# نوس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%88%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نوس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نوس

الناسُ: قد يكون من الإِنس ومن الجِنِّ، وأَصله أَناس فخفف ولم يجعلوا الأَلف واللام فيه عوضاً من الهمزة المحذوفة، لأَنه لو كان كذلك لما اجتمع مع المعوَّض منه في قول الشاعر:
إِنَّ المَنايا يَطَّلِعْـ
ـنَ على الأُناسِ الآمِنينا
والنَّوْس: تَذَبْذُبُ الشيء. ناسَ الشيءُ يَنوسُ نَوْساً ونَوَساناً: تحرك وتَذَبْذَبَ متَدَلِّياً.
وقيل لبعض ملوك حِمْيَر: ذو نُواس لضَفِيرَتَيْن كانتا تَنوسان على عاتِقَيْه. وذو نُواس: ملك من أَذْواء اليمن سمي بذلك لذُؤَابَتَين كانتا تَنوسان على ظهره.
وناسَ نَوْساَ: تدلى واضطرب وأَناسَهُ هو. وفي حديث أُمِّ زَرْعٍ ووصْفِها زَوْجَها: مَلأَ من شَحْمٍ عَضُدَيَّ، وأَناس من حُلِيٍّ أُذُنيَّ؛ أَرادت أَنه حَلَّى أُذنيها قِرَطَةً وشُنوفاً تَنوس بأُذنيها. ويقال للغُصْن الدقيق إِذا هبت به الريح فهزَّته: فهو يَنوس ويَنوع، وقد تَنَوَّسَ وتَنَوَّع وكثر نَوَسانُه. وفي حديث عمر، رضي اللَّه عنه: مَرَّ عليه رجلٌ وعليه إِزارٌ يَجُرُّه فقَطع ما فوق الكعبين فكأَني أَنظر إِلى الخيوط نائِسَةً على كعبيه أَي متدلِّية متحركة؛ ومنه حديث العباس: وضَفِيرَتاه تَنوسان على رأْسه. وفي حديث ابن عمر: دخلتُ على حَفْصَةَ ونَوَساتُها تَنْطُف أَي ذوائِبها تَقْطُر ماء، فسمَّى الذَّوائِبَ نَوَسات لأَنها تتحرك كثيراً، ونُسْتُ الإِبلَ أَنُوسُها نَوْساً: سُقْتُها.
ورجل نَوَّاسٌ، بالتشديد، إِذا اضْطرب واسترخى، وناسَ لُعابُه سالَ فاضطرب. والنُّواس: ما تعلق من السقف. ونُواس العَنْكبوت: نَسْجه لاضطرابه.والنُّواسِيُّ: ضرب من العِنَب أَبيض مدوّر الحب مُتَشَلْشِلُ العناقيد طويلها مضطربها، قال: ولا أَدري إِلى أَي شيء نسب إِلا أَن يكون مما نسب إِلى نفسه كدَوَّارِ ودَوَّاريٍّ، وإِن لم يسمع النُّواس ههنا، ونَوَّسَ بالمكان: أَقام.
والنَّاوُوسُ: مقابر النصارى، إِن كان عربيّاً فهو فاعُولٌ منه. والنَّوَّاسُ: اسم. والناسُ: اسم قَيْسِ بن عَيْلان، واسمه الناس (* قوله
«واسمه الناس» يروى بالوصل وبالقطع كما في حاشية الصحاح اهـ شارح القاموس.) بن مُضَر بن نِزار، وأَخوه إِلْياس بن مضر، بالياء.

### Türkçe

**الناسُ**: **الإِنس**’ten de olabilir, **الجِنِّ**’den de; aslı **أَناس**’tır; hafifletildi ve onda **الأَلف واللام**’ı hazfedilmiş **الهمزة**’nin bedeli kılmadılar; çünkü eğer bu böyle olsaydı, şairin sözünde bedel kılınan şeyle birlikte toplanmazdı:

إِنَّ المَنايا يَطَّلِعْـ
ـنَ على **الأُناسِ** الآمِنينا

**والنَّوْس**: şeyin sallanmasıdır. Şey **ناسَ** eder, **يَنوسُ** eder, **نَوْساً** ve **نَوَساناً**: hareket etti ve sarkmış olarak sallandı.

Himyer krallarından birine denildi: **ذو نُواس**; iki örgü sebebiyle, ikisi de iki omzu üzerinde sallanırdı. Ve **ذو نُواس**: Yemen’in **أَذْواء**’ından bir kraldır; iki perçem sebebiyle böyle adlandırıldı; ikisi de sırtı üzerinde sallanırdı.

**وناسَ نَوْساَ**: sarktı ve çalkalandı; onu sallandıran da odur. Ve **أُمِّ زَرْعٍ** hadîsinde ve onun kocasını vasfetmesinde: “Yağdan iki pazumu doldurdu, ve süsten iki kulağımı sallandırdı”; onun muradı: iki kulağını, iki kulağında sallanan küpe ve halka ile süslediğidir. Ve ince dala, rüzgâr onunla estiğinde onu sallayıp oynattığında denilir: o **يَنوس** eder ve **يَنوع** eder; ve **تَنَوَّسَ** etti ve **تَنَوَّع** etti; ve onun **نَوَسانُه** çoğaldı. Ve Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: üzerinde onu sürüklediği bir izâr bulunan bir adam onun yanından geçti; o da iki topuğun üstünden kesti; sanki ben ipliklere iki topuğu üzerinde **نائِسَةً** olarak bakıyorum; yani sarkmış, hareketli; ve ondan Abbas hadîsi: “ve iki örgüsü başı üzerinde sallanıyordu.” Ve İbn Ömer hadîsinde: “Hafsa’nın yanına girdim; ve onun **نَوَساتُها**’sı damlıyordu”; yani onun perçemleri su damlatıyordu; perçemleri **نَوَسات** diye adlandırdı; çünkü onlar çok hareket eder. Ve develeri **نُسْتُ** ettim, onları **أَنُوسُها** ederim, **نَوْساً**: onları sürdüm.

Ve adam **نَوَّاسٌ**’tır, şeddeli, çalkalandığında ve gevşediğinde; ve onun salyası **ناسَ** etti: aktı, böylece çalkalandı. Ve **النُّواس**: tavandan sarkan şeydir. Ve örümceğin **نُواس**’ı: onun dokumasıdır; çalkalanması sebebiyle. Ve **النُّواسِيُّ**: beyaz, taneleri yuvarlak, salkımları dağınık, uzunu çalkantılı olan bir üzüm türüdür; dedi ki: “Onu neye nisbet ettiğimi bilmiyorum; ancak kendisine nisbet edilen şeylerden olması müstesna; **كدَوَّارِ ودَوَّاريٍّ** gibi; her ne kadar burada **النُّواس** işitilmemişse de.” Ve mekânda **نَوَّسَ** etti: ikamet etti.

Ve **النَّاوُوسُ**: Hristiyanların mezarlıklarıdır; eğer Arapça ise, o ondan **فاعُولٌ** veznindedir.

Ve **النَّوَّاسُ**: bir isimdir. Ve **الناسُ**: **قَيْسِ بن عَيْلان**’ın ismidir; onun adı **الناس** (* “ve onun adı **الناس**” sözü, **الصحاح**’ın hâşiyesinde olduğu üzere, bitişik ve ayrı rivayet olunur; **شارح القاموس**.) **بن مُضَر بن نِزار**’dır; ve onun kardeşi **إِلْياس بن مضر**’dır, **الياء** ile.
