها.
15.                        والنارُ:  السِّمَةُ، والجمع كالجمع، وهي النُّورَةُ. ونُرْتُ البعير: جعلت عليه ناراً. وما  به نُورَةٌ أَي وَسْمٌ.
16.                        وكلُّ وسْمٍ بِمِكْوًى، فهو نار، وما  كان بغير مِكْوًى، فهو حَرْقٌ وقَرْعٌ وقَرمٌ وحَزٌّ وزَنْمٌ.
17.                        والنَّوْرُ والنَّوْرَةُ، جميعاً: الزَّهْر، وقيل: النَّوْرُ الأَبيض  والزهر الأَصفر وذلك أَنه يبيضُّ ثم يصفر، وجمع النَّوْر أَنوارٌ.  والنُّوّارُ، بالضم والتشديد: كالنَّوْرِ، واحدته نُوَّارَةٌ، وقد نَوَّرَ الشجرُ  والنبات،النَّوْرُ نَوْرُ الشجر، والفعل التَّنْوِيرُ،  وتَنْوِير الشجرة إِزهارها.
18.                        والنُّورَةُ من الحجر الذي يحرق  ويُسَوَّى منه الكِلْسُ ويحلق به شعر العانة.وقد انْتارَ الرجل وتَنَوَّرَ تَطَلَّى  بالنُّورَة،
19.                        والنَّوُورُ: النَّيلَجُ، وهو دخان الشحم يعالَجُ به الوَشْمُ ويحشى به  حتى يَخْضَرَّ،
20.                        والنَّؤُورُ والنَّوَارُ: المرأَة النَّفُور من الريبة،وقد نارتْ تَنُورُ نَوْراً ونَواراً ونِواراً؛ ونسوةٌ نُورٌ أَي نُفَّرٌ  من الرِّيبَةِ،
21.                         والنَّوَار:النِّفارُ. ونُرْتُه وأَنرْتُه: نَفَّرْتُه. وفرس وَدِيق نَوارٌ إِذا  استَوْدَقَت، وهي تريد الفحل، وفي ذلك منها ضَعْفٌ تَرْهَب صَوْلَةَ  الناكح.
22.                         ويقال: بينهم نائِرَةٌ أَي عداوة وشَحْناء.
23.                        ونار القومُ وتَنَوَّرُوا انهزموا. واسْتَنارَ عليه: ظَفِرَ به وغلبه؛
لسان العرب
● - نور: في أَسماء الله تعالى: النُّورُ؛ قال ابن الأَثير: هو الذي  يُبْصِرُ بنوره ذو العَمَاية ويَرْشُدُ بهداه ذو الغَوايَةِ، وقيل: هو الظاهر  الذي به كل ظهور، والظاهر في نفسه المُظْهِر لغيره يسمى نوراً. قال أَبو  منصور: والنُّور من صفات الله عز وجل، قال الله عز وجل: الله نُورُ  السموات والأَرض؛ قيل في تفسيره: هادي أَهل السموات والأَرض، وقيل: مَثل نوره  كمشكاة فيها مصباح؛ أَي مثل نور هداه في قلب المؤمن كمشكاة فيها مصباح.  والنُّورُ: الضياء. والنور: ضد الظلمة. وفي المحكم: النُّور الضَّوْءُ،  أَيًّا كان، وقيل: هو شعاعه وسطوعه، والجمع أَنْوارٌ ونِيرانٌ؛ عن ثعلب.  وقد نارَ نَوْراً وأَنارَ واسْتَنارَ ونَوَّرَ؛ الأَخيرة عن اللحياني،  بمعنى واحد، أَي أَضاء، كما يقال: بانَ الشيءُ وأَبانَ وبَيَّنَ  وتَبَيَّنَ واسْتَبانَ بمعنى واحد. واسْتَنار به: اسْتَمَدَّ شُعاعَه. ونَوَّرَ  الصبحُ: ظهر نُورُه؛ قال:  وحَتَّى يَبِيتَ القومُ في الصَّيفِ ليلَةً  يقولون: نَوِّرْ صُبْحُ، والليلُ عاتِمُ  وفي الحديث: فَرَض عمر بن الخطاب، رضي الله عنه، للجدّ ثم أَنارَها زيدُ  بن ثابت أَي نَوَّرَها وأَوضحها وبَيَّنَها. والتَّنْوِير: وقت إِسفار  الصبح؛ يقال: قد نَوَّر الصبحُ تَنْوِيراً. والتنوير: الإِنارة. والتنوير:  الإِسفار. وفي حديث مواقيت الصلاة: أَنه نَوَّرَ بالفَجْرِ أَي صلاَّها،  وقد اسْتنار لأُفق كثيراً. وفي حديث علي، كرم الله وجهه: نائرات  الأَحكام ومُنِيرات الإِسلام؛ النائرات الواضحات البينات، والمنيرات كذلك،  فالأُولى من نارَ، والثانية من أَنار، وأَنار لازمٌ ومُتَعَدٍّ؛ ومنه: ثم  أَنارها زيدُ بن ثابت. وأَنار المكانَ: وضع فيه النُّورَ. وقوله عز وجل: ومن  لم يجعل الله له نُوراً فما له من نُورٍ؛ قال الزجاج: معناه من لم يهده  الله للإِسلام لم يهتد. والمنار والمنارة: موضع النُّور. والمَنارَةُ:  الشَّمْعة ذات السراج. ابن سيده: والمَنارَةُ التي يوضع عليها السراج؛ قال  أَبو ذؤيب:  وكِلاهُما في كَفِّه يَزَنِيَّةٌ،  فيها سِنانٌ كالمَنارَةِ أَصْلَعُ  أَراد أَن يشبه السنان فلم يستقم له فأَوقع اللفظ على المنارة. وقوله  أَصلع يريد أَنه لا صَدَأَ عليه فهو يبرق، والجمع مَناوِرُ على القياس،  ومنائر مهموز، على غير قياس؛ قال ثعلب: إِنما ذلك لأَن العرب تشبه الحرف  بالحرف فشبهوا منارة وهي مَفْعَلة من النُّور، بفتح الميم، بفَعَالةٍ  فَكَسَّرُوها تكسيرها، كما قالوا أَمْكِنَة فيمن جعل مكاناً من الكَوْنِ، فعامل  الحرف الزائد معاملة الأَصلي، فصارت الميم عندهم في مكان كالقاف من  قَذَالٍ، قال: ومثله في كلام العرب كثير. قال: وأَما سيبويه فحمل ما هو من  هذا على الغلط. الجوهري: الجمع مَناوِر، بالواو، لأَنه من النور، ومن قال  منائر وهمز فقد شبه الأَصلي بالزائد كما قالوا مصائب وأَصله مصاوب.  والمَنار: العَلَم وما يوضع بين الشيئين من الحدود. وفي حديث النبي، صلى الله  عليه وسلم: لعن الله من غَيَّر مَنارَ الأَرض أَي أَعلامها. والمَنارُ:  عَلَم الطريق. وفي التهذيب: المنار العَلَمُ والحدّ بين الأَرضين.  والمَنار: جمع منارة، وهي العلامة تجعل بين الحدّين، ومَنار الحرم: أَعلامه التي  ضربها إِبراهيم الخليل، على نبينا وعليه الصلاة والسلام، على أَقطار  الحرم ونواحيه وبها تعرف حدود الحَرَم من حدود الحِلِّ، والميم زائدة. قال:  ويحتمل معنى قوله لعن الله من غيَّر منار الأَرض، أَراد به منار الحرم،  ويجوز أَن يكون لعن من غير تخوم الأَرضين، وهو أَن يقتطع طائفة من أَرض  جاره أَو يحوّل الحدّ من مكانه. وروى شمر عن الأَصمعي: المَنار العَلَم  يجعل للطريق أَو الحدّ للأَرضين من طين أَو تراب. وفي الحديث عن أَبي هريرة،  رضي الله عنه: إِن للإِسلام صُوًى ومَناراً أَي علامات وشرائع يعرف بها.  والمَنارَةُ: التي يؤذن عليها، وهي المِئْذَنَةُ؛ وأَنشد:  لِعَكٍّ في مَناسِمها مَنارٌ،  إِلى عَدْنان، واضحةُ السَّبيل  والمَنارُ: مَحَجَّة الطريق، وقوله عز وجل: قد جاءَكم من الله نور وكتاب  مبين؛ قيل: النور ههنا هو سيدنا محمد رسول الله، صلى الله عليه وسلم،  أَي جاءكم نبي وكتاب. وقيل إِن موسى، على نبينا وعليه الصلاة والسلام، قال  وقد سئل عن شيء: سيأْتيكم النُّورُ. وقوله عز وجل: واتَّبِعُوا النُّورَ  الذي أُنزل معه؛ أَي اتبعوا الحق الذي بيانه في القلوب كبيان النور في  العيون. قال: والنور هو الذي يبين الأَشياء ويُرِي الأَبصار حقيقتها، قال:  فَمَثلُ ما أَتى به النبي، صلى الله عليه وسلم، في القلوب في بيانه وكشفه  الظلمات كمثل النور، ثم قال: يهدي الله لنوره من يشاء، يهدي به الله من  اتبع رضوانه. وفي حديث أَبي ذر، رضي الله عنه، قال له ابن شقيق: لو  رأَيتُ رسول الله، صلى الله عليه وسلم، كنتُ أَسأَله: هل رأَيتَ ربك؟ فقال:  قد سأَلتُه فقال: نُورٌ أَنَّى أَرَاه أَي هو نور كيف أَراه. قال ابن  الأَثير: سئل أَحمد بن حنبل عن هذا الحديث فقال: ما رأَيتُ مُنْكِراً له وما  أَدري ما وجهه. وقال ابن خزيمة: في القلب من صحة هذا الخبر شيء، فإِن ابن  شقيق لم يكن يثبت أَبا ذر، وقال بعض أَهل العلم: النُّورُ جسم وعَرَضٌ،  والباري تقدّس وتعالى ليس بجسم ولا عرض، وإِنما المِراد أَن حجابه النور،  قال: وكذا روي في حديث أَبي موسى، رضي الله عنه، والمعنى كيف أَراه  وحجابه النور أَي أَن النور يمنع من رؤيته. وفي حديث الدعاء: اللهمّ اجْعَلْ  في قلبي نُوراً وباقي أَعضائه؛ أَراد ضياء الحق وبيانه، كأَنه قال: اللهم  استعمل هذه الأَعضاء مني في الحق واجعل تصرفي وتقلبي فيها على سبيل  الصواب والخير.  قال أَبو العباس: سأَلت ابن الأَعرابي عن قوله: لا تَسْتَضِيئُوا بنار  المشركين، فقال:  النار ههنا الرَّأْيُ، أَي لا تُشاورُوهم، فجعل الرأْي مَثَلاً للضَّوءِ  عند الحَيْرَة، قال: وأَما حديثه الآخر أَنا بريء من كل مسلم مع مشرك،  فقيل: لم يا رسول الله؟ ثم قال: لا تَراءَى ناراهُما. قال: إِنه كره النزول  في جوار المشركين لأَنه لا عهد لهم ولا أَمان، ثم وكده فقال: لا تَراءَى  ناراهما أَي لا ينزل المسلم بالموضع الذي تقابل نارُه إِذا أَوقدها نارَ  مشرك لقرب منزل بعضهم من بعض، ولكنه ينزل مع المسلمين فإنهم يَدٌ على من  سواهم. قال ابن الأَثير: لا تراءَى ناراهما أَي لا يجتمعان بحيث تكون نار  أَحدهما تقابل نار الآخر، وقيل: هو من سمة الإِبل بالنار. وفي صفة  النبي، صلي الله عليه وسلم: أَنْوَرُ المُتَجَرَّدِ أَي نَيِّر الجسم. يقال  للحسَنِ المشرِق اللَّوْنِ: أَنْوَرُ، وهو أَفعلُ من النُّور. يقال: نار  فهو نَيِّر، وأَنار فهو مُنِيرٌ. والنار: معروفة أُنثى، وهي من الواو لأَن  تصغيرها نُوَيْرَةٌ. وفي التنزيل العزيز: أَن بُورِكَ من في النار ومن  حولها؛ قال الزجاج: جاءَ في التفسير أَن من في النار هنا نُور الله عز وجل،  ومن حولها قيل الملائكة وقيل نور الله أَيضاً. قال ابن سيده: وقد تُذَكَّرُ  النار؛ عن أَبي حنيفة؛ وأَنشد في ذلك:  فمن يأْتِنا يُلْمِمْ في دِيارِنا،  يَجِدْ أَثَراً دَعْساً وناراً تأَجَّجا  ورواية سيبويه: يجد حطباً جزلاً وناراً تأَججا؛ والجمع أَنْوُرٌ  (*  قوله« والجمع أنور» كذا بالأصل. وفي القاموس: والجمع أنوار. وقوله ونيرة كذا  بالأصل بهذا الضبط وصوبه شارح القاموس عن قوله ونيرة كقردة.) ونِيرانٌ،  انقلبت الواو ياء لكسرة ما قبلها، ونِيْرَةٌ ونُورٌ ونِيارٌ؛ الأَخيرة عن  أَبي حنيفة. وفي حديث شجر جهنم: فَتَعْلُوهم نارُ الأَنْيارِ؛ قال ابن  الأَثير: لم أَجده مشروحاً ولكن هكذا روي فإن صحت الرواية فيحتمل أَن يكون  معناه نارُ النِّيرانِ بجمع النار على أَنْيارٍ، وأَصلها أَنْوارٌ لأَنها  من الواو كما جاء في ريح وعيد أَرْياحٌ وأَعْيادٌ، وهما من الواو.  وتَنَوَّرَ النارَ: نظر إِليها أَو أَتاها. وتَنَوَّرَ الرجلَ: نظر إِليه عند  النار من حيث لا يراه. وتَنَوَّرْتُ النارَ من بعيد أَي تَبَصَّرْتُها.  وفي الحديث: الناسُ شُركاءُ في ثلاثة: الماءُ والكلأُ والنارُ؛ أَراد  ليس لصاحب النار أَن يمنع من أَراد أَن يستضيءَ منها أَو يقتبس، وقيل:  أَراد بالنار الحجارةَ التي تُورِي النار، أَي لا يمنع أَحد أَن يأْخذ منها.  وفي حديث الإِزار: وما كان أَسْفَلَ من ذلك فهو في النار؛ معناه أَن ما  دون الكعبين من قَدَمِ صاحب الإِزارِ المُسْبَلِ في النار عُقُوبَةً له  على فعله، وقيل: معناه أَن صنيعه ذلك وفِعْلَه في النار أَي أَنه معدود  محسوب من أَفعال أَهل النار. وفي الحديث: أَنه قال لعَشَرَةِ أَنْفُسٍ فيهم  سَمُرَةُ: آخِرُكُمْ يموت في النار؛ قال ابن الأَثير: فكان لا يكادُ  يَدْفَأُ فأَمر بِقِدْرٍ عظيمة فملئت ماء وأَوقد تحتها واتخذ فوقها مجلساً،  وكان يصعد بخارها فَيُدْفِئُه، فبينا هو كذلك خُسِفَتْ به فحصل في النار،  قال: فذلك الذي قال له، والله أَعلم. وفي حديث أَبي هريرة، رضي الله عنه:  العَجْماءُ جُبارٌ والنار جُبارٌ؛ قيل: هي النار التي يُوقِدُها الرجلُ في  ملكه فَتُطِيرها الريح إِلى مال غيره فيحترق ولا يَمْلِكُ رَدَّها فيكون  هَدَراً. قال ابن الأَثير: وقيل الحديث غَلِطَ فيه عبدُ الرزاق وقد تابعه  عبدُ الملك الصَّنْعانِيُّ، وقيل: هو تصحيف البئر، فإِن أَهل اليمن  يُمِيلُونَ النار فتنكسر النون، فسمعه بعضهم على الإِمالة فكتبه بالياء،  فَقَرؤُوه مصفحاً بالياء، والبئر هي التي يحفرها الرجل في ملكه أَو في موات  فيقع فيها إِنسان فيهلك فهو هَدَرٌ؛ قال الخطابي: لم أَزل أَسمع أَصحاب  الحديث يقولون غلط فيه عبد الرزاق حتى وجدته لأَبي داود من طريق أُخرى. وفي  الحديث: فإِن تحت البحر ناراً وتحت النار بحراً؛ قال ابن الأَثير: هذا  تفخيم لأَمر البحر وتعظيم لشأْنه وإِن الآفة تُسْرِع إِلى راكبه في غالب  الأَمر كما يسرع الهلاك من النار لمن لابسها ودنا منها. والنارُ:  السِّمَةُ، والجمع كالجمع، وهي النُّورَةُ. ونُرْتُ البعير: جعلت عليه ناراً. وما  به نُورَةٌ أَي وَسْمٌ. الأَصمعي: وكلُّ وسْمٍ بِمِكْوًى، فهو نار، وما  كان بغير مِكْوًى، فهو حَرْقٌ وقَرْعٌ وقَرمٌ وحَزٌّ وزَنْمٌ. قال أَبو  منصور: والعرب تقول: ما نارُ هذه الناقة أَي ما سِمَتُها، سميت ناراً  لأَنها بالنار تُوسَمُ؛ وقال الراجز:  حتى سَقَوْا آبالَهُمْ بالنارِ،  والنارُ قد تَشْفي من الأُوارِ  أَي سقوا إِبلهم بالسِّمَة، أَي إِذا نظروا في سِمَةِ صاحبه عرف صاحبه  فَسُقِيَ وقُدِّم على غيره لشرف أَرباب تلك السمة وخلَّوا لها الماءَ. ومن  أَمثالهم: نِجارُها نارُها أَي سمتها تدل على نِجارِها يعني الإِبل؛ قال  الراجز يصف إِبلاً سمتها مختلفة:  نِجارُ كلِّ إِبلٍ نِجارُها،  ونارُ إِبْلِ العالمين نارُها  يقول: اختلفت سماتها لأَن أَربابها من قبائل شتى فأُغِيرَ على سَرْح كل  قبيلة واجتمعت عند من أَغار عليها سِماتُ تلك القبائل كلها. وفي حديث  صعصة ابن ناجية جد الفرزدق: وما ناراهما أَي ما سِمَتُهما التي وُسِمَتا بها  يعني ناقتيه الضَّالَّتَيْنِ، والسِّمَةُ: العلامة.ونارُ المُهَوِّل:  نارٌ كانت للعرب في الجاهلية يوقدونها عند التحالف ويطرحون فيها ملحاً  يَفْقَعُ، يُهَوِّلُون بذلك تأْكيداً للحلف. والعرب تدعو على العدوّ فتقول:  أَبعد الله داره وأَوقد ناراً إِثره قال ابن الأَعرابي: قالت العُقَيْلية:  كان الرجل إِذا خفنا شره فتحوّل عنا أَوقدنا خلفه ناراً، قال فقلت لها:  ولم ذلك؟ قالت: ليتحَوّلَ ضبعهم معهم أَي شرُّهم؛ قال الشاعر:  وجَمَّة أَقْوام حَمَلْتُ، ولم أَكن  كَمُوقِد نارٍ إِثْرَهُمْ للتَّنَدُّم  الجمة: قوم تَحَمَّلوا حَمالَةً فطافوا بالقبائل يسأَلون فيها؛ فأَخبر  أَنه حَمَلَ من الجمة ما تحملوا من الديات، قال: ولم أَندم حين ارتحلوا  عني فأُوقد على أَثرهم. ونار الحُباحِبِ: قد مر تفسيرها في موضعه.  والنَّوْرُ والنَّوْرَةُ، جميعاً: الزَّهْر، وقيل: النَّوْرُ الأَبيض  والزهر الأَصفر وذلك أَنه يبيضُّ ثم يصفر، وجمع النَّوْر أَنوارٌ.  والنُّوّارُ، بالضم والتشديد: كالنَّوْرِ، واحدته نُوَّارَةٌ، وقد نَوَّرَ الشجرُ  والنبات. الليث: النَّوْرُ نَوْرُ الشجر، والفعل التَّنْوِيرُ،  وتَنْوِير الشجرة إِزهارها. وفي حديث خزيمة: لما نزل تحت الشجرة أَنْوَرَتْ أَي  حسنت خضرتها، من الإِنارة، وقيل: إِنها أَطْلَعَتْ نَوْرَها، وهو زهرها.  يقال: نَوَّرَتِ الشجرةُ وأَنارَتْ، فأَما أَنورت فعلى الأَصل؛ وقد سَمَّى  خِنْدِفُ بنُ زيادٍ الزبيريُّ إِدراك الزرع تَنْوِيراً فقال:  سامى طعامَ الحَيِّ حتى نَوَّرَا  وجَمَعَه عَدِيّ بن زيد فقال:  وذي تَناوِيرَ مَمْعُونٍ، له صَبَحٌ  يَغْذُو أَوَابِدَ قد أَفْلَيْنَ أَمْهارَا  والنُّورُ: حُسْنُ النبات وطوله، وجمعه نِوَرَةٌ. ونَوَّرَتِ الشجرة  وأَنارت أَيضاً أَي أَخرجت نَوْرَها. وأَنار النبتُ وأَنْوَرَ: ظَهَرَ  وحَسُنَ. والأَنْوَرُ: الظاهر الحُسْنِ؛ ومنه صفته، صلي الله عليه وسلم: كان  أَنْوَرَ المُتَجَرَّدِ.  والنُّورَةُ: الهِناءُ. التهذيب: والنُّورَةُ من الحجر الذي يحرق  ويُسَوَّى منه الكِلْسُ ويحلق به شعر العانة. قال أَبو العباس: يقال انْتَوَرَ  الرجلُ وانْتارَ من النُّورَةِ، قال: ولا يقال تَنَوَّرَ إِلا عند إِبصار  النار. قال ابن سيده: وقد انْتارَ الرجل وتَنَوَّرَ تَطَلَّى  بالنُّورَة، قال: حكى الأَوّل ثعلب، وقال الشاعر:  أَجِدَّكُما لم تَعْلَما أَنَّ جارَنا  أَبا الحِسْلِ، بالصَّحْراءِ، لا يَتَنَوَّرُ  التهذيب: وتأْمُرُ من النُّورةِ فتقول: انْتَوِرْ يا زيدُ وانْتَرْ كما  تقول اقْتَوِلْ واقْتَلْ؛ وقال الشاعر في تَنَوّر النار:  فَتَنَوَّرْتُ نارَها من بَعِيد  بِخَزازَى* ؛ هَيْهاتَ مِنك الصَّلاءُ  (* قوله« بخزازى» بخاء معجمة فزايين معجمتين: جبل بين منعج وعاقل،  والبيت للحرث بن حلزة كما في ياقوت)  قال: ومنه قول ابن مقبل:  كَرَبَتْ حياةُ النارِ للمُتَنَوِّرِ  والنَّوُورُ: النَّيلَجُ، وهو دخان الشحم يعالَجُ به الوَشْمُ ويحشى به  حتى يَخْضَرَّ، ولك أَن تقلب الواو المضمومة همزة. وقد نَوَّرَ ذراعه  إِذا غَرَزَها بإِبرة ثم ذَرَّ عليها النَّؤُورَ.  والنَّؤُورُ: حصاة مثل الإِثْمِدِ تُدَقُّ فَتُسَفُّها اللِّثَةُ أَي  تُقْمَحُها، من قولك: سَفِفْتُ الدواء. وكان نساءُ الجاهلية يَتَّشِمْنَ  بالنَّؤُور؛ ومنه وقول بشر:  كما وُشِمَ الرَّواهِشُ بالنَّؤُورِ  وقال الليث: النَّؤُور دُخان الفتيلة يتخذ كحلاً أَو وَشْماً؛ قال أَبو  منصور: أما الكحل فما سمعت أَن نساء العرب اكتحلن بالنَّؤُورِ، وأَما  الوشم به فقد جاء في أَشعارهم؛ قال لبيد:  أَو رَجْع واشِمَةٍ أُسِفَّ نَؤُورُها  كِفَفاً، تَعَرَّضَ فَوْقَهُنَّ وِشامُها  التهذيب: والنَّؤُورُ دخان الشحم الذي يلتزق بالطَّسْتِ وهو الغُنْجُ  أَيضاً. والنَّؤُورُ والنَّوَارُ: المرأَة النَّفُور من الريبة، والجمع  نُورٌ. غيره: النُّورُ جمع نَوارٍ، وهي النُّفَّرُ من الظباء والوحش وغيرها؛  قال مُضَرِّسٌ الأَسديُّ وذكر الظباء وأَنها كَنَسَتْ في شدّة الحر:  تَدَلَّتْ عليها الشمسُ حتى كأَنها،  من الحرِّ، تَرْمي بالسَّكِينَةِ نُورَها  وقد نارتْ تَنُورُ نَوْراً ونَواراً ونِواراً؛ ونسوةٌ نُورٌ أَي نُفَّرٌ  من الرِّيبَةِ، وهو فُعُلٌ، مثل قَذالٍ وقُذُلٍ إِلا أَنهم كرهوا الضمة  على الواو لأَن الواحدة نَوارٌ وهي الفَرُورُ، ومنه سميت المرأَة؛ وقال  العجاج:  يَخْلِطْنَ بالتَّأَنُّسِ النَّوارا  الجوهري: نُرْتُ من الشيء أَنُورُ نَوْراً ونِواراً، بكسر النون؛ قال  مالك بن زُغْبَةَ الباهلي يخاطب امرأَة:  أَنَوْراً سَرْعَ ماذا يا فَرُوقُ،  وحَبْلُ الوَصْلِ مُنْتَكِثٌ حَذِيقُ  أَراد أَنِفاراً يا فَرُوقُ، وقوله سَرْعَ ماذا: أَراد سَرُعَ فخفف؛ قال  ابن بري في قوله:  أَنوراً سرع ماذا يا فروق  قال: الشعر لأَبي شقيق الباهلي واسمه جَزْءُ بن رَباح، قال: وقيل هو  لزغبة الباهلي، قال: وقوله أَنوراً بمعنى أَنِفاراً سَرُعَ ذا يا فروق أَي  ما أَسرعه، وذا فاعل سَرُعَ وأَسكنه للوزن، وما زائدة. والبين ههنا:  الوصل، ومنه قوله تعالى: لقد تَقَطَّعَ بَيْنُكُم؛ أَي وصْلُكم، قال: ويروى  وحبل البين منتكث؛ ومنتكث: منتقض. وحذيق: مقطوع؛ وبعده:  أَلا زَعَمَتْ علاقَةُ أَنَّ سَيْفي  يُفَلِّلُ غَرْبَه الرأْسُ الحَليقُ؟  وعلاقة: اسم محبوبته؛ يقول: أَزعمت أَن سيفي ليس بقاطع وأَن الحليف يفلل  غربه؟ وامرأَة نَوارٌ: نافرة عن الشر والقبيح. والنَوارُ: المصدر،  والنِّوارُ: الاسم، وقيل: النِّوارُ النِّفارُ من أَي شيء كان؛ وقد نارها  ونَوَّرها واستنارها؛ قال ساعدة بن جؤية يصف ظبية:  بِوادٍ حَرامٍ لم يَرُعْها حِبالُه،  ولا قانِصٌ ذو أَسْهُمٍ يَسْتَنِيرُها  وبقرة نَوَارٌ: تنفر من الفحل. وفي صفة ناقة صالح، على نبينا وعليه  الصلاة والسلام: هي أَنور من أَن تُحْلَبَ أَي أَنْفَرُ. والنَّوَار:  النِّفارُ. ونُرْتُه وأَنرْتُه: نَفَّرْتُه. وفرس وَدِيق نَوارٌ إِذا  استَوْدَقَت، وهي تريد الفحل، وفي ذلك منها ضَعْفٌ تَرْهَب صَوْلَةَ  الناكح.ويقال: بينهم نائِرَةٌ أَي عداوة وشَحْناء. وفي الحديث: كانت بينهم  نائرة أَي فتنة حادثة وعداوة. ونارُ الحرب ونائِرَتُها: شَرُّها وهَيْجها.  ونُرْتُ الرجلَ: أَفْزَعْتُه ونَفَّرْتُه؛ قال:  إِذا هُمُ نارُوا، وإِن هُمْ أَقْبَلُوا،  أَقْبَلَ مِمْساحٌ أَرِيبٌ مِفْضَلُ  ونار القومُ وتَنَوَّرُوا انهزموا. واسْتَنارَ عليه: ظَفِرَ به وغلبه؛  ومنه قول الأَعشى:  فأَدْرَكُوا بعضَ ما أَضاعُوا،  وقابَلَ القومُ فاسْتَنارُوا  ونُورَةُ: اسم امرأَة سَحَّارَة؛ ومنه قيل: هو يُنَوِّرُ عليه أَي  يُخَيِّلُ، وليس بعربيّ صحيح. الأَزهري: يقال فلان يُنَوِّرُ على فلان إِذا  شَبَّهَ عليه أَمراً، قال: وليست هذه الكلمة عربية، وأَصلها أَن امرأَة  كانت تسمى نُورَةَ وكانت ساحرة فقيل لمن فعل فعلها: قد نَوَّرَ فهو  مُنَوِّرٌ.  قال زيد بن كُثْوَةَ: عَلِقَ رجلٌ امرأَة فكان يَتَنَوَّرُها بالليل،  والتَّنَوُّرُ مثل التَّضَوُّء، فقيل لها: إِن فلاناً يَتَنَوَّرُكِ،  لتحذره فلا يرى منها إِلا حَسَناً، فلما سمعت ذلك رفعت مُقَدَّمَ ثوبها ثم  قابلته وقالت: يا مُتَنَوِّراً هاه فلما سمع مقالتها وأَبصر ما فعلت قال:  فبئسما أَرى هاه وانصرفت نفسه عنها، فصيرت مثلاً لكل من لا يتقي قبيحاً  ولا يَرْعَوي لحَسَنٍ. ابن سيده: وأَما قول سيبويه في باب الإِمالة ابن  نُور فقد يجوز أَن يكون اسماً سمي بالنور الذي هو الضوء أَو بالنُّورِ الذي  هو جمع نَوارٍ، وقد يجوز أَن يكون اسماً صاغه لتَسُوغَ فيه الإِمالة  فإِنه قد يَصوغ أَشياء فَتَسوغ فيها الإِمالة ويَصُوغ أَشياءَ أُخَرَ لتمتنع  فيها الإِمالة. وحكى ابن جني فيه: ابن بُور، بالباء، كأَنه من قوله  تعالى: وكنتم قوماً بُوراً، وقد تقدم. ومَنْوَرٌ: اسم موضع صَحَّتْ فيه  الواوُ صِحَّتَها في مَكْوَرَةَ للعلمية؛ قال بشر بن أَبي خازم:  أَلَيْلى على شَحْطِ المَزارِ تَذَكَّرُ؟  ومن دونِ لَيْلى ذو بِحارٍ ومَنْوَرُ  قال الجوهري: وقول بشر:  ومن دون ليلى ذو بحار ومنور  قال: هما جبلان في ظَهْر حَرَّةِ بني سليم. وذو المَنار: ملك من ملوك  اليمن واسمه أَبْرَهَةُ بن الحرث الرايش، وإِنما قيل له ذو المنار لأَنه  أَوّل من ضرب المنارَ على طريقه في مغازيه ليهتدي بها إِذا رجع.
مقاييس اللغة:
(نور) النون والواو والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على إضاءةٍ واضطراب وقِلّة ثبات. منه النور والنار، سمِّيا بذلك من طريقة الإضاءة، ولأنَّ ذلك يكون مضطرِباً سريعَ الحركة. وتنوَّرْتُ النّار: تبصَّرتُها. قال امرؤ القيس:
تنوَّرتُها من أذرعات وأهلُها *** بيثربَ أدنى دارِها نظرٌ عالِي([5])
ومنه النَّور: نَور الشَّجر ونُوّارُهُ. وأنارت الشَّجرةُ: أخرجَتْ النَّوْر. والمَنَارة: مَفعلة من الاستنارة، والأصل مَنْوَرة. ومنه مَنَار الأرض: حُدودها وأعلامها، سمِّيت لبَيَانِها وظُهورها.
والذي قُلناه في قِلّة الثبات امرأةٌ نَوَارٌ، أي عفيفة تنُورُ، أي تَنفِر من القَبيح، والجمع نُورٌ. ونارت: نَفَرت نَوْراً([6i]). قال:
* أنَوْراً سَرْعَ ماذا يا فَروقُ([7]) *
ونُرْت فلاناً: نَفَّرته. والنَِّوار: النِّفار.
ومما شذَّ عن هذا الأصل النّؤُور: دُخَانُ الفَتيلة يتّخذُهُ كُحلاً وَوشْماً. ونَوَّرْت اللِّثة([8]): غَرَزْتها بإبرةٍ ثم جعلت في الغَرز الإثمد.
القاموس المحيط:
النُّورُ، بالضم الضَّوْءُ أيًّا كانَ، أو شُعاعُهُ ج أنوارٌ ونِيرانٌ، وقد نارَ نَوْراً وأنارَ واسْتَنَارَ ونَوَّرَ وتَنَوَّرَ، ومحمدٌ، صلى الله عليه وسلم، والذي يُبَيِّنُ الأشياءَ،وة بِبُخارَى، منها الحافظانِ أبو موسى عِمْرانُ، والحَسَنُ بنُ عليٍّ النُّوريَّانِ. وأما أبو الحُسَينِ النُّورِيُّ الواعِظُ، فَلِنُورٍ كان يَظْهرُ في وعْظِهِ. وجَبَلُ النُّورِ جَبَلُ حِراءٍ. وذُو النُّورِ طُفَيْلُ بنُ عَمْرٍو الدَّوْسيُّ، دَعا له النبيُّ، صلى الله عليه وسلم، فقال " اللهم نَوِّرْ له " فَسَطَعَ نورٌ بين عَيْنَيْه، فقال أخافُ أن يكونَ مُثْلَةً، فَتَحَوَّلَ إلى طَرَفِ سَوْطه، فكان يُضِيءُ في الليلةِ المُظْلِمَةِ. وذُو النُّورَينِ عثمانُ بنُ عفانَ، رضي الله عنه. والمَنارَةُ، والأصلُ مَنورَةٌ مَوْضِعُ النُّورِ، كالمَنارِ، والمِسْرَجَةُ والمِئْذَنَةُ
ج: مَناوِرُ ومَنائِرُ، ومن هَمَزَ، فقد شَبَّهَ الأَصليَّ بالزائِدِ. ونَوَّرَ الصُّبْحُ تَنْويراً: ظَهَرَ نورُهُ، على فلانٍ: لَبَّسَ عليه أمرَهُ، أو فَعَلَ فِعلَ نُورَةَ الساحِرةِ، التَّمْرُ: خُلِقَ فيه النَّوى. واسْتَنارَ به: استَمَدَّ شُعاعَه. والمَنارُ: العَلَمُ، وما يُوضَعُ بَيْنَ الشَّيْئَيْنِ من الحُدودِ، ومَحَجَّةُ الطَّريقِ.
والنارُ: م، وقد تُذَكَّرُ ج: أنوارٌ ونِيرانٌ ونِيرَةٌ، كقِرَدَةٍ، ونُورٌ ونِيارٌ، والسِّمَةُ، كالنُّورَةِ، والرَّأيُ، ومنه: " لا تَسْتَضِيئُوا بِنارِ أهلِ الشِّرْكِ " . ونُرْتُهُ: جَعَلْتُ عليه سِمَةً. والنَّوْرُ والنَّوْرَةُ وكرُمَّانٍ: الزَّهْرُ، أو الأبيضُ منه، وأما الأَصْفَرُ، فَزَهْرٌ ج: أنوارٌ. ونَوَّرَ الشَّجَرُ تَنْويراً: أخرَجَ نَوْرَهُ، كَأَنارَ، الزَّرْعُ: أدْرَكَ، ذِراعَهُ: غَرَزَها بِإِبْرَةٍ، ثم ذَرَّ عليها النَّؤُورَ. وأنارَ: حَسُنَ، وظَهَرَ، كأَنْورَ، المَكانَ: أضاءَهُ. والأَنْوَرُ: الحَسَنُ. والنُّورَةُ، بالضم: الهِناءُ.وانْتارَ وتَنَوَّرَ وانْتَوَرَ: تَطَلَّى بها. والنَّؤُورُ، كصَبُورٍ: النِّيلَجُ، ودُخانُ الشَّحْمِ، وحَصاةٌ كالإِثْمِدِ تُدَقُّ، فَتُسَفُّها اللِّثَةُ، والمرأةُ النَّفُورُ من الرِّيبَةِ، كالنَّوارِ، كسَحابٍ ج: نُورٌ، بالضم، والأَصْلُ: نُوُرٌ، بضمتين، فكرِهوا الضَّمَّةَ على الواوِ. ونَارَتْ نَوْراً ونَِواراً، بالكسر والفتح: نَفَرتْ، وقد نارَها ونَوَّرَها واسْتَنَارَها.
وبَقَرَةٌ نَوارٌ: تَنْفِرُ من الفَحْل ج: نُورٌ، بالضم، وفرسٌ اسْتَوْدَقَتْ وهي تُريدُ الفَحْلَ، وفي ذلك منها ضَعْفٌ، تَرْهَبُ صَوْلَةَ الناكِحِ. ونارُوا وتَنَوَّرُوا: انْهَزَمُوا، النارَ من بَعيدٍ: تَبَصَّرُوها.اسْتَنَارَ عليه: ظَفِرَ به. ونُورَةُ، بالضم: امرأةٌ سَحَّارَةٌ.ومَنْوَرٌ، كمَقْعَدِ: ع، أو جبلٌ بِظَهْرِ حَرَّةِ بني سُلَيمٍ.
