# نوش — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B4/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%88%D8%B4/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نوش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B4.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نوش

النوش: التناول، باليد، ناشه ينوشه نوشا، قال دريد بن الصمة:
  فجئت إليه والرمـاح تـنـوشـه                      كوقع الصياصي في النسيج الممدد أي تناوشه وتأخذه. وقد ناشت الظبية الأراك: تناولته، قال أبو ذؤيب:
  فما أم خشف بـالـعـلاية شـادن                      تنوش البرير حيث طاب اهتصارها والناقة تنوش بفيها الحوض كذلك، قال غيلان بن حريث الربعي:
  فهي تنوش الحوض نوشا من علا                      نوشا به تقطع أجـواز الـفـلا

  أي تتناول ماء الحوض من فوق، وتشرب شربا كثيرا، وتقطع بذلك الشرب فلوات فلا تحتاج إلى ماء آخر. وهكذا أنشده الجوهري وفسره. ونقل عن ابن السكيت: يقال للرجل إذا تناول رجلا ليأخذ بلحيته ورأسه: ناشه ينوشه نوشا. قلت: ومن هنا أخذ النوش بمعنى الشرب في الفارسية، وأصله في التناول مطلقا. والنوش: الطلب، يقال: نشته نوشا، عن ابن دريد. والنوش: المشي، نقله الصاغاني عن ابن عباد. والنوش: الإسراع في النهوض، يقال: ناشت الإبل تنوش، إذا أسرعت النهوض، قال: باتت تنوش العنق انتياشا. والنووش كصبور: القوي ذو البطش، والهمز لغة فيه، وقد تقدم. وفي التنزيل: وأني لهم التناوش من مكان بعيد. التناوش: التناول، أي كيف لهم أن يتناولوا ما بعد عنهم من الإيمان، وامتنع بعد أن كان مبذولا لهم مقبولا منهم، قال الفراء: وأهل الحجاز تركوا همز التناوش، وجعلوه من نشت الشئ، إذا تناولته، وقرأ حمزة والكسائي التناؤش بالهمز، وقد تقدم، كالانتياش، والنوش، ومنه حديث عائشة تصف أباها، رضي الله تعالى عنهما فانتاش الدين بنعشه إياه أي استدركه وتناوله وأخذه من مهواته، وقد يهمز، كما تقدم. والتناوش: الرجوع، قاله ابن عباد في تفسير الآية. وانتاشه من المهلكة انتياشا: أخرجه منها، وقيل: استخرجه. والمناوشة: المناولة في القتال، وذلك إذا تدانى الفريقان. نقله الجوهري. والمناوشة: مثل المهاوشة، أي المقاتلة، وأما التناوش فهو تناول بعضهم بعضا بالرماح، ولم يتدانوا كل التداني. وتنوش يده بالمنديل، إذا مشها من الغمر، نقله الصاغاني والزمخشري وابن عباد. ومما يستدرك عليه: نشت من الطعام شيئا: أصبت. ونشت الرجل نوشا: أنلته خيرا أو شرا، عن الليث، قال في الصحاح: نشته خيرا: أنلته. والمنتاش: المستخرج في قول ابن هرمة الشاعر. والتنويش للضيافة: الدعوة للوعد وتقدمته، وبه فسر أبو موسى، رضي الله عنه الحديث يقول الله تعالى: يا محمد نوش العلماء اليوم في ضيافتي، نقله ابن الأثير. والوصية نوش بالمعروف، أي يتناول الموصي الموصى له بشيء من غير أن يجحف بماله. وناش به ينوش: تعلق به. وانتاشه من الهلكة: أنقذه. وناوش الشيء: خالطه، عن ابن الأعرابي. وناقة منوشة اللحم، إذا كانت رقيقته، هنا ذكره الجوهري، وقد تقدم للمصنف، رحمه الله تعالى في الهمز. ومحمد بن أحمد الحصيري النوشي، بالفتح، من أهل مرو، عن أبي الخير محمد بن أبي عمران، وعنه ابن السمعاني، مات سنة 420، هكذا ضبطه ابن الفرضي. قلت: نوش، بالفتح، ويقال أيضا: نوج، بالجيم عوضا عن الشين:عدة قرى بمرو، منها نوش بايه ونوش كنار كان ونوش فراهينان، ونوش مخلدان. وشيخ ابن السمعاني نسب إلى الثانية. ونوشان هو أبو موسى عمران بن موسى بن الحصين بن نوشان الفقيه الجبوشاني النوشاني الكاتب بأستوا، عن إبراهيم بن أبي طالب وغيره، مات سنة 339.

