# نوش (ن-و-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%88%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Nasiye” alındaki perçindir, “sad” “şin”ne dönüşmüş tutmak, yakalamak anlamında fiil olmuştur

- Harfler: ن - و - ش
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [التَّنَاوُشُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B4/siga/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%8E%D9%91%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%88%D9%8F%D8%B4%D9%8F.md) | الْتَفَاعُلُ | Yakından elle almak | 1 | 1 | [34:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B4/ayet/34:52.md) |

## Mücavir kökler — 4 mücavir (8 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Kevn tepe demektir
2. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Baid uzak demektir
3. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
4. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نوش |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (vavlı) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D9%84.md), [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md), [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) |
| Zıt Kök | [فوت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AA.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Elini uzatarak bir nesneye kolayca erişmek ve onu yakından tutmak |
| Çekirdek Özet 2 | İman ve kurtuluş imkânının el uzatma mesafesinden çıkıp ulaşılamaz hale gelmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Eylemin geçerliliğinin mekânsal ve zamansal erişilebilirlik sınırına bağımlı olması |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca genel bir «istemek» veya «temenni etmek» zannedip el uzatımı mesafesindeki somut erişim ve kavrama imkânını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نو | Yerinden kalkma, hafifçe doğrulma, bir yöne doğru hareketlenme ve salınım gösterme; nitekim [نوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A3.md) kökünde ağırlıkla kalkış, [نوس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B3.md) kökünde sallanma, [نوص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B5.md) kökünde ise sıçrayıp kaçış hareketi görülür | ش | Yayılma ve uzanma bildiren harfin eklenmesiyle, yerinden doğrulan beden veya uzvun bir nesneye doğru kol ve parmak boyu mesafesince açılıp onu yakalaması anlamı kazanılmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Gizlendiği yerden dışarıya doğru baş uzatan, esnek bir yöneliş ve canlı bir kıpırdanış hareketidir |
| و | çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Dışarıya yönelen uzvun hedefteki nesneyle temas kurmasını, aradaki mesafeyi bağlamasını sağlar |
| ش | diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Hedefe temas eden uzvun nesneyi kavraması, parmakları kenetleyerek tutması ve kendine çekmesidir |
| نوش | filiz, yılan, balık; çengel, çadır kazığı; diş | Bir canlının bulunduğu noktadan ileriye doğru esneyip uzanarak hedefteki nesneyi eliyle, dişiyle veya mızrağıyla doğrudan yakalayıp tutması hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir canlının kolunu, boynunu veya pençesini uzatarak yakınındaki bir dala, meyveye ya da nesneye kolayca erişip onu elle veya ağızla tutması; ceylanın boynunu uzatıp erak ağacının filizini koparması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Düreyd b. es-Sımme şiirinde mızrakların hedefe uzanıp dokunmasını bu kökle tasvir eder: فجئت إِليه، والرِّماحُ تَنُوشُه، / كوَقْعِ الصَّياصي في النَّسِيج المُمَدَّدِ |
| Erken Arapça kullanım | Savaşta orduların göğüs göğüse çarpışmadan önce mızrak mesafesinden birbirini yoklaması, hafif temaslı ön çatışma yapması anlamında مناوشة tabiri kullanılmıştır |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha ve Dīvânu Düreyd b. es-Sımme.

### Sami etimolojik katman

Arapça نوش kökü, merkezi Sami dillerinde bir nesneye uzanma, el ile yakalama ve temas mesafesinde bulunma çekirdeğine dayanır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede bu kök doğrudan aynı üçlü biçimle yaygın olmayıp, bir şeye uzanıp erişmek ve onu çekip almak manasını taşıyan ikincil türevlerle örtüşür. Kökün asli semantik omurgası, gövdenin yerinde sabit kalarak sadece uzvun (el, boyun veya mızrak ucu) hedefe yönelmesi ve onu zahmetsizce elde etmesidir. Arapçada bu kullanım bilhassa av hayvanının dala uzanması veya savaşçıların birbirine mızrak boyu uzanması gibi oldukça somut sahnelerde korunmuş; Kur'an'da ise bu fiziksel yakınlık ve erişilebilirlik boyutu, imanın dünya hayatındaki kolay elde edilebilirliğini anlatmak üzere metaforik bir derinlik kazanmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نوش ve hemzeli türevi olan [نأش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A3%D8%B4.md) | Kolayca uzanıp alma manası ecvef yapıda yoğunlaşmış, hemzeli biçim ise daha çok geriden arama ve çekip kurtarma nüansını taşımıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami dillerindeki uzanma ve temas kökleri | Fiziksel bir nesneye el uzatma ve yakalama fiillerinin fonetik ve semantik paralellikleri mevcuttur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik uzanma ve yakalama unsurları | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha ve David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نوش | Anlamlı | Uzanıp yakalamak | Yakındaki nesneye el uzatarak kolayca erişmek ve onu kavramak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [نشو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D9%88.md) | Anlamlı | Kokuyu almak, sarhoşluk | Bir kokunun veya etkinin insanın duyularına yayılması, ilk canlılık hissi | Kur'an'da geçmez; yayılma ve etki alma yönüyle hedef kökle komşudur |
| [ونش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%86%D8%B4.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| [وشن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B4%D9%86.md) | Anlamlı | Az su, damla | Bir kaptan veya kayadan sızan az miktardaki su | Kur'an'da geçmez; hedef kökle belirgin anlam bağı yoktur |
| [شنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D9%88.md) | Anlamlı | Buğzetmek, sevmemek | İnsanın iç dünyasında bir şeye karşı duyduğu nefret ve uzaklaşma | Kur'an'da geçmez; شنأ kökünün illetli varyantıdır |
| [شون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%86.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde mühmel sayılmıştır |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نوش | Merkez | Kolayca uzanıp alma | Nesneye el uzatımı mesafesinden, zahmetsizce ve yakından erişip kavramak | Mesafe yakınlığı ve uzanma hareketi esastır |
| [نول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D9%84.md) | Komşu | Bahşetme ve verme | Bir şeyin lütuf veya ihsan olarak birine uzatılması ve ulaştırılması | Alanın çabasından ziyade verenin lütfu ön plandadır |
| [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) | Komşu | Tutma ve mülk edinme | Nesneyi mesafesi ne olursa olsun fiilen yakalayıp tasarrufu altına almak | Uzanma mesafesini değil doğrudan sahiplenme ve yakalama neticesini anlatır |
| [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) | Komşu | Dokunma ve temas | Bedenin veya bir nesnenin diğerine sadece temas etmesi | Temas vardır fakat kavrama veya çekip alma şart değildir |
| [فوت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AA.md) | Zıt | Kaçırma ve erişememe | Nesnenin el uzatma sahasının tamamen dışına çıkması ve yakalanamaması | Mesafenin açılması ve erişim imkânının mutlak biçimde tükenmesidir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نوش | Uzanıp alma | El uzatımı kadar yakın olan bir şeye zahmetsizce erişip kavramak | Kesin |
| Latince | attingere, prehendere | Dokunarak erişmek, yakalamak | attingere mesafeyi aşıp el değdirmeyi, prehendere ise tutmayı karşılar; kolay uzanma nüansını kısmen verir | Güçlü |
| İngilizce | to reach out and grasp, easy retrieval | Uzanıp tutmak, kolayca erişmek | Nesnenin yakında bulunması şartıyla kol mesafesinde ele geçirilmesini karşılar | Güçlü |
| Almanca | zugreifen, ergreifen | Uzanıp yakalamak, el atmak | zugreifen tam olarak el uzatıp kavrama hareketini ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | atteindre de la main, saisir | Elle uzanıp almak | Bir mesafeyi kapatıp doğrudan elle kavramayı karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Lane's Arabic-English Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| التَّنَاوُشُ | İmkânsız hale gelen geç kalmış erişim | Ahirette azabı görünce dünyada iken ellerinin altında duran imana uzanıp onu kolayca sahiplenmek istemeleri bağlamı; Sebe [34:52](https://lisan.digital/tr/ayet/34:52.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ye's anında imanın geçersizliği | Uhrevi azap veya ölüm ânı geldikten sonra yapılan imanın teklif dairesine girip girmeyeceği meselesi | İman ameliyesinin ancak imtihan mesafesi (dünya) içindeyken geçerli bir kavrayış olabileceği yönünde |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Terimleşmiş bir fıkıh kullanımı tespit edilmedi |
| Tefsir | Kıraat ve istiare tahlili | Kelimenin hemzeli (التناؤش) ve hemzesiz (التناوش) okunması arasındaki anlam farkı; gayb perdesi kalktıktan sonraki talebin imkânsızlığı | Kol mesafesindeki kolay almanın, uzak bir mekândan talep edilmesinin getirdiği mantıksal ve fiziksel tezat |
| Hadis | Savaş taktikleri ve münakaşa | Karşılıklı ön çatışma, mızrak atımı mesafesinden yoklama ve sataşma manasında kullanımı | Ciddi vuruşma öncesi mesafeli temas ve hamle yapma |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Teklif ve mükellefiyet alanı | Vaktinde elde edilen hidayet | İmanı el altındayken benimseme | İman, kulun irade mesafesindeyken kolayca tutunabileceği bir nimettir; sınır aşıldığında ulaşılamaz olur | Kesin |
| İlmi | Bilgiye erişim ve kavrayış | Erişilebilir veri tabanı | Zihnin kavrama menzilindeki olguları tespiti | Algı sınırları içindeki bir veriyi doğrudan kavramak ile erişim dışı kalmış bir bilgiyi kuruntuyla elde etmeye çalışmak arasındaki farktır | Güçlü |
| Siyasi | Kriz yönetimi ve diplomasi | Fırsat penceresi ve ön temas | Sorunlar büyümeden ilk hamlede uzlaşı sağlamak | Çatışma derinleşmeden önce temas mesafesinde krizin çözülmesi, aksi halde diplomatik erişimin kopmasıdır | Muhtemel |
| İktisadi | Likidite ve varlık yönetimi | Eldeki tasarruf ve nakit akışı | İhtiyaç anında rezerve kolayca ulaşabilme | Varlığın işletme için el uzatımı mesafesinde likit bulunması; kriz patlak verdiğinde erişilemeyen sermayenin iflası önleyememesi | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel kuyu ve etkileşim yarıçapı | Fizikte bir parçacığın ancak belirli bir mesafe (menzil) içinde kuvvet uygulayıp nesneyi yakalayabilmesi; menzil aşıldığında etkileşimin sıfıra inmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Fırsat maliyeti ve zaman aşımı | Hukukta ve karar alma süreçlerinde bir hakkın veya tercihin yalnızca belirlenmiş yasal/fiziksel süre içinde kullanılması; süre geçtikten sonra hakkın düşmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Ayetteki «tenâvüş» lafzını yalnızca zihinsel bir arzu, soyut bir pişmanlık veya uzak bir temenni gibi algılamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kelimenin özündeki «kol boyu mesafeden elle zahmetsizce almak» fiziksel imgesini muhafaza ederek, fırsatın tam burunlarının dibindeyken tepildiğini, sonra da sonsuz bir mesafeden bu yakınlık konforunun arandığını kavramak |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hidayetin bir zaman ve mekân sınırlılığı taşıdığını unutmak; imanı her an her şartta mekanik olarak elde edilebilecek keyfi bir duygu sanmak ve fırsat penceresi kapandığında iradenin geçersizleştiğini gözden kaçırmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yalnızca bir defa ve çok sarsıcı bir sahnede yer alan bu lafız, fiziksel erişim mesafesi ile teolojik sorumluluk arasındaki ilişkiyi tek bir kelimeyle zihne nakşeder |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Gaybın müşahedeye dönüştüğü, ölüm ve kıyamet sahnelerinin tasvir edildiği ve ye's anında imanın kabul edilmediğini bildiren ayet grubunda belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ahiretteki pişmanlığın salt teorik bir af talebi değil, dünyada iken el uzatma rahatlığıyla yapılabilecek basit bir amelin artık erişilemez bir ufka kaçtığını fark etmenin doğurduğu derin bir çaresizlik olduğunu gösterir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir canlının kolunu veya uzvunu ileriye doğru uzatarak yanı başındaki bir nesneye kolayca dokunması, onu zahmetsizce tutup kavraması.
- Soyut anlam: Bir hakikati, imkânı veya hidayeti elde etme kolaylığına sahip olunan zaman-mekân aralığı; bu aralık kapandığında aynı kolaylığın imkânsız bir talep haline dönüşmesi.
- Sistematik karşılık: İrade ve eylemin geçerliliğini belirleyen kritik erişim yarıçapı; menzil dışına çıkan hedefin erişim fonksiyonunun sıfırlanması.
- LaTeX modeli: $$E(r, t) = \begin{cases} 1, & r \le R \land t \le T \\ 0, & r > R \lor t > T \end{cases}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $E$ erişim ve kavrama fonksiyonunu temsil eder. $r$ nesne ile özne arasındaki mesafeyi, $R$ el uzatımıyla erişilebilecek kritik temas yarıçapını gösterir. $t$ eylemin gerçekleştiği zamanı, $T$ ise imtihan ve irade için tanınan mehil sınırını (dünya hayatı) simgeler. Özne ancak mesafe ve zaman eşikleri içindeyken ($r \le R$ ve $t \le T$) nesneyi elde edebilir ($E=1$). Bu eşiklerden biri dahi aşıldığında ($r > R$ veya $t > T$, yani «uzak bir mekân» ve ahiret vakti geldiğinde), fonksiyon sıfırlanır ($E=0$) ve el uzatarak yakalama (tenâvüş) imkânsız hale gelir.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%88%D8%B4/occurrences?meal=IK

### [Sebe 34:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B4/ayet/34:52.md) — التَّنَاوُشُ

وَقَالُوا آمَنَّا بِهِ وَأَنَّى لَهُمُ التَّنَاوُشُ مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ

Meal (IK): O’na inandık demişlerdir. Ama uzak bir yerden nasıl kolayca imana ulaşılır?

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Nasiye” alındaki perçindir, “sad” “şin”ne dönüşmüş tutmak, yakalamak anlamında fiil olmuştur. “Tenavüş” peşinden koşup yetişmek demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B4/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والنون و و ا ي ء معهما
ن ش و، ن و ش، ش ي ن، ش ن أ، ش أ ن، ن ش أ، ن أ ش، أ ش ن مستعملات
نش:
النّشوة: السُّكرُ، وانتشى فلان فهو نشوان، وقد يقال: نشي ينشى، في معنى: انتشى، فهو نشوانُ وامرأة نشوى مثل: عطشى. والجميع نشاوى. والنَّشا، مقصور نسيم الريح الطيبة، قال:
وتنشى نشا المِسكِ في قـارةٍ		وريحُ الخُزامى على الأجوع
واستنشيت نشوةً، أي: نسمتها، واستروحتها.
نوش:
النَّوش: التناول. ناشتِ الظّبيةُ الأراك تنوشه، وتنناشُه، أي: تناولته.
ونشتُ الرَّجل نوشاً: أنلته خيراً أو شراً.وقوله: "انتشتني من دَجَرِ الظلام" أي: أخرجتني، ودجرَ الرجلُ، إذا أخطأ.
شين:
الشِّين: حرفٌ... والشَّينُ: نقيضُ الزَّين، وقد شانهُ يشينه شيناً.
شنأ:
أرد شنوءة، فعولة، ممدودة، أصحُّ الأزدِ فرعاً وأصلاً، قال:
فمـا أنـتـم بـالأزد أزدِ شـنـودءة		ولا من بني كعب بن عمرو بن عامِرِ
وشنيء يشنأ شنأةً وشناناً، أي: أبغض. ورجلٌ شناءةٌ وشنائيةٌ، بوزن فعاله وفعاليةٍ: أي: مُبغضٌ، سيءُ الخُلقِ.
شأن:
الشَّأن: الخطبُ، والجميع: الشؤون.
والشُّؤون: نمانمُ في الجُمجمة بين القبائل، أي: خطوط بين القبائل الأربع.
نشأ:
النَّشأُ: أحداث الناس الصِّغار.. يقال للواحد: هو نشأ سوءٍ، وهؤلاء نشأ سوءٍ، قال:
ولولا أن يقال: صبـا نُـصـيبٌ		لقلت: بنفسي النَّشأُ سوءٍ، وهؤلاء
والناشئ: الشاب، يقال: فتىً ناشئٌ، ولم أسمع هذا النعت في الجارية، والفعل: نشأ ينشأ نشأً ونشأةً ونَشاءةً.
والناشئة: أول اللَّيل.. وأنشأت حديثاً: ابتدأت.. وأنشأ الله السحاب فنشأ ينشأ، أي: ارتفع.
ونشيئةُ الحوض، بوزن فعيلة: أعضاده، إذا كان الخوض على وجه الأرض رفعت له نصائبُ الحجارة.
أشن:
الأشنةُ من العطر: شيء أبيض كأنه مقشور من عرق.
والأشنانُ: معروف، الذي يُغسل به الأيدي.

##### Türkçe

باب **الشين** ve **النون** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**ن ش و**، **ن و ش**، **ش ي ن**، **ش ن أ**، **ش أ ن**، **ن ش أ**، **ن أ ش**، **أ ش ن** kullanımdadırlar.

**نش**:
**النّشوة**: sarhoşluk; ve falan **انتشى** etti, o hâlde o **نشوان**dır. Ve denilebilir: **نشي ينشى**; **انتشى** mânâsında; o hâlde o **نشوان**dır. Ve bir kadın **نشوى** (tıpkı: **عطشى** gibi). Ve hepsi **نشاوى**dır. Ve **النَّشا** (maksûr): hoş rüzgârın esintisi; dedi ki:
وتنشى **نشا** المِسكِ في قـارةٍ		وريحُ الخُزامى على الأجوع
Ve **استنشيت** bir **نشوةً**, yani: onu kokladım ve onun kokusunu aldım.