وذو النُّوَيْرَةِ، كجُهَيْنَةَ: عامِرُ بنُ عبدِ الحَارِثِ، شاعرٌ. ومُكْمِلُ بنُ دَوْسٍ: قَوَّاسٌ. ومُتَمِّمُ بنُ نُوَيْرَةَ: صحابِيٌّ، وهو وأخوهُ مالكُ بنُ نُوَيْرَةَ: شاعرانِ.ونُوَيْرَةُ: ناحيةٌ بِمصرَ.وذو المَنارِ: أبْرَهَةُ تُبَّعُ بنُ الرايِشِ، لأَنَّهُ أولُ من ضَرَبَ المَنارَ على طَريقه في مَغازِيهِ لِيَهْتَدِي بها إذا رَجَعَ. وبَنُو النارِ: القَعْقاعُ، والضَّنَّانُ، وثَوْبٌ: شُعَراءُ بنو عَمْرِو بنِ ثَعْلَبَةَ، مَرَّ بهم امْرُؤُ القَيْسِ، فأَنْشدوهُ، فقال: إِنِّي لَأَعْجَبُ كيف لا يَمْتَلِىءُ عليكم بيتُكُم ناراً من جَوْدَةِ شِعْرِكم، فقيل لهم: بَنُو النارِ. وناوَرَهُ: شاتَمَهُ. وبَغاهُ اللّهُ نَيِّرَةً، ككَيِّسَةٍ، وذاتَ مَنْوَرٍ، كمَقْعَدٍ، أي: ضَرْبَةً أو رَمْيَةً تُنِيرُ فلا تَخْفَى على أحدٍ.
تاج العروس:
نور
النُّور بالضمّ : الضَّوْءُ أيَّاً كان أو شُعاعُه وسُطوعُه كذا في المُحكَم وقال الزَّمَخْشَرِيّ : الضياءُ أشدّ من النُّور قال تعالى : " جَعَلَ الشمسَ ضِياءً والقمرَ نُوراً " وقيل :الضِّياءُ ذاتِيٌّ والنُّورُ عَرَضِيٌّ كما حقَّقه الفَناريّ في حواشي التَّلْويح . وفي البصائر للمصنِّف : النُّور : الضِّياءُ والسَّناء الذي يُعينُ على الإبصار وذلك ضَرْبَان : دُنيَويّ وأخرويّ فالدُّنْيَويّ ضَرْبَان : معقولٌ بعَيْن البَصيرة وهو ما انتشرَ من الأنوارِ الإلهيّة كنورِ العقلِ ونورِ القرآن ؛ ومَحْسُوسٌ بعَيْن البَصَر وهو ما انتشر من الأجسام النَّيِّرَة كالقَمَرَيْن والنُّجوم النَّيِّرات فمن النُّور الإلهيّ قَوْلُهُ تَعالى : " قد جاءَكم من الله نورٌ " وقولُه : " نورٌ على نورٍ يَهْدِي اللهُ لنوره من يشاء " ومن النُّور المَحسوس نحو قَوْلُهُ تَعالى : " هو الذي جَعَلَ الشمسَ ضياءً والقمرَ نوراً " وتخصيصُ الشمسِ بالضوءِ والقمرِ بالنُّور من حيث إنّ الضَّوْءَ أخصُّ من النُّور . وممّا هو عامٌّ فيهما قولُه : " وَجَعَلَ الظُّلُماتِ والنُّورَ " " وأشْرقَتِ الأرضُ بنورِ رَبِّها " ومن النُّور الأُخْرَويّ قولُه : " يَسْعَى نورُهم بَيْنَ أَيْدِيهم " . ج أَنْوَارٌ ونِيرانٌ عن ثعلب . وقد نارَ نَوْرَاً بالفتح ونِيَاراً بالكسر وهذه عن ابنِ القَطَّاع . وأنارَ واسْتَنارَ ونَوَّرَ وهذه عن اللِّحْيانيّ وَتَنَوَّرَ بمعنىً واحدٍ أي أضاء كما يقال : بانَ الشيءُ وأَبانَ وبَيَّنَ وَتَبَيَّنَ واسْتَبانَ بمعنىً واحد . قولُه عزَّ وجلَّ : " قد جاءَكم من اللهِ نورٌ وكتابٌ مُبينٌ " قيل : النُّورُ هنا سيِّدنا محمد رسول الله صلى اللهُ تعالى عليه وسلَّم أي جاءَكم نبيٌّ وكتاب وقيل : إنّ موسى عليه السلام قال وقد سُئل عن شيءٍ : سَيَأْتيكم النُّور . وقولُه عزّ وجلَّ : " واتَّبَعُوا النُّورَ الذي أُنزِلَ مَعَه " أي اتَّبعوا الحقَّ الذي بَيانُه في القلوب كَبَيَان النُّور في العيون . النُّور : الذي يُبيِّنُ الأشياءَ ويُري الأبصارَ حقيقتَها قال : فمَثلُ ما أتى به النبيُّ صلّى الله عليه وسلَّم في القلوبِ في بَيانه وكَشْفِه الظُّلُماتِ كَمَثَلِ النُّور . نُور : ة ببُخارى بها زِياراتٌ ومَشاهِدُ للصالحين منها الحافظان أبو موسى عِمْران بن عَبْد الله البُخاريّ حدّث عن أحمدَ بن حَفْص ومحمد بن سَلام البِيكَنْديّ وعنه أحمدُ بن رُفَيْد . القاضي أبو عليّ الحسنُ بنُ عليّ بن أحمد بن الحسن بن إسماعيل بن داوود الداووديّ النُّورِيَّان . حدّث عن عبد الصّمد بن عليّ الحَنْظَليّ وعنه الحافظُ عمرُ بن محمد النَّسَفيّ مات سنة 518 . وأما أبو الحسين أحمدُ بن محمد النُّوريُّ الواعظ فلنُورٍ كان يَظْهَرُ في وَعْظِه مشهورٌ مات سنة 295 ويَشتبِه به أبو الحسين النُّوريّ أحمد بن محمد بن إدريس روى عن أَبان بن جَعْفَر وعنه أبو الحسن النّعيميّ ذكره الأمير قال : الحافظ وهو غير الواعظ . وجبلُ النُّور : جبلُ حِراءٍ هكذا يسمّيه أهلُ مكّة كما نقله الصَّاغانِيّ . وذو النُّور : لقب طُفَيْل بن عَمْرو بن طَريف الأَزْديّ الصَّحابيّ دعا له النبيّ صلّى الله عليه وسلَّم فقال : " اللهُمَّ نَوِّر له " فَسَطَعَ نورٌ بين عَيْنَيْه فقال : أخافُ أن يكون مُثْلةً أي شُهرةً فتحوَّل إلى طَرَفِ سَوْطِه فكان يُضيءُ في الليلةِ المُظلمةِ قُتل يومَ اليَمامة . وذو النُّورَيْن لقبُ أمير المؤمنين عثمان بن عَفّان رضي الله عنه لأنّه لم يُعلَم أحدٌ أَرْسَل سِتْراً على بِنْتَيْ نَبيٍّ غيره . والمَنارَة والأصلُ مَنْوَرَةٌ قُلِبَت الواو ألفاً لتحَرُّكها وانفتاح ما قبلها : مَوْضِعُ النُّور كالمَنار والمَنارَة : الشَّمْعةُ ذات السِّراج وفي المحكم : المِسْرَجة وهي التي يُوضع عليها السِّراج قال أبو ذُؤَيْب :
وكِلاهُما في كَفِّه يَزَنِيَّةٌ ... فيها سِنانٌ كالمَنارةِ أَصْلَعُ
أراد أن يُشبِّه السِّنانَ فلم يستقم له فأوقَع اللفظَ على المَنارة وقولُه : أَصْلَع يريد أنّه لا صَدَأَ عليه فهو يَبْرُق . المَنارةُ : التي يُؤَذَّن عليها وهي المِئْذَنةُ والعامَّةُ تقول : المَأْذَنَة ج مَناوِر على القياس ومَنائر مهموز على غير قياس . قال ثعلب : إنّما ذلك لأنّ العرب تُشبِّه الحرفَ بالحرف فشبَّهوا مَنارة وهي مَفْعَلة من النُّور بفتح الميم بفَعَالة فكَسَّروها تَكْسِيراً كما قالوا : أَمْكِنة فيمن جعلَ مَكاناً من الكَوْن فعامَلَ الحرفَ الزائدَ مُعاملةَ الأصليّ فصارت الميم عندهم كالقاف من قَذالٍ ومثله في كلام العرب كثيرٌ . قال : وأمّا سيبويه فَحَمَل ما هو من هذا على الغلط . وقال الجَوْهَرِيّ : الجمع مَناوِر بالواو لأنّه من النُّور وَمَنْ قال : مَنائر وَهَمَزَ فقد شبَّه الأصليَّ بالزائد كما قالوا مَصائب وأصله مَصاوِب . ونَوَّرَ الصُّبحُ تَنْوِيراً : ظَهَرَ نُورُه قال :
وحتى يَبيتَ القومُ في الصَّيْفِ لَيْلَةً ... يقولون نَوِّرْ صُبحُ واللَّيْلُ عاتِمُ ومنه حديث مَواقيت الصلاة : " أنَّه نَوَّرَ بالفَجر " أي صَلاَّها وقد استنار الأفقُ كثيراً . والتَّنْوير : وَقْتُ إسْفارِ الصُّبْح . نَوَّرَ على فلان : لَبَّسَ عليه أَمْرَه وشَبَّهَه وَخيَّل عليه . أو فَعَلَ فِعلَ نُورَةَ السَّاحرَةِ الآتي ذِكرُها فهو مُنوِّرٌ وليس بعربيّ صحيح . وقال الأَزْهَرِيّ : يقال : فلانٌ يُنوِّرُ على فلان إذا شَبَّهَ عليه أمراً . وليستْ هذه الكلمةُ عربيةً . نَوَّرَ التَّمْرُ : خُلِقَ فيه النَّوى وهو مَجاز . واستَنارَ به : استَمدَّ نُورَه أي شُعاعَه . والمَنار بالفتح : العَلَم وما يُوضَع بين الشَّيئين من الحُدود وروى شَمِرٌ عن الأصمعيّ : المَنار : العلمُ يُجعَلُ للطريق أو الحدّ للأرضين من طينٍ أو ترابٍ ومنه الحديث : " لَعَنَ اللهُ مَن غيَّرَ مَنارَ الأرض " أي أعْلامَها قيل : أراد من غيَّر تُخومَ الأرضِين وهو أنْ يَقْتَطِع طائفةً من أرضِ جارِه ويُحوِّل الحَدَّ من مكانه . وفي الحديث عن أبي هُرَيْرة : " إنّ للإسلام صُوىً ومَناراً " أي علامات وشَرائع يُعرَف بها . وهو مَجاز . المَنارُ : مَحَجَّةُ الطريقِ قال الشاعر :
لعَكٍّ في مَناسِمِها مَنارٌ ... إلى عدنانَ واضحةُ السبيلِ والنارُ م أي معروفة أنثى تقال للَّهيب الذي يبدو للحاسّة نحو قَوْلُهُ تَعالى : " أَفَرَأَيْتُمُ النارَ التي تُورُون " وقد تُطلَق على الحرارة المُجرّدة ومنه الحديث : أنّه قال لعشرةِ أَنْفُسٍ فيهم سَمُرَة : " آخِرُكم يموت في النار " قال ابنُ الأثير : فكان لا يكاد يدْفَأ فأمرَ بقِدْر عظيمةٍ فمُلئت ماءً وأَوْقَد تحتها واتخذ فوقها مَجلِساً وكان يصعدُ بخارُها فيُدفِئُه فبينما هو كذلك خُسِفت به فحصلَ في النار قال فذلك الذي قال له والله أعلم . وتُطلَق على نارِ جهنّم المذكورة في قَوْلُهُ تَعالى : " النارُ وَعَدَها اللهُ الذين كفروا " وقد تُذَكَّر عن أبي حنيفة وأنشد في ذلك :
فَمَنْ يَأْتِنا يُلْمِمْ بنا في دِيارِنا ... يَجِدْ أَثَرَاً دَعْسَاً وناراً تأَجَّجا ورواية سيبويه :
" يَجِدْ حَطَبَاً جزْلاً وناراً تأَجَّجا
ج أَنْوَارٌ هكذا في سائر النسخ التي بأيدينا وفي اللسان : أَنْوَرٌ ونِيرانٌ انقلبت الواوُ ياءً لكسرة ما قبلها ونِيَرَةٌ كقِرَدَة هكذا في سائر النسخ وهو غلط والصواب نِيرَة بكسر فسكون ولا نظير له إلاّ قاع وقِيعَة وجار وجِيرَة حققّه ابنُ جنِّيّ في كتاب الشّواذّ ونورٌ بالضمّ ونِيَارٌ بالكسر الأخيرة عن أبي حنيفة وفي حديث سِجْن جَهنّم : " فَتَعْلُوهم نارُ الأَنْيار " قال ابنُ الأثير : لم أجِدْهُ مَشْرُوحاً ولكن هكذا رُوي فإن صحَّت الرِّواية فيحتمل أن يكون معناه نار النِّيران بجمع النار على أَنْيَار وأصلُها أَنْوَار لأنها من الواو كما جاء في ريح وعيدٍ أَرْيَاحٌ وأَعْيَادٌ وهما من الواو . منَ المَجاز : النارُ : السِّمَة والجمعُ كالجمع كالنُّورَة بالضمّ . قال الأصمعيّ : كلُّ وَسْمٍ بمِكْوىً فهو نارٌ وما كان بغيرِ مِكْوىً فهو حَرْقٌ وَقَرْعٌ وَقَرْمٌ وحَزٌّ وَزَنْمٌ قال أبو منصور : والعربُ تقول : ما نارُ هذه الناقة ؟ أي ما سِمَتُها سُمّيت ناراً لأنّها بالنار تُوسَم وقال الراجز :
حتى سَقَوْا آبالَهم بالنّارِ ... والنَّارُ قد تَشْفَى من الأُوارِ أي سَقَوْا إبلَهم بالسِّمَة أي إذا نَظروا في سِمَة صاحبِه عُرِفَ صاحبُه فسُقي وقُدِّم على غيره لشرفِ أَرْبَابِ تلك السِّمَة وخَلَّوْا لها الماءَ . ومن أمثالهم : نِجارُها نارُها . أي سِمَتُها تدلّ على نِجارِها يعني الإبل قال الراجز يصفُ إبلاً سِماتُها مُختلفة :
نِجارُ كلِّ إبلٍ نِجارُها ... ونارُ إبْلِ العالَمِين نارُها يقول : اختلفتْ سِماتُها لأنّ أربابها من قبائلَ شَتَّى فأُغِيرَ على سَرْحِ كلّ قبيلة . واجتمعتْ عند مَن أغار عليها سِماتُ تلك القبائل . وفي حديث صَعْصَعة بن ناجِيَة جدِّ الفرزدق : " وما نارُهما " أي ما سِمَتُها التي وُسِمَتا بها يعني ناقتَيْه الضَّالَّتَيْن والسِّمَة : العَلامة . منَ المَجاز : النارُ : الرَّأْيُ ومنه الحديث : " لا تَسْتَضيئوا بنارِ أهل الشِّرْك " وفي رواية : بنار المُشركين . قال ثعلب : سَأَلْتُ ابْن الأَعْرابِيّ عنه فقال : معناه لا تُشاورهم فجعل الرأيَ مثلاً للضوءِ عند الحَيْرَة . ونُرْتُه أي البعير : جَعَلْتُ عليه ناراً أي سِمَةً . والنَّوْرُ والنَّوْرَةُ بفتحهما النُّوَّار كرُمَّان جميعاً : الزَّهْر أو النَّوْر : الأبيضُ منه أي من الزَّهْر والزهرُ الأصفر وذلك أنّه يَبْيَضُّ ثم يَصْفَرّ ج النَّوْر أَنْوَارٌ والنُّوّارُ واحدتُه نُوَّارةٌ . ونوَّرَ الشجرُ تَنْوِيراً : أخرجَ نَوْرَه . وقال الليث : النَّوْر : نَوْرُ الشجرِ والفِعلُ التَّنْوير وتَنْوِيرُ الشجرةِ : إزْهارُها . كَأَنَار أصلُه أَنْوَرَ قُلبت واوُه ألفاً . نوَّرَ الزرعُ : أَدْرَك والتَّنْوير : الإدْراك هكذا سَمّاه خِندِف بنُ زياد الدُّبيريّ فقال :
" سامَى طعامَ الحَيِّ حتى نَوَّرا وجمعه عَدِيُّ بن زيد فقال :
وذي تَناويرَ مَمْعُونٍ له صَبَحٌ ... يَغْذُو أوابِدَ قد أَفْلَيْنَ أَمْهَارا نَوَّرَ ذِراعَه تَنْوِيراً : إذا غَرَزَها بإبرة ثم ذَرَّ عليها النَّؤُور الآتي ذكرُه . وأنارَ النّبتُ : حِسُنَ وَظَهَرَ من الإنارَة كَأَنْوَر على الأصل ومنه حديث خُزَيْمة : " لمّا نزلَ تحتَ الشجرةِ أَنْوَرَتْ " أي حَسُنتْ خُضرَتُها وقيل : أَطْلَعت نَوْرَها . أنارَ المكانَ يتعدَّى ولا يتعدَّى أضاءَه وذلك إذا وضعَ فيه النُّور . والأَنْوَر : الظاهرُ الحسن وبه لُقِّبَ الإمامُ أبو محمد الحسن بن الحسن بن عليّ بن أبي طالب رضي الله عنه لوَضاءَته ومنه في صِفته صلّى الله عليه وسلَّم : كان أَنْوَرَ المُتَجَرَّد . أي نَيِّرَ الجِسم يقال للحسن المُشرِق اللون : أَنْوَر وهو أَفْعَلُ من النُّور . والنُّورَة بالضمّ : الهِناء وهو من الحجر يُحرَق ويُسوَّى منه الكِلسُ ويُحلَق به شعرُ العانة . وانْتارَ الرجلُ وَتَنَوَّرَ وانْتَوَر حكى الأوَّلَ ثعلبٌ وأنكر الثاني ؛ وذكر الثلاثةَ ابنُ سِيده إذا تَطَلَّى بها وأنشد ابنُ سِيدَه :
أجِدَّكُما لم تَعْلَما أنّ جارَنا ... أبا الحِسْلِ بالصحراءِ لا يَتَنَوَّرُ
وفي التهذيب : وتأمرُ من النَّوْرَة فتقول : انْتَوِرْ يا زيْد وانْتَرْ كما تقول : اقْتَوِلْ واقْتَلْ . والنَّؤُورُ كصَبور : النِّيْلَج وهو دُخانُ الشَّحم الذي يَلْتَزقُ بالطِّسْت يُعالَجُ به الوَشْمُ ويُحشى حتى يَخضرَّ . ولك أنْ تقلبَ الواوَ المضمومةَ هَمْزَةً . كذا في اللسان . قلت : ولذا تعرَّ له المصنِّف في نأر وأحاله على هنا . النَّؤُور : حَصاةٌ كالإثْمِد تُدَقُّ فتُسَفُّها اللِّثَّةُ : أي تُقْمَحُها من قولك : سَفِفْتُ الدواءَ . وكنّ نِساءُ الجاهليّةِ يَتَّشِمْنَ بالنَّؤُور ومنه قولُ بشْر :
" كما وُشِمَ الرَّواهشُ بالنَّؤُورِ وقال الليث : النَّؤُور : دُخانُ الفَتيلةِ يُتَّخَذُ كُحْلاً أو وَشْمَاً . قال أبو منصور : أمَّا الكُحلُ فما سَمِعْتُ أنَّ نساءَ العربِ اكْتَحَلْنَ بالنَّؤُور وأمَّا الوَشْم به فقد جاءَ في أشعارهم قال لبيد :
أو رَجْعُ واشِمةٍ أُسِفَّ نَؤُورُها ... كِفَفاً تَعَرَّضَ فَوْقَهُنَّ وِشامُها النَّؤُور : المرأةُ النَّفورُ من الرِّيبة كالنَّوَار كسَحاب ج نُورٌ بالضمّ يقال : نِسْوَةٌ نُورٌ أي نُفَّرٌ من الرِّيبة والأصل نُوُرٌ بضمَّتَيْن مثل قَذال وقُذُل فكرِهوا الضَّمَّةَ على الواو لثِقلها . لأنّ الواحدة نَوَارٌ . وهي الفَرُور وبه سُمِّيت المرأة . ونارَت المرأةُ تَنُورُ نَوْرَاً بالفتح ونِوَاراً بالكسر والفتح : نَفَرَتْ وكذلك الظّباءُ والوَحش وهُنَّ النُّورُ : أي النُّفَّر منها . قال مُضرِّسٌ الأسَديّ وذكر الظباء وأنّها كَنَسَتْ في شِدَّةِ الحَرّ :
تَدَلَّتْ عليها الشمسُ حتى كأنَّها ... من الحَرِّ تُرمى بالسَّكينةِ نُورُها وقال مالك بن زُغْبَةَ الباهليّ :
أَنَوْراً سَرْعَ ماذا يا فَرُوقُ ... وحَبلُ الوَصلِ مُنتَكِثٌ حَذيقُ
ألا زَعَمَتْ علاقَةُ أنَّ سيفي ... يُفَلِّلُ غَرْبَهُ الرَّأْسُ الحَليقُ قال ابنُ بَرِّيّ : معناه : أنِفاراً سَرُعَ ذا يا فَروق أي ما أَسْرَعه وذا فاعلُ سَرُعَ وأسكنه للضرورة وما زائدة . ومُنتكِث : مُنتَقِض وحَذيق : مقطوع وعلاقةُ : اسم محبوبته . قال : وامرأةٌ نَوَارٌ : نافِرةٌ عن الشرِّ والقبيح والنِّوارُ بالكسر : المصدر وبالفتح : الاسم وقيل : النِّوَار : النِّفار من أيّ شيءٍ كان . ومن سجعات الأساس : الشّيْبُ نُورٌ عنه النِّساءُ نُورٌ أي نُفَّر وقد نارَها ونَوَّرَها واسْتَنَارها : نَفَّرَها قال ساعدةُ بن جُؤَيَّة يصف ظَبْيَةً :
بوادٍ حَرامٍ لم تَرُعْها حِبالُه ... ولا قانِصٌ ذو أَسْهُمٍ يَسْتَنيرُها وبقرةٌ نَوَارٌ بالفتح : تَنْفِرُ من الفَحل ج نُورٌ بالضّمّ . وفي صفةِ ناقةِ صالحٍ عليه السلام هي أَنْوَرُ من أن تُحلَب . أي أَنْفَرُ . وفرَسٌ وَديقٌ نَوَارٌ : إذا اسْتَوْدقتْ وهي تريد الفحلَ وفي ذلك منها ضَعفٌ تَرْهَبُ عن صَوْلَةِ النّاكِح . وناروا نَوَرَاً وَتَنَوَّروا : انْهَزموا . ناروا النّارَ من بعيدٍ وَتَنَوَّروها : تَبَصَّروها ؛ أو تَنوَّروها : أَتَوْها قال الشاعر :
فَتَنَوَّرَتْ نارَها مِن بعيدٍ ... بِخَزازى هَيْهَاتَ مِنك الصِّلاءُ وقال ابنُ مُقبِل :
" كَرَبَتْ حَياةُ النَّارِ للمُتَنوِّرِ واسْتَنارَ عليه : ظَفِرَ به وَغَلَبه ومنه قولُ الأعشى :
فَأَدْرَكوا بعضَ ما أضاعوا ... وقاتَلوا القومَ فاسْتَناروا ونُورَةُ بالضمّ : اسمُ امرأة سَحَّارَة قال الأَزْهَرِيّ : ومنه قولُهم لمَن فعل فِعلَها : قد نوَّرَ . فهو مُنَوَّرٌ وليست بعربية صحيحة . قلتُ : ويجوز أن يكون منه مَأْخَذ النُّورِيّ بالضمّ وياءِ النِّسبة للمُختَلِس وهو شائعٌ في العَوامّ كأنّه يُخيَّل بفِعله ويُشبِّه عليهم حتى يختلس شيئاً والجمع نَوَرَةٌ محرّكة . وَمَنْوَرٌ كَمَقْعَد : ع صحّت فيه الواو صِحَّتها في مَكْوَرة للعَلَميَّة قال بِشْر بن أبي خازم :
أَلَيْلى على شَطِّ المَزارِ تَذَكَّرُ ... ومِن دونِ لَيْلَى ذو بِحارٍ ومَنْوَرُ أو جبلٌ بظَهْرِ حَرَّةِ بني سُلَيْم وكذلك ذو بِحارٍ وهما جَبَلان كما فسَّر به الجَوْهَرِيّ قولَ بشْرٍ السابقَ وقال يزيدُ بن أبي حارثة :
إنّي لعَمْرُكَ لا أُصالحُ طَيِّئاً ... حتى يَغُورَ مكانَ دَمْخٍ مَنْوَرُ
وذو النُّوَيْرَة كجُهَيْنة : لقبُ عامر بن عبد الحارث شاعرٌ . وذو النُّوَيْرَة : مُكمِل بن دَوْس كمُحْسن قوّاسٌ إليه نُسبَت القِسِيُّ المشهورة . ومُتَمِّمُ بن نُوَيْرَةَ بن جَمْرَة التَّميميّ اليَرْبوعيّ أسلم مع أخيه صَحابيّ ولم يذكرْ أنّه وفدَ وهو وأخوه مالكُ بن نُوَيْرَة شاعِران وهو أيضاً صحابيّ وله وِفادة واستعمله رسولُ الله صلّى الله عليه وسلَّم على صَدقاتِ قَوْمِه . وقِصَّتُه مشهورةٌ قَتَلَه خالدُ بن الوليد زَمَنَ أبي بكرٍ فَوَدَاه . قاله ابن فَهْد . قلت : وهما من بني ثَعْلَبة بن يَربوع ولو قال المصنِّف : ومتمّم ومالكُ ابنا نُوَيْرةَ صَحابيّان شاعِران كان أَحْسَن . ونُوَيْرَة : ناحيةٌ بمصر عن نَصْر ومنها الإمام الفقيه الشهيد الناطقُ أقضى القُضاة أبو القاسم عبد الرحمن بن القاسم بن الحسين بن عَبْد الله بن محمد بن القاسم بن عَقيل العَقيليّ الهاشميّ النُّوَيْرِيّ استُشهِدَ في وَقْعَةِ الفِرِنْجِ بدمْياط سنة 648 ، وأبوه القاسم يُعرف بالجَزُوليّ وجدّه الحُسين مشهورٌ بابن الحارثيّة ووالدُه عَبْد الله مشهورٌ بابن القُرَشِيَّة . وهو من بَيْتِ عِلم ورِياسه وفي ولدِه الخطابةُ والقضاءُ والتدريس بالحَرَمَيْن الشِّريفيْن . ولدُه الفقيهُ الإمام جمال الدين القاسم أخذ عنه ابنُ النعمان الميرتليّ وحفيدُه الفقيه شهابُ الدين أحمد بن عبد العزيز بن القاسم النُّوَيْرِيّ ذكره ابنُ بَطُّوطة في رحلته . وابنتُه أمُّ الفضْل خَديجةُ وكَمالية ابنة عليّ بن أحمد وأختُه خديجة ومحمد بن عليّ بن أحمد . وولده أبو اليُمّن محمد ؛ الستّة حدّثوا وأجازوا شيخ الإسلام زكريّا ومحبّ الدين أبو البركات وأحمد بن محمد بن أحمد بن عبد العزيز بن القاسم خطيب الحرمَيْن وقاضيهما توفِّي سنة 799 وحفيدُه الخطيبُ شرف الدين أبو القاسم أحمد بن محمد بن أحمد من مشايخ السُّيوطيّ ؛ وبنْتُه أمّ الهدى زَيْنَب أجازها تقيّ الدين بن فَهْدٍ ؛ وابنُ أخيه نَسيمُ الدين أبو الطَّيِّب أحمد بن محمد بن أحمد أجازه الحافظ السَّخاويّ . وذو المَنار مَلِكٌ من ملوك اليمن واسمُه أَبْرَهةُ وهو تُبَّعُ بن الحارث الرّايش بن قَيْس بن صَيْفِيّ وإنّما قيل له ذو المَنار لأنّه أوّل من ضَرَبَ المَنارَ على طَريقه في مَغازيه ليَهتدي بها إذا رَجَعَ . وولده ذو الأَذْعار تقدّم ذِكره . وبَنو النار : القَعْقاع والضَّنَّان وثَوْبٌ شُعراءُ بنو عمرو بن ثعلبة قيل لهم ذلك لأنه مَرّ بهم امرؤ القيْس بنُ حُجْر الكنْديّ أميرُ لواءِ الشُّعراءِ فأنشدوه شيئاً من أشعارهم فقال : إنّي لأَعْجَبُ كيف لا يمْتلئُ عليكم بيتُكم ناراً من جَوْدَةِ شعركم فقيل لهم : بَنو النّار . والمُناوَرَة : المُشاتَمة قد ناوَرَه إذا شاتَمه . يقال : بَغاه اللهُ نَيِّرَةً ككَيِّسَة وذاتَ مَنْوَرِ كَمَقْعَد أي ضَرْبَةً أو رَمْيَةً تُنيرُ وتظهرُ فلا تَخْفَى على أحد . ومِمّا يُسْتَدْرَك عليه : النُّورُ : النّار ومنه قولُ عمر إذ مرَّ عليه جماعةٌ يَصْطَلون بالنار : السلامُ عليكم أهل النُّور كَرِهَ أن يُخاطِبهم بالنار . وقد تُطلَق النار ويُراد بها النُّور كما في قَوْلُهُ تَعالى : " إنِّي آنَسْتُ ناراً " . وفي البصائر : وقال بعضُهم : النّارُ والنُّورُ من أصلٍ واحدٍ وهما كثيراً يتَلازَمان لكن النّار مَتاعٌ للمُقْوِينَ في الدُّنيا والنُّورُ مَتاعٌ للمُتَّقين في الدنيا والآخرة ولأجل ذلك استُعمِل في النّور الاقْتِباسُ فقال تعالى : " انْظُرونا نَقْتَبِس من نورِكم " انتهى . ومن أسمائه تعالى النُّور قال ابنُ الأثير : هو الذي يُبصِرُ بنورِه ذو العَمايَة ويَرشُدُ بهُداه ذو الغَواية . وقيل : هو الظاهر الذي به كلُّ ظُهور . والظاهرُ في نفسِه المُظهِرُ لغيرِه يُسمَّى نُوراً . والله نورُ السَّماوات والأرض . أي مُنوِّرُهُما كما يقال : فلانٌ غِياثُنا أي مُغيثُنا . والإنارَة : التَّبْيِينُ والإيضاح ومنه الحديث : " ثم أنارَها زيدُ بن ثابت " أي نَوَّرَها وأوْضَحها وبيَّنَها . يعني به فريضة الجَدّ وهو مَجاز ومنه أيضاً قولُهم : وأنارَ اللهُ بُرهانَه . أي لقَّنَه حُجَّته . والنّائِراتُ والمُنيراتُ : الواضِحاتُ البَيِّنات الأُولى من نار والثانية من أنارَ . وذا أَنْوَرُ من ذاك أي أَبْيَن . وأَوْقَدَ
نارَ الحرب . وهو مَجاز . والنُّورانيّة هو النُّور . ومَنارُ الحرَمِ : أعْلامُه التي ضَرَبَها إبراهيمُ الخليلُ عليه وعلى نبيِّنا الصلاة والسلام على أقطارِ الحرَم ونَواحيه وبها تُعرف حُدودُ الحرَم من حدودِ الحِلِّ . ومَنارُ الإسلام : شرائعُه وهو مَجاز . والنَّيِّرُ كسَيِّد والمُنير : الحسَنُ اللَّونِ المُشرِق . وَتَنَوَّرَ الرجُلُ : نظرَ إليه عند النّار من حيثُ لا يراه . وما به نُورٌ بالضمّ أي وَسْمٌ وهو مَجاز . وذو النُّور : لقبُ عبد الرحمن بن رَبيعة الباهليّ قَتَلَته التُّرْكُ ببابِ الأبْوابِ في زمنِ عمر رضي الله عنه فهو لا يزال يُرى على قبرِه نُورٌ . نقله السهيليّ في الرّوض . قلتُ : ووَجدتُ في المُعجم أنّه لقبُ سُراقةَ بن عَمْرو وكان أنفذه أبو موسى الأشعريّ على باب الأبواب . فانْظُرْه . ونارُ المُهَوِّل : نارٌ كانت للعرب في الجاهليّة يُوقِدونها عند التحالُف ويَطرحون فيها مِلْحاً يَفْقَعُ يُهَوِّلون بذلك تأكيداً للحِلْف . ونارُ الحُباحب : مرَّ في موضعها . والنّائرةُ : العداوةُ والشَّحْناءُ والفِتنة الحادثة . ونارُ الحربِ ونائِرَتُها : شَرُّها وهَيْجُها . وحَرَّةُ النارِ لبني عَبْس تقدّم ذِكرها في الحِرار . وزُقاقُ النارِ بمكَّة . وذو النّارِ : قريةٌ بالبحرَيْن لبني مُحارِب بن عبد القيس . قاله ياقوت . وقال زيدُ بن كُثْوَة : عَلِقَ رجلٌ امرأةً فكان يَتَنَوَّرُها بالليل والتَّنَوُّر مثل التَّضوُّء فقيل لها : إنّ فلاناً يَتَنَوَّرُكِ لتَحذرْه فلا يرى منها إلاّ حَسَنَاً فلما سمعتْ ذلك رفعتْ مُقدَّمَ ثوبِها ثمّ قابلَتْه وقالت : يا مُتَنَوِّراً هاه . فلمّا سَمِعَ مَقالتَها وأبصر ما فعلتْ قال : فبئسما أرى هاه . وانصرفتْ نَفْسُه عنها . فضُربَت مَثلاً لكلّ من لا يتَّقي قبيحاً ولا يَرْعَوي لحسَن . وذو النُّوَيْرَة : لقبُ كَعْب بن خَفاجة بن عمرو بن عُقَيْل بن كعْب بطنٌ . ومَنارَةُ بن عوف بن الحارث بن جَفْنَة : بَطْن . ومَنارةُ أيضاً بَطْنٌ من غافِق منهم إياسُ بنُ عامر المَناريُّ شَهِدَ مع عليٍّ مَشاهدَه . ومحمد بن المُستَنير النَّحْويّ هو قُطْرُب حدَّث عنه محمد بن الجَهْم . ومُستَنير بن عِمْران الكوفيّ . ومُستَنيرُ بن أَخْضَر بن معاوية بن قُرّة عن أبيه . وعبد اللطيف بن نُوريّ قاضي تَبْريز سمعَ كتابَ شرْح السُّنَّة للبَغويّ من حَفَدَةِ العطارديّ . ذكره ابنُ نُقْطة . ومحمد بن النُّور البَلْخيّ بالضمّ روى عن السِّلَفيّ بالإجازة . ومحمد بن محمود النُّورانيّ ذكره أبو سعدٍ المالينيّ . والنُّوريَّة : قريةٌ بالسَّواد منها الحسين بن عَبْد الله وإبراهيم بن مَنْصُور وأحمد بن محمد بن مَخْلَد وحفيدُه أبو القاسم عُبَيْد الله بن محمد بن أحمد النُّوريُّون محدِّثون . وإسماعيل بن سودكين النُّوريّ تلميذُ ابن عرَبِيّ نُسِبَ إلى نُور الدين الشَّهيد . ورَوْضَة النُّوّار كرُمَّان حِجازيَّة . والنَّوَارُ كسَحاب : مَوْضِعٌ نَجْدِيّ . والمُنَوَّر كمُعَظّم : لقبُ شيخنا العَلاَّمةَ الشَّهيد أبي عَبْد الله محمد بن عَبْد الله بن أيُّوب التِّلْمِسانيّ أخذ عن أبي عبد البَرّ محمد بن محمد المُرابِط الدّلائيّ ؛ ومحمد بن عبد الرحمن بن زكرى وأبي العباس أحمد بن مُبارك بن سعيد الغيْلانيّ والمحدّث المُعمّر عليّ بن أحمد بن عَبْد الله الخيّاط الفاسيّ الحرشيّ ؛ وأجازه من فاس محمد بن عبد السلام بناني الكبير ومحمد بن عبد الرحمن بن عبد القادر صاحب المنح تُوفِّي بمصر بعد رجوعه من الحجّ في نهار الأحد 13 شوال من شهور سنة 1172 رحمه اللهُ تعالى . ومَنارةُ الإسْكندر بالإسْكندريَّة من عجائب الدّهر ذكرها أهل التاريخ . ومَنارةُ الحَوافرِ في رُسْتاق هَمَذَان في ناحيةٍ يقال لها وَنْجَر بناها سابُور بنُ أرْدَشير ارتفاعُها خَمْسُون ذراعاً في استدارة ثلاثين ذراعاً . ولشعراءِ هَمَذَان فيها أشعارٌ متداولة . ومَنارةُ القُرون : بطريق مكّة قرب واقِصَة بناها السلطان جلالُ الدين مَلِكْ شاة ابن أَلْب أَرْسَلان المتوفَّى سنة 485 اقتداءً بسابور . قال ياقوت : وهي باقيةٌ مشهورةٌ إلى الآن . وإقْليم المَنارة بالأندلس قربَ شَذُونة . ومَنارة أيضاً من ثُغور سرَقُسْطة . ومُنيرَة بضمّ فكسر : موضِعٌ في عَقيق المدينة ذَكَرَه الزُّبَيْر
والمُنِيرة : قريةٌ باليمن سمعتُ بها الحديثَ على الفقيه المُعمِّر مُسَادي بن إبراهيم الحُشَيْبريّ رضي الله عنه . رة : قريةٌ باليمن سمعتُ بها الحديثَ على الفقيه المُعمِّر مُسَادي بن إبراهيم الحُشَيْبريّ رضي الله عنه