### Türkçe

**النوش**: el ile alma; **ناشه ينوشه نوشا**. Düreyd b. es-Sımme dedi ki:
  “Ona geldim; mızraklar onu **تـنـوشـه**                      uzatılmış dokumada zırh pullarının düşüşü gibi”
yani onu **تناوشه** eder ve onu alır. Ve **ناشت الظبية الأراك**: onu aldı; Ebû Züeyb dedi ki:
  “Ne var ki **بـالـعـلاية**’de bir ceylan yavrusunun anası                      **تنوش البرير** eder; onun koparılması hoş olduğunda”
Ve deve de ağzıyla havuzu **تنوش** eder; yine böyledir. Ğaylân b. Harîs er-Rub‘î dedi ki:
  “O, yukarıdan havuzu **تنوش** eder; **نوشا**                      onunla çöllerin geçitlerini keser”

yani havuzun suyunu üstten alır ve çok içişle içer; bu içişle çöllerin ıssızlıklarını keser; artık başka bir suya ihtiyaç duymaz. Cevherî onu böyle rivayet etti ve onu açıkladı. İbnü’s-Sikkît’ten nakledildi: Bir adamın sakalından ve başından tutmak için bir adama uzandığında adama denir: **ناشه ينوشه نوشا**. Dedim: Buradan **النوش** Farsçada içme mânasında alınmıştır; aslı mutlak olarak alma/elde etmededir. Ve **النوش**: talep; denir: **نشته نوشا**; İbn Düreyd’den. Ve **النوش**: yürüme; onu Sâğânî İbn Abbâd’dan nakletti. Ve **النوش**: kalkışta acele etme; denir: **ناشت الإبل تنوش**; develer kalkışta acele ettiğinde. Dedi ki: “Geceyi boynu **تنوش** ederek geçirdi; **انتياشا**.” Ve **النووش** ( **صبور** vezninde): güçlü, yakalayıp vurma sahibi; hemze onun hakkında bir lehçedir; daha önce geçti. Ve tenzîlde: “Ve onlara uzak bir yerden **التناوش** nereden (mümkün) olsun?” **التناوش**: alma; yani iman kendilerinden uzaklaştıktan sonra, kendilerine sunulmuşken onlardan kabul edilmişken (artık) menedildikten sonra, onu nasıl alsınlar? Ferrâ dedi ki: Hicaz ehli **التناوش**’un hemzesini terk etti ve onu “bir şeyi **نشت** etti”den kıldı; onu aldığında. Hamza ve Kisâî **التناؤش**’u hemze ile okudu; daha önce geçti; **كالانتياش** ve **النوش** gibi. Ondan, Âişe’nin—Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun—babasını vasfeden hadisi: “Din’i, onu kaldırıp çekmesiyle **فانتاش** etti” yani onu telâfi etti, onu aldı ve onu düşüş yerinden aldı; hemzelenebilir; daha önce geçtiği gibi. Ve **التناوش**: geri dönme; onu İbn Abbâd âyetin tefsirinde söyledi. Ve onu helâkten **انتياشا** ile **انتاشه** etti: onu ondan çıkardı; “onu çıkarttı” da denildi. Ve **المناوشة**: savaşta birbirine uzanıp verme; bu, iki taraf birbirine yaklaştığında olur. Cevherî onu nakletti. Ve **المناوشة**: **المهاوشة** gibidir; yani çarpışma. Ama **التناوش** onların birbirlerini mızraklarla almalarıdır; bütünüyle yakınlaşmamışlardır. Ve “eli mendille **تنوش** eder” denir; onu yağdan/yağlılıktan silip giderdiğinde. Sâğânî, Zemahşerî ve İbn Abbâd onu nakletti. Üzerine istidrâk edilenlerdendir: “Yemekten bir şey **نشت** etti”: isabet ettirdin/elde ettin. Ve “adamı **نوشا** **نشت** etti”: ona hayır veya şer ulaştırdın; Leys’ten. **الصحاح**’ta dedi ki: “Ona hayır **نشته** etti”: ona ulaştırdı. Ve **المنتاش**: çıkaran (kurtarıp çıkaran); şair İbn Hirme’nin sözünde. Ve misafirlik için **التنويش**: va‘d için davet ve onun önceden sunulması; Ebû Mûsâ—Allah ondan razı olsun—hadisi bununla tefsir etti: Allah Teâlâ buyurur: “Ey Muhammed, bugün âlimleri misafirliğimde **نوش** et”; İbnü’l-Esîr onu nakletti. Ve vasiyet: “**نوش** ile ma‘rûf üzere” yani vasiyet eden, malına haksızlık etmeksizin vasiyet edilene bir şeyle uzanıp alır (ona bir şey verir). Ve “onunla **ناش به ينوش**”: ona tutundu. Ve “onu helâkten **انتاشه** etti”: onu kurtardı. Ve “şeyi **ناوش** etti”: ona karıştı; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve “eti **منوشة** bir deve”: ince etli olduğunda; Cevherî onu burada zikretti; musannif—Allah ona rahmet etsin—için hemzede daha önce geçti. Ve Muhammed b. Ahmed el-Hasîrî **النوشي**; fetha ile; Merv ehlindendir; Ebü’l-Hayr Muhammed b. Ebî İmrân’dan; ondan da İbnü’s-Sem‘ânî rivayet etti; 420 yılında öldü; İbnü’l-Faradî onu böyle ضبط etti. Dedim: **نوش** fetha ile; ayrıca denir: **نوج**; **الشين** yerine **الجيم** bedeliyle: Merv’de birkaç köy (adıdır); onlardan: **نوش بايه** ve **نوش كنار كان** ve **نوش فراهينان** ve **نوش مخلدان**. İbnü’s-Sem‘ânî’nin şeyhi ikinciye nisbet edildi. Ve **نوشان**: Ebû Mûsâ İmrân b. Mûsâ b. el-Husayn b. **نوشان**; Cübûşânî fakihi, **النوشاني** kâtibi; Estuvâ’da; İbrâhîm b. Ebî Tâlib ve başkalarından; 339 yılında öldü.
