# نوش — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B4/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%88%D8%B4/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نوش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B4.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نوش

ناشَه بيدِه يَنُوشُه نَوْشاً: تناوَله؛ قال دريد ابن الصمّة: فجئت إِليه، والرِّماحُ تَنُوشُه،
كوَقْعِ الصَّياصي في النَّسِيج المُمَدَّدِ
والانْتِياشُ مثله؛ قال الراجز:
باتتْ تَنُوشُ العَنَقَ انْتِياشا
وتَناوَشَه كناشه. وفي التنزيل: وأَنَّى لهم التناوُشُ من مكان بعيد؛ أَي فكيف لهم أَن يتناوَلوا ما بعُد عنهم من الإِيمان وامتنع بعْد أَن كان مبذولاً لهم مقبولاً منهم. وقال ثعلب: التناوُش،. بلا همز، الأَخْذُ من قُرْب، والتناؤشُ، بالهمز، من بُعْد، وقد تقدم ذكره أَولَ الفصل. وقال أَبو حنيفة: التناوُش بالواو من قُرْب. قال اللَّه تعالى: وأَنى لهم التناوُشُ من مكان بَعِيد؛ قال أَبو عبيد: التَّناوُشُ بغير همز التَّناوُلُ والنَّوْشُ مثله، نُشْتُ أَنوشُ نَوْشاً. قال الفراء: وأَهل الخجاز تركوا همْزَ التَّناوُشِ وجعَلوه من نُشْتُ الشيء إِذا تَناوَلْته. وقد تَناوشَ القومُ في القِتال إِذا تناوَلَ بعضُهم بعضاً بالرّماح ولم يَتدانَوْا كلَّ التَّداني. وفي حديث قيس ابن عاصم: كُنْتُ أُناوِشُهم وأُهاوِشُهم في الجاهلية أَي أُقاتِلُهم؛ وقرأَ الأَعمش وحمزة والكسائي التناؤش بالهمز، يجعلونه من نَأَشْت وهو البُطْء؛ وأَنشد:
وجِئْتَ نَئِيشاً بعْدَما فاتَك الخَبَرْ
أَي بَطيئاً متأَخراً، مَنْ همز فمعناه كيف لهم بالحركة فيما لا جَدْوى له، وقد ذكر ذلك في ترجمة نأَش. قال الزجاج: التَّناوُشُ، بغير همز، التناوُلُ؛ المعنى وكيف لهم أَن يَتَناوَلوا ما كان مَبْذُولاً لهم وكان قريباً منهم فكيف يَتَناوَلونه حين بَعُدَ عنهم، يعني الإِيمان باللَّه كانَ قَريباً في الحياة فضَيّعُوه، قال: ومن هَمَز فهو الحركة في إِبْطاء، والمعنى مِنْ أَين لهم أَن يتحركوا فيما لا حِيلَة لهم فيه؛ الجوهري: يقول أَنَّى لهم تَناولُ الإِيمانِ في الآخرة وقد كَفَرُوا به في الدنيا؟ قال: ولك أَن تَهْمِزَ الواو كما يقال أُقِّتَتْ ووُقِّتَتْ، وقرئ بهما جميعاً. ونُشْتُ من الطعام شيئاً: أَصَبْتُ.
وفي الحديث: يقول اللَّهُ يا محمد نَوِّش العلماءَ اليومَ في ضِيافَتي؛ التَّنْوِيشُ للدَّعْوةِ: الوَعْدُ وتَقْدِيمَتُه، قال ابن الأَثير: قاله أَبو موسى. وناشَت الظَّبْية الأَراكَ: تناوَلَتْه؛ قال أَبو ذؤيب: فما أُمُّ خَشْفٍ بالعَلايَةِ شادِنٍ
تَنُوشُ البَرِيرَ، حيث طابَ اهتِصارُها
والناقةُ تَنُوشُ الحوضَ بفِيها كذلك؛ قال غَيْلانُ ابن حُرَيث: فهي تَنُوشُ الحوض نَوْشاً مِنْ عَلا،
نَوْشاً به تَقْطَعُ أَجْوازَ الفَلا
الضميرُ في قوله فهي للإِبل. وتَنُوشُ الحوض: تَتََناوَل مِلأَه. وقولُه مِنْ علا أَي من فَوق، يريد أَنها عاليةُ الأَجسام طِوالُ الأَعْناقِ، وذلك النَّوْشُ الذي تَنالُه هو الذي يُعِينُها على قَطْع الفَلَوات، والأَجْوازُ جمعُ جَوْزٍ وهو الوسط، أَي تَتَناوَلُ ماءَ الحوضِ من فوق وتشرب شُرباً كثيراً وتقطع بذلك الشربِ فَلَواتٍ فلا تحتاج إِلى ماء آخر. وانْتاشَتْه فيهما: كناشَتْه، قال: ومنه المُناوَشةُ في القتال. ويقال للرجل إِذا تناوَلَ رجُلاً ليأْخذ برأْسه ولِحْيَتِه: ناشَه يَنُوشُه نَوْشاً. ورجل نَوُوشٌ أَي ذو بَطشٍ. ونُشْتُ الرجلَ نَوْشاً: أَنَلْته خيراً أَو شرّاً. وفي الصحاح: نُشْتُه خيراً أَي أَنَلْته. وفي حديث عليّ، عليه السلام، وسُئِل عن الوصيَّة فقال: الوَصيَّةُ نَوْشٌ بالمعروف أَي يَتَناوَلُ المُوصي المُوصى له بشيء من غير أَن يُجْحِفَ بمالِه. وقد ناشَه يَنُوشُه نَوْشاً إِذا تَناوَلَه وأَخَذَه؛ ومنه حديث قُتَيلةَ أُخت النَّضْر بن الحرث:
ظَلَّتْ سُيوفُ بَني أَبيه تَنُوشُه،
لِلَّهِ أَرْحامٌ هناك تُشَقَّقُ
أَي تَتَناوَلُه وتَأْخُذُه. وفي حديث عبد الملِك: لما أَراد الخروجَ إِلى مُصْعب بن الزُّبير ناشَتْ به امرأَته وبَكَتْ فبَكَتْ جَوارِيها، أَي تَعَلَّقَتْ به. وفي حديث عائشة تصِفُ أَباها، رضي اللَّه عنهما: فانتاشَ الدِّينَ بِنَعْشِه أَي اسْتَدْرَكه واسْتَنْقَذَه وتنَاوَلَه وأَخذه من مَهْواتِه، وقد يُهْمز من النَّئِيش وهو حركةٌ في إِبْطاء. يقال. نأَشْتُ الأَمر أَنْأَشُه وانْتأَشَ، قال: والأَوّل أَوْجَهُ. ونُشْتُ الشيء نَوْشاً: طَلَبْتُه. وانْتَشْتُ الشيءَ: استخْرَجْته؛ قال: وانْتاشَ عائنَه من أَهل ذِي قارِ
ويقال: انْتاشَني فلانٌ من الهَلَكةِ أَي أَنْقَذَني، بغير همز، بمعنى تَناوَلَني. وناوَشَ الشيءَ: خالَطَه؛ عن ابن الأَعرابي؛ وبه فُسِّر قول أَبي العارم وذكَر غَيْثاً قال: فما زِلْنا كذلك حتى ناوَشْنا الدَّوَّ أَي خالَطْناه. وناقة مَنُوشةُ اللحمِ إِذا كانت رقيقةً اللحم.