### Türkçe

نور
**نَارَ - يَنُوْرُ - نَارٌ - نُوْر - أَنَارَ - يُنِيْرُ - مُنِيْر**

**نَارَ - يَنُوْرُ** + varlık veya şey: bir نور çıkarır: parlar ve نور salar: ondan alev yahut parıltı yahut ışın yahut aydınlık çıkar.

**نَارٌ**: “**نَارَ - يَنُوْرُ**” fiilinin isim-fiilidir: ve yine “**نَارَ - يَنُوْرُ**” fiiliyle olan şeydir: bir varlıktan yayılan alev, parıltı ve aydınlık; ve çevresindekine tesir eder de onda sıcaklık yahut hararet yahut aydınlık gönderir.

**نُوْر**: “**فَعُوْل**” vezninde mübalağa ism-i fâil; “**نَارَ - يَنُوْرُ**”dan sıfat-ı müşebbehedir: aslı “**نَوُور**”dur: çevresindekini pek büyük bir şiddetle “**يَنُوْرُ**” eden: çevresindekine tesir eden büyük bir نور salan.

**أَنَارَ - يُنِيْرُ**: “**أفعَلَ**” vezninde, “**نَارَ - يَنُوْرُ**”dan: onu “**يَنُوْرُ**” kıldı: onu, çevresindekine tesir eden alev, parıltı ve aydınlık saçar ve salar kıldı.

**مُنِيْر**: “**أَنَارَ - يُنِيْرُ**”dan ism-i fâil: “**يُنِيْرُ**” olan: şeyi نور salacak hâle getiren; böylece onunla şeyler aydınlanır, parlar, ortaya çıkar ve belirginleşir.

Ve lafız, “cisimlerin kendi zatlarından dereceleriyle aydınlık çıkarması” lafızları grubuna mensuptur; o da şunlardır:
**ثَقَبَ - يَثْقُبُ**، **وَهَجَ - يَهِجُ**، **بَرَقَ - يَبْرُقُ**، **سَنَا - يَسْنُو**، **ضَاءَ - يَضُوْءُ**، **نَارَ - يَنُوْرُ**

نار

Ateşten sakındırma
 	﴿Eğer yapmazsanız—ki asla yapmayacaksınız—o hâlde yakıtı insanlar ve taşlar olan, kâfirler için hazırlanmış ateşten sakının (24)﴾ Bakara ﴿Kâfirler için hazırlanmış ateşten sakının (131)﴾ Âl-i İmrân
 	﴿Eğer yapmazsanız—ki asla yapmayacaksınız—o hâlde yakıtı insanlar ve taşlar olan, kâfirler için hazırlanmış ateşten sakının (24)﴾ Bakara ﴿Ey iman edenler! Kendinizi ve ehlinizi, yakıtı insanlar ve taşlar olan bir ateşten koruyun; onun üzerinde kaba, çetin melekler vardır; Allah’ın kendilerine emrettiğine isyan etmezler ve emrolunduklarını yaparlar (6)﴾ Tahrîm
 	﴿Ateş ehli ile cennet ehli bir olmaz; cennet ehli, onlar kurtuluşa erenlerdir (20)﴾ Haşr
 	﴿Size alevlenen bir ateşle uyardım (14)﴾ Leyl ﴿Şüphesiz Allah, iman edenleri ve salih ameller işleyenleri altından ırmaklar akan cennetlere sokar; inkâr edenler ise faydalanır ve hayvanların yediği gibi yerler; ateş de onlar için bir barınaktır (12)﴾ Muhammed

Ateşe çağıranlar
 ﴿Onları, ateşe çağıran önderler kıldık; kıyamet gününde yardım olunmazlar (41)﴾ Kasas ﴿Müşrik kadınlarla, iman edinceye kadar evlenmeyin; iman etmiş bir cariye, hoşunuza gitse bile müşrik bir kadından hayırlıdır. Müşrik erkeklerle de, iman edinceye kadar evlenmeyin; iman etmiş bir köle, hoşunuza gitse bile müşrik bir erkekten hayırlıdır. İşte onlar ateşe çağırırlar; Allah ise izniyle cennete ve mağfirete çağırır; ve âyetlerini insanlara açıklar, umulur ki hatırlarlar (221)﴾ Bakara ﴿Ey kavmim! Bana ne oluyor ki sizi kurtuluşa çağırıyorum da siz beni ateşe çağırıyorsunuz? (41)﴾ Gâfir

Ateşten kurtuluşa çağıranlar
 ﴿Onlardan kimi der ki: Rabbimiz! Bize dünyada bir iyilik ver, âhirette de bir iyilik ver ve bizi ateş azabından koru (201)﴾ Bakara ﴿Onlar derler ki: Rabbimiz! Şüphesiz biz iman ettik; öyleyse günahlarımızı bağışla ve bizi ateş azabından koru (16)﴾ Âl-i İmrân ﴿Onlar, ayakta, oturarak ve yanları üzerine Allah’ı anarlar ve göklerin ve yerin yaratılışı hakkında düşünürler: Rabbimiz! Sen bunu bâtıl olarak yaratmadın; seni tenzih ederiz; bizi ateş azabından koru (191)﴾ Âl-i İmrân

Âhirette ateş ehli kimlerdir
1 - inkâr edenler
 ﴿Şüphesiz inkâr edenlere, malları da evlatları da Allah’tan hiçbir şeyle fayda vermez; işte onlar ateşin yakıtıdır (10)﴾ Âl-i İmrân
 	﴿Şüphesiz inkâr edenlere, malları da evlatları da Allah’tan hiçbir şeyle fayda vermez; işte onlar ateş ehlidir; onlar onda ebedî kalıcıdırlar (116)﴾ Âl-i İmrân ﴿Mallarının da evlatlarının da Allah’tan hiçbir şeyle fayda vermeyeceği kimseler; işte onlar ateş ehlidir; onlar onda ebedî kalıcıdırlar (17)﴾ Mücâdele
İnkâr edenleri yeryüzünde aciz bırakanlar sanma	﴿İnkâr edenleri yeryüzünde aciz bırakanlar sanma; onların barınağı ateştir; ne kötü varış yeridir (57)﴾ Nûr ﴿İnkâr edenler için cehennem ateşi vardır; üzerlerine hükmedilmez ki ölsünler; onun azabından da hafifletilmez; her çok inkârcıyı böyle cezalandırırız (36)﴾ Fâtır
 	﴿Üzerine azap sözü hak olan kimseye mi; sen mi ateşte olanı kurtaracaksın? (19)﴾ Zümer ﴿Ve böylece Rabbinin sözü, inkâr edenler üzerine hak oldu: şüphesiz onlar ateş ehlidir (6)﴾ Gâfir
 	﴿Takvâ sahiplerine vaad edilen cennetin misali: altından ırmaklar akar; yemişi daimîdir, gölgesi de; işte bu, takvâ sahiplerinin âkıbetidir; kâfirlerin âkıbeti ise ateştir (35)﴾ Ra‘d ﴿İşte bu; tadın onu; ve kâfirler için ateş azabı vardır (14)﴾ Enfâl

2 - Allah’a ve âhiret gününe inkâr edenler
Allah’a ve âhiret gününe iman etmeyen kimse	﴿İbrahim dedi ki: Rabbim! Bunu güvenli bir belde kıl; halkından Allah’a ve âhiret gününe iman edenleri meyvelerle rızıklandır. Dedi ki: Kim inkâr ederse, onu az bir süre faydalandırırım; sonra onu ateş azabına mecbur ederim; ne kötü varış yeridir (126)﴾ Bakara
Allah’ın dediği üzere yaratılışın gayesini inkâr edenler	﴿Biz göğü ve yeri ve ikisi arasındakileri bâtıl olarak yaratmadık; bu, inkâr edenlerin zannıdır; inkâr edenlere ateşten yazıklar olsun (27)﴾ Sâd
Dirilişi inkâr edenler	﴿Eğer şaşarsan, onların sözü şaşırtıcıdır: Biz toprak olduğumuzda mı, gerçekten yeni bir yaratılış içinde mi olacağız? İşte onlar Rablerini inkâr edenlerdir; işte onlar, boyunlarında halkalar olanlardır; işte onlar ateş ehlidir; onlar onda ebedî kalıcıdırlar (5)﴾ Ra‘d
 	﴿Şeytanın misali gibi: insana “inkâr et” dedi; o inkâr edince dedi ki: “Şüphesiz ben senden uzağım; şüphesiz ben âlemlerin Rabbi Allah’tan korkarım” (16). Böylece ikisinin âkıbeti, ateşte ebedî kalıcı olmaları oldu; işte bu, zalimlerin cezasıdır (17)﴾ Haşr ﴿Kim dünya hayatını ve ziynetini isterse, onlara amellerini orada tastamam veririz; orada eksiltilmezler (15). İşte onlar, âhirette kendileri için ateşten başka bir şey olmayanlardır; orada yaptıkları boşa gitmiştir; yapmakta oldukları da bâtıldır (16)﴾ Hûd

3 - Allah’a inkâr edip âyetlerini yalanlayanlar
Allah’ın âyetlerini yalanlayanlar	﴿Onlara âyetlerimiz apaçık olarak okunduğunda, inkâr edenlerin yüzlerinde inkârı tanırsın; neredeyse kendilerine âyetlerimizi okuyanlara saldıracaklar. De ki: Size bundan daha kötüsünü haber vereyim mi? Ateş; Allah onu inkâr edenlere vaad etti; ne kötü varış yeridir (72)﴾ Hac
İnkâr edip âyetlerimizi yalanlayanlar	﴿İnkâr edip âyetlerimizi yalanlayanlar; işte onlar ateş ehlidir; onlar onda ebedî kalıcıdırlar (39)﴾ Bakara ﴿İnkâr edip âyetlerimizi yalanlayanlar; işte onlar ateş ehlidir; onda ebedî kalıcılar olarak; ne kötü varış yeridir (10)﴾ Tegâbün
Âyetlerimizi yalanlayıp onlara karşı büyüklendiler	﴿Âyetlerimizi yalanlayıp onlara karşı büyüklendiler; işte onlar ateş ehlidir; onlar onda ebedî kalıcıdırlar (36)﴾ A‘râf
Âyetlerimiz hakkında sapkınlık edenler	﴿Şüphesiz âyetlerimiz hakkında sapkınlık edenler bize gizli kalmaz. Ateşe atılan mı hayırlıdır, yoksa kıyamet günü güven içinde gelen mi? Dilediğinizi yapın; şüphesiz O, yaptıklarınızı görendir (40)﴾ Fussilet