**نوش**:
**النَّوش**: alma. Ceylan **ناشتِ** **الأراك**’ı, onu **تنوشه** ve onu **تنناشُه**, yani: onu aldı.
Ve ben adamı **ونشتُ** **نوشاً**: ona bir hayır veya bir şer ulaştırdım. Ve onun sözü: "**انتشتني** من **دَجَرِ** الظلام" yani: beni çıkardı. Ve adam **دجرَ** eder; hata ettiğinde.

**شين**:
**الشِّين**: bir harftir... ve **الشَّينُ**: **الزَّين**’in zıddıdır; ve onu **شانهُ** eder, onu **يشينه** **شيناً**.

**شنأ**:
**أرد**: **شنوءة**; **فعولة** (vezninde), memdûd; dal ve kökçe **الأزد**’in en sahihi; dedi ki:
فمـا أنـتـم بـالأزد أزدِ شـنـودءة		ولا من بني كعب بن عمرو بن عامِرِ
Ve **شنيء** eder, **يشنأ** **شنأةً** ve **شناناً**, yani: buğz etti. Ve bir adam **شناءةٌ** ve **شنائيةٌ**, **فعاله** ve **فعاليةٍ** vezninde: yani: buğz edici, kötü huylu.

**شأن**:
**الشَّأن**: iş (hâl), ve hepsi: **الشؤون**.
Ve **الشُّؤون**: kafatasında kabileler arasındaki çizgiler; yani: dört kabile arasındaki çizgiler.

**نشأ**:
**النَّشأُ**: insanların küçük yaştaki gençleri.. bir tekine denilir: o **نشأ سوءٍ**dur; ve bunlar **نشأ سوءٍ**dur; dedi ki:
ولولا أن يقال: صبـا نُـصـيبٌ		لقلت: بنفسي **النَّشأُ** سوءٍ، وهؤلاء
Ve **الناشئ**: genç; denilir: **فتىً ناشئٌ**. Ve bu sıfatı cariyede işitmedim. Ve fiil: **نشأ ينشأ نشأً ونشأةً ونَشاءةً**.
Ve **الناشئة**: gecenin evveli.. ve ben bir sözü **أنشأت**: başlattım.. ve Allah bulutu **أنشأ** etti; böylece **نشأ ينشأ**, yani: yükseldi.
Ve **ونشيئةُ الحوض** ( **فعيلة** vezninde): onun yanlarıdır; havuzun kazılması yerin yüzü üzerinde olduğunda, onun için taşların dikmeleri yükseltilir.

**أشن**:
**الأشنةُ** (koku maddesinden): beyaz bir şey; sanki bir damardan soyulmuş gibi.
Ve **الأشنانُ**: mâlûmdur; ellerin onunla yıkandığı şey.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B4/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

قال ابن السكيت: يقال للرجل إذا تناول رَجلاً ليأخذ برأسه ولحيته: ناشَهُ يَنوشُهُ نَوْشاً. قال: ومنه المُناوَشَةُ في القتال، وذلك إذا تدانى الفريقان. ورجلٌ نَؤُوشٌ، أي ذو بطش. والتَناوُش: التناولُ. والانْتِياشُ مثله. وقوله تعالى: "وأنَّى لهم التَناوُشُ من مَكانٍ بعيدٍ" يقال: أنَّى لهم تناول الإيمان في الآخرة وقد كَفروا به في الدنيا. ويقال: نُشْتُهُ خيراً، أي أنَلْتُهُ.

##### Türkçe

İbnü’s-Sikkît dedi: Bir adam için, bir adamı başından ve sakalından tutmak üzere yakaladığında şöyle denir: **ناشَهُ يَنوشُهُ نَوْشاً**. Dedi: Ondan (gelir) savaşta **المُناوَشَةُ**; bu, iki takım birbirine yaklaştığı zaman (olan şey)dir. Ve **نَؤُوشٌ** bir adam; yani saldırma gücü sahibi. Ve **التَناوُش**: alma(ya uzanma)dır. Ve **الانْتِياشُ** onun gibidir. Ve Yüce Allah’ın sözü: “**وأنَّى لهم التَناوُشُ من مَكانٍ بعيدٍ**”; denir ki: Onlar için âhirette imanı alma(ya erişme) nasıl olur; hâlbuki dünyada onu inkâr etmişlerdi. Ve denir ki: **نُشْتُهُ** hayır olarak; yani ona ulaştırdım.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B4/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والواو وما يثلثهما)
(نوي)  النون والواو والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على معنيين: أحدهما مَقْصَدٌ لشيء، والآخر عَجَمُ شيء.
فالأوَّل النَّوَى. قال أهلُ اللغة: النَّوَى: التَّحَوُّل من دار إلى دار. هذا هو الأصل، ثم حمل عليه البابُ كلُّه فقالوا: [نوَى] الأمرَ يَنوِيه، إذا قَصَدَ له.  وممَّا يصحِّح هذهِ التآويلَ قولُهم: نَوَاه الله، كأنَّه قَصَدَه بالحِفْظِ والحِياطة. قال:
يا عَمرُو أحسِنْ نَواكَ اللهُ بالرَّشَدِ *** واقرأْ سلاماً على الذَّلْفاءِ بالثَّمَدِ([1])* أي قصَدَك بالرَّشَد. والنِّيَّة: الوجه الذي تَنْوِيه. ونَوِيُّكَ: صاحبُك نيَّتُه نِيَّتُكَ.
والأصل الآخر النَّوَى: نَوَى التَّمْر. وربما عبَّروا به عن بعض الأوزان. ويقال إنَّ النَّوَاة زِنَةُ خمسة دَرَاهم. وتزَوَّجها على نواةٍ من ذهب، أي وزنِ خمسةِ دراهمَ منه.
وبالهمز كلمةٌ تدلُّ على النُّهُوض وناءَ ينوءُ نوءاً: نَهَضَ. قال:
فقلنا لهم تِلْكُمْ إذاً بَعْدَ كرَّةٍ *** نغادر صَرْعَى نوؤُها متخاذِلُ([2])أي نهوضها ضعيف والنَّوْءُ من أنواءِ المطَر كأنَّه ينهَض بالمطر. وكلُّ ناهض بِثِقْلٍ فقد ناءَ. وناءَ البعيرُ بِحِمْلِهِ. والمرأة تنوء بها عجيزتُها، وهي تَنوءُ بها. فالأولى تُثْقَل بها، والثانية تنهض.
ومن الباب المناوأة تكون بين القوم يقال: ناوَأَه، إذا عاداه. وهو قياسُ ما ذكرناه، لأنها المناهَضة، هذا ينوءُ إلى هذا وهو ينوءُ إليه أي يَنْهَض.
(نوب)  النون والواو والباء كلمةٌ واحدة تدلُّ على اعتياد مكان([3]) ورجوعٍ إليه. وناب يَنُوبُ، وانتاب ينتاب. ويقال إنَّ النُّوبَ: النَّحل، قالوا: وسمِّيَت به لرَعْيها ونَوْبِها إلى مكانها. وقد قيل إنَّه جمع نائب. وقول أبي ذؤيب:
أرِقْتُ لذِكرِهِ من غير نَوْبٍ *** كما يَهْتاجُ مَوْشِيٌّ قَشِيبُ([4])(نوت)  النون والواو والتاء ليس عندي أصلاً. على أنهم يقولون: ناتَ ينُوت ويَنِيتُ، إذا تمايَلَ من ضَعف. فإنْ صحَّ هذا فلعلَّ النُوتيَّ وهو المَلاّح، منه.
(نوح)  النون والواو والحاء أصلٌ يدلُّ على مقابَلة الشّيء للشيء. منه تناوَحَ الجَبَلان، إذا تقابَلاَ، وتناوحت الرِّيحانِ: تقابلتا في المَهبّ. وهذه الرِّيح نَيِّحةٌ لتلك، أي مقابِلتُها. ومنه النَّوح والمنَاحة، لتقابُلِ النِّساء عند البُكاء.
(نوخ)  النون والواو والخاء كلمةٌ واحدة، وهي أنَخْتُ الجَمَل. فأمَّا فِعل المطاوَعة منه فقالوا: أنَخْتُه فبَرَك، وقال آخرون: استناخ. وجاء في الحديث: "وإن أُنِيخَ على صخرةٍ استناخ". وقال الأصمعيّ أنختُه فتَنَوَّخ.
(نور)  النون والواو والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على إضاءةٍ واضطراب وقِلّة ثبات. منه النور والنار، سمِّيا بذلك من طريقة الإضاءة، ولأنَّ ذلك يكون مضطرِباً سريعَ الحركة. وتنوَّرْتُ النّار: تبصَّرتُها. قال امرؤ القيس:
تنوَّرتُها من أذرعات وأهلُها *** بيثربَ أدنى دارِها نظرٌ عالِي([5])ومنه النَّور: نَور الشَّجر ونُوّارُهُ. وأنارت الشَّجرةُ: أخرجَتْ النَّوْر. والمَنَارة: مَفعلة من الاستنارة، والأصل مَنْوَرة. ومنه مَنَار الأرض: حُدودها وأعلامها، سمِّيت لبَيَانِها وظُهورها.
والذي قُلناه في قِلّة الثبات امرأةٌ نَوَارٌ، أي عفيفة تنُورُ، أي تَنفِر من القَبيح، والجمع نُورٌ. ونارت: نَفَرت نَوْراً([6i]). قال:
* أنَوْراً سَرْعَ ماذا يا فَروقُ([7]) *
ونُرْت فلاناً: نَفَّرته. والنَِّوار: النِّفار.
ومما شذَّ عن هذا الأصل النّؤُور: دُخَانُ الفَتيلة يتّخذُهُ كُحلاً وَوشْماً. ونَوَّرْت اللِّثة([8]): غَرَزْتها بإبرةٍ ثم جعلت في الغَرز الإثمد.
(نوس)  النون والواو والسين أصلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وتذبذُب. وناسَ الشَّيءُ: تذَبْذَب، ينُوس. وسمِّي أبو نُوَاسٍ لذُؤَابتينِ له كانَتَا تنوسانِ. ويقولون: نُسْت الإبلَ: سُقْتُها.
(نوش)  النون والواو والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على تناوُل الشيء. ونُشْتُه نَوْشَاً. وتناوَشْتُ: تَنَاوَلْت. قال الله تعالى: ﴿وَأَنَّى لَهُمُ التَّنَاوُشُ مِنْ مَكَانٍ بعِيد﴾ [سبأ 52]. ورَّبما عَدَّوْه بغير ألفٍ فقالوا: نُشْتُه خيراً، إذا أنَلتَه خيراً. وقول القائل([9]):
* باتت تَنُوشُ العَنَق انتياشا([10]) *
(نوص)  النون والواو والصاد أصلٌ صحيح يدلُّ على تردُّدٍ ومجيءٍ وذهاب*. وناص عن قرنه يَنُوص نَوْصاً. والمَنَاص المصدر، والمَلْجأ أيضاً. قال سبحانه: ﴿وَلاَتَ حِينَ مَنَاصٍ﴾ [ص 3]. ويقولون: النَّوْص: الحِمار الوحشيّ لا يزالُ نائصاً: رافعاً رأسَه، يتردَّد كالجامح. وناوَصَ الجَرَّة: مارَسَها. ومرَّ تفسيرُه في باب الجيم([11]).
(نوض)  النون والواو والضاد فيه كلماتٌ متباينة.
الأولى النّوض: وُصْلةٌ ما بين العَجُز والمَتْن. والثانية قولهم: ناض في البِلاد: ذهب. والثالثة الأنواض: الأودية، واحدها نَوْض.
(نوط)  النون والواو والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تعليق شيءٍ بشيء. ونُطْتُه به: علَّقته به. والنَّوْط: ما يَتعلَّق به أيضاً، والجمع أنواط. وفي المثل: "عاطٍ بغير أنواط" أي إنَّه يعطو يتناول الشَّيء وليس له ما يتعلق به. والنِّيَاط: عِرقٌ علّق به القلب، والجمع أنْوطة([12])، وهو النائط أيضاً. قال:
* قَطْعَ الطَّبيب نائطَ المصفورِ([13]) *
ونِياطُ المَفازةِ: بُعدها، سمِّي به لأنَّه كأنّه من بُعدِهِ نِيط أبداً بغيره. والأرنَب مقطِّعة النِّياط، لأنَّها تقطع البعيد. والتُّنَوِّط([14]): طائر؛ وهو قياسُه لأنَّه يَنُوط كالخيوط من الشَّجرة يجعلها وكراً. ونِيطَ فُلانٌ: أصابته نوْطة، وهي وَرَمٌ في الصَّدر. وهو عِندنا من نِياط القَلْب، كأنَّ الوجعَ أصابَ نِياطَه. ويقولون: نَوْطةٌ من طَلْح، كما يقال عِيصٌ من سِدْر. وسمِّيت لتعلُّق بعضِها ببعض. وبئر نَيِّطٌ، إذا كانت قَدْرَ قامة.
(نوع)  النون والواو والعين كلمتانِ، إحداهما تدلُّ على طائفةٍ من الشيء مماثلةٍ له، والثانية ضربٌ من الحَركَة.
الأوَّل النَّوع من الشيء: الضَّرْب منه. وليس هذا من نَوْعِ ذاك.
والثاني: قولهم: ناعَ الغُصن يَنوعُ، إذا تمايَلَ، فهو نائع. وقال بعضهم: لذلك يقال جائع نائع، أي مضطرب من شِدَّة جُوعه مُتمايِل. ويَدْعُون على الإنسان فيقولون: جُوعاً له ونُوعاً له.
(نوف)  النون والواو والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على علوٍّ وارتفاع. ونافَ يَنُوف: طالَ وارتفع. والنَّوْف: السَّنام([15])، وجمعه أنواف. وممكنٌ أن يكون قولهم: مائةٌ ونَيِّف([16]) من هذا، وقد ذكرناه في نيف للفْظِه.
(نوق)  النون والواو والقاف أصلٌ يدل على سمّوٍّ وارتفاع. وأرْفَعُ موضعٍ في الجبل نِيقٌ، والأصل الواو، وحوّلت ياءً للكسرة التي قبلها. وممكنٌ أن يكون النَّاقةُ من هذا القياس، لارتفاع خَلْقِها. وناقةٌ ونُوق([17]). و"استَنْوَق الجملُ" تشبيهٌ بها، ويضرب مثلاً لمن ذَلَّ بعد عِزّ. والنّاقة: كواكبُ على هيئة النّاقة([18]). وقولهم: تنوَّقَ في الأمر، إذا بالَغَ فيه، فعندنا أنَّه منه، وهم يشبِّهون الشيءَ بما يستحسنونه، وكأنَّ تنوَّق مقيسٌ على اسم الناقة، وهي عندهم من أحْسَنِ أموالهم. ومن قال تَنَوَّق خطأٌ فقد غَلِط([19])، وقياسه ما ذكرناه. والنِّيقة لا تكون إلاَّ من تَنَوّق. يقولون مثلاً: "خَرْقاءُ ذات نِيقَة"، يُضرَب للجاهل بالشَّيء يدَّعي المعرفة به.
(نوك)  النون والواو والكاف كلمةٌ واحدة، هي النَّوَاكة والنُّوك([20]) وهي الحُمْق. ورجلٌ أنْوَك ومُسْتنوِكٌ، وهم نَوْكَى([21]).
(نول) النون والواو واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على إعطاءٍ. ونَوَّلته: أعطيته. والنَّوال: العَطاء. ونُلْتُه نَولاً مثل أنلته. وقولك: ما نَوْلُكَ أن تفعل كذا؛ فمنه أيضاً، أي ليس ينبغي أن يكون ما تُعطِيناهُ مِنْ نوالِك هذا. وقولُ لبيد:
وقفتُ بهنَّ حتَّى قال صحبي *** جَزِعتَ وليس ذلك بالنَّوالِ([22])قالوا: النّوال: الصَّواب، وتلخيصه: ليس ذلك بالعطاء الذي [إن] أعطيتَناه كنتَ فيه مصيباً. وكذا قوله:
فدَعِي الملامةَ ويْبَ غيرِكِ إنَّه *** ليس النّوال بلوم كلِّ كريم([23])
والقياس في كلِّه واحد.
ومما شذَّ عن الباب المِنْوال: الخَشَبة* يلُفُّ عليها النَّاسِج الثَّوب.
(نوم)  النون والواو والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على جُمودٍ وسكونِ حركة. منه النَّوم. نامَ ينام نَوْماً ومَناما. وهو نَؤُومٌ ونُوَمَة([24]): كثير النَّوم. ورجل نومةٌ([25]):خاملٌ لا يُؤبَه له. ومنه استَنامَ لي فلانٌ، إذا اطمأنَّ إليه وسَكَنَ. والمَنَامة: القطيفة، لأنَّه ينامُ فيها.
ويستعيرون منه: نامت السُّوق: كَسَدت. ونامَ الثَّوبُ: أخْلَقَ.
(نون)  النون والواو والنون كلمةٌ واحدة. والنُّون: الحُوت. و [ذو([26])] النُّون: سيفٌ لبعض العرب([27])، كأنَّه شُبِّه بالنون.
(نوه)  النون والواو والهاء كلمةٌ تدلُّ على سُموٍّ وارتفاع. وناه النَّبات([28]): ارتفع. وناهَت النّاقةُ: رفعَتْ رأسَها وصاحت. ومنه نُهْتُ بالشَّيء ونوَّهتُ: رفعت ذِكْرَه. ويقولون: ناهَتْ نَفْسُه: قوِيَتْ.
--------------ـــ
([1])  أنشده في اللسان (نوى) ومعجم البلدان (ثمد الروم).
([2]) لجعفر بن علبة الحارثي في الحماسة (1: 10).
([3]) في الأصل: "اعتبار مكان".
([4]) في ديوان الهذليين (1: 92) برواية: "نقيب". وفي اللسان (نوب) برواية: "نقيب". وكلام ابن فارس هنا مبتور، والذي في المجمل: "ويقال إن النوب القرب". وأنشد بعده البيت.
([5]) ديوان امرئ القيس 56 واللسان (نور). وأذرعات يروى بالكسر مع التنوين وعدمه وبالفتح مع منع الصرف.
([6]) ويقال في المصدر "النوار" أيضاً بالفتح، والاسم بالكسر، نوار.
([7]) صدر بيت لزغبة الباهلي، أو لمالك بن زغبة الباهلي، أو لأبي شقيق الباهلي، في اللسان (نور، حذق) وإصلاح المنطق 41، 142. وعجزه:
* وحبل الوصل منتكث حذيق *
([8])  في الأصل: "إليه".
([9])  كذا. وفي المجمل قبل إنشاد البيت التالي: "وناشت الإبل تنوش، إذا أسرعت النهض. قال".
([10])  أنشده في اللسان (نوش).
([11])  في الجزء الأول ص 413.
([12])  ونوط، أيضاً بالضم.
([13]) للعجاج في ديوانه 30 واللسان (نوط، صفر).
([14]) ويقال تنوط بفتح التاء والنون وتشديد الواو المضمومة.
([15]) قيده في اللسان بأنه السنام العالي.
([16]) ويقال نيف أيضاً بالتخفيف، وقيل التخفيف لحن أو لغة رديئة.
([17]) ويقال في جمعه أيضاً ناق ونياق وأنواق وأينق وأنوق وأنؤق وأونق. وجمع الجمع أيانق وأنياقات.
([18])  ذكرت في القاموس. وانظر الأزمنة والأمكنة للمرزوقي (2: 376).
([19])  في اللسان: "وتنوق في الأمر، أي تأنق فيه. وبعضهم لا يقول تنوق". وشاهده قول ذي الرمة:
كأن عليها سحق لفق تنوقت *** به حضرميات الأكف الحوائك
([20]) بضم النون وفتحها أيضاً، كما في القاموس.
([21]) ونوك أيضاً.
([22]) ديوان لبيد ص110 طبع 1880 واللسان (نول).
([23]) كذا على الصواب في الأصل وديوان لبيد 84. وفي المجمل: "بنول كل كريم".
([24]) ويقال نوم أيضاً كصرد.
([25]) بالضم، وبضم ففتح.
([26]) التكملة من المجمل واللسان والقاموس.
([27]) كان لمالك بن زهير فقتله حمل بن بدر فأخذه منه، ثم قتل الحارث بن زهير حمل بن بدر واستولى منه على ذي النون اللسان (نون). وفي القاموس أن "ذو النونين" سيف معقل ابن خويلد.
([28]) في الأصل: "النياه"، تحريف صوابه في المجمل واللسان.