### Türkçe

**ناشَه** eliyle **يَنُوشُه** **نَوْشاً**: onu aldı; Düreyd b. es-Sımme dedi ki:
فجئت إِليه، والرِّماحُ تَنُوشُه،
كوَقْعِ الصَّياصي في النَّسِيج المُمَدَّدِ

**والانْتِياشُ** da onun gibidir; râciz dedi ki:
باتتْ تَنُوشُ العَنَقَ انْتِياشا
Ve **تَناوَشَه** da **كناشه** gibidir. Tenzîlde: **وأَنَّى لهم التناوُشُ من مكان بعيد**;
yani: onlara, kendilerinden uzak olan ve kendilerine sunulmuş iken kendilerinden kabul edilmiş olduktan sonra (artık) engellenmiş bulunan imandan, nasıl olup da uzak olanı almaları (mümkün) olur? Sa‘leb dedi: **التناوُش**—hemzesiz—yakından alma(dır); **والتناؤش**—hemzeli—uzaktan(dır); ve onun zikri faslın başında geçmişti. Ebû Hanîfe dedi: **التناوُش** vâv ile yakından(dır). Allah Teâlâ dedi: **وأَنى لهم التناوُشُ من مكان بَعِيد**; Ebû Ubeyd dedi: **التَّناوُش** hemzesiz **التَّناوُل**dür; **والنَّوْشُ** da onun gibidir: **نُشْتُ أَنوشُ نَوْشاً**. Ferrâ dedi: Hicaz ehli **التَّناوُش**’un hemzesini terk ettiler ve onu, bir şeyi aldığında **نُشْتُ**’tan kıldılar. Ve kavim, savaşta **تَناوشَ** ettiğinde, birbirlerini mızraklarla alıp (vurup) fakat bütün yakınlaşma kadar yakınlaşmadıklarında (böyledir). Kays b. Âsım hadîsinde: “Câhiliyede onları **أُناوِشُهم** ve **أُهاوِشُهم** ederdim” yani onlarla savaşırdım; A‘meş, Hamza ve Kisâî **التناؤش**’u hemze ile okudular; onu **نَأَشْت**’tan kılarlar ki o yavaşlıktır; ve şu beyit okundu:
وجِئْتَ نَئِيشاً بعْدَما فاتَك الخَبَرْ
yani: yavaş, gecikmiş olarak. Kim hemze yaparsa, mânâsı: kendisinde fayda olmayan şeyde hareket onlara nasıl (mümkün) olur? Bu, **نأَش** tercümesinde zikredilmiştir. Zeccâc dedi: **التَّناوُش**—hemzesiz—**التناوُل**dür; mânâ: kendilerine sunulmuş ve kendilerine yakın olmuş olanı nasıl alırlar; o kendilerinden uzaklaştığında onu nasıl alırlar; yani Allah’a iman hayatta yakın idi, onu zayi ettiler. Dedi ki: Kim hemze yaparsa, o, yavaşlıkta bir harekettir; mânâ: kendilerinin onda hiçbir çareleri olmayan şeyde nereden hareket edecekler? Cevherî: “Âhirette imanı almaları onlara nereden (mümkün) olur, hâlbuki dünyada onu inkâr ettiler?” der. Dedi ki: **أُقِّتَتْ** ve **وُقِّتَتْ** denildiği gibi vâvı hemzeleyebilirsin; ikisiyle de okunmuştur. Ve **نُشْتُ** yiyecekten bir şey: isabet ettim.