4 - dünyada Allah’a ortak koşanlar
Tâğutun velileri	﴿Allah, iman edenlerin velisidir; onları karanlıklardan nura çıkarır. İnkâr edenler ise, onların velileri tâğuttur; onları nurdan karanlıklara çıkarırlar. İşte onlar ateş ehlidir; onlar onda ebedî kalıcıdırlar (257)﴾ Bakara
Allah’a denkler kıldılar ki O’nun yolundan saptırsınlar	﴿Allah’a denkler kıldılar ki O’nun yolundan saptırsınlar. De ki: Faydalanın; çünkü dönüşünüz ateşedir (30)﴾ İbrahim ﴿İnsana bir zarar dokunduğunda, Rabbine yönelerek O’na dua eder; sonra O, kendisine katından bir nimet verince, daha önce O’na dua ettiği şeyi unutur ve O’nun yolundan saptırsın diye Allah’a denkler kılar. De ki: Küfrünle az bir süre faydalan; şüphesiz sen ateş ehlindensin (8)﴾ Zümer
Allah’a meleklerini ortak koşanlar	﴿Allah’a, hoşlanmadıkları şeyi yakıştırırlar; dilleri de yalanı vasfeder: kendileri için en güzel olan vardır. Hayır; şüphesiz onlar için ateş vardır ve şüphesiz onlar öne sürülenlerdir (62)﴾ Nahl

Allah’a ortak koşanlar, (Allah’a) putlar (edinerek)	﴿Ve dedi: “Siz ancak Allah’ın dışında putlar edindiniz; dünya hayatında aranızda bir sevgi (bağı) olarak. Sonra kıyamet günü birbirinizi inkâr eder, birbirinize lânet edersiniz; barınağınız ateştir ve sizin için yardımcılar yoktur.” (25)﴾ **العنكبوت** ﴿Ve denildi: “Bugün sizi unuturuz; tıpkı sizin bu gününüzün buluşmasını unuttuğunuz gibi. Barınağınız ateştir ve sizin için yardımcılar yoktur.” (34)﴾ **الجاثية**
Allah’a, onunla ilgili hiçbir delil indirmediği şeyi ortak koşmaları sebebiyle	﴿“Küfredenlerin kalplerine, Allah’a onunla ilgili hiçbir delil indirmediği şeyi ortak koşmaları sebebiyle korku salacağız; barınakları ateştir; zâlimlerin barınağı ne kötüdür!” (151)﴾ **آل عمران** ﴿Müşriklerin, küfre kendi nefisleri aleyhine şahitlik ederlerken Allah’ın mescidlerini imar etmeleri olmaz; işte onların amelleri boşa gitmiştir ve onlar ateşte ebedî kalıcılardır. (17)﴾ **التوبة**
5 - Kitap ehlinden küfredenler
Kitap ehlinden küfredenler ve müşrikler ﴿“Şüphesiz kitap ehlinden küfredenler ve müşrikler, cehennem ateşindedir; orada ebedî kalıcılardır. İşte onlar yaratılmışların en şerlisidir.” (6)﴾ **البينة**
 	﴿“Andolsun, ‘Allah, Meryem oğlu Mesih’tir’ diyenler küfre girdi. Mesih dedi ki: ‘Ey İsrail oğulları! Benim Rabbim ve sizin Rabbiniz olan Allah’a ibadet edin. Şüphesiz kim Allah’a ortak koşarsa, Allah ona cenneti haram kılmıştır; barınağı ateştir; zâlimler için yardımcılar yoktur.” (72)﴾ **المائدة**
Şüphesiz Allah’ın kitaptan indirdiğini gizleyenler ve onunla az bir bedel satın alanlar	﴿“Şüphesiz Allah’ın kitaptan indirdiğini gizleyenler ve onunla az bir bedel satın alanlar; işte onlar karınlarına ateşten başka bir şey yemezler. Allah kıyamet günü onlarla konuşmaz, onları temize çıkarmaz; onlar için elem verici bir azap vardır.” (174)﴾ **البقر**
Ve kim onu (bunu) hiziplerden inkâr ederse, ateş onun vaad yeridir	﴿“Öyleyse Rabbinden bir beyyine üzerinde olan ve onu kendisinden bir şahit izleyen; ondan önce de Musa’nın kitabı bir imam ve rahmet olarak (bulunan) kimse (gibi) midir? İşte onlar ona iman ederler. Kim onu hiziplerden inkâr ederse, ateş onun vaad yeridir. O hâlde ondan şüphe içinde olma; şüphesiz o Rabbinden haktır; fakat insanların çoğu iman etmez.” (17)﴾ **هود**
 	﴿“İşte onlar, hidayet karşılığında sapıklığı ve mağfiret karşılığında azabı satın aldılar; ateşe karşı ne kadar da sabırlıdırlar!” (175)﴾ **البقرة**
 	﴿“Eğer Allah onlara sürgünü yazmamış olsaydı, onları dünyada azaplandırırdı; âhirette de onlar için ateş azabı vardır.” (3)﴾ **الحشر**
6 - Hakkı bilip Allah’a ve Resulüne isyan edenler (şeriatın hükümlerini uygulamayan müminler)
Kim Allah’a ve Resulüne isyan eder ve O’nun sınırlarını aşarsa ﴿“Ancak Allah’tan bir tebliğ ve O’nun risaletleri (vardır). Kim Allah’a ve Resulüne isyan ederse, şüphesiz onun için cehennem ateşi vardır; orada ebedî kalıcılardır.” (23)﴾ **الجن** ﴿“Kim Allah’a ve Resulüne isyan eder ve O’nun sınırlarını aşarsa, onu içinde ebedî kalıcı olarak bir ateşe sokar; onun için aşağılayıcı bir azap vardır.” (14)﴾ **النساء** ﴿“Bilmediler mi ki, kim Allah’a ve Resulüne karşı gelir (muhâdde ederse), şüphesiz onun için cehennem ateşi vardır; onda ebedî kalıcıdır. İşte bu büyük rezilliktir.” (63)﴾ **التوبة**
Münafık erkekler ve münafık kadınlar ve kâfirler	﴿“Allah münafık erkeklere, münafık kadınlara ve kâfirlere cehennem ateşini vaad etti; orada ebedî kalıcılardır. O onlara yeter; Allah onlara lânet etti; onlar için sürekli bir azap vardır.” (68)﴾ **التوبة** ﴿“Şüphesiz münafıklar ateşin en aşağı tabakasındadır; onlar için asla bir yardımcı bulamazsın.” (145)﴾ **النساء**
Geri kalanlar	﴿“Geri kalanlar, Resulullah’a muhalefet ederek oturup kalmalarıyla sevindiler; mallarıyla ve canlarıyla Allah yolunda cihad etmeyi kerih gördüler ve ‘Sıcakta sefere çıkmayın’ dediler. De ki: ‘Cehennem ateşi daha şiddetli sıcaktır’; keşke anlasalardı.” (81)﴾ **التوبة**
Sizden kim dininden döner de kâfir olarak ölürse	﴿“Sana haram ayı, onda savaşmayı sorarlar. De ki: ‘Onda savaşmak büyüktür; Allah yolundan alıkoymak, O’nu inkâr etmek, Mescid-i Haram (hakkında) ve onun ehlini ondan çıkarmak Allah katında daha büyüktür; fitne öldürmeden daha büyüktür.’ Güç yetirebilirlerse sizi dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşmayı sürdürürler. Sizden kim dininden döner de kâfir olarak ölürse, işte onların amelleri dünyada ve âhirette boşa gitmiştir; işte onlar ateş ehlidir, onda ebedî kalıcılardır.” (217)﴾ **البقرة**
Kötülükleri kazananlar	﴿“Kötülükleri kazananlar; bir kötülüğün cezası onun misliyledir; onları bir zillet bürür; Allah’tan onlar için bir koruyucu yoktur; sanki yüzleri karanlık geceden parçalarla örtülmüştür. İşte onlar ateş ehlidir; onda ebedî kalıcılardır.” (27)﴾ **يونس** ﴿“Evet; kim bir kötülük kazanır ve hatası onu kuşatırsa, işte onlar ateş ehlidir; onda ebedî kalıcılardır.” (81)﴾ **البقرة** ﴿“Kim kötülükle gelirse, yüzleri ateşe kapaklanır; ‘Ancak yapmakta olduklarınızla mı cezalandırılıyorsunuz?’” (90)﴾ **النمل** ﴿“İşte onların barınağı, kazandıkları sebebiyle ateştir.” (8)﴾ **يونس**
Zulmedenlere meyletmeniz	﴿“Zulmedenlere meyletmeyin; yoksa size ateş dokunur. Allah’ın dışında sizin için veliler yoktur; sonra yardım olunmazsınız.” (113)﴾ **هود**
Faiz yiyenler	﴿“Faiz yiyenler, ancak şeytanın dokunuştan çarptığı kimsenin kalktığı gibi kalkarlar. Bu, onların ‘Alışveriş ancak faiz gibidir’ demeleri sebebiyledir. Allah alışverişi helâl, faizi haram kıldı. Kim Rabbinden bir öğüt gelir de vazgeçerse, geçmiş olan onundur; işi Allah’a aittir. Kim dönerse, işte onlar ateş ehlidir; onda ebedî kalıcılardır.” (275)﴾ **البقرة**
Yetimlerin mallarını zulümle yiyenler	﴿“Şüphesiz yetimlerin mallarını zulümle yiyenler, ancak karınlarına ateş yerler; yakında alevli ateşe gireceklerdir.” (10)﴾ **النساء**
İnsanların mallarını bâtıl ile yiyenler; kendilerini öldürenler	﴿“Ey iman edenler! Mallarınızı aranızda bâtıl ile yemeyin; ancak sizden karşılıklı rıza ile bir ticaret olursa (başka). Kendinizi öldürmeyin; şüphesiz Allah size karşı merhametlidir.” (29) “Kim bunu düşmanlık ve zulüm olarak yaparsa, onu ateşe sokacağız; bu Allah’a kolaydır.” (30)﴾ **النساء**
Fısk edenler ve yalanlayanlar	﴿“Fısk edenlere gelince: barınakları ateştir; her ne zaman ondan çıkmak isteseler, içine geri çevrilirler ve onlara ‘Yalanlamakta olduğunuz ateş azabını tadın’ denilir.” (20)﴾ **السجدة**
İsraf edenler	﴿“Gerçek şu ki, beni kendisine çağırdığınız şeyin dünyada da âhirette de bir daveti yoktur; dönüşümüz Allah’adır; israf edenler, işte onlar ateş ehlidir.” (43)﴾ **غافر**
Öldürme	﴿“Şüphesiz ben, benim günahımı ve senin günahını yüklenmeni istiyorum da ateş ehlinden olasın; zâlimlerin cezası budur.” (29)﴾ **المائدة**
Ateş ehli hakkında ateşle hüküm verme
 ﴿“Eğer sabrederlerse, ateş onlar için bir barınaktır; eğer hoşnutluk talep ederlerse, artık onlar hoşnut edilenlerden değildir.” (24)﴾ **فصلت** ﴿“O gün onların hepsini haşreder: ‘Ey cin topluluğu! İnsanlardan çok aldınız.’ Onların insanlardan olan velileri der ki: ‘Rabbimiz! Birbirimizden faydalandık ve bize tayin ettiğin ecelimize ulaştık.’ Der ki: ‘Ateş barınağınızdır; orada ebedî kalıcılarsınız; ancak Allah’ın dilediği müstesna.’ Şüphesiz Rabbin hikmet sahibidir, bilendir.” (128)﴾ **الأنعام**
 	﴿“Bugün sizden ne bir fidye alınır ne de küfredenlerden. Barınağınız ateştir; o sizin mevlanızdır; varılacak yer ne kötüdür.” (15)﴾ **الحديد**
Ateşe sevk (haşr)
 ﴿“O gün Allah’ın düşmanları ateşe haşrolunur; onlar (bölük bölük) sevk olunur.” (19)﴾ **فصلت** ﴿“Bu, Allah’ın düşmanlarının cezasıdır: ateş; orada onlar için ebedîlik yurdu vardır; âyetlerimizi inkâr etmekte oldukları sebebiyle bir ceza olarak.” (28)﴾ **فصلت**
Ateş üzerinde durdurulma
 ﴿“Ateş üzerinde durduruldukları zaman bir görsen! Derler ki: ‘Keşke geri döndürülsek de Rabbimizin âyetlerini yalanlamasak ve müminlerden olsak!’” (27)﴾ **الأنعام** ﴿“Suçlular ateşi gördü de ona düşeceklerini sandılar; ondan bir kaçış yeri bulamadılar.” (53)﴾ **الكهف**
Ateşe arz edilme
 ﴿“O gün küfredenler ateşe arz olunur: ‘Bu hak değil mi?’ Derler ki: ‘Evet, Rabbimize andolsun.’ Der ki: ‘Öyleyse küfretmekte olduğunuz sebebiyle azabı tadın.’” (34)﴾ **الأحقاف** ﴿“O gün küfredenler ateşe arz olunur: ‘Dünya hayatınızda tayyibâtınızı giderdiniz ve onunla faydalandınız; bugün ise, yeryüzünde haksız yere büyüklük taslamakta olduğunuz ve fısk etmekte olduğunuz sebebiyle alçaltıcı azapla cezalandırılırsınız.’” (20)﴾ **الأحقاف** ﴿“Ateş; sabah akşam ona arz olunurlar. Kıyamet koptuğu gün: ‘Firavun ailesini azabın en şiddetlisine sokun.’” (46)﴾ **غافر**
Ateşe sokma

﴿Bugün artık bazınız bazınıza ne bir faydaya ne de bir zarara mâlik olur; ve zulmedenlere deriz ki: “Yalanlamakta olduğunuz ateş azabını tadın.” (42)﴾ Sebe’ ﴿Bu, yalanlamakta olduğunuz ateştir. (14)﴾ Tûr
 	﴿Günahlarından dolayı boğuldular da ateşe sokuldular; Allah’tan başka kendileri için yardımcılar bulamadılar. (25)﴾ Nûh ﴿Rabbimiz, şüphesiz Sen kimi ateşe sokarsan onu gerçekten rezil etmiş olursun; zalimler için de yardımcılar yoktur. (192)﴾ Âl-i İmrân ﴿Allah, inkâr edenler için Nûh’un karısını ve Lût’un karısını misal verdi: ikisi de kullarımızdan iki salih kulun nikâhı altında idiler; onlara hainlik ettiler; bu ikisi, Allah’tan (gelecek) hiçbir şeyi onlardan savamadı; ve “Girenlerle birlikte ateşe girin” denildi. (10)﴾ Tahrîm
 	﴿Her nefis ölümü tadıcıdır; ancak kıyamet günü ecirleriniz size tastamam verilir; kim ateşten uzaklaştırılır ve cennete sokulursa, işte o kurtuluşa ermiştir; dünya hayatı ise aldatıcı bir metadan başka değildir. (185)﴾ Âl-i İmrân ﴿Hep birlikte Allah’ın ipine sımsıkı tutunun ve ayrılığa düşmeyin; Allah’ın üzerinizdeki nimetini anın: hani siz düşmanlar idiniz de kalplerinizin arasını uzlaştırdı; böylece O’nun nimetiyle kardeşler oldunuz; ve siz ateşten bir çukurun kenarı üzerinde idiniz de sizi ondan kurtardı; işte böyle Allah size âyetlerini açıklar, umulur ki hidayete erersiniz. (103)﴾ Âl-i İmrân ﴿Öyleyse, binasını Allah’tan bir takvâ ve rıdvân üzerine kuran mı daha hayırlıdır, yoksa binasını yıkılmak üzere olan bir uçurum kenarı üzerine kurup da onunla birlikte cehennem ateşine yuvarlanan mı? Allah zalimler topluluğunu hidayete erdirmez. (109)﴾ Tevbe
 	﴿Kıyamet günü kavminin önüne düşer de onları ateşe götürür; varılan yer ne kötü varılan yerdir! (98)﴾ Hûd ﴿Bu, sizinle birlikte (ateşe) dalan bir bölüktür; onlara merhaba yok; şüphesiz onlar ateşe giricilerdir. (59)﴾ Sâd ﴿O gün cehennem ateşine doğru itilirler, itilişle. (13)﴾ Tûr ﴿O gün onlar ateş üzerinde fitneye uğratılırlar. (13)﴾ Zâriyât

Ateşin içinde
 ﴿“Ateş bize sayılı günler dışında dokunmayacak” dediler. De ki: “Allah katında bir ahid mi edindiniz? O hâlde Allah ahdini asla bozmaz; yoksa Allah’a bilmediğiniz şeyi mi söylüyorsunuz?” (80)﴾ Bakara ﴿Bu, onların “Ateş bize sayılı günler dışında dokunmayacak” demeleri sebebiyledir; uydurmakta oldukları şeyler dinlerinde onları aldattı. (24)﴾ Âl-i İmrân
 	﴿Şüphesiz âyetlerimizi inkâr edenleri yakında ateşe sokacağız; derileri her olgunlaştıkça, azabı tatsınlar diye onları başka derilerle değiştiririz; şüphesiz Allah azîzdir, hakîmdir. (56)﴾ Nisâ
 	﴿O, en büyük ateşe girer. (12)﴾ A‘lâ ﴿Alevli bir ateşe girecektir. (3)﴾ Mesed
 	﴿Kızgın bir ateşe girer. (4)﴾ Gâşiye ﴿Kızgın ateş. (11)﴾ Kâria
 	﴿Takvâ sahiplerine vaad olunan cennetin misali: içinde bozulmayan sudan ırmaklar, tadı değişmeyen sütten ırmaklar, içenlere lezzet veren şaraptan ırmaklar ve süzme baldan ırmaklar vardır; onlar için orada her türlü meyveler ve Rablerinden bir bağışlanma vardır; (bu), ateşte ebedî kalan kimse gibi midir? Ve onlara kaynar su içirilir de bağırsaklarını parçalar. (15)﴾ Muhammed ﴿De ki: “Hak Rabbinizdendir; artık dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin.” Şüphesiz biz zalimler için, çadırı onları kuşatmış bir ateş hazırladık; yardım isterlerse, yüzleri kavuran erimiş maden gibi bir su ile yardım olunur; ne kötü içecektir ve ne kötü dayanılacak yerdir. (29)﴾ Kehf ﴿Şu ikisi, Rableri hakkında çekişen iki hasımdır: inkâr edenler için ateşten elbiseler biçilmiştir; başlarının üstünden kaynar su dökülür. (19)﴾ Hacc
 	﴿De ki: “Hak Rabbinizdendir; artık dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin.” Şüphesiz biz zalimler için, çadırı onları kuşatmış bir ateş hazırladık; yardım isterlerse, yüzleri kavuran erimiş maden gibi bir su ile yardım olunur; ne kötü içecektir ve ne kötü dayanılacak yerdir. (29)﴾ Kehf ﴿Üzerlerinde kapatılmış bir ateş vardır. (20)﴾ Beled

Katran(dan) gömlekleri	﴿Katran(dan) gömlekleri vardır; ve ateş yüzlerini bürür. (50)﴾ İbrâhîm ﴿Şu ikisi, Rableri hakkında çekişen iki hasımdır: inkâr edenler için ateşten elbiseler biçilmiştir; başlarının üstünden kaynar su dökülür. (19)﴾ Hacc
 	﴿Katran(dan) gömlekleri vardır; ve ateş yüzlerini bürür. (50)﴾ İbrâhîm ﴿Ateş yüzlerini yalayıp kavurur; ve onlar orada dişleri sırıtmış hâlde kalırlar. (104)﴾ Mü’minûn
 	﴿İnkâr edenler bilselerdi: o vakit yüzlerinden ateşi de sırtlarından (ateşi de) savamazlar; ve onlar yardım da olunmazlar. (39)﴾ Enbiyâ ﴿O gün yüzleri ateşte çevrilip döndürülür; derler ki: “Keşke Allah’a itaat etseydik ve Resûl’e itaat etseydik.” (66)﴾ Ahzâb

O gün yüzleri üzerine ateşte sürüklenirler	﴿O gün yüzleri üzerine ateşte sürüklenirler: “Sekar’ın dokunuşunu tadın!” (48)﴾ Kamer ﴿Kaynar su içinde, sonra ateşte tutuşturulurlar. (72)﴾ Gâfir
 	﴿İnkâr edenler için cehennem ateşi vardır; üzerlerine hükmedilmez ki ölsünler; onun azabından da kendilerinden hafifletilmez; işte her çok inkârcıyı böyle cezalandırırız. (36)﴾ Fâtır
 	﴿Allah’ın tutuşturulmuş ateşi. (6)﴾ Hümeze ﴿Sizi alevlenen bir ateşle uyardım. (14)﴾ Leyl
 	﴿Onların üstlerinden ateşten gölgelikler, altlarından da gölgelikler vardır; Allah bununla kullarını korkutur: “Ey kullarım, benden sakının!” (16)﴾ Zümer ﴿Ama bedbaht olanlar, ateştedir; onlar için orada inleme ve hırıltı vardır. (106)﴾ Hûd ﴿O gün cehennem ateşinde onun üzerine kızdırılır da onunla alınları, böğürleri ve sırtları dağlanır: “Bu, kendiniz için biriktirdiğinizdir; artık biriktirmekte olduğunuzu tadın!” (35)﴾ Tevbe ﴿Ateşte olanlar cehennemin bekçilerine seslendi: “Rabbinize dua edin; azaptan bir gün olsun bize hafifletsin.” (49)﴾ Gâfir
 	﴿Uyanlar dediler ki: “Keşke bizim için bir dönüş olsaydı da, onların bizden beri oldukları gibi biz de onlardan beri olsaydık.” İşte böyle Allah onlara amellerini üzerlerine hasretler olarak gösterir; ve onlar ateşten çıkacak değillerdir. (167)﴾ Bakara ﴿Ateşten çıkmak isterler; oysa ondan çıkacak değillerdir; ve onlar için sürekli bir azap vardır. (37)﴾ Mâide
 	﴿Şüphesiz bu, ateş ehlinin çekişmesi, elbette haktır. (64)﴾ Sâd ﴿Ateşte birbirleriyle delil getirip tartışırlarken; zayıflar büyüklük taslayanlara der ki: “Şüphesiz biz size tâbi idik; şimdi siz ateşten bir payı bizden savabilir misiniz?” (47)﴾ Gâfir
 	﴿Dedi ki: “Sizden önce geçmiş cin ve insan ümmetleri içinde ateşe girin.” Her ümmet girdikçe kardeşini lânetler; nihayet orada hepsi birbirine yetişince, sonrakileri öncekilerine der ki: “Rabbimiz, işte bunlar bizi saptırdılar; onlara ateşten iki kat azap ver.” Dedi ki: “Herkese iki kat; fakat siz bilmezsiniz.” (38)﴾ A‘râf ﴿Dediler ki: “Rabbimiz, bunu bize kim sunduysa, ona ateşte iki kat azap artır.” (61)﴾ Sâd
 	﴿Biz ateşin yârânını ancak melekler kıldık; onların sayısını da ancak inkâr edenler için bir fitne kıldık; kendilerine kitap verilenler yakînen bilsin, iman edenler iman bakımından artsın, kendilerine kitap verilenler ve müminler şüpheye düşmesin; kalplerinde hastalık olanlar ve kâfirler de “Allah bu misalle neyi murad etti?” desinler diye. İşte böyle Allah dilediğini saptırır, dilediğini hidayete erdirir; Rabbinin ordularını O’ndan başkası bilmez; o, insanlar için ancak bir öğüttür. (31)﴾ Müddessir
 	﴿Eğer yapmazsanız—ki asla yapamayacaksınız—o hâlde yakıtı insanlar ve taşlar olan, kâfirler için hazırlanmış ateşten sakının. (24)﴾ Bakara ﴿Ey iman edenler, kendinizi ve ehlinizi, yakıtı insanlar ve taşlar olan bir ateşten koruyun; onun üzerinde, Allah’ın kendilerine emrettiğine isyan etmeyen ve emrolunduklarını yapan sert, şiddetli melekler vardır. (6)﴾ Tahrîm
 ﴿Ateş yârânı cennet yârânına seslendi: “Üzerimize sudan yahut Allah’ın size rızık verdiğinden akıtın.” Dediler ki: “Şüphesiz Allah ikisini de kâfirlere haram kılmıştır.” (50)﴾ A‘râf ﴿Cennet yârânı ateş yârânına seslendi: “Rabbimizin bize vaad ettiğini hak olarak bulduk; siz de Rabbinizin vaad ettiğini hak olarak buldunuz mu?” Dediler ki: “Evet.” Derken aralarında bir münâdî nida etti: “Allah’ın lâneti zalimlerin üzerine olsun!” (44)﴾ A‘râf
 	﴿Gözleri ateş yârânı tarafına çevrildiğinde derler ki: “Rabbimiz, bizi zalimler topluluğuyla birlikte kılma.” (47)﴾ A‘râf

Dünya ateşi
Cânnın yaratılışı	﴿Cânnı daha önce semûm ateşinden yarattık. (27)﴾ Hicr ﴿Cânnı ateşten bir mâricden yarattı. (15)﴾ Rahmân ﴿Dedi ki: “Ben ondan hayırlıyım; beni ateşten yarattın, onu çamurdan yarattın.” (76)﴾ Sâd ﴿Dedi ki: “Sana emrettiğimde secde etmene ne engel oldu?” Dedi ki: “Ben ondan hayırlıyım; beni ateşten yarattın, onu çamurdan yarattın.” (12)﴾ A‘râf