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** ve **الواو** ve onları üçleyen şey)

(**نوي**)  **النون** ve **الواو** ve illetli harf, iki mânaya delâlet eden sahih bir asıldır: bunlardan biri bir şeye yönelik kasıttır, diğeri bir şeyin çekirdeğidir.
Birincisi **النَّوَى**’dır. Dil ehli dedi: **النَّوَى**: bir evden bir eve dönüşmektir. Asıl budur; sonra bütün bab bunun üzerine hamledildi de şöyle dediler: **نوَى** işi **يَنوِيه**, ona kasdettiği zaman. Bu te’villeri sahih kılan şeylerdendir onların sözü: **نَوَاه الله**; sanki onu koruma ve muhafaza ile kastetmiştir. Dedi:
يا عَمرُو أحسِنْ نَواكَ اللهُ بالرَّشَدِ *** واقرأْ سلاماً على الذَّلْفاءِ بالثَّمَدِ([1])*
yani seni rüşd ile kastetti. **النِّيَّة**: kastettiğin yöndür. **ونَوِيُّكَ**: niyeti senin niyetin olan arkadaşındır.
Diğer asıl **النَّوَى**’dır: hurmanın çekirdeği. Bazen onunla bazı ağırlıkları ifade ederler. Denilir ki **النَّوَاة** beş dirhemin ağırlığıdır. “Onunla altından bir **نواة** üzerine evlendi”, yani ondan beş dirhemin ağırlığı üzerine.
Hemze ile, ayağa kalkmaya delâlet eden bir kelime vardır; **ناءَ ينوءُ نوءاً**: ayağa kalktı. Dedi:
فقلنا لهم تِلْكُمْ إذاً بَعْدَ كرَّةٍ *** نغادر صَرْعَى نوؤُها متخاذِلُ([2])
yani ayağa kalkmaları zayıftır. **النَّوْء** yağmurun **أنواء**’ındandır; sanki yağmurla ayağa kalkar. Ağırlıkla ayağa kalkan her kimse, muhakkak **ناءَ** etmiştir. **وناءَ البعيرُ بِحِمْلِهِ**. Kadın, kalçası onu ağırlaştırır; o da onunla ayağa kalkar. Birincisi onunla ağırlaşır, ikincisi ayağa kalkar.
Babdan **المناوأة** kavimler arasında olur; denilir: **ناوَأَه**; ona düşmanlık ettiği zaman. Bu, zikrettiğimizin kıyasıdır; çünkü o, karşılıklı ayağa kalkıştır: bu ona doğru ayağa kalkar, o da ona doğru ayağa kalkar; yani ayağa kalkar.

(**نوب**)  **النون** ve **الواو** ve **الباء** tek bir kelimedir; bir mekâna alışmaya([3]) ve ona dönmeye delâlet eder. **ناب يَنُوبُ** ve **انتاب ينتاب**. Denilir ki **النُّوب**: arılardır; dediler: otlaması ve yerine dönüp gelmesi sebebiyle onunla adlandırıldı. Ve denildi ki o, **نائب**’in cem’idir. Ebû Züeyb’in sözü:
أرِقْتُ لذِكرِهِ من غير نَوْبٍ *** كما يَهْتاجُ مَوْشِيٌّ قَشِيبُ([4])

(**نوت**)  **النون** ve **الواو** ve **التاء** bende bir asıl değildir. Şu var ki onlar derler: **ناتَ ينُوت ويَنِيتُ**, zayıflıktan sallandığı zaman. Eğer bu sahih olursa, belki **النُوتيَّ** ki o gemicidir, ondandır.

(**نوح**)  **النون** ve **الواو** ve **الحاء** bir asıldır; bir şeyin bir şeye karşı gelmesine delâlet eder. Ondandır: **تناوَحَ الجَبَلان**, karşı karşıya geldikleri zaman. **وتناوحت الرِّيحانِ**: esiş yerinde karşı karşıya geldiler. Bu rüzgâr, o rüzgâra **نَيِّحةٌ**’dir; yani onun karşısında olandır. Ondandır **النَّوح** ve **المنَاحة**; ağlama esnasında kadınların karşı karşıya gelmesi sebebiyle.

(**نوخ**)  **النون** ve **الواو** ve **الخاء** tek bir kelimedir; o da “deveyi çöktürdüm” demendir: **أنَخْتُ الجَمَل**. Buna gelince, ondan mutâvaat fiili hakkında dediler: “Onu çöktürdüm de çöktü”: **أنَخْتُه فبَرَك**. Başkaları dedi: **استناخ**. Hadiste geldi: “Ve eğer bir kaya üzerine çöktürülürse **استناخ**.” Asma‘î dedi: “Onu çöktürdüm de **تَنَوَّخ** etti.”

(**نور**)  **النون** ve **الواو** ve **الراء** sahih bir asıldır; aydınlanmaya, çalkantıya ve az sebat etmeye delâlet eder. Ondandır **النور** ve **النار**; aydınlatma tarzından dolayı ve bunun çalkantılı, hızlı hareketli olmasından dolayı böyle adlandırıldılar. **وتنوَّرْتُ النّار**: onu iyice gördüm. İmru’ul-Kays dedi:
تنوَّرتُها من أذرعات وأهلُها *** بيثربَ أدنى دارِها نظرٌ عالِي([5])
Ondandır **النَّور**: ağacın çiçeği ve onun **نُوّارُهُ**. **وأنارت الشَّجرةُ**: **النَّوْر** çıkardı. **المَنَارة**: **الاستنارة**’den **مَفعلة**’dir; aslı **مَنْوَرة**’dir. Ondandır **مَنَار الأرض**: onun sınırları ve alametleri; açıklığı ve görünürlüğü sebebiyle adlandırıldı.
Söylediğimiz “az sebat” hakkında: kadın **نَوَارٌ**’dır; yani iffetli, **تنُورُ**; yani çirkinden ürker; cem’i **نُورٌ**’dur. **ونارت**: **نَوْراً** ürktü([6i]). Dedi:
* أنَوْراً سَرْعَ ماذا يا فَروقُ([7]) *
**ونُرْت فلاناً**: onu ürküttüm. **النَِّوار**: ürkme.
Bu asıldan şâz olanlardandır **النّؤُور**: fitilin dumanı; onu sürme ve dövme olarak edinir. **ونَوَّرْت اللِّثة**([8]): onu iğneyle deldim, sonra deliklere ismid koydum.

(**نوس**)  **النون** ve **الواو** ve **السين** bir asıldır; çalkantıya ve sallantıya delâlet eder. **وناسَ الشَّيءُ**: sallandı; **ينُوس**. Ebû Nuvâs, iki zülüfü vardı, ikisi sallanırdı; bu yüzden **أبو نُوَاسٍ** diye adlandırıldı. Derler: **نُسْت الإبلَ**: onları sürdüm.

(**نوش**)  **النون** ve **الواو** ve **الشين** sahih bir asıldır; bir şeyi ele almaya delâlet eder. **ونُشْتُه نَوْشَاً**. **وتناوَشْتُ**: aldım. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَأَنَّى لَهُمُ التَّنَاوُشُ مِنْ مَكَانٍ بعِيد﴾ [سبأ 52]. Bazen onu elifsiz geçişli kıldılar da dediler: **نُشْتُه خيراً**, ona hayır ulaştırdığın zaman. Söyleyenin sözü([9]):
* باتت تَنُوشُ العَنَق انتياشا([10]) *

(**نوص**)  **النون** ve **الواو** ve **الصاد** sahih bir asıldır; gidip gelmeye, geliş ve gidişe delâlet eder*. **وناص عن قرنه يَنُوص نَوْصاً**. **المَنَاص** masdardır; sığınak da. Yüce olan dedi: ﴿وَلاَتَ حِينَ مَنَاصٍ﴾ [ص 3]. Derler: **النَّوْص**: yaban eşeğidir; sürekli **نائصاً**dır: başını kaldıran, azgın gibi gidip gelen. **وناوَصَ الجَرَّة**: onu yokladı/alıştırdı. Tefsiri **باب الجيم**’de geçti([11]).

(**نوض**)  **النون** ve **الواو** ve **الضاد**’da birbirinden ayrı kelimeler vardır.
Birincisi **النّوض**: sağrı ile sırt arasındaki bağlantı. İkincisi onların sözü: **ناض في البِلاد**: gitti. Üçüncüsü **الأنواض**: vadilerdir; tekili **نَوْض**.

(**نوط**)  **النون** ve **الواو** ve **الطاء** sahih bir asıldır; bir şeyi bir şeye asmaya delâlet eder. **ونُطْتُه به**: onu ona astım. **النَّوْط**: kendisiyle asılan şeydir de; cem’i **أنواط**. Meselde: “**عاطٍ بغير أنواط**” yani o, bir şeyi alır; fakat kendisiyle asılacağı şey yoktur. **النِّيَاط**: kalbin onunla asıldığı damardır; cem’i **أنْوطة**([12]); o, **النائط** da olur. Dedi:
* قَطْعَ الطَّبيب نائطَ المصفورِ([13]) *
**ونِياطُ المَفازةِ**: onun uzaklığıdır; bununla adlandırıldı, çünkü sanki uzaklığından dolayı daima başkasına asılıdır. Tavşan **مقطِّعة النِّياط**’tır; çünkü uzağı keser. **التُّنَوِّط**([14]): bir kuştur; bu onun kıyasıdır, çünkü ağaçtan iplikler gibi sarkar; onları yuva yapar. **ونِيطَ فُلانٌ**: ona **نوْطة** isabet etti; o, göğüste bir şişliktir. Bizce o, **نِياط القَلْب**’dendir; sanki ağrı onun **نِياط**’ına isabet etti. Derler: **نَوْطةٌ من طَلْح**; nasıl ki **عِيصٌ من سِدْر** denir. Bazısının bazısına asılı olmasından dolayı adlandırıldı. **وبئر نَيِّطٌ**: boy ölçüsü kadar olduğu zaman.

(**نوع**)  **النون** ve **الواو** ve **العين** iki kelimedir; birincisi, şeyden ona benzer bir taifeye delâlet eder; ikincisi, bir hareket türüdür.
Birincisi: şeyden **النَّوع**: ondan bir türdür. Bu, onun **نَوْع**’undan değildir.
İkincisi: onların sözü: **ناعَ الغُصن يَنوعُ**, sallandığı zaman; o, **نائع**’dir. Bazıları dedi: bundan dolayı “**جائع نائع**” denir; yani şiddetli açlıktan çalkantılı, sallanan. İnsana beddua ederler de derler: “**جُوعاً له ونُوعاً له**”.

(**نوف**)  **النون** ve **الواو** ve **الفاء** sahih bir asıldır; yücelik ve yükselmeye delâlet eder. **ونافَ يَنُوف**: uzadı ve yükseldi. **النَّوْف**: hörgüçtür([15]); cem’i **أنواف**. “**مائةٌ ونَيِّف**” sözleri bundan olabilir; onu **نيف**’te lafzı sebebiyle zikrettik.

(**نوق**)  **النون** ve **الواو** ve **القاف** yücelik ve yükselmeye delâlet eden bir asıldır. Dağdaki en yüksek yer **نِيقٌ**’tir; aslı **الواو**’dur; ondan önceki kesre sebebiyle yâ’ya çevrildi. **النَّاقةُ** da bu kıyastan olabilir; yaratılışının yüksekliğinden dolayı. **وناقَةٌ ونُوق**([17]). “**استَنْوَق الجملُ**” ona benzetmedir; izzetten sonra zillete düşen kimse için mesel vurulur. **والنّاقة**: deve şeklinde olan yıldızlardır([18]). Onların sözü: **تنوَّقَ في الأمر**, onda mübalağa ettiği zaman; bizce o ondandır; onlar şeyi beğendikleri şeye benzetirler; sanki **تنوَّق** deve adından kıyaslanmıştır; o, onların yanında mallarının en güzellerindendir. “**تَنَوَّق** hatadır” diyen yanılmıştır([19]); onun kıyası zikrettiğimizdir. **النِّيقة** ancak **تَنَوّق**’tan olur. Mesel olarak derler: “**خَرْقاءُ ذات نِيقَة**”; bir şeyde cahil olup da onda bilgi iddia edene vurulur.

(**نوك**)  **النون** ve **الواو** ve **الكاف** tek bir kelimedir: **النَّوَاكة** ve **النُّوك**([20]); o, ahmaklıktır. Adam **أنْوَك** ve **مُسْتنوِكٌ**; onlar **نَوْكَى**’dır([21]).

(**نول**) **النون** ve **الواو** ve **اللام** sahih bir asıldır; vermeye delâlet eder. **ونَوَّلته**: ona verdim. **والنَّوال**: bağıştır. **ونُلْتُه نَولاً** “ona verdim” gibi. Senin sözün: “**ما نَوْلُكَ أن تفعل كذا**”; bu da ondandır; yani bu bağışından bize verdiğin şeyin böyle olması uygun değildir. Lebîd’in sözü:
وقفتُ بهنَّ حتَّى قال صحبي *** جَزِعتَ وليس ذلك بالنَّوالِ([22])
Dediler: **النّوال**: doğruluktur; onun özeti: bu, bize verdiğin takdirde isabet etmiş olacağın bağış değildir. Yine onun sözü:
فدَعِي الملامةَ ويْبَ غيرِكِ إنَّه *** ليس النّوال بلوم كلِّ كريم([23])
Hepsinde kıyas birdir.
Babdan şâz olanlardandır **المِنْوال**: dokumacının elbiseyi üzerine sardığı tahta*.

(**نوم**)  **النون** ve **الواو** ve **الميم** sahih bir asıldır; donukluğa ve hareketin sükûnuna delâlet eder. Ondandır **النَّوم**. **نامَ ينام نَوْماً ومَناما**. O, **نَؤُومٌ** ve **نُوَمَة**([24])’dir: çok uyuyan. Adam **نومةٌ**([25]): sönük; kendisine aldırış edilmeyen. Ondandır: **استَنامَ لي فلانٌ**, ona güvendiği ve sakinleştiği zaman. **والمَنَامة**: kadifedir; çünkü onda uyur.
Ondan ödünç alırlar: **نامت السُّوق**: durgunlaştı. **ونامَ الثَّوبُ**: eskidi.

(**نون**)  **النون** ve **الواو** ve **النون** tek bir kelimedir. **والنُّون**: balıktır. **وذو النُّون**([26]): Araplardan bazısına ait bir kılıçtır([27]); sanki **النون**’a benzetilmiştir.

