# نوز — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B2/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%88%D8%B2/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B2.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نوز

التنويز: التقليل، أهمله الجوهري، ونقله شمر عن القعنبي في تفسير حديث حزام بن هشام عن أبيه، قال: رأيت عمر رضي الله عنه أتاه رجل من مزينة بالمصلى عام الرمادة، فشكا إليه سوء الحال، وإشراف عياله على الهلاك، فأعطاه ثلاثة أنياب جزائر وجعل عليهن غرائر فيهن رزم من دقيق، ثم قال له: سر فإذا قدمت فانحر ناقة، فأطعمهم بودكها ودقيقها، ولا تكثر طعامهم في أول ما تطعمهم، ونوز. فلبث حينا، ثم إذا هو بالشيخ المزني فسأله، فقال: فعلت ما أمرتني، وأتى الله بالحيا، فبعت ناقتين، واشتريت للعيال صبة من الغنم، فهي تروح عليهم. قال شمر: قال القعنبي: قوله: نوز، أي قلل، قال شمر: ولم أسمع هذه الكلمة إلا له، وهو ثقة، هكذا هو نص الأزهري في التهذيب، وخالفه الصاغاني فقال: قال شمر: ولم أسمع هذه الكلمة إلا لعمر رضي الله عنه. ونوز، بالضم: ة، من قرى بخارا، ويقال لها أيضا: نوزاباذ. وقول شيخنا: وقوله: بالضم، أي مبنيا للمجهول لأنه من إطلاقاته في الأفعال، محل تأمل، وكأنه سقط من نسخته إشارة القرية، وهو سهو ظاهر، وأفاد ياقوت أن نوزا معناه باللغة الخوارزمية: الجديد، وبه سميت القرية نوزكاث، أي الحائط الجديد، ونسب إليها الإمام المحدث المطهر بن سديد النوزي استشهد في وقعة التتار. ومما يستدرك عليه: نيازة، بالكسر: قرية بين كس ونسف، والنسبة إليها: نيازكي، بزيادة الكاف، وقد يقال: نيازوي، إليها نسب الإمام أبو نصر أحمد بن محمد بن الحسن الكرميني، يروي عن الهيثم بن كليب الشاشي، وعنه المستغفري. توفي سنة 399. ومما يستدرك عليه: نواز، كسحاب: قرية في جبل السماق، من أعمال حلب، فيها تفاح كبير مليح اللون أحمر قاله ياقوت. ونويزة، مصغرا: موضع بفارس، نسب إليه أبو سعد محمد بن أحمد النويزي الصوفي السرخسي: من شيوخ ابن السمعاني وابن عساكر. مات في سنة 543.

### Türkçe

**التنويز**: azaltma; Cevherî onu ihmal etti; ve Şemmer onu, Ebû Hişâm’dan, onun babasından, Hızâm b. Hişâm hadisinin tefsirinde Ka‘nebî’den nakletti; dedi ki: “Kıtlık yılı **عام الرمادة**’de, musallâda, Müzeyne’den bir adamın, Ömer رضي الله عنه’a geldiğini gördüm; ona hâlin kötülüğünü ve ailesinin helâke yaklaşmasını şikâyet etti; bunun üzerine ona üç tane kesimlik deve dişi verdi ve onların üzerine, içlerinde un demetleri bulunan torbalar koydu; sonra ona dedi ki: ‘Yürü; vardığında bir deve kes; onları onun yağı ve unu ile doyur; onları ilk doyurduğunda yemeklerini çoğaltma; ve **نوز**.’” Bir müddet kaldı; sonra bir de baktı ki Müzeyneli ihtiyar; ona sordu; o da dedi ki: “Bana emrettiğini yaptım; Allah yağmuru getirdi; iki deve sattım ve aile için bir sürü koyun satın aldım; işte onlar akşamleyin onlara dönüp geliyor.” Şemmer dedi ki: Ka‘nebî dedi ki: “Onun sözü: **نوز**; yani azalt.” Şemmer dedi ki: “Bu kelimeyi ondan başka kimseden işitmedim; ve o güvenilirdir.” İşte bu, Ezherî’nin **التهذيب**’deki nassıdır; Sâğânî ona muhalefet etti de dedi ki: Şemmer dedi ki: “Bu kelimeyi Ömer رضي الله عنه’dan başka kimseden işitmedim.”

Ve **نوز**; damme ile: Buhârâ köylerinden bir köy; ona ayrıca **نوزاباذ** da denir. Şeyhimizin sözü: “Ve onun sözü: damme ile; yani meçhule bina edilmiş; çünkü o, fiillerdeki ıtlaklarındandır” düşünmeye mahaldir; sanki onun nüshasından köye işaret düşmüştür; ve bu açık bir sehivdir. Yâkût, **نوز**’un Hârizm diliyle mânâsının: “yeni” olduğunu; ve onunla köyün **نوزكاث** diye adlandırıldığını, yani “yeni duvar” olduğunu faydalandırdı; ve ona, Tatar vakasında şehid olan muhaddis imam Mutahhar b. Sedîd **النوزي** nisbet edildi.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **نيازة**; kesre ile: Kes ile Nesef arasında bir köy; ona nisbet: **نيازكي**; kâfın ziyadesiyle; ve bazen **نيازوي** denir; ona, imam Ebû Nasr Ahmed b. Muhammed b. el-Hasen el-Kerminî nisbet edildi; Heysem b. Kuleyb eş-Şâşî’den rivayet eder; ondan da el-Mustagfirî. 399 senesinde vefat etti.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **نواز**; **كسحاب** gibi: Haleb amellerinden, Cebelü’s-Semmâk’ta bir köy; onda iri elma vardır, rengi güzel, kırmızıdır; bunu Yâkût söyledi.

Ve **نويزة**; tasğîr olarak: Fâris’te bir mevki; ona, sûfî Serahsî Ebû Sa‘d Muhammed b. Ahmed **النويزي** nisbet edildi: İbnü’s-Sem‘ânî ve İbn Asâkir’in şeyhlerindendir. 543 senesinde öldü.