**الوقود**	﴿“Onların misali, ateş yaktıran kimsenin misali gibidir; (ateş) çevresini aydınlatınca Allah onların **نورهم**’unu giderdi ve onları karanlıklar içinde bıraktı; görmezler.”(17)﴾ **البقرة** ﴿“Yahudiler dedi ki: ‘Allah’ın eli bağlıdır.’ Elleri bağlandı ve söyledikleri sebebiyle lânetlendiler. Bilakis O’nun iki eli açıktır; dilediği gibi infak eder. Rabbinden sana indirilen, onların çoğuna mutlaka azgınlık ve küfür artıracaktır. Kıyamet gününe kadar aralarına düşmanlık ve kin bıraktık. Savaş için her ne zaman bir ateş yaksalar Allah onu söndürür; yeryüzünde bozgunculukla koşarlar. Allah bozguncuları sevmez.”(64)﴾ **المائدة** ﴿“Sizin için yeşil ağaçtan ateş yapan O’dur; bir de siz ondan yakarsınız.”(80)﴾ **يس** ﴿“Yakıt sahibi ateş.”(5)﴾ **البروج** ﴿“Gökten su indirdi; dereler kendi ölçüsünce aktı; sel kabarmış bir köpük yüklendi. Süs eşyası yahut bir meta arayarak ateşte üzerine yakıp durdukları şeylerden de onun benzeri bir köpük (çıkar). İşte Allah hak ile bâtılı böyle misal verir: Köpük ise atılıp gider; insanlara fayda veren ise yerde kalır. Allah misalleri böyle verir.”(17)﴾ **الرعد** ﴿“Yaktığınız ateşi gördünüz mü?”(71)﴾ **الواقعة**
 	﴿“Ateş gördüğünde ailesine dedi ki: ‘Durun; ben bir ateş sezdim; umarım size ondan bir kor getiririm yahut ateş üzerinde bir hidayet bulurum.’”(10)﴾ **طه** ﴿“Mûsâ ailesine dedi ki: ‘Ben bir ateş sezdim; size ondan bir haber getireceğim yahut size bir alevli kor getireceğim; umulur ki ısınırsınız.’”(7)﴾ **النمل** ﴿“Mûsâ süreyi tamamlayınca ailesiyle yürüdü; Tûr’un yanından bir ateş sezdi. Ailesine dedi ki: ‘Durun; ben bir ateş sezdim; umarım size ondan bir haber getiririm yahut ateşten bir kor parçası; umulur ki ısınırsınız.’”(29)﴾ **القصص** ﴿“Ona gelince nida olundu: ‘Ateşte olan ve onun çevresinde olan mübarek kılındı; âlemlerin Rabbi Allah’ı tenzih ederim.’”(8)﴾ **النمل**
 	﴿“Gökten su indirdi; dereler kendi ölçüsünce aktı; sel kabarmış bir köpük yüklendi. Süs eşyası yahut bir meta arayarak ateşte üzerine yakıp durdukları şeylerden de onun benzeri bir köpük (çıkar). İşte Allah hak ile bâtılı böyle misal verir: Köpük ise atılıp gider; insanlara fayda veren ise yerde kalır. Allah misalleri böyle verir.”(17)﴾ **الرعد** ﴿“Bana demir kütleleri getirin; iki yamaç arasını eşitleyince dedi ki: ‘Üfleyin.’ Onu ateş hâline getirince dedi ki: ‘Bana getirin, üzerine erimiş bakır dökeyim.’”(96)﴾ **الكهف**
 	﴿“Dedik ki: ‘Ey ateş! İbrâhîm üzerine serinlik ve selâmet ol.’”(69)﴾ **الأنبياء** ﴿“Kavminin cevabı ancak şunu demeleri oldu: ‘Onu öldürün yahut onu yakın.’ Allah onu ateşten kurtardı. Şüphesiz bunda iman eden bir kavim için âyetler vardır.”(24)﴾ **العنكبوت**
 	﴿“Onlar dediler ki: ‘Allah bize ahdetti ki, ateşin yiyeceği bir قربان getirmedikçe bir resule iman etmeyelim.’ De ki: ‘Benden önce size apaçık delillerle ve dediğiniz şeyle resuller geldi; doğru iseniz onları niçin öldürdünüz?’”(183)﴾ **آل عمران**
 	﴿“Sizden biriniz ister mi ki, onun için hurmalardan ve üzümlerden bir bahçe olsun; altından ırmaklar akar; onun için orada her türlü meyveler vardır; ona ihtiyarlık isabet etmiş, onun zayıf çocukları da vardır; derken içinde ateş bulunan bir kasırga ona isabet eder de yanar. Allah size âyetleri böyle açıklar; umulur ki düşünürsünüz.”(266)﴾ **البقرة**
 	﴿“Üzerinize ateşten bir alev ve bakır salınır; artık yardım göremezsiniz.”(35)﴾ **الرحمن** ﴿“Sizden biriniz ister mi ki, onun için hurmalardan ve üzümlerden bir bahçe olsun; altından ırmaklar akar; onun için orada her türlü meyveler vardır; ona ihtiyarlık isabet etmiş, onun zayıf çocukları da vardır; derken içinde ateş bulunan bir kasırga ona isabet eder de yanar. Allah size âyetleri böyle açıklar; umulur ki düşünürsünüz.”(266)﴾ **البقرة**
 	﴿“Allah göklerin ve yerin **نور**’udur. O’nun **نوره**’unun misali, içinde bir kandil bulunan bir niş gibidir; kandil bir cam içindedir; cam sanki inci gibi bir yıldızdır; doğuya da batıya da ait olmayan mübarek bir ağaçtan, bir zeytinden yakılır; yağı, ateş dokunmasa da neredeyse ışık verir. **نور** üstüne **نور**. Allah dilediğini kendi **نوره**’una hidayet eder. Allah insanlar için misaller verir. Allah her şeyi bilendir.”(35)﴾ **النور**
 	﴿“Yakıt sahibi ateş.”(5)﴾ **البروج**
**نور**
**هل تستوي الظلمات والنور**	﴿“Kör ile gören bir olmaz,(19) ne karanlıklar ne **النور**,(20) ne gölge ne sıcak rüzgâr.(21)”﴾ **فاطر** ﴿“De ki: ‘Göklerin ve yerin Rabbi kimdir?’ De ki: ‘Allah.’ De ki: ‘O’ndan başka, kendileri için ne faydaya ne zarara malik olmayan veliler mi edindiniz?’ De ki: ‘Kör ile gören bir olur mu? Yahut karanlıklar ile **النور** bir olur mu? Yoksa Allah’a ortaklar mı kıldılar; O’nun yaratması gibi yarattılar da yaratma onlara benzer mi göründü?’ De ki: ‘Allah her şeyin yaratıcısıdır; O, bir olan, kahredici olandır.’”(16)﴾ **الرعد**
**الله نور السماوات والأرض**	﴿“Allah göklerin ve yerin **نور**’udur. O’nun **نوره**’unun misali, içinde bir kandil bulunan bir niş gibidir; kandil bir cam içindedir; cam sanki inci gibi bir yıldızdır; doğuya da batıya da ait olmayan mübarek bir ağaçtan, bir zeytinden yakılır; yağı, ateş dokunmasa da neredeyse ışık verir. **نور** üstüne **نور**. Allah dilediğini kendi **نوره**’una hidayet eder. Allah insanlar için misaller verir. Allah her şeyi bilendir.”(35)﴾ **النور** ﴿“Yer, Rabbinin **نور**’uyla aydınlandı; kitap kondu; peygamberler ve şahitler getirildi; aralarında hak ile hükmedildi; onlara zulmedilmez.”(69)﴾ **الزمر**
**القمر نوراً**	﴿“Güneşi ضياء yapan, ayı **نور** yapan O’dur; onu menziller olarak takdir etti ki yılların sayısını ve hesabı bilesiniz. Allah bunu ancak hak ile yarattı; âyetleri bilen bir kavim için açıklar.”(5)﴾ **يونس** ﴿“Onların içinde ayı **نور** yaptı; güneşi de bir kandil yaptı.”(16)﴾ **نوح**
**الله جعل النور**	﴿“Hamd, gökleri ve yeri yaratan, karanlıkları ve **النور**’u yapan Allah’adır; sonra inkâr edenler Rablerine denk tutarlar.”(1)﴾ **الأنعام**
 	﴿“Onların misali, ateş yaktıran kimsenin misali gibidir; (ateş) çevresini aydınlatınca Allah onların **نورهم**’unu giderdi ve onları karanlıklar içinde bıraktı; görmezler.” (17)﴾ **البقرة**
 	﴿“Ölü iken kendisini dirilttiğimiz ve kendisine insanlar içinde onunla yürüdüğü bir **نور** verdiğimiz kimse, misali karanlıklar içinde olup ondan çıkacak olmayan kimse gibi midir? Kâfirlere yaptıkları böyle süslendi.”(122)﴾ **الأنعام** ﴿“Yahut derin bir denizde karanlıklar gibi: onu bir dalga örter, üstünde bir dalga, üstünde bir bulut; karanlıklar, bir kısmı bir kısmının üstünde; elini çıkarsa neredeyse onu göremez. Allah kime bir **نور** kılmazsa, onun için bir **نور** yoktur.” (40)﴾ **النور**
 	﴿“Ölü iken kendisini dirilttiğimiz ve kendisine insanlar içinde onunla yürüdüğü bir **نور** verdiğimiz kimse, misali karanlıklar içinde olup ondan çıkacak olmayan kimse gibi midir? Kâfirlere yaptıkları böyle süslendi.”(122)﴾ **الأنعام** ﴿“Ey iman edenler! Allah’tan sakının ve O’nun resulüne iman edin; size rahmetinden iki pay verir ve size onunla yürüyeceğiniz bir **نور** kılar; sizi bağışlar. Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhametlidir.”(28)﴾ **الحديد**
**الله يخرج من الظلمات إلى النور**	﴿“Allah iman edenlerin velisidir; onları karanlıklardan **النور**’a çıkarır. İnkâr edenler ise onların velileri طاغوت’tur; onları **النور**’dan karanlıklara çıkarırlar. İşte onlar ateş ehlidir; onlar orada ebedî kalıcıdırlar.” (257)﴾ **البقرة** ﴿“O, size ve meleklerine salât eden O’dur ki sizi karanlıklardan **النور**’a çıkarsın; müminlere karşı merhametlidir.”(43)﴾ **الأحزاب**
**القرآن يخرج من الظلمات إلى النور**	﴿“Allah onunla, rızasına uyan kimseyi selâm yollarına hidayet eder; onları izniyle karanlıklardan **النور**’a çıkarır ve onları dosdoğru bir yola hidayet eder.”(16)﴾ **المائدة** ﴿“الر. Sana indirdiğimiz bir kitaptır ki insanları Rablerinin izniyle karanlıklardan **النور**’a, azîz ve hamîd olanın yoluna çıkarasın.”(1)﴾**إبراهيم**
**محمد (ص) يخرج من الظلمات إلى النور بالقرآن**	﴿“O, size apaçık âyetler indiren O’dur ki sizi karanlıklardan **النور**’a çıkarsın. Şüphesiz Allah size karşı elbette çok şefkatlidir, çok merhametlidir.”(9)﴾ **الحديد** ﴿“Bir resul: size Allah’ın apaçık âyetlerini okur ki iman edenleri ve صالحات işleyenleri karanlıklardan **النور**’a çıkarsın. Kim Allah’a iman eder ve صالح iş yaparsa onu altından ırmaklar akan cennetlere sokar; orada ebedî kalıcıdırlar. Allah ona rızkı güzel kılmıştır.”(11)﴾ **الطلاق**
**موسى يخرج من الظلمات إلى النور بآيات الله**	﴿“Andolsun Mûsâ’yı âyetlerimizle gönderdik: ‘Kavmini karanlıklardan **النور**’a çıkar ve onlara Allah’ın günlerini hatırlat.’ Şüphesiz bunda çok sabreden, çok şükreden herkes için âyetler vardır.”(5)﴾ **إبراهيم**

**القرآن** نور	﴿Ey insanlar, size Rabbinizden bir burhan gelmiştir ve size apaçık bir **نورا** indirdik(174)﴾ النساء ﴿Ey kitap ehli, size kitabtan gizlemekte olduğunuz şeylerin çoğunu size açıklayan ve çoğundan da affeden elçimiz gelmiştir; size Allah’tan bir **نور** ve apaçık bir kitap gelmiştir(15)﴾ المائدة
 	﴿Öyleyse Allah’a, elçisine ve indirdiğimiz **النور**’a iman edin; Allah yaptıklarınızdan haberdardır(8)﴾ التغابن ﴿Onlar ki, Tevrat’ta ve İncil’de yanlarında yazılı buldukları ümmî peygamber elçiye uyarlar; onlara ma‘rûfu emreder, onları münkerden nehyeder; onlara temiz şeyleri helâl kılar, onlara pis şeyleri haram kılar; üzerlerindeki ağır yüklerini ve üzerlerinde olan zincirleri kaldırır; artık ona iman edenler, onu destekleyenler, ona yardım edenler ve onunla birlikte indirilen **النور**’a uyanlar; işte onlar felâha erenlerin ta kendileridir(157)﴾ الأعراف
 	﴿Ve işte böylece sana emrimizden bir ruh vahyettik; sen ne kitabın ne de imanın ne olduğunu bilirdin; fakat onu bir **نورا** kıldık, onunla kullarımızdan dilediğimizi hidayete erdiririz; ve şüphesiz sen dosdoğru bir yola hidayet edersin(52)﴾ الشورى ﴿Allah kimin göğsünü İslâm’a açarsa, o Rabbinden bir **نور** üzeredir; artık Allah’ın zikrinden kalpleri katılaşmış olanlara yazıklar olsun; işte onlar apaçık bir sapıklık içindedirler(22)﴾ الزمر
 	﴿Allah’ın **نور**’unu ağızlarıyla söndürmek isterler; kâfirler hoşlanmasa da Allah, **نور**’unu tamamlamaktan başkasını istemez (32)﴾ التوبة ﴿Allah’ın **نور**’unu ağızlarıyla söndürmek isterler; kâfirler hoşlanmasa da Allah **نور**’unu tamamlayandır (8)﴾ الصف

**التوراة** نور	﴿Şüphesiz biz **التوراة**’ı indirdik; onda hidayet ve **نور** vardır; onunla, teslim olmuş peygamberler Yahudileşenler için hükmederler; ve rabbânîler ve ahbâr da, Allah’ın kitabından kendilerine emanet edilenle ve onun üzerine şahitler olduklarıyla (hükmederler); artık insanlardan korkmayın, benden korkun; âyetlerimi az bir bedel karşılığında satmayın; Allah’ın indirdiğiyle hükmetmeyenler, işte onlar kâfirlerin ta kendileridir(44)﴾ المائدة ﴿Ve onların izleri üzerine, önündeki **التوراة**’ı tasdik edici olarak Meryem oğlu Îsâ’yı ardı sıra gönderdik; ve ona, içinde hidayet ve **نور** bulunan **الإنجيل**’i verdik; önündeki **التوراة**’ı tasdik edici olarak; ve muttakîler için bir hidayet ve öğüt olarak(46)﴾ المائدة
	﴿Andolsun, Mûsâ’yı âyetlerimizle gönderdik: “Kavmini karanlıklardan **النور**’a çıkar ve onlara Allah’ın günlerini hatırlat”; şüphesiz bunda, çok sabreden çok şükreden herkes için elbette âyetler vardır(5)﴾ إبراهيم ﴿Allah’ı hakkıyla takdir edemediler; hani “Allah hiçbir beşere hiçbir şey indirmedi” dediler; de ki: “Mûsâ’nın getirdiği, insanlar için bir **نورا** ve bir hidayet olarak (getirdiği) kitabı kim indirdi?” Onu tomarlar yapıyorsunuz; onu açığa vuruyorsunuz ve çoğunu gizliyorsunuz; size, ne sizin ne de babalarınızın bilmediği şeyler öğretilmiştir; de ki: “Allah”; sonra onları daldıkları şeyde oynar halde bırak(91)﴾ الأنعام

**النور** يوم القيامة
﴿O gün münafık erkekler ve münafık kadınlar, iman edenlere derler: “Bize bakın da **نور**’unuzdan bir parça alalım”; denir ki: “Arkanıza dönün de bir **نور** arayın”; derken aralarına, içinde bir kapı bulunan bir sur çekilir; onun iç tarafında rahmet, dış tarafında onun önünde azap vardır(13)﴾ الحديد ﴿Allah’a ve elçilerine iman edenler; işte onlar Rableri katında sıddîklar ve şehitlerdir; onlar için ecirleri ve **نور**’ları vardır; inkâr edenler ve âyetlerimizi yalanlayanlar ise, işte onlar cehîmin yârânıdır(19)﴾ الحديد
	﴿O gün mümin erkekleri ve mümin kadınları görürsün; **نور**’ları önlerinde ve sağlarında koşar: “Bugün size müjde: altlarından ırmaklar akan cennetler; orada ebedî kalıcılar”; işte bu, büyük kurtuluştur(12)﴾ الحديد ﴿Ey iman edenler, Allah’a nasûh bir tevbe ile tevbe edin; umulur ki Rabbiniz kötülüklerinizi sizden örter ve sizi altlarından ırmaklar akan cennetlere sokar; o gün Allah peygamberi ve onunla beraber iman edenleri rezil etmez; **نور**’ları önlerinde ve sağlarında koşar; derler ki: “Rabbimiz, bize **نور**’umuzu tamamla ve bizi bağışla; şüphesiz sen her şeye kadirsin”(8)﴾ التحريم
	﴿Ey iman edenler, Allah’tan sakının ve elçisine iman edin; size rahmetinden iki pay verir ve size, onunla yürüyeceğiniz bir **نورا** kılar; ve sizi bağışlar; Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhametlidir(28)﴾ الحديد

**منير**
 ﴿Eğer seni yalanlarlarsa, senden önce de elçiler yalanlanmıştı; onlara apaçık deliller, zübür ve **الكتاب المنير** gelmişti(184)﴾ آل عمران ﴿Eğer seni yalanlarlarsa, onlardan öncekiler de yalanlamıştı; onlara elçileri apaçık delillerle, zübürle ve **الكتاب المنير** ile gelmişti (25)﴾ فاطر
 	﴿İnsanlardan kimi, ilimsiz, hidayetsiz ve **كتاب منير** olmaksızın Allah hakkında mücadele eder(8)﴾ الحج ﴿Görmediniz mi ki Allah, göklerde olanı ve yerde olanı sizin için boyun eğdirdi; ve nimetlerini üzerinize açık ve gizli olarak bolca yaydı; insanlardan kimi, ilimsiz, hidayetsiz ve **كتاب منير** olmaksızın Allah hakkında mücadele eder(20)﴾ لقمان
 	﴿Ve onun izniyle Allah’a çağıran ve **سراجا منيرا** olarak(46)﴾ الأحزاب ﴿Yücedir o ki gökte burçlar kıldı ve onda bir **سراجا** ve **قمرا منيرا** kıldı(61)﴾ الفرقان

مختار الصحاح
● [**نور**] ن و ر: **النُّورُ** ziyadır; çoğulu **أَنْوَارٌ**’dır. Ve **أَنَارَ** şey ve **اسْتَنَارَ** “yani: aydınlattı” mânasındadır. Ve **التَّنْوِيرُ** aydınlatmadır; o, ayrıca seher vaktinin ağarmasıdır; o, ayrıca ağacın çiçek açmasıdır; “**نَوَرتِ الشجرة تَنْويرا**” denir; ve **أَنَارَتْ** yani **أَخرجت نَوْرَهَا**. Ve **النارُ** müennestir; ve o, vâvdandır; çünkü onun küçültmesi **نُوَيرةٌ**’dir; çoğulu **نُورٌ** ve **أَنْوُرٌ** ve **نِيرانٌ**’dır; kendisinden öncekinin kesresi sebebiyle vâv yâ’ya dönmüştür. Ve aralarında **نَائِرةٌ** vardır; yani düşmanlık ve kin. Ve **تَنَوَّر** ateşi uzaktan: onu gördü; ve **تنَورَ** da: **بالنُّورَةِ** ile badanalandı; bazıları **انْتَارَ** der. Ve **النُّوَّارُ** (damme ile, şeddeli) ağaç çiçeğidir; bir tanesi **نُوّارَةٌ**’dır. Ve **المَنَارُ** yolun alâmetidir. Ve **المَنَارَةُ** üzerinde ezan okunan şeydir; ve **المنارة** ayrıca üzerine **السِّراج** konulan şeydir; o, **الاستِنارةِ**’den (mîm’in fethiyle) **مفعلة** veznindedir. Çoğulu **المَنَاوِرُ**’dur, vâv iledir; çünkü o **النُّور**’dandır. Ve kim **مَنَائِرُ** deyip hemze yaparsa, aslîyi zâide benzetmiştir; nitekim **مصائِب** dediler; aslı **مصاوِب**’dir.

الراغب
**نور**
- **النور**: görmeye yardımcı olan yayılmış ışıktır; ve o iki kısımdır: dünyevî ve uhrevî. Dünyevî ise iki kısımdır: basîret gözüyle akledilen kısım; o da aklın **نور**’u ve Kur’ân’ın **نور**’u gibi ilâhî işlerden yayılmış olandır. Ve basar gözüyle hissedilen (kısım); o da aylar, yıldızlar ve nurlu şeyler gibi nurlu cisimlerden yayılmış olandır.
İlâhî **النور**’dan, yüce Allah’ın sözü: ﴿size Allah’tan bir **نور** ve apaçık bir kitap gelmiştir﴾ [المائدة/15]. Ve dedi: ﴿ve ona bir **نورا** kıldık; onunla insanlar içinde yürür; karanlıklarda olup da ondan çıkacak olmayan kimse gibi midir﴾ [الأنعام/122]. Ve dedi: ﴿sen ne kitabın ne de imanın ne olduğunu bilirdin; fakat onu bir **نورا** kıldık; onunla kullarımızdan dilediğimizi hidayete erdiririz﴾ [الشورى/52]. Ve dedi: ﴿Allah kimin göğsünü İslâm’a açarsa, o Rabbinden bir **نور** üzeredir﴾ [الزمر/22]. Ve dedi: ﴿**نور** üstüne **نور**; Allah dilediğini kendi **نور**’una hidayet eder﴾ [النور/35]. Ve basar gözüyle hissedilen (kısım)dan, onun sözü gibi: ﴿güneşi ziya, ayı **نورا** kılan odur﴾ [يونس/5]. Güneşi **الضوء** ile, ayı **النور** ile tahsis etmesi, **الضوء**’un **النور**’dan daha hususî olması yönündendir. Dedi: ﴿**وقمرا منيرا**﴾ [الفرقان/61]; yani: **ذا نور**.

Ve ikisinde de umumî olan şeylerden: onun sözü: **وجعل الظلمات والنور** [الأنعام/1], ve onun sözü: **ويجعل لكم نورا تمشون به** [الحديد/28], **وأشرقت الأرض بنور ربها** [الزمر/69]. Ve uhrevî nurdan: onun sözü: **ويسعى نورهم بين أيديهم** [الحديد/12], **والذين آمنوا معه نورهم يسعى بين أيديهم وبأيمانهم يقولون ربنا أتمم لنا نورنا** [التحريم/8] **انظرونا نقتبس من نوركم** [الحديد/13], **فالتمسوا نورا** [الحديد/13]. Ve denilir: Allah şunu şöyle **أنار** etti, ve onu **نوره** etti. Ve Allah Teâlâ kendisini, ancak O **المنور** olduğu cihetten, **نورا** diye adlandırdı; dedi ki: **الله نور السموات والأرض** [النور/35]. Ve O’nun Teâlâ bu şekilde adlandırılması, fiilinin mübalağası içindir.

Ve **النار**; duyunun algısına görünen alev için söylenir; dedi ki: **أفرأيتم النار التي تورون** [الواقعة/71]. Ve dedi ki: **مثلهم كمثل الذي استوقد نارا** [البقرة/17]. Ve sırf (yalın) sıcaklık için; ve şu sözünde zikredilen cehennem ateşi için: **النار وعدها الله الذين كفروا** [الحج/72], **وقودها الناس والحجارة** [البقرة/24], **نار الله الموقدة** [الهمزة/6]. Ve bunu başka yerlerde de zikretmiştir.

Ve şu sözünde zikredilen savaş ateşi için: **كلما أوقدوا نارا للحرب** [المائدة/64]. Ve bazısı dedi ki: **النار** ve **النور** tek bir asıldandır; ve çoğu kez birbirine bitişik olurlar; fakat **النار** dünyada azık edinenler için bir meta, **النور** ise âhirette onlar için bir metadır. Ve bunun için **النور** hakkında **الاقتباس** kullanıldı; şöyle dedi: **نقتبس من نوركم** [الحديد/13]. Ve “**تنورت نارا**”: onu gördüm (gözümle seçtim). Ve **المنارة** (bk. **العين** 8/276): **النور**dan “yapma yeri/alet yeri”dir; yahut kandil **منارة**sı gibi **النار**dan; yahut üzerinde ezan okunan şeydir. Ve **منار الأرض**: onun alametleridir. Ve **النوار**: şüpheden ürküp kaçmadır. Ve kadın **نارت**; **تنور** olarak **نورا** ve **نوارا** (diye). Ve ağacın **نور**u ve onun **نواره**si, nura benzetme yoluyla (böyledir). Ve **النور**: dövme için yapılan şeydir. Denilir: kadın elini **نورت** etti. Ve onun bu şekilde adlandırılması, uzvun nurunu ortaya çıkarıcı olmasındandır.

ملخص اللسان:
1.     Allah Teâlâ’nın isimlerinde: **النُّورُ**: körlük sahibi olanın, O’nun nuruyla gördüğü; sapkınlık sahibi olanın, O’nun hidayetiyle doğru yolu bulduğu (zât)tır. Ve denildi ki: O, kendisiyle her görünüşün olduğu zâhirdir; kendinde zâhir olup başkasını izhar eden “**نوراً**” diye adlandırılır. **الله نُورُ السموات والأَرض**: göklerin ve yerin ehline hidayet edendir,
2.    Ve **النُّورُ**: aydınlıktır. **النُّور** **الضَّوْءُ**dur; her ne olursa olsun. Ve denildi ki: o, onun ışını ve parlayışıdır. Çoğulu: **أَنْوارٌ** ve **نِيرانٌ**. Ve (fiil olarak) **نارَ** (olarak) **نَوْراً**; ve **أَنارَ**; ve **اسْتَنارَ**; ve **نَوَّرَ**; tek bir mânâdadır: yani aydınlattı. Ve “onunla **اسْتَنار** etti”: onun ışınını ödünç aldı/ondan ışınını aldı. Ve **النور**: karanlığın zıddıdır.
3.     Çokça bir ufuk için **اسْتنار** etti. Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “**نائرات الأَحكام** ve **مُنِيرات الإِسلام**”; **النائرات**: açık, apaçık olanlar; **المنيرات** de böyledir. Birincisi **نارَ**dan, ikincisi **أَنار**dan. Ve **أَنار** hem lâzım hem müteaddîdir;
4.     Ve **التَّنْوِير**: sabahın aydınlanma vakti; denilir: sabah **نَوَّر** oldu, **تَنْوِيراً**. Ve **التنوير**: aydınlatmadır. Ve **التنوير**: aydınlanmadır. Ve sabah **نَوَّرَ**: onun nuru ortaya çıktı;
5.     Ve **المنار** ve **المنارة**: nurun yeri. Ve **المَنارَةُ**: kandilli mumdur. Ve **المَنارَةُ**: üzerine kandil konulan şeydir. Çoğulu kıyasa göre **مَناوِرُ**dur,
6.     Ve **المَنار**: alamet; ve iki şey arasında sınırdan konulan şey. Ve **مَنار الحرم**: onun alametleridir; İbrahim Halîl’in, Nebîmize ve ona salât ve selâm olsun, harem’in çevrelerine ve taraflarına diktiği (alametler); ve onlarla harem sınırları, hill sınırlarından bilinir,
7.    Ve **المَنارَةُ**: üzerinde ezan okunan şeydir; o, **المِئْذَنَةُ**dir;
8.     Ve **المَنارُ**: yolun ana caddesi/ana yolu,
9.     Ve **النور**: eşyayı açıklayan ve gözlere onların hakikatini gösteren şeydir. Dedi ki: Peygamberin, sallallahu aleyhi ve sellem, kalplerde beyan ve karanlıkları açığa çıkarma bakımından getirdiğinin misali, nurun misali gibidir,
10.                        Ve ilim ehlinden bazısı dedi ki: **النُّورُ** bir cisim ve bir arazdır; Bârî, mukaddes ve yüce, ne cisimdir ne araz. Ancak murad: onun perdesi nurdur. Dedi ki: Ebu Musa hadîsinde de böyle rivayet olundu, ve mânâ: “Onu nasıl göreyim, hâlbuki perdesi nurdur”; yani nur, onu görmekten men eder.
11.                        Peygamberin, sallallahu aleyhi ve sellem, sıfatında: “**أَنْوَرُ المُتَجَرَّدِ**” yani beden bakımından aydınlık. Parlak renkli güzel için: **أَنْوَرُ** denilir; o, **النُّور**dan “**أَفعلُ**” veznindedir. Denilir: **نار** oldu; o hâlde o **نَيِّر**dir. Ve **أَنار** etti; o hâlde o **مُنِيرٌ**dir.
12.                        Ve **النار**: bilinen (şey)dir; müennestir. Ve o, **الواو**dandır; çünkü onun küçültmesi **نُوَيْرَةٌ**dur. Aziz tenzilde: “**أَن بُورِكَ من في النار ومن حولها**”; tefsirde geldi ki: buradaki “ateşte olan” Allah عز وجل’in nuru’dur; “etrafında olanlar” hakkında: melekler denildi, ve Allah’ın nuru da denildi.
13.                        Ve çoğul: **أَنْوُرٌ** ve **أنوار** ve **نيرة** ve **نِيرانٌ**; kendinden öncekinin kesresi sebebiyle **الواو** **ياء**ya döndü. Ve **نِيْرَةٌ** ve **نُورٌ** ve **نِيارٌ**;
14.                        **تَنَوَّرَ النارَ**: ona baktı yahut ona geldi. Ve **تَنَوَّرَ الرجلَ**: onun görmediği bir yerden, ateş yanında ona baktı. Ve “uzaktan ateşi **تَنَوَّرْتُ**”: yani onu seçip gördüm.
15.                        Ve **النارُ**: dağdır (damga); çoğulu çoğul gibidir; o, **النُّورَةُ**dur. Ve “deveyi **نُرْتُ**”: üzerine bir dağ (damga) yaptım. Ve “onda **نُورَةٌ** yok”: yani dağ (damga) yok.
16.                        Ve kızgın demirle yapılan her dağ, o **نار**dır. Ve kızgın demir olmaksızın olan: o, **حَرْقٌ** ve **قَرْعٌ** ve **قَرمٌ** ve **حَزٌّ** ve **زَنْمٌ**dur.
17.                        Ve **النَّوْرُ** ve **النَّوْرَةُ**, ikisi birlikte: çiçektir. Ve denildi ki: **النَّوْرُ** beyazdır, **الزهر** sarıdır; çünkü o beyazlar sonra sararır. **النَّوْر**un çoğulu **أَنوارٌ**dur. Ve **النُّوّارُ**, zamme ve şeddeli olarak: **النَّوْر** gibidir; onun teki **نُوَّارَةٌ**dır. Ve ağaç ve bitki **نَوَّرَ** etti; **النَّوْرُ**: ağacın çiçeğidir. Fiil: **التَّنْوِيرُ**dür. Ve ağacın **تَنْوِير**i: onun çiçek açmasıdır.
18.                        Ve **النُّورَةُ**: yakılan ve ondan kireç yapılan taş(ın maddesi)dir; ve onunla kasık kılları tıraş edilir. Ve adam **انْتارَ** etti ve **تَنَوَّرَ**: **النُّورَة** ile süründü (tüy dökücü sürdü).
19.                        Ve **النَّوُورُ**: **النَّيلَجُ**dur; o, dövmenin işlendiği ve içine doldurulduğu, böylece yeşerinceye kadar (renk verinceye kadar) kullanılan iç yağının dumanıdır.
20.                        Ve **النَّؤُورُ** ve **النَّوَارُ**: şüpheden ürküp kaçan kadındır. Ve kadın **نارتْ**; **تَنُورُ** olarak **نَوْراً** ve **نَواراً** ve **نِواراً** (diye). Ve “kadınlar **نُورٌ**”: yani şüpheden çok ürkek/kaçıcı.
21.                         Ve **النَّوَار**: kaçıştır. Ve “onu **نُرْتُ**” ve “onu **أَنرْتُ**”: onu ürküttüm/kaçırttım. Ve “**وَدِيق** bir at **نَوارٌ**dur”: kızıştığında; o, aygırı ister; ve bunda ondan bir zayıflık vardır; çiftleşenin saldırısından korkar.
22.                         Ve denilir: aralarında bir **نائِرَةٌ** vardır; yani düşmanlık ve kin.
23.                        Ve kavim **نار** etti ve **تَنَوَّرُوا**: bozguna uğradılar. Ve “ona karşı **اسْتَنارَ** etti”: ona galip geldi ve onu yendi;