(**نوه**)  **النون** ve **الواو** ve **الهاء** yücelik ve yükselmeye delâlet eden bir kelimedir. **وناه النَّبات**([28]): yükseldi. **وناهَت النّاقةُ**: başını kaldırdı ve bağırdı. Ondandır: **نُهْتُ بالشَّيء ونوَّهتُ**: onun zikrini yükselttim. Derler: **ناهَتْ نَفْسُه**: güçlendi.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B4/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- النوش: التناول. قال الشاعر:
*تنوش البرير حيث طاب اهتصارها*
(هذا عجز بيت لأبي ذؤيب الهذلي، وصدره:
*فما أم خشف بالعلاية شادن*
وهو في شرح ديوان الهذليين 1/71؛ واللسان (نوش) )
البرير: ثمر الطلح، والاهتصار: الإمالة، يقال: هصرت الغصن: إذا أملته، وتناوش القوم كذا: تناولوه. قال تعالى: ﴿وأنى لهم التناوش﴾ [سبأ/52] أي: كيف يتناولون الإيمان من مكان بعيد، ولم يكونوا يتناولونه عن قريب في حين الاختيار والانتفاع بالإيمان. إشارة إلى قوله: ﴿يوم يأتي بعض آيات ربك لا ينفع نفسا إيمانها﴾ الآية [الأنعام/158]. ومن همز (وبها قرأ أبو عمرو وشعبة وحمزة والكسائي وخلف. الإتحاف ص 360) ؛ فإما أنه أبدل من الواو همزة. نحو: أقتت في وقتت، وأدور، في أدور؛ وإما أن يكون من النأش، وهو الطلب.

##### Türkçe

- **النوش**: alma. Şair dedi ki:
*تنوش البرير حيث طاب اهتصارها*
(Bu, Ebû Züeyb el-Hüzelî’nin bir beytinin ikinci mısraıdır; birinci mısraı:
*فما أم خشف بالعلاية شادن*
ve o, Şerhu Dîvâni’l-Hüzeliyyîn 1/71’dedir; ve el-Lisân (**نوش**) )

**البرير**: talhın meyvesi; **الاهتصار**: eğme; denir ki: **هصرت الغصن**: onu eğdiğim zaman; ve **تناوش القوم كذا**: onu aldılar. Yüce Allah dedi ki: ﴿وأنى لهم التناوش﴾ [Sebe’/52], yani: uzak bir yerden imanı nasıl alırlar; hâlbuki seçme ve imandan yararlanma vaktinde onu yakından almıyorlardı. ﴿يوم يأتي بعض آيات ربك لا ينفع نفسا إيمانها﴾ âyetine işarettir [En‘âm/158]. Ve kim hemzeledi (ve onunla Ebû Amr, Şu‘be, Hamza, el-Kisâî ve Halef okudu. el-İthâf s. 360); artık ya o, vavdan hemzeyi bedel kılmıştır. Şu misal gibi: **أقتت** içinde **وقتت**; ve **أدور** içinde **أدور**; yahut da **النأش**’tendir; o da taleptir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B4/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن و ش
تناوشوه‏:‏ تناولوه‏.‏
وناشه ينوشه نوشاً ونوشةً خفيفةً وناشوهم وناوشوهم‏.‏
قال طفيل‏:‏ فنشناهم بأرماحٍ طوال مثقّفةٍ بها نفري النحوارا والظّبي ينوش الأراك وينتاشه‏.‏
وانتاشه من الهلكة‏.‏
وتنوّش يده بالمنديل‏:‏ مشّها من الغمر‏.‏

##### Türkçe

ن و ش
**تناوشوه**: onu aldılar.
Ve **ناشه ينوشه نوشاً ونوشةً خفيفةً** ve **ناشوهم** ve **ناوشوهم**.
Tufeyl dedi: “Böylece onları, uzun, düzeltilmiş mızraklarla dürttük; onlarla **النحوارا** ve ceylanı ürkütürüz; ve ceylan **ينوش الأراك** ve onu **ينتاشه**.”
Ve onu helâkten **انتاشه**.
**وتنوّش يده بالمنديل**: onu, kirden sildi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ناشَه بيدِه يَنُوشُه نَوْشاً: تناوَله؛ قال دريد ابن الصمّة: فجئت إِليه، والرِّماحُ تَنُوشُه،
كوَقْعِ الصَّياصي في النَّسِيج المُمَدَّدِ
والانْتِياشُ مثله؛ قال الراجز:
باتتْ تَنُوشُ العَنَقَ انْتِياشا
وتَناوَشَه كناشه. وفي التنزيل: وأَنَّى لهم التناوُشُ من مكان بعيد؛ أَي فكيف لهم أَن يتناوَلوا ما بعُد عنهم من الإِيمان وامتنع بعْد أَن كان مبذولاً لهم مقبولاً منهم. وقال ثعلب: التناوُش،. بلا همز، الأَخْذُ من قُرْب، والتناؤشُ، بالهمز، من بُعْد، وقد تقدم ذكره أَولَ الفصل. وقال أَبو حنيفة: التناوُش بالواو من قُرْب. قال اللَّه تعالى: وأَنى لهم التناوُشُ من مكان بَعِيد؛ قال أَبو عبيد: التَّناوُشُ بغير همز التَّناوُلُ والنَّوْشُ مثله، نُشْتُ أَنوشُ نَوْشاً. قال الفراء: وأَهل الخجاز تركوا همْزَ التَّناوُشِ وجعَلوه من نُشْتُ الشيء إِذا تَناوَلْته. وقد تَناوشَ القومُ في القِتال إِذا تناوَلَ بعضُهم بعضاً بالرّماح ولم يَتدانَوْا كلَّ التَّداني. وفي حديث قيس ابن عاصم: كُنْتُ أُناوِشُهم وأُهاوِشُهم في الجاهلية أَي أُقاتِلُهم؛ وقرأَ الأَعمش وحمزة والكسائي التناؤش بالهمز، يجعلونه من نَأَشْت وهو البُطْء؛ وأَنشد:
وجِئْتَ نَئِيشاً بعْدَما فاتَك الخَبَرْ
أَي بَطيئاً متأَخراً، مَنْ همز فمعناه كيف لهم بالحركة فيما لا جَدْوى له، وقد ذكر ذلك في ترجمة نأَش. قال الزجاج: التَّناوُشُ، بغير همز، التناوُلُ؛ المعنى وكيف لهم أَن يَتَناوَلوا ما كان مَبْذُولاً لهم وكان قريباً منهم فكيف يَتَناوَلونه حين بَعُدَ عنهم، يعني الإِيمان باللَّه كانَ قَريباً في الحياة فضَيّعُوه، قال: ومن هَمَز فهو الحركة في إِبْطاء، والمعنى مِنْ أَين لهم أَن يتحركوا فيما لا حِيلَة لهم فيه؛ الجوهري: يقول أَنَّى لهم تَناولُ الإِيمانِ في الآخرة وقد كَفَرُوا به في الدنيا؟ قال: ولك أَن تَهْمِزَ الواو كما يقال أُقِّتَتْ ووُقِّتَتْ، وقرئ بهما جميعاً. ونُشْتُ من الطعام شيئاً: أَصَبْتُ.
وفي الحديث: يقول اللَّهُ يا محمد نَوِّش العلماءَ اليومَ في ضِيافَتي؛ التَّنْوِيشُ للدَّعْوةِ: الوَعْدُ وتَقْدِيمَتُه، قال ابن الأَثير: قاله أَبو موسى. وناشَت الظَّبْية الأَراكَ: تناوَلَتْه؛ قال أَبو ذؤيب: فما أُمُّ خَشْفٍ بالعَلايَةِ شادِنٍ
تَنُوشُ البَرِيرَ، حيث طابَ اهتِصارُها
والناقةُ تَنُوشُ الحوضَ بفِيها كذلك؛ قال غَيْلانُ ابن حُرَيث: فهي تَنُوشُ الحوض نَوْشاً مِنْ عَلا،
نَوْشاً به تَقْطَعُ أَجْوازَ الفَلا
الضميرُ في قوله فهي للإِبل. وتَنُوشُ الحوض: تَتََناوَل مِلأَه. وقولُه مِنْ علا أَي من فَوق، يريد أَنها عاليةُ الأَجسام طِوالُ الأَعْناقِ، وذلك النَّوْشُ الذي تَنالُه هو الذي يُعِينُها على قَطْع الفَلَوات، والأَجْوازُ جمعُ جَوْزٍ وهو الوسط، أَي تَتَناوَلُ ماءَ الحوضِ من فوق وتشرب شُرباً كثيراً وتقطع بذلك الشربِ فَلَواتٍ فلا تحتاج إِلى ماء آخر. وانْتاشَتْه فيهما: كناشَتْه، قال: ومنه المُناوَشةُ في القتال. ويقال للرجل إِذا تناوَلَ رجُلاً ليأْخذ برأْسه ولِحْيَتِه: ناشَه يَنُوشُه نَوْشاً. ورجل نَوُوشٌ أَي ذو بَطشٍ. ونُشْتُ الرجلَ نَوْشاً: أَنَلْته خيراً أَو شرّاً. وفي الصحاح: نُشْتُه خيراً أَي أَنَلْته. وفي حديث عليّ، عليه السلام، وسُئِل عن الوصيَّة فقال: الوَصيَّةُ نَوْشٌ بالمعروف أَي يَتَناوَلُ المُوصي المُوصى له بشيء من غير أَن يُجْحِفَ بمالِه. وقد ناشَه يَنُوشُه نَوْشاً إِذا تَناوَلَه وأَخَذَه؛ ومنه حديث قُتَيلةَ أُخت النَّضْر بن الحرث:
ظَلَّتْ سُيوفُ بَني أَبيه تَنُوشُه،
لِلَّهِ أَرْحامٌ هناك تُشَقَّقُ
أَي تَتَناوَلُه وتَأْخُذُه. وفي حديث عبد الملِك: لما أَراد الخروجَ إِلى مُصْعب بن الزُّبير ناشَتْ به امرأَته وبَكَتْ فبَكَتْ جَوارِيها، أَي تَعَلَّقَتْ به. وفي حديث عائشة تصِفُ أَباها، رضي اللَّه عنهما: فانتاشَ الدِّينَ بِنَعْشِه أَي اسْتَدْرَكه واسْتَنْقَذَه وتنَاوَلَه وأَخذه من مَهْواتِه، وقد يُهْمز من النَّئِيش وهو حركةٌ في إِبْطاء. يقال. نأَشْتُ الأَمر أَنْأَشُه وانْتأَشَ، قال: والأَوّل أَوْجَهُ. ونُشْتُ الشيء نَوْشاً: طَلَبْتُه. وانْتَشْتُ الشيءَ: استخْرَجْته؛ قال: وانْتاشَ عائنَه من أَهل ذِي قارِ
ويقال: انْتاشَني فلانٌ من الهَلَكةِ أَي أَنْقَذَني، بغير همز، بمعنى تَناوَلَني. وناوَشَ الشيءَ: خالَطَه؛ عن ابن الأَعرابي؛ وبه فُسِّر قول أَبي العارم وذكَر غَيْثاً قال: فما زِلْنا كذلك حتى ناوَشْنا الدَّوَّ أَي خالَطْناه. وناقة مَنُوشةُ اللحمِ إِذا كانت رقيقةً اللحم.

##### Türkçe

**ناشَه** eliyle **يَنُوشُه** **نَوْشاً**: onu aldı; Düreyd b. es-Sımme dedi ki:
فجئت إِليه، والرِّماحُ تَنُوشُه،
كوَقْعِ الصَّياصي في النَّسِيج المُمَدَّدِ

**والانْتِياشُ** da onun gibidir; râciz dedi ki:
باتتْ تَنُوشُ العَنَقَ انْتِياشا
Ve **تَناوَشَه** da **كناشه** gibidir. Tenzîlde: **وأَنَّى لهم التناوُشُ من مكان بعيد**;
yani: onlara, kendilerinden uzak olan ve kendilerine sunulmuş iken kendilerinden kabul edilmiş olduktan sonra (artık) engellenmiş bulunan imandan, nasıl olup da uzak olanı almaları (mümkün) olur? Sa‘leb dedi: **التناوُش**—hemzesiz—yakından alma(dır); **والتناؤش**—hemzeli—uzaktan(dır); ve onun zikri faslın başında geçmişti. Ebû Hanîfe dedi: **التناوُش** vâv ile yakından(dır). Allah Teâlâ dedi: **وأَنى لهم التناوُشُ من مكان بَعِيد**; Ebû Ubeyd dedi: **التَّناوُش** hemzesiz **التَّناوُل**dür; **والنَّوْشُ** da onun gibidir: **نُشْتُ أَنوشُ نَوْشاً**. Ferrâ dedi: Hicaz ehli **التَّناوُش**’un hemzesini terk ettiler ve onu, bir şeyi aldığında **نُشْتُ**’tan kıldılar. Ve kavim, savaşta **تَناوشَ** ettiğinde, birbirlerini mızraklarla alıp (vurup) fakat bütün yakınlaşma kadar yakınlaşmadıklarında (böyledir). Kays b. Âsım hadîsinde: “Câhiliyede onları **أُناوِشُهم** ve **أُهاوِشُهم** ederdim” yani onlarla savaşırdım; A‘meş, Hamza ve Kisâî **التناؤش**’u hemze ile okudular; onu **نَأَشْت**’tan kılarlar ki o yavaşlıktır; ve şu beyit okundu:
وجِئْتَ نَئِيشاً بعْدَما فاتَك الخَبَرْ
yani: yavaş, gecikmiş olarak. Kim hemze yaparsa, mânâsı: kendisinde fayda olmayan şeyde hareket onlara nasıl (mümkün) olur? Bu, **نأَش** tercümesinde zikredilmiştir. Zeccâc dedi: **التَّناوُش**—hemzesiz—**التناوُل**dür; mânâ: kendilerine sunulmuş ve kendilerine yakın olmuş olanı nasıl alırlar; o kendilerinden uzaklaştığında onu nasıl alırlar; yani Allah’a iman hayatta yakın idi, onu zayi ettiler. Dedi ki: Kim hemze yaparsa, o, yavaşlıkta bir harekettir; mânâ: kendilerinin onda hiçbir çareleri olmayan şeyde nereden hareket edecekler? Cevherî: “Âhirette imanı almaları onlara nereden (mümkün) olur, hâlbuki dünyada onu inkâr ettiler?” der. Dedi ki: **أُقِّتَتْ** ve **وُقِّتَتْ** denildiği gibi vâvı hemzeleyebilirsin; ikisiyle de okunmuştur. Ve **نُشْتُ** yiyecekten bir şey: isabet ettim.

Hadîste: Allah der ki: “Ey Muhammed, bugün âlimleri benim ziyafetimde **نَوِّش** et”; **التَّنْوِيشُ** davet içindir: vaad ve onu öne alma(dır). İbnü’l-Esîr dedi: Bunu Ebû Mûsâ söylemiştir. Ve ceylan **ناشَت** **الأَراكَ**: onu aldı; Ebû Züeyb dedi ki:
فما أُمُّ خَشْفٍ بالعَلايَةِ شادِنٍ
تَنُوشُ البَرِيرَ، حيث طابَ اهتِصارُها

Ve deve de ağzıyla havuzu **تَنُوشُ** eder, aynı şekilde; Gaylân b. Hurays dedi ki:
فهي تَنُوشُ الحوض نَوْشاً مِنْ عَلا،
نَوْشاً به تَقْطَعُ أَجْوازَ الفَلا

Onun sözündeki “**فهي**” zamiri develer içindir. **وتَنُوشُ الحوض**: dolusunu alır. “**مِنْ عَلا**” sözü: yani üstten; uzun boylu, uzun boyunlu olduğunu murad eder; ve onun aldığı o **النَّوْش**, ona çölleri katetmede yardım eden şeydir. **والأَجْواز** **جَوْز**’un çoğuludur; o da orta(dır); yani havuzun suyunu üstten alır ve çok içişle içer; o içişle çölleri kat eder; başka suya ihtiyaç duymaz.

**وانْتاشَتْه** ikisinde: **كناشَتْه**; dedi ki: bundan, savaşta **المُناوَشةُ** vardır. Ve bir adam, bir adamı başından ve sakalından tutmak için aldığında ona denir: **ناشَه يَنُوشُه نَوْشاً**. Ve **رجل نَوُوشٌ**: yani saldırı sahibi. **ونُشْتُ الرجلَ نَوْشاً**: ona hayır yahut şer eriştirdim. **وفي الصحاح**: **نُشْتُه خيراً** yani ona eriştirdim. Ali’nin—aleyhi’s-selâm—hadîsinde, vasiyet hakkında soruldu da dedi ki: **الوَصيَّةُ نَوْشٌ بالمعروف** yani vasiyet eden, malına haksızlık etmeksizin vasiyet edilene bir şeyle uzanır (verir). Ve **قد ناشَه يَنُوشُه نَوْشاً**: onu aldığında ve tuttuğunda; bundan, Nadr b. el-Hâris’in kız kardeşi Kuteyle hadîsi:
ظَلَّتْ سُيوفُ بَني أَبيه تَنُوشُه،
لِلَّهِ أَرْحامٌ هناك تُشَقَّقُ
yani: onu alır ve tutar. Abdülmelik hadîsinde: Mus‘ab b. ez-Zübeyr’e çıkmak istediğinde, karısı ona **ناشَتْ** etti ve ağladı; câriyeleri de ağladı; yani ona tutundu. Âişe hadîsinde, babasını—Allah ikisinden de razı olsun—vasfeder:
“**فانتاشَ الدِّينَ بِنَعْشِه**” yani onu yakaladı ve kurtardı; onu aldı ve onu düşüş yerinden tuttu; ve **النَّئِيش**’ten—ki o yavaşlıkta bir harekettir—hemzelenebilir. Denir: **نأَشْتُ الأَمر أَنْأَشُه** ve **انْتأَشَ**; dedi ki: birincisi daha uygundur. **ونُشْتُ الشيء نَوْشاً**: onu aradım. **وانْتَشْتُ الشيءَ**: onu çıkardım; dedi ki:
وانْتاشَ عائنَه من أَهل ذِي قارِ

Ve denir: “Falan beni helâkten **انْتاشَ** etti” yani beni kurtardı; hemzesiz, “beni aldı” mânâsıyla. **وناوَشَ الشيءَ**: onu karıştırdı; İbnü’l-A‘râbî’den; bununla, Ebû’l-Ârim’in sözünün tefsiri yapıldı; ve Gays’ı zikretti, dedi ki: “Böylece durmadan devam ettik, nihayet **ناوَشْنا الدَّوَّ**” yani onu karıştırdık. Ve “eti **مَنُوشةُ اللحمِ** bir deve” eti ince olduğunda (denir).