Hadîste: Allah der ki: “Ey Muhammed, bugün âlimleri benim ziyafetimde **نَوِّش** et”; **التَّنْوِيشُ** davet içindir: vaad ve onu öne alma(dır). İbnü’l-Esîr dedi: Bunu Ebû Mûsâ söylemiştir. Ve ceylan **ناشَت** **الأَراكَ**: onu aldı; Ebû Züeyb dedi ki:
فما أُمُّ خَشْفٍ بالعَلايَةِ شادِنٍ
تَنُوشُ البَرِيرَ، حيث طابَ اهتِصارُها

Ve deve de ağzıyla havuzu **تَنُوشُ** eder, aynı şekilde; Gaylân b. Hurays dedi ki:
فهي تَنُوشُ الحوض نَوْشاً مِنْ عَلا،
نَوْشاً به تَقْطَعُ أَجْوازَ الفَلا

Onun sözündeki “**فهي**” zamiri develer içindir. **وتَنُوشُ الحوض**: dolusunu alır. “**مِنْ عَلا**” sözü: yani üstten; uzun boylu, uzun boyunlu olduğunu murad eder; ve onun aldığı o **النَّوْش**, ona çölleri katetmede yardım eden şeydir. **والأَجْواز** **جَوْز**’un çoğuludur; o da orta(dır); yani havuzun suyunu üstten alır ve çok içişle içer; o içişle çölleri kat eder; başka suya ihtiyaç duymaz.

**وانْتاشَتْه** ikisinde: **كناشَتْه**; dedi ki: bundan, savaşta **المُناوَشةُ** vardır. Ve bir adam, bir adamı başından ve sakalından tutmak için aldığında ona denir: **ناشَه يَنُوشُه نَوْشاً**. Ve **رجل نَوُوشٌ**: yani saldırı sahibi. **ونُشْتُ الرجلَ نَوْشاً**: ona hayır yahut şer eriştirdim. **وفي الصحاح**: **نُشْتُه خيراً** yani ona eriştirdim. Ali’nin—aleyhi’s-selâm—hadîsinde, vasiyet hakkında soruldu da dedi ki: **الوَصيَّةُ نَوْشٌ بالمعروف** yani vasiyet eden, malına haksızlık etmeksizin vasiyet edilene bir şeyle uzanır (verir). Ve **قد ناشَه يَنُوشُه نَوْشاً**: onu aldığında ve tuttuğunda; bundan, Nadr b. el-Hâris’in kız kardeşi Kuteyle hadîsi:
ظَلَّتْ سُيوفُ بَني أَبيه تَنُوشُه،
لِلَّهِ أَرْحامٌ هناك تُشَقَّقُ
yani: onu alır ve tutar. Abdülmelik hadîsinde: Mus‘ab b. ez-Zübeyr’e çıkmak istediğinde, karısı ona **ناشَتْ** etti ve ağladı; câriyeleri de ağladı; yani ona tutundu. Âişe hadîsinde, babasını—Allah ikisinden de razı olsun—vasfeder:
“**فانتاشَ الدِّينَ بِنَعْشِه**” yani onu yakaladı ve kurtardı; onu aldı ve onu düşüş yerinden tuttu; ve **النَّئِيش**’ten—ki o yavaşlıkta bir harekettir—hemzelenebilir. Denir: **نأَشْتُ الأَمر أَنْأَشُه** ve **انْتأَشَ**; dedi ki: birincisi daha uygundur. **ونُشْتُ الشيء نَوْشاً**: onu aradım. **وانْتَشْتُ الشيءَ**: onu çıkardım; dedi ki:
وانْتاشَ عائنَه من أَهل ذِي قارِ

Ve denir: “Falan beni helâkten **انْتاشَ** etti” yani beni kurtardı; hemzesiz, “beni aldı” mânâsıyla. **وناوَشَ الشيءَ**: onu karıştırdı; İbnü’l-A‘râbî’den; bununla, Ebû’l-Ârim’in sözünün tefsiri yapıldı; ve Gays’ı zikretti, dedi ki: “Böylece durmadan devam ettik, nihayet **ناوَشْنا الدَّوَّ**” yani onu karıştırdık. Ve “eti **مَنُوشةُ اللحمِ** bir deve” eti ince olduğunda (denir).