لسان العرب

● - **نور**: Allah Teâlâ’nın isimlerinde: **النُّورُ**; İbnü’l-Esîr dedi ki: O, körlük sahibi olanın kendi nuru ile gördüğü ve azgınlık sahibi olanın kendi hidayeti ile doğru yolu bulduğu kimsedir; ve denildi ki: O, kendisiyle her zuhurun bulunduğu zâhir olandır; ve kendi nefsinde zâhir olup başkasını izhar eden kimseye nur denir. Ebû Mansûr dedi ki: **النُّور** Allah عز وجل’in sıfatlarındandır; Allah عز وجل dedi ki: Allah göklerin ve yerin nurudur; onun tefsirinde denildi ki: göklerin ve yerin ehlinin hidayet edicisidir; ve denildi ki: onun nurunun misali, içinde kandil bulunan bir niş gibidir; yani onun hidayet nurunun müminin kalbindeki misali, içinde kandil bulunan bir niş gibidir. Ve **النُّورُ**: ziyâdır. Ve **النور**: karanlığın zıddıdır. Ve **المحكم**’de: **النُّور** ışıktır; her ne olursa olsun; ve denildi ki: o, onun şuaı ve parlayışıdır; cem‘i **أَنْوارٌ** ve **نِيرانٌ**’dır; Sa‘leb’den. Ve **نارَ** **نَوْراً** ve **أَنارَ** ve **اسْتَنارَ** ve **نَوَّرَ**; sonuncusu Lihyânî’den; tek bir mânâ ile, yani aydınlattı; nitekim denir: **بانَ** şey ve **أَبانَ** ve **بَيَّنَ** ve **تَبَيَّنَ** ve **اسْتَبانَ** tek bir mânâ ile. Ve **اسْتَنار به**: onun şuaını ödünç aldı. Ve **نَوَّرَ الصبحُ**: onun nuru ortaya çıktı; dedi ki:
وحَتَّى يَبِيتَ القومُ في الصَّيفِ ليلَةً
يقولون: نَوِّرْ صُبْحُ، والليلُ عاتِمُ

Ve hadiste: Ömer b. el-Hattâb, رضي الله عنه, dede için farz kıldı, sonra onu Zeyd b. Sâbit **أَنارَها**; yani onu **نَوَّرَها** ve onu açıklığa kavuşturdu ve onu beyan etti. Ve **التَّنْوِير**: sabahın aydınlanmasının vakti; denir: **قد نَوَّر الصبحُ تَنْوِيراً**. Ve **التنوير**: aydınlatmadır. Ve **التنوير**: sabahın açılmasıdır. Ve namaz vakitleri hadîsinde: onun **نَوَّرَ بالفَجْرِ** ettiği; yani onu kıldı; ve ufkun çoğu için **اسْتنار** etmişti. Ve Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: **نائرات الأَحكام ومُنِيرات الإِسلام**; **النائرات** açık, apaçık olanlardır; ve **المنيرات** de böyledir; böylece birincisi **نارَ**’dandır, ikincisi **أَنار**’dandır; ve **أَنار** lâzım ve müteaddîdir; ondan: sonra onu Zeyd b. Sâbit **أَنارَها**. Ve **أَنار المكانَ**: oraya **النُّورَ** koydu. Ve O’nun عز وجل sözü: **ومن لم يجعل الله له نُوراً فما له من نُورٍ**; Zeccâc dedi ki: mânâsı, Allah’ın onu İslâm’a hidayet etmediği kimse hidayet bulmaz. Ve **المنار** ve **المنارة**: nurun yeri. Ve **المَنارَةُ**: kandilli mum. İbn Sîde: ve **المَنارَةُ** üzerine kandil konulan şeydir; Ebû Züeyb dedi ki:
وكِلاهُما في كَفِّه يَزَنِيَّةٌ،
فيها سِنانٌ كالمَنارَةِ أَصْلَعُ

O, sinanı benzetmek istedi, fakat ona düzgün gelmedi de lafzı **المنارة** üzerine düşürdü. Ve onun **أَصلع** sözüyle, üzerinde pas olmadığını, dolayısıyla parladığını kasteder; cem‘i kıyasa göre **مَناوِرُ**’dur; ve **منائر** hemzeli olarak, kıyas dışıdır; Sa‘leb dedi ki: bu ancak şundandır: Araplar harfi harfe benzetir; **منارة**’yı—ki **النُّور**’dan, mîm’in fethiyle, **مَفْعَلة**’dir—**فَعَالة**’ya benzettiler de onu onun kırmasıyla kırdılar; nitekim **أَمْكِنَة** dediler, **مكاناً**’ı **الكَوْنِ**’dan yapan kimse hakkında; böylece ziyade harfi aslî gibi muamele ettiler; mîm, onların yanında **مكان**’da, **قَذَالٍ**’daki kāf gibi oldu; dedi ki: bunun benzeri Arapların كلامında çoktur. Dedi ki: ama Sîbeveyh, bundan olanı hataya hamle etti. Cevherî: cem‘i **مَناوِر**’dir, vâv ile; çünkü o **النور**’dandır; **منائر** deyip hemzeleyen kimse ise aslîyi ziyadeye benzetmiştir; nitekim **مصائب** dediler, aslı **مصاوب** iken. Ve **المَنار**: alâmet ve iki şey arasına hudutlardan konulan şey. Ve Peygamber’in, صلى الله عليه وسلم, hadîsinde: “Allah, **مَنارَ الأَرض**’ı değiştiren kimseye lanet etsin”; yani onun alâmetlerine. Ve **المَنارُ**: yolun alâmeti. Ve **التهذيب**’de: **المنار** alâmettir ve iki arazi arasındaki sınırdır. Ve **المَنار**: **منارة**’nın cem‘idir; o, iki sınır arasına konulan alâmettir; ve **مَنار الحرم**: onun alâmetleridir ki İbrâhîm el-Halîl, nebîmize ve ona salât ve selâm olsun, harem’in çevrelerine ve taraflarına dikmiştir; ve onunla harem sınırları, hill sınırlarından bilinir; ve mîm ziyadedir. Dedi ki: “Allah, **منار الأَرض**’ı değiştiren kimseye lanet etsin” sözünün mânâsı, **منار الحرم**’ı kastetmiş olması ihtimalini taşır; ve arazilerin sınırlarını değiştiren kimseye lanet olması da câizdir; o da komşusunun arazisinden bir parçayı koparıp alması yahut sınırı yerinden çevirmesidir. Şemr, Asma‘î’den rivayet etti: **المَنار** yola yahut araziler için sınıra, çamurdan yahut topraktan yapılan alâmettir. Ve Ebû Hureyre’den, رضي الله عنه, hadîste: “İslâm için **صُوًى** ve **مَناراً** vardır”; yani kendisiyle bilinen alâmetler ve şeriatlar. Ve **المَنارَةُ**: üzerinde ezan okunan şeydir; o, **المِئْذَنَةُ**’dir; ve inşad etti:
لِعَكٍّ في مَناسِمها مَنارٌ،
إِلى عَدْنان، واضحةُ السَّبيل

Ve **المَنارُ**: yolun ana caddesi. Ve O’nun عز وجل sözü: **قد جاءَكم من الله نور وكتاب مبين**; denildi ki: buradaki **النور**, efendimiz Muhammed Resûlullah’tır, صلى الله عليه وسلم; yani size bir peygamber ve bir kitap geldi. Ve denildi ki: Mûsâ, nebîmize ve ona salât ve selâm olsun, bir şey hakkında sorulmuşken dedi: size **النُّورُ** gelecektir. Ve O’nun عز وجل sözü: **واتَّبِعُوا النُّورَ الذي أُنزل معه**; yani kalplerdeki beyanı, gözlerdeki nurun beyanı gibi olan hakkı takip edin. Dedi ki: **النور** eşyayı beyan eden ve gözlere onların hakikatini gösterendir; dedi ki: Peygamber’in, صلى الله عليه وسلم, kalplerde getirdiğinin, onun beyanında ve karanlıkları gidermesinde misali, nurun misali gibidir; sonra dedi ki: **يهدي الله لنوره من يشاء**; Allah onunla, rızasına uyanı hidayet eder. Ebû Zer hadîsinde, رضي الله عنه: İbn Şakîk ona dedi ki: Resûlullah’ı, صلى الله عليه وسلم, görseydim ona sorardım: Rabbini gördün mü? dedi ki: ona sordum, dedi ki: **نُورٌ أَنَّى أَرَاه**; yani o nurdur, onu nasıl göreyim. İbnü’l-Esîr dedi ki: Ahmed b. Hanbel’e bu hadîs soruldu da dedi ki: onda münker bir şey görmedim ve onun vechi nedir bilmiyorum. İbn Huzeyme dedi ki: bu haberin sıhhatinden kalpte bir şey vardır; çünkü İbn Şakîk, Ebû Zer’i sabit kılmazdı. Ve ehl-i ilimden bazıları dedi ki: **النُّورُ** cisim ve arazdır; ve Bârî, takaddes ve teâlâ, cisim de değildir araz da değildir; ancak murad, onun hicabının nur olmasıdır; dedi ki: ve Ebû Mûsâ hadîsinde de böyle rivayet edilmiştir; mânâ: onu nasıl göreyim, hâlbuki hicabı nurdur; yani nur, onu görmekten men eder. Ve dua hadîsinde: “Allah’ım, kalbimde **نُوراً** ve geri kalan uzuvlarında (da) kıl”; hakkın ziyâsını ve beyanını kastetti; sanki dedi ki: Allah’ım, bu uzuvları benden hakta kullan ve onlarda tasarrufumu ve dönüp dolaşmamı doğruluk ve hayır yolu üzere kıl.

Ebû’l-Abbâs dedi ki: İbnü’l-A‘râbî’ye şu sözü sordum: **لا تَسْتَضِيئُوا بنار المشركين**; dedi ki: buradaki **النار** رأي’dir; yani onlarla istişare etmeyin; böylece şaşkınlık anında رأي’i ışığa bir misal kıldı. Dedi ki: ama onun diğer hadîsi: “Ben, müşrikle beraber olan her Müslümandan beriyim”; denildi ki: niçin, ey Allah’ın Resûlü? sonra dedi ki: **لا تَراءَى ناراهُما**. Dedi ki: müşriklerin civarında inmeyi kerih gördü; çünkü onların ahdi de yoktur emânı da; sonra onu pekiştirdi de dedi ki: **لا تَراءَى ناراهما**; yani Müslüman, ateşini yaktığında ateşi bir müşriğin ateşine karşılık gelecek yerde inmesin; evlerinin birbirine yakınlığından dolayı; fakat Müslümanlarla insin; çünkü onlar, kendilerinden başkasına karşı tek eldir. İbnü’l-Esîr dedi ki: **لا تراءَى ناراهما**; yani ikisi, birinin ateşi diğerinin ateşine karşılık gelecek şekilde bir araya gelmesin; ve denildi ki: o, develerin ateşle dağlanması alâmetindendir. Ve Peygamber’in, صلي الله عليه وسلم, sıfatında: **أَنْوَرُ المُتَجَرَّدِ**; yani beden bakımından parlak. Parlak renkli güzel için denir: **أَنْوَرُ**; ve o, **النُّور**’dan **أَفعلُ**’dür. Denir: **نار**; o hâlde o **نَيِّر**’dir; ve **أَنار**; o hâlde o **مُنِيرٌ**’dir. Ve **النار**: bilinen (şey)dir, müennestir,

Ve o, **الواو**’dandır; çünkü onun küçültmesi **نُوَيْرَةٌ**’dir. Aziz tenzilde: “Şüphesiz ateşte olan ve onun çevresinde olan mübârek kılındı”; **الزجاج** dedi: Tefsirde geldi ki, burada ateşte olan, aziz ve celil Allah’ın nuru’dur; ve onun çevresinde olan için “melekler” denildi ve “Allah’ın nuru da” denildi. **ابن سيده** dedi: Ve **النار** müzekker de yapılır; **أَبي حنيفة**’den; ve bunun hakkında şu beyit okundu:
فمن يأْتِنا يُلْمِمْ في دِيارِنا،
يَجِدْ أَثَراً دَعْساً وناراً تأَجَّجا
Ve **سيبويه**’nin rivayeti: “**يجد حطباً جزلاً وناراً تأَججا**”; ve cem‘i **أَنْوُرٌ** (* “**قوله« والجمع أنور»**” asılda böyledir. **القاموس**’ta: “ve cem‘i **أنوار**”. Ve “**ونيرة**” asılda bu ضبط ile böyledir; **شارح القاموس** bunu “**ونيرة كقردة**” sözünden tashih etti.) ve **نِيرانٌ**; kendisinden önceki kesre sebebiyle **الواو** **ياء**’a döndü; ve **نِيْرَةٌ** ve **نُورٌ** ve **نِيارٌ**; sonuncusu **أَبي حنيفة**’dendir. Cehennem ağacı hadîsinde: “**فَتَعْلُوهم نارُ الأَنْيارِ**”; **ابن الأَثير** dedi: Onu şerhedilmiş bulmadım; fakat böyle rivayet edildi; rivayet sahih olursa, “ateşin **أَنْيارٍ** üzere cem‘iyle **النِّيرانِ** ateşi” mânâsı muhtemeldir; aslı **أَنْوارٌ**’dır; çünkü o **الواو**’dandır; **ريح** ve **عيد**’de **أَرْياحٌ** ve **أَعْيادٌ** geldiği gibi; ikisi de **الواو**’dandır.

Ve **تَنَوَّرَ النارَ**: ona baktı yahut ona geldi. Ve **تَنَوَّرَ الرجلَ**: onu, kendisinin onu görmediği bir yerden, ateş yanında gördü. Ve “**تَنَوَّرْتُ النارَ من بعيد**” yani onu uzaktan seçip baktım. Hadîste: “İnsanlar üç şeyde ortaktır: su, otlak ve ateş”; muradı: ateş sahibi, ondan aydınlanmak yahut kor almak isteyen kimseyi men etmez; ve denildi ki: ateş ile murad, ateşi çıkaran taşlardır; yani hiç kimse onlardan almayı men etmez.

İzar hadîsinde: “Bundan aşağıda olan, ateştedir”; mânâsı: izarını sarkıtan kimsenin ayağından topukların altındaki kısım, yaptığına ceza olarak ateştedir; ve denildi ki: mânâsı, onun bu işi ve fiili ateştedir; yani o, ateş ehlinin fiillerinden sayılmış, hesaplanmıştır. Hadîste: Onların içinde **سَمُرَةُ** bulunan on nefse dedi ki: “Sizden en son ölen, ateşte ölür”; **ابن الأَثير** dedi: Artık neredeyse ısınamazdı; büyük bir kazan emretti; su ile dolduruldu; altı yakıldı; üstünde bir oturma yeri edindi; buharı yükselir, onu ısıtırdı; o bu halde iken, onunla yer çöktürüldü de ateşe düştü; dedi: İşte ona söylediği budur; Allah daha iyi bilir.

**أَبي هريرة** hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “**العَجْماءُ جُبارٌ والنار جُبارٌ**”; denildi ki: O, adamın mülkünde yaktığı ateştir; rüzgâr onu başkasının malına uçurur da yanar; onu geri çevirmeye güç yetiremez; böylece heder olur. **ابن الأَثير** dedi: Ve denildi ki: Hadîste **عبدُ الرزاق** hata etti; **عبدُ الملك الصَّنْعانِيُّ** de ona tâbi oldu; ve denildi ki: O, **البئر**’in tashifidir; çünkü Yemen ehli **النار**’ı imâle ederler; böylece **النون** kırılır; onlardan bazısı onu imâle üzere işitti de onu **الياء** ile yazdı; böylece onu **الياء** ile musahhaf okuyuverdiler; ve **البئر**: adamın mülkünde yahut mevatta kazdığı kuyudur; içine bir insan düşer de helâk olursa, o hederdir. **الخطابي** dedi: Hadîs ashabını, “**عبد الرزاق** onda hata etti” derken işitip dururdum; nihayet onu **أَبي داود**’da başka bir yoldan buldum.

Hadîste: “Şüphesiz denizin altında ateş vardır ve ateşin altında deniz vardır”; **ابن الأَثير** dedi: Bu, denizin işini büyütme ve şanını yüceltmedir; ve âfet, çoğu durumda, ona binen kimseye, ateşle temas eden ve ona yaklaşan kimseye helâkin süratle gelmesi gibi, süratle gelir.

Ve **النارُ**: damgadır; cem‘i, cem‘ gibidir; ve o **النُّورَةُ**’dur. Ve **نُرْتُ البعير**: onun üzerine ateş yaptım. Ve onda **نُورَةٌ** yoktur; yani damga. **الأَصمعي**: Ve her damga ki **بِمِكْوًى** iledir, o **نار**’dır; ve **مِكْوًى** olmaksızın olan, **حَرْقٌ** ve **قَرْعٌ** ve **قَرمٌ** ve **حَزٌّ** ve **زَنْمٌ**’dür. **أَبو منصور** dedi: Araplar der ki: “Bu devenin **نارُ**’ı nedir?” yani onun damgası nedir; ona **نار** adı verildi; çünkü o, ateşle damgalanır. Ve **الراجز** dedi:
حتى سَقَوْا آبالَهُمْ بالنارِ،
والنارُ قد تَشْفي من الأُوارِ
Yani develerini damga ile suladılar; yani sahibinin damgasına baktıklarında sahibini tanırlar; böylece sulandı ve başkasına tercih edilip öne alındı; o damganın sahiplerinin şerefi sebebiyle ona suyu boş bıraktılar. Ve onların darbımesellerindendir: “**نِجارُها نارُها**” yani onun damgası, onun **نِجار**’ına delâlet eder; yani develer. **الراجز** farklı damgalı develeri vasfederek dedi:
نِجارُ كلِّ إِبلٍ نِجارُها،
ونارُ إِبْلِ العالمين نارُها
Der ki: Damgaları farklılaştı; çünkü sahipleri çeşitli kabilelerdendir; her kabilenin sürüsüne baskın yapıldı; baskın yapanın yanında o kabilelerin damgalarının hepsi toplandı.

**صعصة ابن ناجية** (el-Ferazdak’ın dedesi) hadîsinde: “**وما ناراهما**” yani ikisinin damgası nedir; yani damgalandıkları damga; yani iki kayıp dişi devesi. Ve **السِّمَةُ**: alâmettir.

Ve **نارُ المُهَوِّل**: câhiliyede Arapların, antlaşma esnasında yaktıkları bir ateşti; içine patlayan tuz atarlardı; bununla, yemini pekiştirmek için korkuturlardı. Ve Araplar düşmana beddua eder de derler ki: “Allah onun yurdunu uzak kılsın ve arkasından bir ateş yaksın.” **ابن الأَعرابي** dedi: **العُقَيْلية** dedi ki: Adamın şerrinden korktuğumuzda bizden uzaklaşıp göçerse, arkasında bir ateş yakardık. Dedi ki: Ona dedim: Niçin bu? Dedi: “Onların **ضبع**’ı onlarla birlikte göçsün diye”; yani onların şerri. Şair dedi ki:
وجَمَّة أَقْوام حَمَلْتُ، ولم أَكن
كَمُوقِد نارٍ إِثْرَهُمْ للتَّنَدُّم
**الجمة**: bir diyeti yüklenip kabileler arasında dolaşarak onda isteyen topluluktur; böylece, **الجمة**’den, onların diyetlerden taşıdığı kadarını taşıdığını haber verdi; dedi: Ve benden göçtüklerinde pişman olmadım da arkalarından ateş yakmadım.

Ve **نار الحُباحِبِ**: onun tefsiri yerinde geçti.

Ve **النَّوْرُ** ve **النَّوْرَةُ**, ikisi birlikte: çiçektir; ve denildi ki: **النَّوْرُ** beyazdır, çiçek sarıdır; bu, onun beyazlaşıp sonra sararması sebebiyledir; ve **النَّوْر**’un cem‘i **أَنوارٌ**’dır.

Ve **النُّوّارُ**, zamme ve teşdid ile: **النَّوْر** gibidir; onun teki **نُوَّارَةٌ**’dır; ve ağaç ve bitki **نَوَّرَ**. **الليث**: **النَّوْرُ**, ağacın **نَوْر**’udur; fiil **التَّنْوِيرُ**’dir; ve ağacın **تَنْوِير**’i, onun çiçek açmasıdır.

**خزيمة** hadîsinde: “Ağacın altına indiğinde **أَنْوَرَتْ**”; yani yeşilliği güzelleşti; **الإِنارة**’dandır; ve denildi ki: O, **نَوْر**’unu çıkardı; o da onun çiçeğidir. Denilir: Ağaç **نَوَّرَتْ** ve **أَنارَتْ**; **أَنورت** ise asıl üzeredir. Ve **خِنْدِفُ بنُ زيادٍ الزبيريُّ**, ekinin olgunlaşmasına **تَنْوِيراً** adını verdi de dedi ki:
سامى طعامَ الحَيِّ حتى نَوَّرَا
Ve onu **عَدِيّ بن زيد** cem‘ etti de dedi ki:
وذي تَناوِيرَ مَمْعُونٍ، له صَبَحٌ
يَغْذُو أَوَابِدَ قد أَفْلَيْنَ أَمْهارَا

Ve **النُّورُ**: bitkinin güzelliği ve boyudur; onun cem‘i **نِوَرَةٌ**’dir. Ve ağaç **نَوَّرَتْ** ve **أَنارت** da; yani **نَوْر**’unu çıkardı. Ve bitki **أَنار** ve **أَنْوَرَ**: göründü ve güzelleşti. Ve **الأَنْوَرُ**: güzelliği görünen; ve ondan, sallallahu aleyhi ve sellem’in sıfatı: “**كان أَنْوَرَ المُتَجَرَّدِ**.”

Ve **النُّورَةُ**: kına(vari sürme). **التهذيب**: Ve **النُّورَةُ**, yakılan ve ondan **الكِلْسُ** yapılan taştandır; onunla kasık kılları tıraş edilir. **أَبو العباس** dedi: Denilir: Adam **انْتَوَرَ** ve **انْتارَ** **النُّورَةِ** ile; dedi: Ve **تَنَوَّرَ** denilmez; ancak ateşi görme sırasında. **ابن سيده** dedi: Adam **انْتارَ** etti ve **تَنَوَّرَ**; **النُّورَة** ile süründü; dedi: Birincisini **ثعلب** nakletti,

Ve şair dedi: **أَجِدَّكُما** (sizi ciddiyetle yemin ederim ki) siz ikiniz bilmediniz mi ki komşumuz **أَبا الحِسْلِ** çölde aydınlanmaz.

**التهذيب**: Ve **النُّورةِ**’den (kireçten) emredersin de şöyle dersin: “Ey Zeyd, **انْتَوِرْ** ve **انْتَرْ**”; tıpkı “**اقْتَوِلْ** ve **اقْتَلْ**” dediğin gibi. Ve şair ateşin **تَنَوّر**’u hakkında dedi:
فَتَنَوَّرْتُ نارَها من بَعِيد
بِخَزازَى* ؛ هَيْهاتَ مِنك الصَّلاءُ

(*Onun “**بخزازى**” sözü: mu‘ceme **خ** ile, sonra iki mu‘ceme **ز** ile: **منعج** ile **عاقل** arasında bir dağdır; beyit de Yâkūt’ta olduğu üzere Hâris b. Hilize’nindir.)

Dedi: Ve ondan İbn Mukbil’in sözü:
كَرَبَتْ حياةُ النارِ للمُتَنَوِّرِ

Ve **النَّوُورُ**: **النَّيلَجُ**’dir; o, yağ dumanıdır; onunla dövme tedavi edilir ve onunla doldurulur, ta ki yeşerinceye kadar. Ve sana, ötreli **الواو**’yu hemzeye çevirmen vardır. Ve o, kolunu **نَوَّرَ** etmiştir; iğne ile onu deldiği, sonra üzerine **النَّؤُورَ** serptiği zaman.

Ve **النَّؤُورُ**: **الإِثْمِدِ** gibi bir çakıl taşıdır; dövülür de dişeti onu **تُسَفُّها** (yani onu **تُقْمَحُها**: ağza alıp yutar gibi alır); senin “**سَفِفْتُ الدواء**” sözünden. Cahiliye kadınları **بالنَّؤُور** ile dövme yaparlardı; ve ondan Bişr’in sözü:
كما وُشِمَ الرَّواهِشُ بالنَّؤُورِ

Ve Leys dedi: **النَّؤُور** fitilin dumanıdır; sürme yahut dövme olarak yapılır. Ebû Mansûr dedi: Sürmeye gelince, Arap kadınlarının **بالنَّؤُور** ile sürmelendiklerini işitmedim; onunla dövme ise şiirlerinde gelmiştir. Lebîd dedi:
أَو رَجْع واشِمَةٍ أُسِفَّ نَؤُورُها
كِفَفاً، تَعَرَّضَ فَوْقَهُنَّ وِشامُها

**التهذيب**: Ve **النَّؤُورُ** leğene yapışan yağ dumanıdır; o, **الغُنْجُ**’dur da. Ve **النَّؤُورُ** ve **النَّوَارُ**: şüpheden ürken kadın; çoğulu **نُورٌ**.