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B4/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن و ش * * التَّنَاوُشُ * التناول و * الانْتِيَاشُ * مثله وقوله تعالى ﴿وأَنَّى لهم التناوُشُ من مكان بعيد﴾ يقول أَنَّى لهم تناوُل الإيمان في الآخرة وقد كفروا به في الدنيا ولك أن تهمز الواو كما يُقال أُقِتَت ووُقِتت وقُرئ بهما

##### Türkçe

* **ن و ش** * * **التَّنَاوُشُ** * alma ve * **الانْتِيَاشُ** * onun gibidir. Yüce Allah’ın sözü: ﴿**وأَنَّى لهم التناوُشُ من مكان بعيد**﴾; “Âhirette imanı almaları onlara nereden (mümkün) olur ki; hâlbuki dünyada onu inkâr etmişlerdi” demektir. Ve **الواو**’yu hemzeleyebilirsin; **أُقِتَت** ve **وُقِتت** denildiği gibi; ve ikisiyle de okunmuştur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B4/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النوش: التناول، باليد، ناشه ينوشه نوشا، قال دريد بن الصمة:
  فجئت إليه والرمـاح تـنـوشـه                      كوقع الصياصي في النسيج الممدد أي تناوشه وتأخذه. وقد ناشت الظبية الأراك: تناولته، قال أبو ذؤيب:
  فما أم خشف بـالـعـلاية شـادن                      تنوش البرير حيث طاب اهتصارها والناقة تنوش بفيها الحوض كذلك، قال غيلان بن حريث الربعي:
  فهي تنوش الحوض نوشا من علا                      نوشا به تقطع أجـواز الـفـلا

  أي تتناول ماء الحوض من فوق، وتشرب شربا كثيرا، وتقطع بذلك الشرب فلوات فلا تحتاج إلى ماء آخر. وهكذا أنشده الجوهري وفسره. ونقل عن ابن السكيت: يقال للرجل إذا تناول رجلا ليأخذ بلحيته ورأسه: ناشه ينوشه نوشا. قلت: ومن هنا أخذ النوش بمعنى الشرب في الفارسية، وأصله في التناول مطلقا. والنوش: الطلب، يقال: نشته نوشا، عن ابن دريد. والنوش: المشي، نقله الصاغاني عن ابن عباد. والنوش: الإسراع في النهوض، يقال: ناشت الإبل تنوش، إذا أسرعت النهوض، قال: باتت تنوش العنق انتياشا. والنووش كصبور: القوي ذو البطش، والهمز لغة فيه، وقد تقدم. وفي التنزيل: وأني لهم التناوش من مكان بعيد. التناوش: التناول، أي كيف لهم أن يتناولوا ما بعد عنهم من الإيمان، وامتنع بعد أن كان مبذولا لهم مقبولا منهم، قال الفراء: وأهل الحجاز تركوا همز التناوش، وجعلوه من نشت الشئ، إذا تناولته، وقرأ حمزة والكسائي التناؤش بالهمز، وقد تقدم، كالانتياش، والنوش، ومنه حديث عائشة تصف أباها، رضي الله تعالى عنهما فانتاش الدين بنعشه إياه أي استدركه وتناوله وأخذه من مهواته، وقد يهمز، كما تقدم. والتناوش: الرجوع، قاله ابن عباد في تفسير الآية. وانتاشه من المهلكة انتياشا: أخرجه منها، وقيل: استخرجه. والمناوشة: المناولة في القتال، وذلك إذا تدانى الفريقان. نقله الجوهري. والمناوشة: مثل المهاوشة، أي المقاتلة، وأما التناوش فهو تناول بعضهم بعضا بالرماح، ولم يتدانوا كل التداني. وتنوش يده بالمنديل، إذا مشها من الغمر، نقله الصاغاني والزمخشري وابن عباد. ومما يستدرك عليه: نشت من الطعام شيئا: أصبت. ونشت الرجل نوشا: أنلته خيرا أو شرا، عن الليث، قال في الصحاح: نشته خيرا: أنلته. والمنتاش: المستخرج في قول ابن هرمة الشاعر. والتنويش للضيافة: الدعوة للوعد وتقدمته، وبه فسر أبو موسى، رضي الله عنه الحديث يقول الله تعالى: يا محمد نوش العلماء اليوم في ضيافتي، نقله ابن الأثير. والوصية نوش بالمعروف، أي يتناول الموصي الموصى له بشيء من غير أن يجحف بماله. وناش به ينوش: تعلق به. وانتاشه من الهلكة: أنقذه. وناوش الشيء: خالطه، عن ابن الأعرابي. وناقة منوشة اللحم، إذا كانت رقيقته، هنا ذكره الجوهري، وقد تقدم للمصنف، رحمه الله تعالى في الهمز. ومحمد بن أحمد الحصيري النوشي، بالفتح، من أهل مرو، عن أبي الخير محمد بن أبي عمران، وعنه ابن السمعاني، مات سنة 420، هكذا ضبطه ابن الفرضي. قلت: نوش، بالفتح، ويقال أيضا: نوج، بالجيم عوضا عن الشين:عدة قرى بمرو، منها نوش بايه ونوش كنار كان ونوش فراهينان، ونوش مخلدان. وشيخ ابن السمعاني نسب إلى الثانية. ونوشان هو أبو موسى عمران بن موسى بن الحصين بن نوشان الفقيه الجبوشاني النوشاني الكاتب بأستوا، عن إبراهيم بن أبي طالب وغيره، مات سنة 339.

##### Türkçe

**النوش**: el ile alma; **ناشه ينوشه نوشا**. Düreyd b. es-Sımme dedi ki:
  “Ona geldim; mızraklar onu **تـنـوشـه**                      uzatılmış dokumada zırh pullarının düşüşü gibi”
yani onu **تناوشه** eder ve onu alır. Ve **ناشت الظبية الأراك**: onu aldı; Ebû Züeyb dedi ki:
  “Ne var ki **بـالـعـلاية**’de bir ceylan yavrusunun anası                      **تنوش البرير** eder; onun koparılması hoş olduğunda”
Ve deve de ağzıyla havuzu **تنوش** eder; yine böyledir. Ğaylân b. Harîs er-Rub‘î dedi ki:
  “O, yukarıdan havuzu **تنوش** eder; **نوشا**                      onunla çöllerin geçitlerini keser”

yani havuzun suyunu üstten alır ve çok içişle içer; bu içişle çöllerin ıssızlıklarını keser; artık başka bir suya ihtiyaç duymaz. Cevherî onu böyle rivayet etti ve onu açıkladı. İbnü’s-Sikkît’ten nakledildi: Bir adamın sakalından ve başından tutmak için bir adama uzandığında adama denir: **ناشه ينوشه نوشا**. Dedim: Buradan **النوش** Farsçada içme mânasında alınmıştır; aslı mutlak olarak alma/elde etmededir. Ve **النوش**: talep; denir: **نشته نوشا**; İbn Düreyd’den. Ve **النوش**: yürüme; onu Sâğânî İbn Abbâd’dan nakletti. Ve **النوش**: kalkışta acele etme; denir: **ناشت الإبل تنوش**; develer kalkışta acele ettiğinde. Dedi ki: “Geceyi boynu **تنوش** ederek geçirdi; **انتياشا**.” Ve **النووش** ( **صبور** vezninde): güçlü, yakalayıp vurma sahibi; hemze onun hakkında bir lehçedir; daha önce geçti. Ve tenzîlde: “Ve onlara uzak bir yerden **التناوش** nereden (mümkün) olsun?” **التناوش**: alma; yani iman kendilerinden uzaklaştıktan sonra, kendilerine sunulmuşken onlardan kabul edilmişken (artık) menedildikten sonra, onu nasıl alsınlar? Ferrâ dedi ki: Hicaz ehli **التناوش**’un hemzesini terk etti ve onu “bir şeyi **نشت** etti”den kıldı; onu aldığında. Hamza ve Kisâî **التناؤش**’u hemze ile okudu; daha önce geçti; **كالانتياش** ve **النوش** gibi. Ondan, Âişe’nin—Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun—babasını vasfeden hadisi: “Din’i, onu kaldırıp çekmesiyle **فانتاش** etti” yani onu telâfi etti, onu aldı ve onu düşüş yerinden aldı; hemzelenebilir; daha önce geçtiği gibi. Ve **التناوش**: geri dönme; onu İbn Abbâd âyetin tefsirinde söyledi. Ve onu helâkten **انتياشا** ile **انتاشه** etti: onu ondan çıkardı; “onu çıkarttı” da denildi. Ve **المناوشة**: savaşta birbirine uzanıp verme; bu, iki taraf birbirine yaklaştığında olur. Cevherî onu nakletti. Ve **المناوشة**: **المهاوشة** gibidir; yani çarpışma. Ama **التناوش** onların birbirlerini mızraklarla almalarıdır; bütünüyle yakınlaşmamışlardır. Ve “eli mendille **تنوش** eder” denir; onu yağdan/yağlılıktan silip giderdiğinde. Sâğânî, Zemahşerî ve İbn Abbâd onu nakletti. Üzerine istidrâk edilenlerdendir: “Yemekten bir şey **نشت** etti”: isabet ettirdin/elde ettin. Ve “adamı **نوشا** **نشت** etti”: ona hayır veya şer ulaştırdın; Leys’ten. **الصحاح**’ta dedi ki: “Ona hayır **نشته** etti”: ona ulaştırdı. Ve **المنتاش**: çıkaran (kurtarıp çıkaran); şair İbn Hirme’nin sözünde. Ve misafirlik için **التنويش**: va‘d için davet ve onun önceden sunulması; Ebû Mûsâ—Allah ondan razı olsun—hadisi bununla tefsir etti: Allah Teâlâ buyurur: “Ey Muhammed, bugün âlimleri misafirliğimde **نوش** et”; İbnü’l-Esîr onu nakletti. Ve vasiyet: “**نوش** ile ma‘rûf üzere” yani vasiyet eden, malına haksızlık etmeksizin vasiyet edilene bir şeyle uzanıp alır (ona bir şey verir). Ve “onunla **ناش به ينوش**”: ona tutundu. Ve “onu helâkten **انتاشه** etti”: onu kurtardı. Ve “şeyi **ناوش** etti”: ona karıştı; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve “eti **منوشة** bir deve”: ince etli olduğunda; Cevherî onu burada zikretti; musannif—Allah ona rahmet etsin—için hemzede daha önce geçti. Ve Muhammed b. Ahmed el-Hasîrî **النوشي**; fetha ile; Merv ehlindendir; Ebü’l-Hayr Muhammed b. Ebî İmrân’dan; ondan da İbnü’s-Sem‘ânî rivayet etti; 420 yılında öldü; İbnü’l-Faradî onu böyle ضبط etti. Dedim: **نوش** fetha ile; ayrıca denir: **نوج**; **الشين** yerine **الجيم** bedeliyle: Merv’de birkaç köy (adıdır); onlardan: **نوش بايه** ve **نوش كنار كان** ve **نوش فراهينان** ve **نوش مخلدان**. İbnü’s-Sem‘ânî’nin şeyhi ikinciye nisbet edildi. Ve **نوشان**: Ebû Mûsâ İmrân b. Mûsâ b. el-Husayn b. **نوشان**; Cübûşânî fakihi, **النوشاني** kâtibi; Estuvâ’da; İbrâhîm b. Ebî Tâlib ve başkalarından; 339 yılında öldü.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B4/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَاشَهُ
1 نَاشَهُ ذ , aor. يَنُوشُ, (S, A, Msb,) inf. n. نَوْشٌ, (S, A, Msb, K,) He took it, or reached it, absolutely, or with the hand, or with the extended hand; (S, A, Msb, K;) as also ↓ تناوشهُ, (A, TA,) inf. n. تَنَاوُشٌ; (S, Mgh, Msb, K;) and ↓ انتاشهُ, (A, TA,) inf. n. اِنْتِيَاشٌ: (S, K:) it is also written with ء; (A, K, TA, in art. نأش;) and so is تَنَاوُشٌ. (Msb, and K in art. نأش.) And He took him, or reached him, to seize his beard, or his head. (ISk, S.) You say, نَاشَهُ نَوْشَةً خَفِيفَةً [He reached him with a feeble, or slight reach, with his spear or the like]. (A.) And الرِّمَاحُ تَنُوشُهُ The spears reach him: occurring in a poem of Dureyd Ibn-Es-Simmeh. (TA.) And الظِّبَآءُ تَنُوشُ الأَرَاكَ [The antelopes reach and take with their mouths of the trees called اراك]; as also ↓ تَنْتَاشُهُ. (A.) And النَّاقَةُ تَنُوشُ بِفِيَها الحَوْضَ [The she-camel reaches and takes with her mouth of the water of the drinking-trough]. (TA.) A poet says, (ISk, S,) namely, Gheylلn Ibn- Horeyth Er-Raba'ee, (TA,)
فَهْىَ تَنُوشُ الحَوْضَ نَوْشًا مِنْ عَلَا
نَوْشًا بِهِ تَقْطَعُ أَجْوَازَ الْفَلَا
 And she reaches and takes of the drinking-trough, from above it, a copious draught by means of which she traverses [the middles of the] waterless deserts without needing other water. (S.) You say also, نُشْتُ مِنَ الطَّعَامِ شَيْئًا I obtained somewhat of the food. (TA.) And الوَصِيَّةُ نَوْشٌ مِنَ المَعْرُوفِ [The testament is a means of an attaining of benefit]: i. e., the testator gives [for يَتَنَاوَلُ in my original I read يُنَاوِلُ] to the legatee without diminishing his property [during his own life]. (TA.) And it is said in the Kur, [xxxiv. 51,] مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ ↓ وَأَنَّى لَهُمُ التَّنَاوُشُ meaning, [But how shall] the attaining of belief [be possible to them from a distant place, i. e.,] in the world to come, when they have disbelieved in him [namely Mohammad] in the present world? in which passage some read [التَّنَاؤُشُ,] with ء. (S.) [See art. نأش.] Accord. to Ibn-'Abbلd, in this instance, ↓ التناوش signifies Returning. (K, * TA.) And 'ءïsheh said of her father, الدِّينَ بِنَعْشِهِ اِيَّاهُ ↓ فَانْتَاشَ And he restored the religion, and laid hold upon it and took it from the abyss into which it had fallen; [by his exalting it;] in which instance, also, the verb is sometimes pronounced with ء. (TA.) ― -b2- نَاشَ بِهِ, aor. as above, He clung, or clave, to him, or it. (TA.) -A2- نُشْتُهُ خَيْرًا, (Lth, S,) inf. n. نَوْشٌ, (Lth,) I made him to attain good; (Lth, S;) and شَرًّا evil. (Lth.)

نَاوَشُوهُمْ بِالرِّمَاحِ
3 نَاوَشُوهُمْ بِالرِّمَاحِ ذ , [inf. n. مُنَاوَشَةٌ, They reached, or thrust, them with the spears, in near, but not close, conflict, being in like manner reached, or thrust, by them,] (A, Mgh,) is from تَنَاوُشٌ in the first of the senses assigned to it above: (Mgh:) مُنَاوَشَةٌ, in conflict, is the reaching one another [with spears or other weapons] (ISk, S, K) when the two parties are near [but not close]: (ISk, S, TA) and is like مُهَاوَشَةٌ, i. e., conflicting. (TA.) See also 6. ― -b2- ناوش الشَّىْءَ He mixed with [or engaged in] the thing. (IAar.)

6 تَنَاْوَشَ see 1, in three places. ― -b2- تَنَاوَشُوهُمْ بِالرِّمَاحِ They [reached or] thrust them with the spears, [in near, but not close, conflict,] being in like manner [reached or] thrust by them: (Msb:) تَنَاوُشٌ is the reaching one another with the spears [or other weapons] when the two parties are not close together. (TA.) See also 3.

8 اِنْتَوَشَ see 1, in three places. ― -b2- انتاشهُ also signifies he caused him to come, or go, forth (K, TA) from a place of destruction: or he took, led, or drew, him forth therefrom: (TA:) and he saved him, or rescued him, from destruction. (A, * TA.)

نَوُوشٌ
نَوُوشٌ ذ Strong: (K:) a man possessing might, or strength, courage, valour, or prowess: (S, TA:) as also نَؤُوشٌ, q. v. (TA.) [In two copies of the S, I find the latter only, with ء].