Başkası: **النُّورُ** **نَوارٍ**’ın çoğuludur; o da ceylanlardan, yaban hayvanlarından ve başkalarından ürkek olanlardır. **مُضَرِّسٌ الأَسديُّ** dedi ve ceylanları ve onların şiddetli sıcakta sığındıklarını zikretti:
تَدَلَّتْ عليها الشمسُ حتى كأَنها،
من الحرِّ، تَرْمي بالسَّكِينَةِ نُورَها

Ve o, **نارتْ تَنُورُ** **نَوْراً** ve **نَواراً** ve **نِواراً** (diye) olmuştur. Ve **نسوةٌ نُورٌ**: yani şüpheden ürkekler; bu **فُعُلٌ** veznindedir; **قَذالٍ** ve **قُذُلٍ** gibi; ancak onlar **الواو** üzerindeki ötreyi çirkin gördüler; çünkü bir tanesi **نَوارٌ**’dır ve o **الفَرُورُ**’dur; ve ondan kadın adlandırıldı. Ve ‘Accâc dedi:
يَخْلِطْنَ بالتَّأَنُّسِ النَّوارا

Cevherî: Şeyden **نُرْتُ** ederim; **أَنُورُ** **نَوْراً** ve **نِواراً**, **النون**’u kesreli (olarak). Mâlik b. Zuğbe el-Bâhilî bir kadına hitap ederek dedi:
أَنَوْراً سَرْعَ ماذا يا فَرُوقُ،
وحَبْلُ الوَصْلِ مُنْتَكِثٌ حَذِيقُ

“Ey **فَرُوقُ**, **أَنِفاراً** (ürküntü mü)?” demek istedi. Ve onun “**سَرْعَ ماذا**” sözü: “**سَرُعَ**” demek istedi de hafifletti. İbn Berrî onun şu sözü hakkında:
أَنوراً سرع ماذا يا فروق
dedi: Şiir Ebû Şakîk el-Bâhilî’nindir; adı **جَزْءُ بن رَباح**’tır. Ve denildi ki: Zuğbe el-Bâhilî’nindir. Dedi: Ve onun “**أَنوراً**” sözü “**أَنِفاراً**” manasındadır; “**سَرُعَ ذا يا فروق**” yani “onu ne çabuk yaptı”; **ذا** **سَرُعَ**’ın fâilidir; vezin için onu sükûnladı; **ما** ziyadedir. Ve **البين** burada: **الوصل**’dür; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: **لقد تَقَطَّعَ بَيْنُكُم**; yani sizin bağınız. Dedi: Ve “**وحبل البين منتكث**” diye de rivayet olunur. Ve **منتكث**: bozulmuş. Ve **حذيق**: kesilmiş. Ve ondan sonrası:
أَلا زَعَمَتْ علاقَةُ أَنَّ سَيْفي
يُفَلِّلُ غَرْبَه الرأْسُ الحَليقُ؟

Ve **علاقة**: sevgilisinin adıdır. Diyor ki: “Kılıcımın kesici olmadığını ve tıraşlı başın onun ağzını körelttiğini mi iddia etti?” Ve **امرأَة نَوارٌ**: şerden ve çirkinden ürken. Ve **النَوارُ**: mastardır. Ve **النِّوارُ**: isimdir. Ve denildi ki: **النِّوارُ** her ne şeyden olursa olsun ürkmedir. Ve onu **نارها** etti, **نَوَّرها** etti ve **استنارها** etti. Sâ‘ide b. Cüveyye bir ceylanı vasfederek dedi:
بِوادٍ حَرامٍ لم يَرُعْها حِبالُه،
ولا قانِصٌ ذو أَسْهُمٍ يَسْتَنِيرُها

Ve **بقرة نَوَارٌ**: boğadan ürker. Ve Sâlih’in devesinin sıfatında—nebîmize ve ona salât ve selâm olsun—: “O, sağılmaktan **أَنور**’dur”; yani daha ürkektir. Ve **النَّوَار**: ürkmedir. Ve onu **نُرْتُه** ve **أَنرْتُه**: onu ürküttüm. Ve **فرس وَدِيق نَوارٌ**: **استَوْدَقَت** (kızıştığı) zaman; o, aygırı ister; onda bir zayıflık vardır; çiftleşenin saldırışından korkar.

Ve denilir: Aralarında **نائِرَةٌ** vardır; yani düşmanlık ve kin. Hadiste: Aralarında **نائرة** vardı; yani sonradan meydana gelmiş bir fitne ve düşmanlık. Ve savaşın **نارُ**’ı ve onun **نائِرَتُها**’sı: onun şerri ve alevlenmesidir. Ve adamı **نُرْتُ**: onu korkuttum ve ürküttüm; dedi ki:
إِذا هُمُ نارُوا، وإِن هُمْ أَقْبَلُوا،
أَقْبَلَ مِمْساحٌ أَرِيبٌ مِفْضَلُ

Ve kavim **نارُ** etti ve **تَنَوَّرُوا**: bozguna uğradılar. Ve onun üzerine **اسْتَنارَ**: ona galip geldi ve onu yendi. Ve ondan A‘şâ’nın sözü:
فأَدْرَكُوا بعضَ ما أَضاعُوا،
وقابَلَ القومُ فاسْتَنارُوا

Ve **نُورَةُ**: büyücü bir kadının adıdır; ve ondan “O, onun üzerine **يُنَوِّرُ** eder” denildi; yani hayal ettirir; ve bu sahih Arapça değildir. Ezherî: “Falan, falanın üzerine **يُنَوِّرُ** eder” denilir; bir işi ona benzetip karıştırdığı zaman. Dedi: Bu kelime Arapça değildir; aslı şudur ki: **نُورَةَ** diye adlandırılan bir kadın vardı ve büyücü idi; onun yaptığını yapan kimseye “**قد نَوَّرَ**” denildi; o da **مُنَوِّرٌ**’dür.

Zeyd b. Kusve dedi: Bir adam bir kadına tutuldu; geceleyin onu **يَتَنَوَّرُها** ederdi. Ve **التَّنَوُّرُ** **التَّضَوُّء** gibidir. Ona denildi ki: “Falan seni **يَتَنَوَّرُكِ** ediyor”; ondan sakınsın da ondan ancak güzellik görsün diye. Bunu işitince elbisesinin önünü kaldırdı, sonra onun karşısına çıktı ve dedi ki: “Ey **مُتَنَوِّراً**! hah!” Onun sözünü işitince ve yaptığını görünce dedi ki: “Hah, ne kötü görüyorum!” ve nefsi ondan döndü. Böylece, çirkinden sakınmayan ve güzellikten vazgeçmeyen her kimse için bir mesel yapıldı.

İbn Sîde: Sîbeveyh’in **الإِمالة** babında “**ابن نُور**” sözüne gelince: o, ışık olan **النور** ile adlandırılmış bir isim olabilir; yahut **نَوارٍ**’ın çoğulu olan **النُّورِ** ile (adlandırılmış) olabilir. Ve o, **الإِمالة**’nin onda caiz olması için onu kalıplayıp yapmış bir isim de olabilir; çünkü o, **الإِمالة**’nin caiz olacağı şeyler kalıplayıp yapar; ve **الإِمالة**’nin onda menedileceği başka şeyler de kalıplayıp yapar. İbn Cinnî onda şunu da nakletti: **ابن بُور**; **ب** ile; sanki Yüce Allah’ın sözü olan **وكنتم قوماً بُوراً**’dan; ve daha önce geçti.

Ve **مَنْوَرٌ**: bir yer adıdır; onda **الواو**’nun sahihliği, özel isim oluş sebebiyle, **مَكْوَرَةَ**’daki sahihliği gibi sahih olmuştur. Bişr b. Ebî Hâzim dedi:
أَلَيْلى على شَحْطِ المَزارِ تَذَكَّرُ؟
ومن دونِ لَيْلى ذو بِحارٍ ومَنْوَرُ

Cevherî dedi: Bişr’in sözü:
ومن دون ليلى ذو بحار ومنور
dedi: İkisi, Benî Süleym’in **حَرَّة**’sinin sırtında iki dağdır.

Ve **ذو المَنار**: Yemen krallarından bir kraldır; adı **أَبْرَهَةُ بن الحرث الرايش**’tir. Ona ancak **ذو المنار** denildi; çünkü gazvelerinde yolunun üzerine **المنارَ**ı ilk diken odur; döndüğü zaman onunla yol bulsun diye.

مukāyīsü’l-luġa:
(**نور**) **النون** ve **الواو** ve **الراء** (harfleri) aydınlatmaya, sarsıntıya ve az sebatlılığa delâlet eden sahih bir asıldır. Ondan **النور** ve **النار** (gelir); aydınlatma tarzından dolayı ve çünkü bu (aydınlatma) sarsıntılı, hızlı hareketli olduğundan bu adla adlandırıldılar. Ve “**تنوَّرْتُ النّار**”: onu gözledim (uzaktan seçtim). İmru’ul-Kays dedi:
تنوَّرتُها من أذرعات وأهلُها *** بيثربَ أدنى دارِها نظرٌ عالِي([5])
Ve ondandır **النَّور**: ağacın çiçeği ve onun **نُوّارُهُ**. Ve “**أنارت الشَّجرةُ**”: **النَّوْر** çıkardı. Ve **المَنَارة**: **الاستنارة**’den **مَفعلة** veznindedir; aslı **مَنْوَرة**’dir. Ve ondandır **مَنَار الأرض**: onun sınırları ve alâmetleri; açıklığı ve görünürlüğü sebebiyle adlandırıldı.
Ve bizim az sebatlılık hakkında söylediğimiz (şudur): **امرأةٌ نَوَارٌ**; yani iffetli, **تنُورُ**; yani çirkinden ürker; çoğulu **نُورٌ**’dur. Ve “**نارت**”: **نَوْراً** ürktü([6i]). Dedi:
* أنَوْراً سَرْعَ ماذا يا فَروقُ([7]) *
Ve “**نُرْت فلاناً**”: onu ürküttüm. Ve **النَِّوار**: **النِّفار**.
Ve bu asıldan şâz olanlardandır: **النّؤُور**; fitilin dumanıdır; onu sürme ve dövme edinir. Ve “**نَوَّرْت اللِّثة**([8])”: onu bir iğneyle deldim, sonra delikte **الإثمد** koydum.

el-Ḳāmûsü’l-muḥîṭ:
**النُّورُ**, (nûn’un) dammesiyle: her ne olursa olsun ışık; yahut onun şuası; çoğulu **أنوارٌ** ve **نِيرانٌ**’dır. Ve “**نارَ**” **نَوْراً** (oldu) ve “**أنارَ**” ve “**اسْتَنَارَ**” ve “**نَوَّرَ**” ve “**تَنَوَّرَ**” (denir). Ve (bir isim olarak) **محمدٌ**—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—ve “eşyanın açıklayıcısı” (mânasına gelir). Ve **نُورِيَّةٌ**: Buhârâ’da bir belde; ondan iki hâfız: Ebû Mûsâ **عِمْرانُ** ve **الحَسَنُ بنُ عليٍّ النُّوريَّانِ**. Ama vaiz **أبو الحُسَينِ النُّورِيُّ** ise, vaazında zuhur eden bir **نُورٍ** sebebiyledir. Ve **جَبَلُ النُّورِ**: **جَبَلُ حِراءٍ**’dır. Ve **ذُو النُّورِ**: **طُفَيْلُ بنُ عَمْرٍو الدَّوْسيُّ**’dir; Peygamber—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—ona dua etti ve “اللهم نَوِّرْ له” dedi; bunun üzerine iki gözü arasında bir **نورٌ** parladı; o da “bir **مُثْلَةً** olmasından korkarım” dedi; sonra kamçısının ucuna intikal etti; karanlık gecede aydınlatırdı. Ve **ذُو النُّورَينِ**: **عثمانُ بنُ عفانَ**’dır—Allah ondan razı olsun. Ve **المَنارَةُ**; aslı **مَنورَةٌ**: **النُّورِ**’un yeri; **المَنارِ** gibi; ve **المِسْرَجَةُ** ve **المِئْذَنَةُ**.
Çoğulu: **مَناوِرُ** ve **مَنائِرُ**; hemze yapan, aslî olanı zâide benzetmiştir. Ve “**نَوَّرَ الصُّبْحُ تَنْويراً**”: onun nuru ortaya çıktı. “**على فلانٍ**”: işini ona karıştırdı; yahut sihirbazın **نُورَةَ**’sinin fiilini yaptı. **التَّمْرُ**: içinde çekirdek yaratıldı. Ve “**اسْتَنارَ به**”: onun şuasını ödünç aldı. Ve **المَنارُ**: alâmet; ve iki şey arasına sınır olarak konulan şey; ve yolun ana caddesi.
Ve **النارُ**: müennestir; bazen müzekker de yapılır; çoğulu: **أنوارٌ** ve **نِيرانٌ** ve **نِيرَةٌ** (veznen) **قِرَدَةٍ** gibi; ve **نُورٌ** ve **نِيارٌ**. Ve (mânası) damga; **النُّورَةِ** gibi; ve görüş. Ondandır: “لا تَسْتَضِيئُوا بِنارِ أهلِ الشِّرْكِ”. Ve “**نُرْتُهُ**”: onun üzerine bir damga yaptım. Ve **النَّوْرُ** ve **النَّوْرَةُ**—**كَرُمَّانٍ** (vezninde): çiçek; yahut onun beyazı; ama sarısı ise **زَهْرٌ**’dür; çoğulu: **أنوارٌ**. Ve “**نَوَّرَ الشَّجَرُ تَنْويراً**”: **نَوْر**unu çıkardı; **كَأَنارَ** gibi. **الزَّرْعُ**: olgunlaştı. “**ذِراعَهُ**”: onu bir iğneyle deldi, sonra üzerine **النَّؤُورَ** serpti. Ve “**أنارَ**”: güzel oldu ve ortaya çıktı; **كَأَنْورَ** gibi. “**المَكانَ**”: onu aydınlattı. Ve **الأَنْوَرُ**: güzel olan. Ve **النُّورَةُ**, damme ile: kına. Ve “**انْتارَ**” ve “**تَنَوَّرَ**” ve “**انْتَوَرَ**”: onunla süründü. Ve **النَّؤُورُ**, **صَبُورٍ** gibi: çivit; ve içyağı dumanı; ve **الإِثْمِدِ** gibi bir taş, dövülür; sonra diş eti onu yutar. Ve şüpheden ürken kadın; **النَّوارِ** gibi; **سَحابٍ** gibi; çoğulu **نُورٌ** (damme ile); aslı **نُوُرٌ**’dur, iki damme ile; vav üzerindeki dammeden hoşlanmadılar. Ve “**نَارَتْ**” **نَوْراً** ve **نَِواراً**—kesre ve fetha ile: ürktü; ve onu “**نارَها**” ve “**نَوَّرَها**” ve “**اسْتَنَارَها**”.
Ve **بَقَرَةٌ نَوارٌ**: boğadan ürker; çoğulu **نُورٌ** (damme ile). Ve “**فرسٌ اسْتَوْدَقَتْ**”: o, boğayı isterken (dişi at) zayıflık ondandır; çiftleşenin saldırısından korkar. Ve “**نارُوا**” ve “**تَنَوَّرُوا**”: bozguna uğradılar. “**النارَ من بَعيدٍ**”: onu uzaktan gözlediler. “**اسْتَنَارَ عليه**”: ona galip geldi. Ve **نُورَةُ**, damme ile: sihirbaz bir kadın. Ve **مَنْوَرٌ**, **مَقْعَدِ** gibi: bir yer adı; yahut Benî Süleym’in **حَرَّة**’sinin arkasında bir dağ.
Ve **ذو النُّوَيْرَةِ**, **جُهَيْنَةَ** gibi: **عامِرُ بنُ عبدِ الحَارِثِ**; bir şair. Ve **مُكْمِلُ بنُ دَوْسٍ**: bir okçu. Ve **مُتَمِّمُ بنُ نُوَيْرَةَ**: bir sahâbî; o ve kardeşi **مالكُ بنُ نُوَيْرَةَ**: iki şair. Ve **نُوَيْرَةُ**: Mısır’da bir nahiye. Ve **ذو المَنارِ**: **أبْرَهَةُ تُبَّعُ بنُ الرايِشِ**; çünkü gazvelerinde yolunda **المَنارَ**ı vuran (dikən) ilk odur; döndüğünde onunla yol bulsun diye. Ve **بَنُو النارِ**: **القَعْقاعُ** ve **الضَّنَّانُ** ve **ثَوْبٌ**: **شُعَراءُ** (olan) **بنو عَمْرِو بنِ ثَعْلَبَةَ**; İmru’ul-Kays onlara uğradı; ona inşad ettiler; o da dedi ki: “Şiirinizin kalitesinden evinizin ateşle dolmamasına nasıl şaşarım”; onlara “**بَنُو النارِ**” denildi. Ve “**ناوَرَهُ**”: ona sövdü. Ve “**بَغاهُ اللّهُ نَيِّرَةً**”, **ككَيِّسَةٍ**; ve “**ذاتَ مَنْوَرٍ**”, **كمَقْعَدٍ**; yani: bir darbe yahut bir atış ki aydınlatır da hiç kimseye gizli kalmaz.

Tâcü’l-ʿarûs:
**نور**

**النُّور** (ضمme ile): **الضَّوْءُ**; her ne olursa olsun, yahut onun **شُعاعُه**’u ve **سُطوعُه**’u; **المُحكَم**’de böyle. **الزَّمَخْشَرِيّ** dedi ki: **الضياءُ** **النُّور**’dan daha şiddetlidir. (Allah) Teâlâ dedi ki: “**جَعَلَ الشمسَ ضِياءً والقمرَ نُوراً**”. Ve denildi ki: **الضِّياءُ** zâtîdir, **النُّورُ** ise arazîdir; **الفَناريّ** bunu **حواشي التَّلْويح**’te tahkik ettiği gibi. Ve musannifin **البصائر**’inde: **النُّور**: görmeye yardımcı olan **الضِّياءُ** ve **السَّناء**; ve bu iki kısımdır: dünyevî ve uhrevî. Dünyevî olan iki kısımdır: **معقولٌ** (basîret gözüyle) ve o, **الأنوارِ الإلهيّة**’den yayılan şeydir; **نورِ العقلِ** ve **نورِ القرآن** gibi. Ve **مَحْسُوسٌ** (basar gözüyle) ve o, **الأجسام النَّيِّرَة**’den yayılan şeydir; **القَمَرَيْن** ve **النُّجوم النَّيِّرات** gibi. İlâhî nurdan (olan) (Allah) Teâlâ’nın sözü: “**قد جاءَكم من الله نورٌ**” ve sözü: “**نورٌ على نورٍ يَهْدِي اللهُ لنوره من يشاء**”. Ve hissî nurdan, (Allah) Teâlâ’nın sözü gibi: “**هو الذي جَعَلَ الشمسَ ضياءً والقمرَ نوراً**”. Güneşin **الضوءِ** ile, ayın **النُّورِ** ile tahsisi, **الضَّوْءَ**’ın **النُّور**’dan daha hususî olması cihetindendir. İkisinde de umumî olan şeylerden (biri) O’nun sözü: “**وَجَعَلَ الظُّلُماتِ والنُّورَ**”, “**وأشْرقَتِ الأرضُ بنورِ رَبِّها**”. Uhrevî nurdan (biri) O’nun sözü: “**يَسْعَى نورُهم بَيْنَ أَيْدِيهم**”. Çoğulu: **أَنْوَارٌ** ve **نِيرانٌ**; **ثعلب**’den. Ve (fiil olarak) **نارَ** (fetha ile) **نَوْرَاً** ve (kesra ile) **نِيَاراً**; bu, **ابنِ القَطَّاع**’dandır. Ve **أنارَ** ve **اسْتَنارَ** ve **نَوَّرَ**; bu, **اللِّحْيانيّ**’dendir. Ve **تَنَوَّرَ** tek bir mânâ ile; yani aydınlattı; nasıl denilirse: **بانَ** şey ve **أَبانَ** ve **بَيَّنَ** ve **تَبَيَّنَ** ve **اسْتَبانَ** tek bir mânâ ile.

O’nun عزّ وجلّ sözü: “**قد جاءَكم من اللهِ نورٌ وكتابٌ مُبينٌ**”; denildi ki: buradaki **النُّورُ**, efendimiz Muhammed Allah’ın Resûlü صلى الله تعالى عليه وسلَّم’dir; yani size bir peygamber ve bir kitap geldi. Ve denildi ki: Mûsâ عليه السلام bir şey hakkında sorulmuşken dedi ki: **سَيَأْتيكم النُّور**. Ve O’nun عزّ وجلّ sözü: “**واتَّبَعُوا النُّورَ الذي أُنزِلَ مَعَه**”; yani kalplerde beyanı, gözlerde nurun beyanı gibi olan hakkı tâbi olun. **النُّور**: eşyayı açıklayan ve gözlere hakikatlerini gösteren şeydir. Dedi ki: Peygamberin صلى الله عليه وسلَّم kalplere getirdiği şey, onun beyanında ve zulümatı keşfinde, nurun misali gibidir.

**نُور**: Buhârâ’da bir kasaba; onda sâlihler için ziyaretler ve meşhedler vardır; onlardan iki hâfız: Ebû Mûsâ **عِمْران بن عَبْد الله البُخاريّ**; **أحمدَ بن حَفْص** ve **محمد بن سَلام البِيكَنْديّ**’den rivayet etti; ondan da **أحمدُ بن رُفَيْد** rivayet etti. Kadı Ebû Ali **الحسنُ بنُ عليّ بن أحمد بن الحسن بن إسماعيل بن داوود الداووديّ النُّورِيَّان**. **عبد الصّمد بن عليّ الحَنْظَليّ**’den rivayet etti; ondan da hâfız **عمرُ بن محمد النَّسَفيّ** rivayet etti; 518 senesinde öldü. Amma Ebû’l-Hüseyin **أحمدُ بن محمد النُّوريُّ الواعظ**: vaazında zuhur eden bir nur sebebiyle meşhur idi; 295 senesinde öldü. Ve ona benzeyen Ebû’l-Hüseyin en-Nûrî **أحمد بن محمد بن إدريس**; **أَبان بن جَعْفَر**’den rivayet etti; ondan da Ebû’l-Hasen **النّعيميّ** rivayet etti; onu **الأمير** zikretti; dedi ki: hâfızdır ve o, vaiz değildir.

**جبلُ النُّور**: **جبلُ حِراءٍ**; Mekke ehli onu böyle isimlendirir; **الصَّاغانِيّ**’nin naklettiği gibi. Ve **ذو النُّور**: sahâbî **طُفَيْل بن عَمْرو بن طَريف الأَزْديّ**’nin lakabıdır. Peygamber صلى الله عليه وسلَّم ona dua etti ve dedi ki: “**اللهُمَّ نَوِّر له**”; iki gözü arasında bir nur parladı. Dedi ki: bunun **مُثْلةً** yani şöhret olmasından korkarım; (nur) kamçısının ucuna intikal etti; karanlık gecede aydınlatırdı. Yemâme günü öldürüldü. Ve **ذو النُّورَيْن**: Müminlerin emîri **عثمان بن عَفّان** رضي الله عنه’un lakabıdır; çünkü ondan başka birinin bir peygamberin iki kızına perde gerdiği bilinmedi.

Ve **المَنارَة**; aslı **مَنْوَرَةٌ**’dir; vâv, harekeli olup öncesi fethalı olduğundan elif’e çevrilmiştir: nurun yeri; **المَنار** gibi. Ve **المَنارَة**: içinde kandil bulunan mum. Ve **المحكم**’de: **المِسْرَجة**; o, kandilin üzerine konulduğu şeydir. Ebû **ذُؤَيْب** dedi ki:
وكِلاهُما في كَفِّه يَزَنِيَّةٌ ... فيها سِنانٌ كالمَنارةِ أَصْلَعُ
Mızrak ucunu benzetmek istedi; fakat ona düzgün olmadı; lafzı **المَنارة** üzerine düşürdü. Ve onun sözü: **أَصْلَع**; üzerinde pas olmadığını, dolayısıyla parladığını ister.

**المَنارةُ**: üzerinde ezan okunan şey; o, **المِئْذَنةُ**’dir. Avam der ki: **المَأْذَنَة**. Çoğulu: kıyasa göre **مَناوِر**; ve kıyas dışı hemzeli **مَنائر**. **ثعلب** dedi ki: bu ancak şundan dolayıdır: Araplar harfi harfe benzetir; **مَنارة**’yı—mîm’i fethalı olarak **النُّور**’dan **مَفْعَلة**—**فَعَالة**’ya benzettiler; onu bir kırma ile kırdılar; nasıl ki **أَمْكِنة** dediler; **مَكاناً**’ı **الكَوْن**’dan yapan kimse hakkında; böylece ziyade harfi aslî gibi muamele etti; mîm onların yanında **قَذالٍ**’daki kāf gibi oldu; bunun benzeri Arapların كلامında çoktur. Dedi ki: ama **سيبويه**, bunun gibi olanı hataya حمل etti. **الجَوْهَرِيّ** dedi ki: cem‘ **مَناوِر**’dir vâv ile; çünkü o **النُّور**’dandır. Kim **مَنائر** der ve hemze yaparsa, aslîyi ziyadeye benzetmiş olur; nasıl ki **مَصائب** dediler; aslı **مَصاوِب**’dir.

Ve **نَوَّرَ الصُّبحُ تَنْوِيراً**: nuru göründü. Dedi ki:
وحتى يَبيتَ القومُ في الصَّيْفِ لَيْلَةً ... يقولون نَوِّرْ صُبحُ واللَّيْلُ عاتِمُ
Ve ondan, namaz vakitleri hadisi: “**أنَّه نَوَّرَ بالفَجر**”; yani onu kıldı ve ufuk çokça aydınlanmıştı. Ve **التَّنْوير**: sabahın **إسْفارِ** vakti.

**نَوَّرَ على فلان**: işini ona karıştırdı; onu benzetti ve ona hayal ettirdi. Yahut, zikri gelecek olan sihirbaz kadının **نُورَة** fiilini yaptı; o hâlde o **مُنوِّرٌ**’dir; ve sahih Arapça değildir. **الأَزْهَرِيّ** dedi ki: “falanca, falancaya karşı **يُنوِّرُ**” denir; bir işi ona benzettiği zaman. Ve bu kelime Arapça değildir.

**نَوَّرَ التَّمْرُ**: onda çekirdek yaratıldı; bu mecazdır. Ve **استَنارَ به**: onun nurunu, yani şuaını, ödünç aldı.

Ve **المَنار** (fetha ile): alamet; ve iki şey arasındaki hudutlardan konulan şey. **شَمِرٌ**, **الأصمعيّ**’den rivayet etti: **المَنار**: yola yahut arazilerin sınırına, çamurdan veya topraktan yapılan alamettir. Ve ondan hadis: “**لَعَنَ اللهُ مَن غيَّرَ مَنارَ الأرض**”; yani onun alametlerini. Denildi ki: arazilerin **تُخومَ**unu değiştiren kimseyi kastetti; ve o, komşusunun arazisinden bir parçayı koparıp sınırı yerinden çevirmesidir. Ve Ebû Hureyre’den hadiste: “**إنّ للإسلام صُوىً ومَناراً**”; yani kendileriyle bilinen alametler ve şeriatlar. Ve o mecazdır.

**المَنارُ**: yolun açık caddesi. Şair dedi ki:
لعَكٍّ في مَناسِمِها مَنارٌ ... إلى عدنانَ واضحةُ السبيلِ

Ve **النارُ**: müennes, yani bilinen (şey). Duyunun algısına görünen alev için söylenir; (Allah) Teâlâ’nın sözü gibi: “**أَفَرَأَيْتُمُ النارَ التي تُورُون**”. Ve sırf ısıya da إطلاق olunur. Ondan hadis: Semure’nin de içinde bulunduğu on nefse dedi ki: “**آخِرُكم يموت في النار**”. **ابنُ الأثير** dedi ki: neredeyse ısınamazdı; büyük bir kazan emretti; su ile dolduruldu; altı yakıldı; üstünde bir oturak edindi; buharı yükselir, onu ısıtırdı; o hâlde iken onunla yer çöktü; böylece ateşe düştü. Dedi ki: ona söylediği işte budur; Allah daha iyi bilir.

Ve (kelime) cehennem ateşine de إطلاق olunur; (Allah) Teâlâ’nın sözü içinde zikredilen: “**النارُ وَعَدَها اللهُ الذين كفروا**”. Ve Ebû Hanîfe’den müzekker kılınabilir; ve bunun hakkında şu beyit okundu:
فَمَنْ يَأْتِنا يُلْمِمْ بنا في دِيارِنا ... يَجِدْ أَثَرَاً دَعْسَاً وناراً تأَجَّجا
Ve **سيبويه** rivayeti:
" يَجِدْ حَطَبَاً جزْلاً وناراً تأَجَّجا "

Çoğulu **أَنْوَارٌ**; elimizdeki nüshaların tamamında böyledir; ve Lisân’da: **أَنْوَرٌ** ve **نِيرانٌ**; kendisinden öncekinin kesresi sebebiyle **الواو** **ياءً**a döndü; ve **نِيَرَةٌ** ( **قِرَدَة** gibi); elimizdeki nüshaların tamamında böyledir; o ise yanlıştır; doğrusu **نِيرَة** (kesre ile sonra sükûn ile)dir; onun benzeri yoktur, ancak **قاع** ve **قِيعَة** ve **جار** ve **جِيرَة** müstesna; bunu İbn Cinnî **كتاب الشّواذّ**’da tahkik etti; ve **نورٌ** (damme ile) ve **نِيَارٌ** (kesre ile); sonuncusu Ebû Hanîfe’dendir. Ve Cehennem zindanı hadîsinde: “فَتَعْلُوهم نارُ **الأَنْيار**”; İbnü’l-Esîr dedi ki: Onu şerhedilmiş bulmadım; fakat böyle rivayet edilmiştir; rivayet sahih olursa, muhtemeldir ki manası “**النِّيران**ın ateşi”dir; ateşin çoğulu **أَنْيَار** üzerine cem‘ edilmesiyle; aslı **أَنْوَار**dır; çünkü o **الواو**dandır; tıpkı **ريح** ve **عيد** hakkında **أَرْيَاحٌ** ve **أَعْيَادٌ** geldiği gibi; ikisi de **الواو**dandır.

Mecazdan: **النارُ**: dağ (sîme)dir; çoğulu, cem‘ gibi, **النُّورَة** (damme ile) gibidir. Asma‘î dedi ki: **مِكْوىً** ile olan her **وَسْمٍ** **نارٌ**dır; **مِكْوىً**sız olan ise **حَرْقٌ** ve **قَرْعٌ** ve **قَرْمٌ** ve **حَزٌّ** ve **وَزَنْمٌ**dur. Ebû Mansûr dedi ki: Araplar der ki: “Bu devenin **نارُ**ı nedir?” yani onun **سِمَتُ**ı nedir? Ona **ناراً** denildi; çünkü o, ateşle dağlanır. Râciz dedi ki:
حتى سَقَوْا آبالَهم بالنّارِ ... والنَّارُ قد تَشْفَى من الأُوارِ
Yani develerini **السِّمَة** ile suladılar; yani onun sahibinin **سِمَة**sine baktıklarında sahibi bilinir; böylece sulandı ve o, o **سِمَة**nin sahiplerinin şerefi sebebiyle başkasına takdim edildi; ve ona suyu boş bıraktılar.

Atasözlerindendir: **نِجارُها نارُها**. Yani onun **سِمَتُ**ı onun **نِجار**ına delâlet eder; yani develer. Râciz, **سِماتُها**sı muhtelif olan develeri vasfederek dedi ki:
نِجارُ كلِّ إبلٍ نِجارُها ... ونارُ إبْلِ العالَمِين نارُها
Diyor ki: **سِماتُها**sı ihtilaf etti; çünkü sahipleri türlü kabilelerdendi; böylece her kabilenin **سَرْح**ına baskın yapıldı; ve baskın yapanın yanında o kabilelerin **سِماتُ**ları toplandı.

Ve Ferazdak’ın dedesi Sa‘saa b. Nâciye hadîsinde: “وما **نارُهما**” yani onunla dağlandıkları **سِمَتُ**ı nedir? yani kaybolmuş iki dişi devesini. Ve **السِّمَة**: alâmettir.

Mecazdan: **النارُ**: görüştür; ve ondan hadîs: “لا تَسْتَضيئوا بنارِ أهل الشِّرْك”; bir rivayette: “بنار المُشركين”. Sa‘leb dedi ki: Onu İbnü’l-A‘râbî’ye sordum; dedi ki: Manası: onlarla istişare etmeyin; böylece görüşü, şaşkınlık anında ışığa misal kıldı.

Ve **نُرْتُه** yani deve: üzerine **ناراً** yaptım; yani **سِمَةً**.

Ve **النَّوْرُ** ve **النَّوْرَةُ** (ikisini de fetha ile): **النُّوَّار** ( **رُمَّان** gibi) hepsi: çiçektir; yahut **النَّوْر**: ondan, yani çiçekten beyaz olanıdır; çiçek sarıdır; çünkü o beyazlaşır, sonra sararır. **النَّوْر**un çoğulu **أَنْوَارٌ**dur; ve **النُّوّارُ**un tekili **نُوَّارةٌ**dır.

Ve ağaç **نوَّرَ** ( **تَنْوِيراً**): **نَوْر**unu çıkardı. Leys dedi ki: **النَّوْر**: ağacın **نَوْر**udur; fiil **التَّنْوير**dir; ve ağacın **تَنْوِيرُ**u: onun çiçek açmasıdır.

**كَأَنَار**; aslı **أَنْوَرَ**dır; **واو**u **ألفاً**a çevrildi.

Ekin **نوَّرَ**: olgunlaştı; ve **التَّنْوير**: olgunlaşmadır; bunu böyle adlandıran Hındif b. Ziyâd ed-Dübeyrî’dir; şöyle dedi:
" سامَى طعامَ الحَيِّ حتى نَوَّرا
Ve onu Adî b. Zeyd cem‘ etti; şöyle dedi:
وذي تَناويرَ مَمْعُونٍ له صَبَحٌ ... يَغْذُو أوابِدَ قد أَفْلَيْنَ أَمْهَارا

**نوَّرَ** kolunu ( **تَنْوِيراً**): onu iğne ile deldiği, sonra üzerine, zikri gelecek olan **النَّؤُور**u serptiği zaman.

Ve bitki **أنارَ**: güzel oldu ve göründü; **الإنارَة**den; asıl üzere **كَأَنْوَر**. Ve ondan Huzeyme hadîsi: “لمّا نزلَ تحتَ الشجرةِ **أَنْوَرَتْ**” yani yeşilliği güzelleşti; ve denildi ki: **نَوْر**unu çıkardı.

**أنارَ** mekânı: geçişli de olur geçişsiz de; onu aydınlattı; bu, içine **النُّور** konulduğu zamandır.

Ve **الأَنْوَر**: görünen güzel olandır; bununla, parlaklığı sebebiyle, Ebû Muhammed el-Hasen b. el-Hasen b. Ali b. Ebî Tâlib (Allah ondan razı olsun) lakaplandırıldı. Ve ondan, sallallahu aleyhi ve sellem’in sıfatında: “كان **أَنْوَرَ المُتَجَرَّد**” yani cismi parlak. Parlak renkli güzele **أَنْوَر** denir; o, **النُّور**dan **أَفْعَل**dır.

Ve **النُّورَة** (damme ile): **الهِناء**dır; o, yakılan bir taştandır; ondan kireç yapılır; ve onunla kasık kılları tıraş edilir.

Ve adam **انْتارَ** ve **تَنَوَّرَ** ve **انْتَوَر**; birincisini Sa‘leb nakletti ve ikincisini inkâr etti; üçünü de İbn Sîde zikretti; onunla süründüğü zaman. İbn Sîde şu beyti okudu:
أجِدَّكُما لم تَعْلَما أنّ جارَنا ... أبا الحِسْلِ بالصحراءِ لا يَتَنَوَّرُ

Ve Tehzîb’de: **النَّوْرَة** ile emredersin; dersin ki: “**انْتَوِرْ** ya Zeyd” ve “**انْتَرْ**”; tıpkı “**اقْتَوِلْ**” ve “**اقْتَلْ**” dediğin gibi.

Ve **النَّؤُورُ** ( **صَبور** gibi): **النِّيْلَج**dir; o, yağın dumanıdır; leğene yapışır; onunla dövme tedavi edilir; ve doldurulur, ta ki yeşersin. Ve sana, dammeli **الواو**u **هَمْزَةً**a çevirmen vardır. Lisân’da böyledir. Dedim ki: Bu sebeple musannif ona **نأر** maddesinde temas etti ve onu buraya havale etti.

**النَّؤُور**: **الإثْمِد** gibi bir çakıl taşıdır; dövülür; sonra diş eti onu **تُسَفُّ** eder; yani onu yutar; “**سَفِفْتُ الدواءَ**” sözünden. Câhiliye kadınları **النَّؤُور** ile dövme yaparlardı; ve ondan Bişr’in sözü:
" كما وُشِمَ الرَّواهشُ بالنَّؤُورِ

Leys dedi ki: **النَّؤُور**: fitilin dumanıdır; sürme yahut dövme olarak yapılır. Ebû Mansûr dedi ki: Sürmeye gelince, Arap kadınlarının **النَّؤُور** ile sürmelendiğini işitmedim; onunla dövme ise şiirlerinde gelmiştir. Lebîd dedi ki:
أو رَجْعُ واشِمةٍ أُسِفَّ نَؤُورُها ... كِفَفاً تَعَرَّضَ فَوْقَهُنَّ وِشامُها

**النَّؤُور**: şüpheden kaçan kadın; **النَّوَار** ( **سَحاب** gibi) gibidir; çoğulu **نُورٌ** (damme ile)dir. Denir ki: “**نِسْوَةٌ نُورٌ**” yani şüpheden kaçanlar. Aslı **نُوُرٌ** (iki damme ile)dir; **قَذال** ve **قُذُل** gibi; **الواو** üzerindeki dammeyi ağırlığından dolayı çirkin gördüler; çünkü tekili **نَوَارٌ**dır. O, kaçandır; ve bununla kadın adlandırıldı.

Ve kadın **نارَت** ( **تَنُورُ**): **نَوْرَاً** (fetha ile) ve **نِوَاراً** (kesre ile) ve (fetha ile): kaçtı; ve aynı şekilde ceylanlar ve yaban hayvanları; ve onlar **النُّورُ**dur; yani onlardan kaçanlar. Mudarris el-Esedî dedi ki; ceylanları ve onların şiddetli sıcakta inlerine çekildiğini zikrederek:
تَدَلَّتْ عليها الشمسُ حتى كأنَّها ... من الحَرِّ تُرمى بالسَّكينةِ نُورُها

Mâlik b. Zuğbe el-Bâhilî dedi ki:
أَنَوْراً سَرْعَ ماذا يا فَرُوقُ ... وحَبلُ الوَصلِ مُنتَكِثٌ حَذيقُ
ألا زَعَمَتْ علاقَةُ أنَّ سيفي ... يُفَلِّلُ غَرْبَهُ الرَّأْسُ الحَليقُ

İbn Berrî dedi ki: Manası: “**أَنِفاراً**; ne çabuk oldu bu, ey Ferûk!”; yani ne kadar çabuk; ve “**ذا**”, “**سَرُعَ**”ın fâilidir; zaruret için onu sükûnladı; ve “**ما**” zâiddir. Ve **مُنتكِث**: bozulmuş; ve **حَذيق**: kesilmiş; ve **علاقةُ**: sevgilisinin adıdır. Dedi ki: ve “**امرأةٌ نَوَارٌ**”: şerden ve çirkinden kaçan. Ve **النِّوارُ** (kesre ile): mastardır; ve (fetha ile): isimdir. Ve denildi ki: **النِّوَار**: her hangi bir şeyden kaçmadır.

Esâs’ın secilerindendir: “**الشّيْبُ نُورٌ**; ondan kadınlar **نُورٌ**” yani kaçanlar. Ve onu **نارَها** ve **نَوَّرَها** ve **اسْتَنَارها**: onu kaçırdı. Sâ‘ide b. Cu’eyye, bir dişi ceylanı vasfederek dedi ki:
بوادٍ حَرامٍ لم تَرُعْها حِبالُه ... ولا قانِصٌ ذو أَسْهُمٍ يَسْتَنيرُها

Ve “**بقرةٌ نَوَارٌ**” (fetha ile): erkekten kaçar; çoğulu **نُورٌ** (damme ile)dir.

Ve Sâlih’in devesinin (aleyhisselâm) sıfatında: o, “**أَنْوَرُ** من أن تُحلَب”dır; yani daha kaçkındır.

Ve “**فرَسٌ وَديقٌ نَوَارٌ**”: **اسْتَوْدقتْ** olduğu zaman; o, erkeği isterken; ve onda bir zayıflık vardır; çiftleşenin saldırısından korkar.

Ve “**ناروا نَوَرَاً**” ve “**تَنَوَّروا**”: bozguna uğradılar.

Ve “**ناروا النّارَ**”ı uzaktan ve “**تَنَوَّروها**”: onu gözlediler; yahut “**تَنوَّروها**”: ona geldiler. Şair dedi ki:
فَتَنَوَّرَتْ نارَها مِن بعيدٍ ... بِخَزازى هَيْهَاتَ مِنك الصِّلاءُ

Ve İbn Mukbil dedi ki:
" كَرَبَتْ حَياةُ النَّارِ للمُتَنوِّرِ

Ve “**اسْتَنارَ عليه**”: ona galip geldi ve onu yendi. Ve ondan A‘şâ’nın sözü:
فَأَدْرَكوا بعضَ ما أضاعوا ... وقاتَلوا القومَ فاسْتَناروا

Ve “**نُورَةُ**” (damme ile): sihirbaz bir kadının adıdır. Ezherî dedi ki: Ve ondan, onun fiilini yapan kimseye sözleri: “**قد نوَّرَ**”; o hâlde o **مُنَوَّرٌ**dur; ve bu sahih Arapça değildir. Dedim ki: Ondan, hırsız için, damme ile ve nisbet **ياء**ı ile **النُّورِيّ**nin me’hazı olması caizdir; o, avamda yaygındır; sanki fiiliyle hayal ettirir ve onlara benzetir, ta ki bir şey çalsın. Çoğulu **نَوَرَةٌ** (harekeli)dir.

Ve “**مَنْوَرٌ**” ( **مَقْعَد** gibi): bir yer adıdır; onda **الواو** sahih kalmıştır; **مَكْوَرة**da onun sahih kalması gibi; özel isim oluşundan dolayı. Bişr b. Ebî Hâzim dedi ki:
أَلَيْلى على شَطِّ المَزارِ تَذَكَّرُ ... ومِن دونِ لَيْلَى ذو بِحارٍ ومَنْوَرُ

Yahut Benî Süleym’in **حَرَّة**sinin sırtında bir dağdır; ve **ذو بِحارٍ** da böyledir; ikisi iki dağdır; Cevherî, Bişr’in önceki sözünü bununla tefsir etti. Ve Yezîd b. Ebî Hârise dedi ki:
إنّي لعَمْرُكَ لا أُصالحُ طَيِّئاً ... حتى يَغُورَ مكانَ دَمْخٍ مَنْوَرُ

Ve **ذو النُّوَيْرَة** (tıpkı **جُهَيْنة** gibi): şair **عامر بن عبد الحارث**’in lakabıdır. Ve **ذو النُّوَيْرَة**: okçu **مُكمِل بن دَوْس** (tıpkı **مُحْسن** gibi); meşhur yaylar ona nisbet edilmiştir. Ve **مُتَمِّمُ بن نُوَيْرَةَ بن جَمْرَة** et-Temîmî el-Yerbû‘î, kardeşiyle birlikte Müslüman oldu; sahâbîdir; onun (Peygamber’e) heyetle geldiği zikredilmemiştir. O ve kardeşi **مالكُ بن نُوَيْرَة** iki şairdir; o da ayrıca sahâbîdir; onun bir heyet gelişi vardır; Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem onu kavminin sadakaları üzerine memur kıldı. Onun kıssası meşhurdur; Ebû Bekir zamanında Hâlid b. Velîd onu öldürdü; sonra onun diyetini ödedi. Bunu İbn Fehd söyledi. Dedim ki: İkisi de Benî Sa‘lebe b. Yerbû‘dandır; eğer musannif “ve **متمّم** ve **مالكُ** **ابنا نُوَيْرةَ** iki sahâbî, iki şairdir” deseydi daha iyi olurdu.

Ve **نُوَيْرَة**: Mısır’da **نَصْر**’dan (naklen) bir nahiyedir; ondan, imam fakih, şehid, konuşan, kadılar kadısı **أبو القاسم عبد الرحمن بن القاسم بن الحسين بن عَبْد الله بن محمد بن القاسم بن عَقيل** el-‘Akîlî el-Hâşimî en-**النُّوَيْرِيّ** (nisbeli)dir; 648 senesinde Dimyât’ta Frenk vak‘asında şehid edildi. Babası **القاسم** “**الجَزُوليّ**” diye bilinir; dedesi **الحُسين** “**ابن الحارثيّة**” diye meşhurdur; babası **عَبْد الله** “**ابن القُرَشِيَّة**” diye meşhurdur. O, ilim ve riyaset ehlinden bir evdendir; onun neslinde iki Harem-i Şerîf’te hatiplik, kadılık ve tedris vardır. Oğlu fakih imam **جمال الدين القاسم**; ondan İbnü’n-Nu‘mân el-Mîrtelî aldı. Torunu fakih **شهابُ الدين أحمد بن عبد العزيز بن القاسم النُّوَيْرِيّ**; onu İbn Battûta rıhlesinde zikretti. Kızı **أمُّ الفضْل خَديجةُ**; ve **كَمالية** (Ali b. Ahmed’in kızı); ve kız kardeşi **خديجة**; ve **محمد بن عليّ بن أحمد**. Oğlu **أبو اليُمّن محمد**; altısı rivayet etti ve Şeyhülislâm Zekeriyyâ’ya, Muhibbüddîn Ebü’l-Berekât’a ve **أحمد بن محمد بن أحمد بن عبد العزيز بن القاسم**’a (iki Harem’in hatibi ve kadısı) icazet verdiler; 799 senesinde vefat etti. Torunu hatip **شرف الدين أبو القاسم أحمد بن محمد بن أحمد**; Süyûtî’nin şeyhlerindendir. Kızı **أمّ الهدى زَيْنَب**; ona Takıyyüddîn b. Fehd icazet verdi. Kardeşinin oğlu **نَسيمُ الدين أبو الطَّيِّب أحمد بن محمد بن أحمد**; ona hâfız Sehâvî icazet verdi.

Ve **ذو المَنار**: Yemen krallarından bir kraldır; adı **أَبْرَهةُ**’dir; o, **تُبَّعُ بن الحارث الرّايش بن قَيْس بن صَيْفِيّ**’dir. Ona ancak **ذو المَنار** denildi; çünkü gazvelerinde yolunda **المَنار**ı ilk diken odur; döndüğünde onunla hidayet bulsun diye. Onun oğlu **ذو الأَذْعار**; zikri geçti.

Ve **بَنو النار**: **القَعْقاع** ve **الضَّنَّان** ve **ثَوْبٌ**; şairlerdir; **عمرو بن ثعلبة** oğullarıdır. Onlara bu denildi; çünkü şairlerin sancağının emîri **امرؤ القيْس بنُ حُجْر الكنْديّ** onların yanından geçti; ona şiirlerinden bir şey okudular; o da dedi ki: “Şiirinizin kalitesinden dolayı evinizin üzerinize ateşle dolmamasına nasıl şaşarım!” Bunun üzerine onlara **بَنو النّار** denildi.

Ve **المُناوَرَة**: sövüşme/karşılıklı sövme; **ناوَرَه**: ona sövdü, ona sövüştü. Denir ki: Allah ona **نَيِّرَةً** (tıpkı **ككَيِّسَة** gibi) ve **ذاتَ مَنْوَرِ** (tıpkı **كَمَقْعَد** gibi) versin; yani bir darbe veya bir atış ki aydınlatır ve ortaya çıkarır; hiç kimseye gizli kalmaz.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **النُّورُ**: ateş; ondan, Ömer’in sözü: bir cemaatin yanından geçtiğinde, ateşle ısınırlar iken: “Selâm üzerinize olsun ey **أهل النُّور**”; onlara “ateş” ile hitap etmeyi kerih gördü. Ateş bazen kullanılır ve onunla **النُّور** kastedilir; Yüce Allah’ın sözü gibi: “**إنِّي آنَسْتُ ناراً**”. Ve **البصائر**’de: Bazıları dedi ki: **النّارُ** ve **النُّورُ** tek bir asıldandır; ikisi çoğu zaman birbirine bitişik olur; lâkin ateş dünyada yolda kalmışlar için bir metadır; **النُّورُ** ise dünyada ve âhirette müttakîler için bir metadır. Bunun için **النّور** hakkında **الاقْتِباسُ** kullanıldı; Yüce Allah buyurdu: “**انْظُرونا نَقْتَبِس من نورِكم**”; bitti.

Ve Yüce Allah’ın isimlerindendir **النُّور**. İbnü’l-Esîr dedi ki: O, **ذو العَمايَة** (körlük sahibi) onun nuruyla görür; **ذو الغَواية** (sapıklık sahibi) onun hüdâsıyla doğru yolu bulur. Ve denildi ki: O, zâhir olandır; her zühûr onunladır. Kendi nefsinde zâhir olup başkasını izhâr eden “nur” diye adlandırılır. “Allah göklerin ve yerin nurudur”; yani ikisini nurlandırandır; tıpkı “falanca bizim **غِياثُنا**” denildiği gibi; yani bizim imdad edicimiz.

Ve **الإنارَة**: açıklama ve izah etmedir; ondan hadis: “**ثم أنارَها زيدُ بن ثابت**”; yani onu nurlandırdı, açıkladı ve beyan etti. Bununla dede (miras) farîzasını kasteder; bu mecazdır. Ondan da onların sözü: “Allah onun burhanını **أنارَ** etsin”; yani ona hüccetini telkin etti.

Ve **النّائِراتُ** ve **المُنيراتُ**: açık, belli olanlar; birincisi **نار**dan, ikincisi **أنارَ**’dandır. “Bu, şundan daha **أَنْوَرُ**” yani daha açık/daha belli. Ve **أَوْقَدَ**…

**نارَ الحرب**. Ve o, mecazdır. Ve **النُّورانيّة** o, **النُّور**dur. Ve **مَنارُ الحرَمِ**: onun alâmetleridir; ki onları İbrahim el-Halîl, ona ve nebîmize salât ve selâm olsun, haramin çevreleri ve tarafları üzerine dikti; ve onunla haramin sınırları, hıll sınırlarından bilinir. Ve **مَنارُ الإسلام**: onun şeriatleridir; ve o, mecazdır. Ve **النَّيِّرُ** ( **سَيِّد** gibi) ve **المُنير**: parlak güzel renkli olan. Ve **وَتَنَوَّرَ الرجُلُ**: onu, kendisinin onu görmediği bir yerden ateş yanında ona baktı. Ve “onda **نُورٌ** (damme ile)” yani “damga”dır; ve o, mecazdır. Ve **ذو النُّور**: Abdurrahman b. Rabîa el-Bâhilî’nin lakabıdır; Türkler onu Bâbü’l-Ebvâb’da, Ömer’in (Allah ondan razı olsun) zamanında öldürdüler; işte onun kabri üzerinde hâlâ bir **نُورٌ** görülür. Onu Süheylî **الرّوض**’da nakletti. Dedim ki: ve **المُعجم**’de buldum ki o, Surâka b. Amr’ın lakabıdır; Ebû Mûsâ el-Eş‘arî onu Bâbü’l-Ebvâb’a göndermişti. Öyleyse ona bak. Ve **نارُ المُهَوِّل**: câhiliyede Arapların bir ateşiydi; antlaşma yaparken onu yakarlar ve içine, patlayıp çatlayan bir tuz atarlardı; bununla, yemini pekiştirme olarak korkuturlardı. Ve **نارُ الحُباحب**: yerinde geçti. Ve **النّائرةُ**: düşmanlık ve kin ve sonradan meydana gelen fitnedir. Ve **نارُ الحربِ** ve **نائِرَتُها**: onun şerri ve coşmasıdır. Ve **حَرَّةُ النارِ** Benî Abs’a aittir; **الحِرار**’da onun zikri geçti. Ve Mekke’de **زُقاقُ النارِ**. Ve **ذو النّارِ**: Bahreyn’de Benî Muhârib b. Abdülkays’a ait bir köydür. Bunu Yâkût söyledi. Ve Zeyd b. Küثve dedi ki: Bir adam bir kadına tutuldu; geceleri onu **يَتَنَوَّرُها** ederdi; ve **التَّنَوُّر** tıpkı **التَّضوُّء** gibidir; ona denildi ki: “Falan, seni **يَتَنَوَّرُكِ** ediyor; ondan sakın; böylece ondan ancak bir güzellik görür.” Bunu işitince elbisesinin ön kısmını kaldırdı, sonra onun karşısına çıktı ve dedi ki: “Ey **مُتَنَوِّراً**! hah.” Onun sözünü işitince ve yaptığını görünce dedi ki: “Ne kötü şey görüyorum, hah.” Ve nefsi ondan yüz çevirdi. Böylece, çirkinden sakınmayan ve güzele karşı kendini tutmayan herkes için mesel yapıldı. Ve **ذو النُّوَيْرَة**: Ka‘b b. Hafâce b. Amr b. Ukayl b. Ka‘b’ın lakabıdır; bir batındır. Ve **مَنارَةُ** b. Avf b. el-Hâris b. Cefne: bir batındır. Ve **مَنارةُ** da: Gâfik’ten bir batındır; onlardan İyâs b. Âmir el-Menârî vardır; Ali ile onun savaş yerlerinde bulundu. Ve Muhammed b. el-Müstenîr en-Nahvî: o, **قُطْرُب**’tur; ondan Muhammed b. el-Cehm rivayet etti. Ve Müstenîr b. İmrân el-Kûfî. Ve Müstenîr b. Ahdar b. Muâviye b. Kurra, babasından. Ve Abdüllatîf b. Nûrî, Tebriz kadısı; el-Begavî’nin **شرْح السُّنَّة** kitabını el-Attâridî’nin torunlarından dinledi. Onu İbn Nukta zikretti. Ve Muhammed b. en-Nûr el-Belhî (damme ile) es-Silefî’den icazetle rivayet etti. Ve Muhammed b. Mahmûd en-Nûrânî’yi Ebû Sa‘d el-Mâlînî zikretti. Ve **النُّوريَّة**: Sevâd’da bir köydür; ondan el-Hüseyin b. Abdillah ve İbrahim b. Mansûr ve Ahmed b. Muhammed b. Mahlad ve onun torunu Ebü’l-Kâsım Ubeydullah b. Muhammed b. Ahmed en-Nûrîyûn; muhaddislerdir. Ve İsmâîl b. Sûdkîn en-Nûrî, İbn Arabî’nin öğrencisi; Nûruddîn eş-Şehîd’e nisbet edildi. Ve **رَوْضَة النُّوّار**: Hicazî nar gibi. Ve **النَّوَارُ** ( **سَحاب** gibi): Necdî bir yerdir. Ve **المُنَوَّر** ( **مُعَظّم** gibi): şeyhimiz, allâme, şehid Ebû Abdillah Muhammed b. Abdillah b. Eyyûb et-Tilmısânî’nin lakabıdır; Ebû Abdilberr Muhammed b. Muhammed el-Murâbıt ed-Delâî’den; ve Muhammed b. Abdirrahman b. Zekrâ’dan; ve Ebü’l-Abbâs Ahmed b. Mübarek b. Saîd el-Gaylânî’den; ve uzun ömürlü muhaddis Ali b. Ahmed b. Abdillah el-Hayyât el-Fâsî el-Harşî’den aldı; ve ona Fâs’tan Muhammed b. Abdisselâm Benânî el-Kebîr ve Muhammed b. Abdirrahman b. Abdilkâdir, **المنح** صاحبı, icazet verdi; hacdan dönüşünden sonra Mısır’da, 1172 senesi aylarından Şevvâl’in 13’ünde, pazar günü gündüz vaktinde vefat etti; Allah Teâlâ ona rahmet etsin. Ve İskenderiye’de **مَنارةُ الإسْكندر**: dehrin acayiplerindendir; tarih ehli onu zikretti. Ve **مَنارةُ الحَوافرِ**: Hemedân rüstakında, **وَنْجَر** denilen bir nahiyede; onu Sâbûr b. Erdâşîr bina etti; yüksekliği elli zira, çevresi otuz zira dairevîdir. Ve Hemedân şairlerinin onda dolaşan şiirleri vardır. Ve **مَنارةُ القُرون**: Mekke yolu üzerinde, Vâkısa yakınında; onu sultan Celâlüddîn Melik Şâh b. Alp Arslan (485 senesinde vefat eden) Sâbûr’a uyarak bina etti. Yâkût dedi ki: ve o, şimdiye kadar bâkî, meşhurdur. Ve Endülüs’te **إقْليم المَنارة**: Şezûne yakınında. Ve **مَنارة** da: Serakusta sınır bölgelerindendir. Ve **مُنيرَة** (damme sonra kesre ile): Medine’nin Akîk’inde bir yerdir; Zübeyr onu zikretti.

Ve **المُنِيرة**: Yemen’de bir köydür; orada hadisi, uzun ömürlü fakih Müsâdî b. İbrahim el-Huşeybrî (Allah ondan razı olsun) üzerine dinledim. **رة**: Yemen’de bir köydür; orada hadisi, uzun ömürlü fakih Müsâdî b. İbrahim el-Huşeybrî (Allah ondan razı olsun) üzerine dinledim.