##### Türkçe

**نَاشَهُ**
1 **نَاشَهُ** ذ , muzâri‘ **يَنُوشُ**, (S, A, Msb,) mastar ismi **نَوْشٌ**, (S, A, Msb, K,) Onu aldı, yahut ona ulaştı; mutlak olarak, yahut elle, yahut uzatılmış elle; (S, A, Msb, K;) ve yine ↓ **تناوشهُ**, (A, TA,) mastar ismi **تَنَاوُشٌ**; (S, Mgh, Msb, K;) ve ↓ **انتاشهُ**, (A, TA,) mastar ismi **اِنْتِيَاشٌ**: (S, K:) hemze ile de yazılır; (A, K, TA, madde **نأش**’te;) ve **تَنَاوُشٌ** da böyledir. (Msb, ve K, madde **نأش**’te.) Ve onun sakalını yahut başını yakalamak için onu aldı, yahut ona ulaştı. (ISk, S.) Şöyle dersin: **نَاشَهُ نَوْشَةً خَفِيفَةً** [Ona zayıf, yahut hafif bir erişişle, mızrağıyla veya benzeriyle ulaştı]. (A.) Ve **الرِّمَاحُ تَنُوشُهُ** Mızraklar ona ulaşır: Düreyd İbn-Es-Simmeh’in bir şiirinde vâki olmuştur. (TA.) Ve **الظِّبَآءُ تَنُوشُ الأَرَاكَ** [Ceylanlar **اراك** denilen ağaçlardan ağızlarıyla ulaşıp alırlar]; ve yine ↓ **تَنْتَاشُهُ**. (A.) Ve **النَّاقَةُ تَنُوشُ بِفِيَها الحَوْضَ** [Dişi deve, ağzıyla yalak suyuna ulaşıp alır]. (TA.) Bir şair der ki, (ISk, S,) yani Geylân İbn-Hureys er-Rabâ‘î, (TA,)
فَهْىَ تَنُوشُ الحَوْضَ نَوْشًا مِنْ عَلَا
نَوْشًا بِهِ تَقْطَعُ أَجْوَازَ الْفَلَا
Ve o, yalağın üstünden, onunla susuz çöllerin ortalarını başka suya ihtiyaç duymaksızın katettiği bol bir yudumu yalağından ulaşıp alır. (S.) Yine şöyle dersin: **نُشْتُ مِنَ الطَّعَامِ شَيْئًا** Yiyecekten bir şey elde ettim. (TA.) Ve **الوَصِيَّةُ نَوْشٌ مِنَ المَعْرُوفِ** [Vasiyet, iyiliğe erişmenin bir vasıtasıdır]: yani vasiyet eden, malını [kendi hayatı sırasında] eksiltmeksizin, vasiyet edilene verir [aslî nüshamda **يَتَنَاوَلُ** yerine **يُنَاوِلُ** okurum]. (TA.) Ve Kur’ân’da [xxxiv. 51] şöyle denilmiştir: **مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ** ↓ **وَأَنَّى لَهُمُ التَّنَاوُشُ**; mânâsı: [Fakat] uzak bir yerden iman etmeye erişmek onlara nasıl mümkün olur? yani âhirette, hâlbuki dünyada ona [yani Muhammed’e] küfretmişlerdir; bu pasajda bazıları **التَّنَاؤُشُ** diye, hemze ile okur. (S.) [Bkz. madde **نأش**.] İbn-‘Abbâd’a göre, bu örnekte ↓ **التناوش** “dönüş” mânâsına gelir. (K, * TA.) Ve ‘Âişe babası hakkında şöyle dedi: **الدِّينَ بِنَعْشِهِ اِيَّاهُ** ↓ **فَانْتَاشَ** Ve dini iade etti; ve ona yapışıp onu, içine düşmüş olduğu uçurumdan tutup aldı; [onu yüceltmesiyle;] bu örnekte de fiil bazen hemze ile telaffuz olunur. (TA.) ― -b2- **نَاشَ بِهِ**, muzâri‘ yukarıdaki gibi, Ona yahut ona yapıştı, tutundu. (TA.) -A2- **نُشْتُهُ خَيْرًا**, (Lth, S,) mastar ismi **نَوْشٌ**, (Lth,) Ona hayra eriştirdim; (Lth, S;) ve **شَرًّا** şerre. (Lth.)

**نَاوَشُوهُمْ بِالرِّمَاحِ**
3 **نَاوَشُوهُمْ بِالرِّمَاحِ** ذ , [mastar ismi **مُنَاوَشَةٌ**, Mızraklarla onlara ulaştılar, yahut onları dürttüler; yakın fakat bitişik olmayan çarpışmada; kendileri de aynı şekilde onlar tarafından ulaşılıp dürtülürken,] (A, Mgh,) yukarıda ona verilen mânâların birincisindeki **تَنَاوُشٌ**’dandır: (Mgh:) **مُنَاوَشَةٌ**, çarpışmada, iki taraf yakın [fakat bitişik değil] iken birbirine [mızraklarla veya başka silahlarla] ulaşmaktır. (ISk, S, K) (ISk, S, TA) ve **مُهَاوَشَةٌ** gibidir; yani çarpışma. (TA.) 6’ya da bak. ― -b2- **ناوش الشَّىْءَ** Şeyle karıştı [yahut şeyle meşgul oldu]. (IAar.)

6 **تَنَاْوَشَ** 1’e bak, üç yerde. ― -b2- **تَنَاوَشُوهُمْ بِالرِّمَاحِ** Mızraklarla onlara [ulaştılar yahut] onları dürttüler, [yakın fakat bitişik olmayan çarpışmada,] kendileri de aynı şekilde [ulaşılıp yahut] dürtülürken: (Msb:) **تَنَاوُشٌ**, iki taraf birbirine bitişik değilken mızraklarla [veya başka silahlarla] birbirine ulaşmaktır. (TA.) 3’e de bak.

8 **اِنْتَوَشَ** 1’e bak, üç yerde. ― -b2- **انتاشهُ** ayrıca şu mânâya gelir: onu helâk yeri olan bir yerden çıkardı (K, TA): yahut onu oradan aldı, götürdü, yahut çekip çıkardı: (TA:) ve onu helâkten kurtardı, yahut onu helâkten çekip kurtardı. (A, * TA.)

**نَوُوشٌ**
**نَوُوشٌ** ذ Güçlü: (K:) kudret, yahut kuvvet, cesaret, yiğitlik, yahut kahramanlık sahibi bir adam: (S, TA:) ve yine **نَؤُوشٌ**, bkz. (TA.) [S’nin iki nüshasında, ikincisini yalnız bulurum, hemze ile].

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B4/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَاشَ
نَاشَ ( w )  U ( n. ac. نَوْش 1 ),
a.  Seized, clutched; touched; groped; obtained.

b.  Made to attain.

c.  Sought.

d.  Went.

نَاْوَشَ
نَاْوَشَ III ,
a.  Attacked; struck at.

تَنَوَّشَ
تَنَوَّشَ V
a.  [ acc. &  Bi ], Wiped with.

تَنَاْوَشَ
تَنَاْوَشَ VI ,
a.  see I (a) .

b.  [ Bi ], Fought with ( the spear ).

اِنْتَوَشَ
اِنْتَوَشَ VIII ,
a.  see I (a) .

b.  Extracted.

نَؤُوْش
نَؤُوْش ,  نَوُوْش [ 26 ] ,
a.  Strong.

نُوْشَادِر
نُوْشَادِر
a.  Sal ammoniac.

##### Türkçe

نَاشَ
**نَاشَ** ( w ) U ( n. ac. **نَوْش** 1 ),
a. Yakaladı, kavradı; dokundu; yokladı; elde etti.

b. Ulaştırdı.

c. Aradı.

d. Gitti.

نَاْوَشَ
**نَاْوَشَ** III ,
a. Saldırdı; vurdu.

تَنَوَّشَ
**تَنَوَّشَ** V
a. [ acc. & Bi ], ile sildi.

تَنَاْوَشَ
**تَنَاْوَشَ** VI ,
a. I (a)’ya bak.

b. [ Bi ], (mızrak ile) dövüştü.

اِنْتَوَشَ
**اِنْتَوَشَ** VIII ,
a. I (a)’ya bak.

b. Çıkardı.

نَؤُوْش
**نَؤُوْش** , **نَوُوْش** [ 26 ] ,
a. Güçlü.

نُوْشَادِر
**نُوْشَادِر**
a. Nişadır.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B4/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نوش
نَاشَ - يَنُوْشُ - نَاوَشَ - يُناوِشُ - تَناوَشَ - يَتَناوَشُ - تَنَاوُش
نَاشَ - يَنُوْشُ + كائن + شيئاً: ينتشله: بالكاد يصل إليه ويناله وينتشله من خطر وينقذه: يلتقطه بسرعة وخفة ويبعده عن خطر أو أذى محدق
ناوَشَ - يُنَاوِشُ: على وزن " فاعَلَ " من " نَاشَ - يَنُوْشُ ": يبادله فعل " نَاشَ - يَنُوْشُ ": يسعى كائنان أو أكثر لينتشل كل منهم الآخر من ورطة أو خطر
تَنَاوَشَ - يَتَنَاوَشُ: على وزن " تفاعل َ " من " نَاشَ - يَنُوْشُ ": يسعى كائنان أو أكثر لينتشل كل منهم الآخر من ورطة أو خطر بدافع وحرص ذاتي
تَنَاوُش: على وزن " تفاعُل ": اسم فعل " تَنَاوَشَ - يَتَنَاوَشُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " أخذ الشيء ولقطه وضمه وحمله لنقله والتصرف به " وهي:
أَخَذَ - يَأخُذُ، لَقِفَ - يَلْقَفُ، لَقَطَ - يَلْقُطُ، نَسَرَ - يَنْسُرُ (نَسَرَ - يَنْسِرُ)، خَطِفَ - يَخْطَفُ، نَاشَ - يَنُوْشُ
التَّنَاوُشُ
 	﴿وَلَوْ تَرَى إِذْ فَزِعُوا فَلا فَوْتَ وَأُخِذُوا مِنْ مَكَانٍ قَرِيبٍ(51)وَقَالُوا آمَنَّا بِهِ وَأَنَّى لَهُمْ التَّنَاوُشُ مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ(52)وَقَدْ كَفَرُوا بِهِ مِنْ قَبْلُ وَيَقْذِفُونَ بِالْغَيْبِ مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ(53)﴾ سبأ
مختار الصحاح
● [نوش] ن و ش: التَّنَاوُشُ التناول و الانْتِيَاشُ مثله وقوله تعالى ﴿وأَنَّى لهم التناوُشُ من مكان بعيد﴾ يقول أَنَّى لهم تناوُل الإيمان في الآخرة وقد كفروا به في الدنيا ولك أن تهمز الواو كما يُقال أُقِتَت ووُقِتت وقُرئ بهما
معجم الفرائد القرآنية:
ن و ش
"التَّنَاوُشُ" في قوله تعالى:" وَقَالُوا آمَنَّا بِهِ وَأَنَّى لَهُمُ التَّنَاوُشُ مِنْ مَكَانٍ بعيد"(52) سبأ .
النَّوش : التناول السهل أو الخفيف، والمعنى كيف ومن أين يطلبون أسباب النجاة بعد فوات وقتها ؟.
الراغب
نوش
- النوش: التناول. قال الشاعر: تنوش البرير حيث طاب اهتصارها * (هذا عجز بيت لأبي ذؤيب الهذلي، وصدره:
فما أم خشف بالعلاية شادن     وهو في شرح ديوان الهذليين 1/71؛ واللسان (نوش) )
البرير: ثمر الطلح، والاهتصار: الإمالة، يقال: هصرت الغصن: إذا أملته، وتناوش القوم كذا: تناولوه. قال تعالى: }وأنى لهم التناوش﴿[سبأ/52] أي: كيف يتناولون الإيمان من مكان بعيد، ولم يكونوا يتناولونه عن قريب في حين الاختيار والانتفاع بالإيمان. إشارة إلى قوله:﴾يوم يأتي بعض آيات ربك لا ينفع نفسا إيمانها{ الآية [الأنعام/158]. ومن همز (وبها قرأ أبو عمرو وشعبة وحمزة والكسائي وخلف. الإتحاف ص 360) ؛ فإما أنه أبدل من الواو همزة. نحو: أقتت في وقتت، وأدور، في أدور؛ وإما أن يكون من النأش، وهو الطلب.
ملخص اللسان:
1.     ناشَه بيدِه يَنُوشُه نَوْشاً: تناوَله ، والانْتِياشُ مثله ،وأَنَّى لهم التناوُشُ من مكان بعيد؛  أَي فكيف لهم أَن يتناوَلوا ما بعُد عنهم من الإِيمان وامتنع بعْد أَن كان  مبذولاً لهم مقبولاً منهم.التَّناوُشُ بغير همز التَّناوُلُ والنَّوْشُ مثله، نُشْتُ أَنوشُ نَوْشاً.
2.     وقد تَناوشَ القومُ في القِتال إِذا تناوَلَ بعضُهم بعضاً بالرّماح ولم يَتدانَوْا كلَّ التَّداني.
3.     يجعلونه من نَأَشْت وهو البُطْء؛
4.     ونُشْتُ من الطعام شيئاً: أَصَبْتُ.
5.     وانْتاشَتْه فيهما: كناشَتْه، قال: ومنه المُناوَشةُ في القتال. ويقال للرجل إِذا تناوَلَ رجُلاً ليأْخذ برأْسه ولِحْيَتِه: ناشَه يَنُوشُه نَوْشاً.ورجل نَوُوشٌ أَي ذو بَطشٍ. ونُشْتُ الرجلَ نَوْشاً: أَنَلْته خيراً أَو شرّاً.
6.     نأَشْتُ الأَمر أَنْأَشُه وانْتأَشَ، قال: والأَوّل أَوْجَهُ. ونُشْتُ الشيء  نَوْشاً: طَلَبْتُه.
7.     وانْتَشْتُ الشيءَ: استخْرَجْته؛
8.     وانْتاشَ عائنَه من أَهل ذِي قارِ  ويقال: انْتاشَني فلانٌ من الهَلَكةِ أَي أَنْقَذَني، بغير همز، بمعنى  تَناوَلَني.
9.    وناوَشَ الشيءَ: خالَطَه؛
لسان العرب
● - نوش: ناشَه بيدِه يَنُوشُه نَوْشاً: تناوَله؛ قال دريد ابن الصمّة:  فجئت إِليه، والرِّماحُ تَنُوشُه،  كوَقْعِ الصَّياصي في النَّسِيج المُمَدَّدِ  والانْتِياشُ مثله؛ قال الراجز:  باتتْ تَنُوشُ العَنَقَ انْتِياشا  وتَناوَشَه كناشه. وفي التنزيل: وأَنَّى لهم التناوُشُ من مكان بعيد؛  أَي فكيف لهم أَن يتناوَلوا ما بعُد عنهم من الإِيمان وامتنع بعْد أَن كان  مبذولاً لهم مقبولاً منهم. وقال ثعلب: التناوُش،. بلا همز، الأَخْذُ من  قُرْب، والتناؤشُ، بالهمز، من بُعْد، وقد تقدم ذكره أَولَ الفصل. وقال  أَبو حنيفة: التناوُش بالواو من قُرْب. قال اللَّه تعالى: وأَنى لهم  التناوُشُ من مكان بَعِيد؛ قال أَبو عبيد: التَّناوُشُ بغير همز التَّناوُلُ  والنَّوْشُ مثله، نُشْتُ أَنوشُ نَوْشاً. قال الفراء: وأَهل الخجاز تركوا  همْزَ التَّناوُشِ وجعَلوه من نُشْتُ الشيء إِذا تَناوَلْته. وقد تَناوشَ  القومُ في القِتال إِذا تناوَلَ بعضُهم بعضاً بالرّماح ولم يَتدانَوْا  كلَّ التَّداني. وفي حديث قيس ابن عاصم: كُنْتُ أُناوِشُهم وأُهاوِشُهم في  الجاهلية أَي أُقاتِلُهم؛ وقرأَ الأَعمش وحمزة والكسائي التناؤش بالهمز،  يجعلونه من نَأَشْت وهو البُطْء؛ وأَنشد:  وجِئْتَ نَئِيشاً بعْدَما فاتَك الخَبَرْ  أَي بَطيئاً متأَخراً، مَنْ همز فمعناه كيف لهم بالحركة فيما لا جَدْوى  له، وقد ذكر ذلك في ترجمة نأَش. قال الزجاج: التَّناوُشُ، بغير همز،  التناوُلُ؛ المعنى وكيف لهم أَن يَتَناوَلوا ما كان مَبْذُولاً لهم وكان  قريباً منهم فكيف يَتَناوَلونه حين بَعُدَ عنهم، يعني الإِيمان باللَّه كانَ  قَريباً في الحياة فضَيّعُوه، قال: ومن هَمَز فهو الحركة في إِبْطاء،  والمعنى مِنْ أَين لهم أَن يتحركوا فيما لا حِيلَة لهم فيه؛ الجوهري: يقول  أَنَّى لهم تَناولُ الإِيمانِ في الآخرة وقد كَفَرُوا به في الدنيا؟ قال:  ولك أَن تَهْمِزَ الواو كما يقال أُقِّتَتْ ووُقِّتَتْ، وقرئ بهما  جميعاً. ونُشْتُ من الطعام شيئاً: أَصَبْتُ.  وفي الحديث: يقول اللَّهُ يا محمد نَوِّش العلماءَ اليومَ في ضِيافَتي؛  التَّنْوِيشُ للدَّعْوةِ: الوَعْدُ وتَقْدِيمَتُه، قال ابن الأَثير: قاله  أَبو موسى. وناشَت الظَّبْية الأَراكَ: تناوَلَتْه؛ قال أَبو ذؤيب:  فما أُمُّ خَشْفٍ بالعَلايَةِ شادِنٍ  تَنُوشُ البَرِيرَ، حيث طابَ اهتِصارُها  والناقةُ تَنُوشُ الحوضَ بفِيها كذلك؛ قال غَيْلانُ ابن حُرَيث:  فهي تَنُوشُ الحوض نَوْشاً مِنْ عَلا،  نَوْشاً به تَقْطَعُ أَجْوازَ الفَلا  الضميرُ في قوله فهي للإِبل. وتَنُوشُ الحوض: تَتََناوَل مِلأَه. وقولُه  مِنْ علا أَي من فَوق، يريد أَنها عاليةُ الأَجسام طِوالُ الأَعْناقِ،  وذلك النَّوْشُ الذي تَنالُه هو الذي يُعِينُها على قَطْع الفَلَوات،  والأَجْوازُ جمعُ جَوْزٍ وهو الوسط، أَي تَتَناوَلُ ماءَ الحوضِ من فوق وتشرب  شُرباً كثيراً وتقطع بذلك الشربِ فَلَواتٍ فلا تحتاج إِلى ماء آخر.  وانْتاشَتْه فيهما: كناشَتْه، قال: ومنه المُناوَشةُ في القتال. ويقال للرجل  إِذا تناوَلَ رجُلاً ليأْخذ برأْسه ولِحْيَتِه: ناشَه يَنُوشُه نَوْشاً.  ورجل نَوُوشٌ أَي ذو بَطشٍ. ونُشْتُ الرجلَ نَوْشاً: أَنَلْته خيراً أَو  شرّاً. وفي الصحاح: نُشْتُه خيراً أَي أَنَلْته. وفي حديث عليّ، عليه  السلام، وسُئِل عن الوصيَّة فقال: الوَصيَّةُ نَوْشٌ بالمعروف أَي  يَتَناوَلُ المُوصي المُوصى له بشيء من غير أَن يُجْحِفَ بمالِه. وقد ناشَه  يَنُوشُه نَوْشاً إِذا تَناوَلَه وأَخَذَه؛ ومنه حديث قُتَيلةَ أُخت النَّضْر  بن الحرث:  ظَلَّتْ سُيوفُ بَني أَبيه تَنُوشُه،  لِلَّهِ أَرْحامٌ هناك تُشَقَّقُ  أَي تَتَناوَلُه وتَأْخُذُه. وفي حديث عبد الملِك: لما أَراد الخروجَ  إِلى مُصْعب بن الزُّبير ناشَتْ به امرأَته وبَكَتْ فبَكَتْ جَوارِيها، أَي  تَعَلَّقَتْ به. وفي حديث عائشة تصِفُ أَباها، رضي اللَّه عنهما:  فانتاشَ الدِّينَ بِنَعْشِه أَي اسْتَدْرَكه واسْتَنْقَذَه وتنَاوَلَه وأَخذه  من مَهْواتِه، وقد يُهْمز من النَّئِيش وهو حركةٌ في إِبْطاء. يقال.  نأَشْتُ الأَمر أَنْأَشُه وانْتأَشَ، قال: والأَوّل أَوْجَهُ. ونُشْتُ الشيء  نَوْشاً: طَلَبْتُه. وانْتَشْتُ الشيءَ: استخْرَجْته؛ قال:  وانْتاشَ عائنَه من أَهل ذِي قارِ  ويقال: انْتاشَني فلانٌ من الهَلَكةِ أَي أَنْقَذَني، بغير همز، بمعنى  تَناوَلَني. وناوَشَ الشيءَ: خالَطَه؛ عن ابن الأَعرابي؛ وبه فُسِّر قول  أَبي العارم وذكَر غَيْثاً قال: فما زِلْنا كذلك حتى ناوَشْنا الدَّوَّ  أَي خالَطْناه. وناقة مَنُوشةُ اللحمِ إِذا كانت رقيقةً اللحم.
مقاييس اللغة:
(نوش) النون والواو والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على تناوُل الشيء. ونُشْتُه نَوْشَاً. وتناوَشْتُ: تَنَاوَلْت. قال الله تعالى: ﴿وَأَنَّى لَهُمُ التَّنَاوُشُ مِنْ مَكَانٍ بعِيد﴾ [سبأ 52]. ورَّبما عَدَّوْه بغير ألفٍ فقالوا: نُشْتُه خيراً، إذا أنَلتَه خيراً. وقول القائل([9]):
* باتت تَنُوشُ العَنَق انتياشا([10]) *
القاموس المحيط:
النَّوْشُ التَّنَاوُلُ، والطَّلَبُ، والمَشْي، والإِسْرَاعُ في النُّهُوضِ. والنَّووشُ القويُّ. والتَّناوُشُ التَّناوُلُ،كالانْتِياشِ، والرجُوعُ. وانْتَاشَهُ أخْرَجَهُ. والمُنَاوَشَةُ المُنَاوَلَةُ في القِتَالِ. وتَنَوَّشَ يَدَه بالمِنْدِيلِ مَشَّها من الغَمَرِ.
تاج العروس:
ن - و - ش
النَّوْشُ : التّناوُلُ باليَدِ ناشَه يَنُوشُه نَوْشاً قالَ دُرَيْدُ بنُ الصِّمَّةِ :
فجِئْتُ إِليهِ والرِّمَاحُ تَنُوشُه ... كوَقْعِ الصَّيَاصِي في النَّسِيجِ المُمَدَّدِ أََي تَنَاوَشُه وتَأْخُذُه . وقد نَاشَت الظَّبْيَةُ الأَرَاكَ : تَنَاوَلَتْهُ قال أبو ذُؤَيْبٍ :
فمَا أُمُّ خِشْفٍ بالعَلاَيَةِ شادِنٍ ... تَنُوشُ البَرِيرَ حَيْثُ طابَ اهْتِصارُهَا والنّاقَةُ تَنُوشُ بفِيهَا الحَوْضَ كَذلِكَ قال غَيْلانُ بنُ حُرَيْثٍ الرَّبَعِيُّ :
فَهِيَ تَنُوشُ الحَوْضَ نَوْشاً مِنْ عَلاَ ... نَوْشاً بهِ تَقْطَعُ أَجْوازَ الفَلاَ
أَي تتَنَاوَلُ مَاء الحَوْضَ من فوْق وتَشْرَبُ شُرْباً كَثِيراً وتَقْطَعُ بذلك الشُّرْبِ فَلَواتٍ فلا تَحْتَاجُ إِلَى ماءٍ آخَرَ . وهكذا أَنشَدَه الجَوْهَرِيُّ وفَسَّرَه . ونُقِلَ عن ابنِ السِّكِّيتِ : يُقَال لِلرّجُلِ إِذا تَنَاوَلَ رَجُلاً ليَأْخُذَ بلِحْيَتِه ورَأْسِه : ناشَهُ يَنُوشُه نَوْشاً . قُلْتُ : ومِنْ هُنَا أُخِذَ النَّوْشُ بمَعْنَى الشُّرْبِ في الفَارسيّة وأَصْلُه في التّنَاوُلِ مُطْلَقاً . والنَّوْشُ : الطَّلَبُ يُقَال : نُشْتْهُ نَوْشاً عن ابنِ دُرَيْدٍ . والنَّوْشُ : المَشْيُ نَقَلَه الصّاغَانِيُّ عن ابنِ عَبّادٍ . والنَّوْشُ : الإِسْرَاعُ في النُّهُوضِ يُقَال : نَاشَتِ الإِبِلُ تَنُوشُ إِذا أَسْرَعَتِ النُّهُوضَ قالَ : باتَتْ تَنُوشُ العَنَقَ انْتِياشَا . والنُّوُوشُ كصَبُورٍ : القَوِيُّ ذُو البَطْشِ والهَمْزُ لُغَةٌ فِيه وقد تَقَدَّم . وفي التَّنْزِيلِ : وأَنَّي لَهُمُ التَّناوُشُ مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ . التّنَاوُشُ : التَّناوُلُ أَيْ كَيْفَ لَهُمْ أَنْ يَتَنَاوَلُوا ما بَعُدَ عنهُمْ مِنَ الإِيمانِ وامْتَنَعَ بَعْدَ أَن كَانَ مَبْذُولاً لَهُمْ مَقْبُولاً منهم قالَ الفَرّاء : وأَهْلُ الحِجَازِ تَرَكُوا هَمْزَ التَّنَاوُشِ وجَعَلُوه مِن نُشْتُ الشَّئَ إِذا تَنَاوَلْتَهُ وقَرَأَ حَمْزَةُ والكِسَائِيُّ التّناؤُش بالهَمْزِ وقَدْ تَقَدّم كالاِنْتِياشِ والنَّوْشِ ومِنْه حَدِيثُ عائِشَةَ تَصِفُ أَبَاها رَضِيَ الله تَعَالَى عنهُمَا فانْتَاشَ الدِّينَ بِنَعْشِهِ إِيّاه أَيِ اسْتَدْرَكَه وتَنَاوَلَه وأَخَذَه مِنْ مَهْواتِه وقَدْ يُهْمَزُ كما تَقَدَّمَ . والتَّنَاوُشُ : الرُّجُوعُ قَالَهُ ابنُ عَبّادٍ فِي تَفْسِيرِ الآية . وانْتاشَهُ من المَهْلَكَةِ انْتِياشاً : أَخْرَجَه مِنْهَا وقِيل : اسْتَخْرَجَه . والمُنَاوَشَةُ : المُنَاوَلَةُ في القِتَالِ وذلِكَ إِذا تَدَانى الفَرِيقَانِ . نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ . والمُنَاوَشَةُ : مِثْلُ المُهَاوَشَةِ أَي المُقَاتَلَةِ وأَمّا التَّنَاوُشُ فهُوَ تَنَاوُلُ بَعْضِهم بَعْضاً بِالرِّماحِ ولم يَتَدَانَوْا كُلَّ التَّدَانِي . وتَنَوَّشَ يَدَه بالمِنْدِيلِ إِذا مَشَّها مِنَ الغَمَرِ نَقَلَهُ الصّاغَانِيُّ والزَّمَخْشَرِيُّ وابنُ عَبّادٍ . ومِمَّا يُسْتَدْرَك عَلَيْه : نُشْتُ من الطَّعَامِ شَيْئاً : أَصَبْتُ . ونُشْتُ الرّجُلَ نَوْشاً : أَنَلْتُه خَيْراً أَو شَرّاً عن اللَّيْثِ قَالَ في الصّحاحِ : نُشْتُه خَيْراً : أَنَلْتُه . والمُنْتَاشُ : المُسْتَخْرَجُ في قَوْلِ ابنِ هَرْمَةَ الشاعِرِ . والتَّنْوِيشُ للضِّيَافَةِ : الدَّعْوَةُ لِلوَعْدِ وتَقْدِمَتِه وبِهِ فَسَّرَ أَبُو مُوسَى رَضِيَ اللهُ عَنْه الحَدِيثَ يَقُولُ اللهُ تَعالَى : يا مُحَمَّدُ نَوَّش العُلَمَاءَ اليومَ في ضِيَافَتِي نَقَلَه ابنُ الأَثِيرِ . والوَصِيَّةُ نَوْشٌ بالمَعْرُوفِ أَيْ يَتَنَاوَلُ المُوصِي المُوصَى لَهُ بشَيْءٍ مِنْ غَيْرِ أَنْ يُجْحِفَ بمَالِه . وناشَ بهِ يَنُوشُ : تَعَلَّقَ بهِ . وانْتَاشَهُ من الهَلَكَةِ : أَنْقَذَهُ . ونَاوَشَ الشَّيْءِ : خَالَطَه عن ابنِ الأَعْرَابِيّ . ونَاقَةٌ مَنُوشَةُ اللَّحْمِ إِذا كانَت رَقِيقَتَه هُنَا ذَكَرَه الجَوْهَرِيُّ وقد تَقَدَّمَ لِلمُصَنِّفِ رَحِمَهُ اللهُ تَعَالَى في الهَمْزِ . ومُحَمَّدُ بنُ أَحْمَدَ الحَصِيرِيّ النَّوْشِيُّ بالفَتْح مِنْ أَهْلِ مَرْوَ عن أَبِي الخَيْرِ محمد بنِ أَبي عِمْرَانَ وعَنْهُ ابن السَّمْعانِيّ مات سنة 420 ، هكذا ضَبَطَه ابنُ الفَرَضِيِّ . قُلْت : نَوْشُ بالفَتْح ويُقَالُ أَيْضاً : نَوْجُ بالجِيم عِوَضاً عن الشِّينِ : عِدَّةُ قُرَىً بِمَرْوَ مِنْهَا نَوْشُ بايَه ونَوْشُ كُنَار كان ونَوْش فَرَاهِينان ونَوْشُ مُخْلَدَان . وشَيْخُ ابنِ السّمْعَانِيّ نُسِب إِلى الثانِية . ونَوْشانُ هُوَ أَبُو مُوسَى عِمْرَانُ بنُ مُوسَى بنِ الحُصَينِ بنِ نَوْشَانَ الفَقِيهُ الجبوشانيُّ النَّوْشانِيُّ الكاتِبُ بأَسْتُوَا عن إِبراهِيمَ بنِ أَبِي طالِبٍ وغيرِه مات سنة 339

##### Türkçe

نوش
**نَاشَ** - **يَنُوْشُ** - **نَاوَشَ** - **يُناوِشُ** - **تَناوَشَ** - **يَتَناوَشُ** - **تَنَاوُش**
**نَاشَ - يَنُوْشُ** + bir varlık + bir şeyi: onu çekip çıkarır: güçlükle ona ulaşır ve onu elde eder ve onu bir tehlikeden çekip çıkarır ve onu kurtarır: onu sürat ve hafiflikle alıp toplar ve onu yaklaşan bir tehlike veya zarardan uzaklaştırır
**ناوَشَ - يُنَاوِشُ**: “**فاعَلَ**” vezninde, “**نَاشَ - يَنُوْشُ**”tan: “**نَاشَ - يَنُوْشُ**” fiilini ona karşılıklı yapar: iki varlık veya daha fazlası, her birinin diğerini bir sıkıntıdan veya tehlikeden çekip çıkarması için çabalar
**تَنَاوَشَ - يَتَنَاوَشُ**: “**تفاعل َ**” vezninde, “**نَاشَ - يَنُوْشُ**”tan: iki varlık veya daha fazlası, her birinin diğerini bir sıkıntıdan veya tehlikeden, öz-sevk ve öz-ihtimam güdüsüyle çekip çıkarması için çabalar
**تَنَاوُش**: “**تفاعُل**” vezninde: “**تَنَاوَشَ - يَتَنَاوَشُ**” fiilinin isim-fiilidir
Ve lafız, “bir şeyi almak, onu kapmak, onu toplamak, onu bir araya katmak, onu taşımak için yüklenmek ve onunla tasarrufta bulunmak” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**أَخَذَ - يَأخُذُ**، **لَقِفَ - يَلْقَفُ**، **لَقَطَ - يَلْقُطُ**، **نَسَرَ - يَنْسُرُ** (**نَسَرَ - يَنْسِرُ**)، **خَطِفَ - يَخْطَفُ**، **نَاشَ - يَنُوْشُ**
**التَّنَاوُشُ**
	﴿Ve eğer görseydin: korktukları vakit; artık kaçış yoktur; ve yakın bir yerden alındılar (51) ve dediler: Ona iman ettik; ve uzak bir yerden onlar için **التَّنَاوُشُ** nereden? (52) hâlbuki daha önce onu inkâr etmişlerdi ve uzak bir yerden gayba atıp dururlar (53)﴾ Sebe’

Muhtâr es-Sıhâh
● [نوش] ن و ش: **التَّنَاوُشُ** alma/uzanıp alma; ve **الانْتِيَاشُ** onun gibidir. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿Ve uzak bir yerden onlar için **التناوُشُ** nereden﴾ der ki: ahirette iman(ı) alma/elde etme onlara nereden; hâlbuki dünyada onu inkâr etmişlerdi. Ve senin için vâv’ı hemzeleyebilmen vardır; nitekim **أُقِتَت** ve **وُقِتت** denildiği gibi; ve ikisiyle de okunmuştur.

Muʿcem el-Ferâid el-Kur’âniyye:
ن و ش
“**التَّنَاوُشُ**” Yüce Allah’ın sözünde: “Ve dediler: Ona iman ettik; ve uzak bir yerden onlar için **التَّنَاوُشُ** nereden” (52) Sebe’.
**النَّوش**: kolay veya hafif alma/uzanıp alma; mânâ: vakti geçtikten sonra kurtuluş sebeplerini nasıl ve nereden isterler?

er-Râgıb
نوش
- **النوش**: alma/uzanıp alma. Şair dedi ki:
تنوش البرير حيث طاب اهتصارها *
(**البرير**: talh meyvesi; **الاهتصار**: eğme; “**هصرت الغصن**”: onu eğdiğim zaman; ve “**تناوش القوم كذا**”: onu aldılar/uzanıp aldılar. Yüce Allah dedi ki: }ve uzak bir yerden onlar için **التناوش** nereden﴿[Sebe/52] yani: uzak bir yerden imanı nasıl alırlar/uzanıp alırlar; hâlbuki seçme ve imanla faydalanma zamanında onu yakından alıp durmazlardı. Şu söze işaret:﴾Rabbinin âyetlerinden bazısı geldiği gün, bir nefse imanı fayda vermez{ âyet [En‘âm/158]. Ve hemzeleyen (ve onunla Ebû Amr, Şu‘be, Hamza, Kisâî ve Halef okudu. el-İthâf s. 360); ya vâv’dan hemze bedel kılmıştır; nitekim **أقتت** “**وقتت**”te, ve **أدور** “**أدور**”da; yahut **النأش**tendir; o da taleptir.)

Lisân özeti:
1. **ناشَه** eliyle, **يَنُوشُه** **نَوْشاً**: onu aldı/uzanıp aldı; ve **الانْتِياشُ** onun gibidir; ve “uzak bir yerden **التناوُش** onlara nereden”; yani: kendilerinden uzak olan imanı, kendilerine sunulmuş ve kendilerinden kabul edilmiş iken, ondan sonra menedilmiş olduktan sonra, onu nasıl alıp uzanacaklar? Hemzesiz **التَّناوُشُ**: **التَّناوُلُ**; ve **النَّوْشُ** onun gibidir; **نُشْتُ أَنوشُ نَوْشاً**.
2. Ve kavim savaşta **تَناوشَ** etti: mızraklarla birbirlerine uzanıp aldıkları vakit; fakat bütün yakınlaşma ile yakınlaşmadılar.
3. Onu **نَأَشْت**ten kılarlar; o da yavaşlıktır;
4. **ونُشْتُ** yemekten bir şeyi: isabet ettirdim.
5. Ve onu ikisinde **انْتاشَتْه**: onu **كناشَتْه**; dedi ki: ve ondan savaşta **المُناوَشةُ** vardır. Ve bir adam, bir adamı başından ve sakalından tutmak için uzanıp aldığı vakit ona denir: **ناشَه يَنُوشُه نَوْشاً**. Ve **رجل نَوُوشٌ**: yani şiddetli yakalayıcı. Ve **نُشْتُ الرجلَ نَوْشاً**: ona hayır veya şer eriştirdim.
6. **نأَشْتُ الأَمر أَنْأَشُه** ve **انْتأَشَ**; dedi ki: ve birincisi daha uygundur. Ve **نُشْتُ الشيء نَوْشاً**: onu aradım.
7. Ve **انْتَشْتُ الشيءَ**: onu çıkardım;
8. Ve “Zî Kâr ehli arasından onun göz değdirenini **انْتاشَ**”; ve denir: falan beni helakten **انْتاشَ** etti; yani beni kurtardı; hemzesiz, “beni aldı/uzanıp aldı” mânâsıyla.
9. Ve **ناوَشَ الشيءَ**: onu karıştırdı;

Lisânü’l-ʿArab
● - نوش: **ناشَه** eliyle, **يَنُوشُه نَوْشاً**: onu aldı/uzanıp aldı; Düreyd b. es-Sımme dedi ki:
فجئت إِليه، والرِّماحُ تَنُوشُه،  كوَقْعِ الصَّياصي في النَّسِيج المُمَدَّدِ
ve **الانْتِياشُ** onun gibidir; râciz dedi ki:
باتتْ تَنُوشُ العَنَقَ انْتِياشا
ve onu **تَناوَشَه**: onu **كناشه** gibi. Ve tenzilde: “ve uzak bir yerden onlar için **التناوُش** nereden”; yani: kendilerinden uzak olan imanı, kendilerine sunulmuş ve kendilerinden kabul edilmiş iken, ondan sonra menedilmiş olduktan sonra, onu nasıl alıp uzanacaklar? Sa‘leb dedi ki: hemzesiz **التناوُش**: yakından alma; hemzeli **التناؤش**: uzaktan; ve onun zikri faslın başında geçti. Ebû Hanîfe dedi ki: vâv ile **التناوُش** yakındandır. Yüce Allah dedi ki: “ve uzak bir yerden onlar için **التناوُش** nereden”; Ebû Ubeyd dedi ki: hemzesiz **التَّناوُش**: **التَّناوُل**; ve **النَّوْش** onun gibidir; **نُشْتُ أَنوشُ نَوْشاً**. Ferrâ dedi ki: Hicaz ehli **التَّناوُش**un hemzesini terk ettiler ve onu, “bir şeyi aldığım vakit” **نُشْتُ الشيء**den kıldılar. Ve kavim savaşta **تَناوشَ** etti: mızraklarla birbirlerine uzanıp aldıkları vakit; fakat bütün yakınlaşma ile yakınlaşmadılar. Kays b. Âsım hadîsinde: “Câhiliyede onlarla **أُناوِشُهم** ve **أُهاوِشُهم** ederdim” yani onlarla savaşırdım. A‘meş, Hamza ve Kisâî **التناؤش**u hemze ile okudu; onu **نَأَشْت**ten kılarlar; o da yavaşlıktır; ve şu beyti delil getirdi:
وجِئْتَ نَئِيشاً بعْدَما فاتَك الخَبَرْ
yani yavaş, gecikmiş. Hemzeleyen kimse için mânâ: faydası olmayan şeyde hareket onlara nasıl olur? Bunun zikri **نأَش** maddesinde geçti. Zeccâc dedi ki: hemzesiz **التَّناوُش**: **التناوُل**; mânâ: kendilerine sunulmuş ve kendilerine yakın olmuş şeyi nasıl alıp uzanacaklar; o kendilerinden uzaklaştığı vakit onu nasıl alıp uzanırlar? yani Allah’a iman hayatta yakındı; onu zayi ettiler. Dedi ki: hemzeleyen için o, yavaşlıkta harekettir; mânâ: kendilerinin çarelerinin olmadığı şeyde nereden hareket edecekler? Cevherî: der ki: ahirette iman(ı) alma onlara nereden; hâlbuki dünyada onu inkâr etmişlerdi? Dedi ki: ve senin için vâv’ı hemzeleyebilmen vardır; nitekim **أُقِّتَتْ** ve **وُقِّتَتْ** denildiği gibi; ve ikisiyle de birlikte okunmuştur. Ve **نُشْتُ** yemekten bir şeyi: isabet ettirdim. Ve hadiste: Allah der: “Ey Muhammed, bugün âlimleri ziyafetimde **نَوِّش** et”; **التَّنْوِيشُ** davet için: vaad ve onun takdimesidir. İbnü’l-Esîr dedi ki: bunu Ebû Mûsâ söylemiştir. Ve **ناشَت** ceylan **الأَراك**ı: onu aldı/uzanıp aldı; Ebû Züeyb dedi ki:
فما أُمُّ خَشْفٍ بالعَلايَةِ شادِنٍ  تَنُوشُ البَرِيرَ، حيث طابَ اهتِصارُها
ve deve de ağzıyla havuzu böyle **تَنُوشُ** eder; Gıylân b. Hurays dedi ki:
فهي تَنُوشُ الحوض نَوْشاً مِنْ عَلا،  نَوْشاً به تَقْطَعُ أَجْوازَ الفَلا
“**فهي**” sözündeki zamir develer içindir. Ve “havuzu **تَنُوشُ** eder”: dolusunu alıp uzanır. Ve “**مِنْ علا**” sözü: yani üstten; muradı: cüsseleri yüksek, boyunları uzun olduğudur. Ve onun aldığı o **النَّوْش**, ona çölleri katetmede yardım edendir. Ve **الأَجْواز**: **جَوْز**un çoğuludur; o da ortadır; yani havuzun suyunu üstten alıp uzanır ve çok içer; ve o içişle çölleri kateder; başka suya ihtiyaç duymaz. Ve **انْتاشَتْه** ikisinde: onu **كناشَتْه**; dedi ki: ve ondan savaşta **المُناوَشةُ** vardır. Ve bir adam, bir adamı başından ve sakalından tutmak için uzanıp aldığı vakit ona denir: **ناشَه يَنُوشُه نَوْشاً**. Ve **رجل نَوُوشٌ**: yani şiddetli yakalayıcı. Ve **نُشْتُ الرجلَ نَوْشاً**: ona hayır veya şer eriştirdim. Ve Sıhâh’ta: **نُشْتُه خيراً**: yani ona eriştirdim. Ali hadîsinde—aleyhi’s-selâm—vasiyet hakkında soruldu da dedi ki: “Vasiyet, maruf ile **نَوْشٌ**tur” yani vasiyet eden, malına haksızlık etmeksizin, vasiyet edilene bir şeyle uzanıp alır. Ve onu **ناشَه يَنُوشُه نَوْشاً** etti: onu alıp uzandığı ve onu aldığı vakit. Ve ondan, en-Nadr b. el-Hâris’in kız kardeşi Kuteyle hadisi:
ظَلَّتْ سُيوفُ بَني أَبيه تَنُوشُه،  لِلَّهِ أَرْحامٌ هناك تُشَقَّقُ
yani onu alıp uzanır ve onu alır. Ve Abdülmelik hadîsinde: Mus‘ab b. ez-Zübeyr’e çıkmak istediği vakit, karısı ona **ناشَتْ** etti ve ağladı; cariyeleri de ağladı; yani ona tutundu. Ve Âişe hadîsinde, babasını vasfederken—Allah ikisinden de razı olsun—: “Dini, onun kaldırışıyla **فانتاشَ** etti” yani onu telafi etti ve onu kurtardı ve onu aldı/uzandı ve onu uçurumundan aldı; ve hemzelenebilir; **النَّئِيش**tendir; o da yavaşlıkta bir harekettir. Denir: **نأَشْتُ الأَمر أَنْأَشُه** ve **انْتأَشَ**; dedi ki: ve birincisi daha uygundur. Ve **نُشْتُ الشيء نَوْشاً**: onu aradım. Ve **انْتَشْتُ الشيءَ**: onu çıkardım; dedi ki:
وانْتاشَ عائنَه من أَهل ذِي قارِ
ve denir: falan beni helakten **انْتاشَ** etti; yani beni kurtardı; hemzesiz, “beni aldı/uzanıp aldı” mânâsıyla. Ve **ناوَشَ الشيءَ**: onu karıştırdı; İbnü’l-A‘râbî’den; ve bununla Ebû’l-ʿÂrim’in sözü tefsir edildi; Gays’ı zikretti; dedi ki: “Böylece devam ettik, ta ki **ناوَشْنا الدَّوَّ** edinceye kadar” yani onu karıştırdık. Ve “eti **مَنُوشةُ اللحمِ** bir deve”: eti ince olduğu vakit.

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**نوش**) **النون** ve **الواو** ve **الشين**: sahih bir asıldır; bir şeyi alıp uzanmaya delalet eder. Ve **نُشْتُه نَوْشَاً**. Ve **تناوَشْتُ**: aldım/uzandım. Yüce Allah dedi ki: ﴿Ve uzak bir yerden onlar için **التَّنَاوُشُ** nereden﴾ [Sebe 52]. Ve bazen onu elifsiz geçişli kıldılar da dediler: **نُشْتُه خيراً**; ona hayır eriştirdiğin vakit. Ve söyleyenin sözü ([9]):
* باتت تَنُوشُ العَنَق انتياشا([10]) *

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**النَّوْشُ**: **التَّنَاوُلُ**, ve **الطَّلَبُ**, ve yürüyüş, ve kalkışta sürat. Ve **النَّووشُ**: güçlü. Ve **التَّناوُشُ**: **التَّناوُلُ**, **كالانْتِياشِ**, ve dönüş. Ve **انْتَاشَهُ**: onu çıkardı. Ve **المُنَاوَشَةُ**: savaşta karşılıklı uzanıp alma. Ve **تَنَوَّشَ** elini mendille: onu kirden sildi.

Tâcü’l-ʿArûs:
ن - و - ش
**النَّوْشُ**: elle alma/uzanıp alma; **ناشَه يَنُوشُه نَوْشاً**. Düreyd b. es-Sımme dedi ki:
فجِئْتُ إِليهِ والرِّمَاحُ تَنُوشُه ... كوَقْعِ الصَّيَاصِي في النَّسِيجِ المُمَدَّدِ
yani onu alıp uzanır ve onu alır. Ve ceylan **الأَرَاك**ı **نَاشَت**: onu aldı/uzanıp aldı. Ebû Züeyb dedi ki:
فمَا أُمُّ خِشْفٍ بالعَلاَيَةِ شادِنٍ ... تَنُوشُ البَرِيرَ حَيْثُ طابَ اهْتِصارُهَا
ve deve de ağzıyla havuzu böyle **تَنُوشُ** eder. Gıylân b. Hurays er-Rebaʿî dedi ki:
فَهِيَ تَنُوشُ الحَوْضَ نَوْشاً مِنْ عَلاَ ... نَوْشاً بهِ تَقْطَعُ أَجْوازَ الفَلاَ
yani havuzun suyunu üstten alıp uzanır ve çok içer ve o içişle çölleri kateder; başka suya ihtiyaç duymaz. Cevherî onu böyle rivayet etti ve tefsir etti. İbnü’s-Sikkît’ten nakledildi: bir adam, bir adamı sakalından ve başından tutmak için uzanıp aldığı vakit ona denir: **ناشَهُ يَنُوشُه نَوْشاً**. Dedim ki: ve buradan, Farsçada içme mânâsındaki **النَّوْش** alınmıştır; aslı mutlak olarak alma/uzanıp almadadır. Ve **النَّوْشُ**: talep; denir: İbn Düreyd’den, **نُشْتْهُ نَوْشاً**. Ve **النَّوْشُ**: yürüyüş; Sâgânî onu İbn Abbâd’dan nakletti. Ve **النَّوْشُ**: kalkışta sürat; denir: develer **ناشَت** eder, **تَنُوشُ** eder: kalkışta sürat ettikleri vakit. Dedi ki: **باتَتْ تَنُوشُ العَنَقَ انْتِياشَا**. Ve **النُّوُوشُ** “**صبور**” gibi: güçlü, şiddetli yakalayıcı; ve hemze onda bir lehçedir; ve daha önce geçti. Ve tenzilde: “ve uzak bir yerden onlar için **التناوُش** nereden”. **التّنَاوُشُ**: **التَّناوُلُ**; yani kendilerinden uzak olan imanı, kendilerine sunulmuş ve kendilerinden kabul edilmiş iken, ondan sonra menedilmiş olduktan sonra, onu nasıl alıp uzanacaklar? Ferrâ dedi ki: Hicaz ehli **التَّنَاوُش**un hemzesini terk ettiler ve onu, “bir şeyi aldığım vakit” **نُشْتُ الشَّئَ**den kıldılar. Hamza ve Kisâî **التّناؤُش**u hemze ile okudu; ve daha önce geçti; **كالاِنْتِياشِ** ve **النَّوْشِ** gibi. Ve ondan, Âişe hadîsi: babasını vasfederken—Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun—: “Dini, onun kaldırışıyla **فانْتَاشَ** etti” yani onu telafi etti ve onu aldı/uzandı ve onu uçurumundan aldı; ve daha önce geçtiği üzere hemzelenebilir. Ve **التَّنَاوُشُ**: dönüş; bunu İbn Abbâd âyetin tefsirinde söyledi. Ve onu helakten **انْتاشَهُ**: **انْتِياشاً**; onu ondan çıkardı; ve denildi: onu çıkarttı. Ve **المُنَاوَشَةُ**: savaşta karşılıklı uzanıp alma; bu, iki taraf yakınlaştığı vakittir; Cevherî onu nakletti. Ve **المُنَاوَشَةُ**: **المُهَاوَشَةِ** gibidir; yani çarpışma. Ama **التَّنَاوُشُ**: mızraklarla birbirlerine uzanıp almalarıdır; fakat bütün yakınlaşma ile yakınlaşmadılar. Ve **تَنَوَّشَ** elini mendille: onu kirden sildiği vakit; Sâgânî, Zemahşerî ve İbn Abbâd onu nakletti. Ve üzerine istidrâk edilenlerdendir: **نُشْتُ** yemekten bir şeyi: isabet ettirdim. Ve **نُشْتُ الرّجُلَ نَوْشاً**: ona hayır veya şer eriştirdim; Leys’ten. Sıhâh’ta dedi: **نُشْتُه خَيْراً**: ona eriştirdim. Ve **المُنْتَاشُ**: çıkarılmış olan; şair İbn Herme’nin sözünde. Ve ziyafet için **التَّنْوِيشُ**: vaad için davet ve onun takdimesi; ve bununla Ebû Mûsâ—Allah ondan razı olsun—hadisi tefsir etti: Allah Teâlâ der: “Ey Muhammed, bugün âlimleri ziyafetimde **نَوَّش** et”; İbnü’l-Esîr onu nakletti. Ve “maruf ile vasiyet **نَوْشٌ**tur”: yani vasiyet eden, malına haksızlık etmeksizin, vasiyet edilene bir şeyle uzanıp alır. Ve **ناشَ بهِ يَنُوشُ**: ona tutundu. Ve onu helakten **انْتَاشَهُ**: onu kurtardı. Ve **نَاوَشَ الشَّيْءِ**: onu karıştırdı; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve “eti **مَنُوشَةُ اللَّحْمِ** bir deve”: eti ince olduğu vakit; Cevherî onu burada zikretti; ve daha önce geçti; musannif—Allah Teâlâ ona rahmet etsin—hemze bahsinde. Ve Muhammed b. Ahmed el-Hasîrî en-Nevşî—fetha ile—Merv ehlindendir; Ebû’l-Hayr Muhammed b. Ebî İmrân’dan; ondan da İbnü’s-Sem‘ânî; 420 yılında öldü; İbnü’l-Faradî onu böyle ضبط etti. Dedim ki: **نَوْشُ** fetha ile; ve ayrıca denilir: şîn yerine cîm ile **نَوْجُ**: Merv’de birtakım köylerin adıdır; onlardan: **نَوْشُ بايَه** ve **نَوْشُ كُنَار كان** ve **نَوْش فَرَاهِينان** ve **نَوْشُ مُخْلَدَان**. Ve İbnü’s-Sem‘ânî’nin şeyhi ikinciye nisbet edilmiştir. Ve **نَوْشانُ**: o, Ebû Mûsâ İmrân b. Mûsâ b. el-Husayn b. Nevşân; fakih, Cebûşânî, en-Nevşânî; Estuvâ’da kâtip; İbrâhîm b. Ebî Tâlib ve başkalarından; 339 yılında öldü.
