# نوض — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B6/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%88%D8%B6/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نوض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B6.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نوض

ناض فلان ينوض نوضا: ذهب في البلاد. نقله الجوهري، وقال الكسائي: ناض مناضا، كناص مناصا، إذا ذهب في الأرض. وناض الشيء نوضا: إذا عالجه وأراغه لينتزعه، كالوتد والغصن ونحوه، كما في الصحاح وفي الجمهرة ونحوهما. وناض الماء: أخرجه كنضاه. وناض البرق ينوض نوضا، إذا تلألأ. والنوض: وصلة ما بين العجز والمتن وخصصه، قاله الليث: قال: ولكل امرأة نوضان، وهما لحمتان منتبرتان مكتنفتان قطنها، يعني وسط الورك، وأنشد لرؤبة:
  إذا اعتزمن الزهو في انتهاض
  جاذبن بالأصلاب والأنـواض قال الصاغاني: لرؤبة قصيدة رجز أولها:
  أرق عينيك عن الغماض وليس المشطوران فيها. وقال الجوهري: النوض: وصلة ما بين عجز البعير ومتنه، وأنشد:
  جاذبن بالأصلاب والأنواض والنوض: الحركة، يقال: فلان ما ينوض بحاجة، وما يقدر أن ينوض، أي يتحرك بشيء، والصاد لغة فيه، والنوض: العصعص. وقال الليث: النوض: شبه التذبذب والتعثكل. والنوض: مخرج الماء، وقيل: الوادي، عن ابن الأعرابي، والجمع أنواض، وبه فسر رجز رؤبة:
  تسقى به مدافع الأنواض على الصحيح، وجمع الجمع أناويض. وقال الجوهري: والأنواض والأناويض: مواضع مرتفعة، ومنه قول لبيد:
  أروي الأناويض وأروي مذنبه قال الصاغاني: ولم أجده في شعر لبيد. وقال ابن دريد: الأنواض: موضع معروف، وأنشد رجز رؤبة يصف سحابا:
  غر الذرى ضواحك الإيماض
  تسقى به مدافـع الأنـواض

  والأصح أن الأنواض في الرجز: منافق الماء، أي مخارجه، الواحد نوض. وقال أبو عمرو: الأنواض: مدافع الماء. وفي اللسان: ولم يذكر للأنواض ولا للمنافق واحد. وأناض الرجل: استبان في عينيه الجهل. نقله الصاغاني عن بعضهم، هكذا الجهل باللام، وفي كتاب ابن القطاع: الجهد، بالدال. قلت: وعلى ما في كتاب الصاغاني وكأنه احمرت عيناه من الغضب، فهو على التشبيه بأناض النخل. ويقال: أناض النخل إناضا، وإناضة: أينع وأدرك حمله، كأقام إقاما، وإقامة، قال لبيد:
  فاخرات ضروعها في ذراها                      وأناض العيدان والجـبـار قال ابن سيده: وإنما كانت الواو أولى به من الباء لأن ض ن و أشد انقلابا من ض ن ي. وقال ابن الأعرابي: نوض الثوب بالصبغ تنويضا: صبغه، وأنشد في صفة الأسد:
  في غيله جيف الرجال كأنـه                      بالزعفران من الدماء منوض أي مضرج. ومما يستدرك عليه: ناض نوضا، كناص، أي عدل، عن كراع. وقال ابن القطاع: ناض نوضا: نجا هاربا، كناص. والمناض: الملجأ، عن كراع. وقال الكسائي: العرب تبدل من الصاد ضادا، فتقول: مالك في هذا الأمر مناض، أي مناص، وقد ناض مناضا، إذا ذهب في الأرض. وقال أبو تراب: الأنواض والأنواط واحد، أي ما نوط على الإبل إذا أوقرت، كما في العباب، وعزاه في اللسان إلى أبي سعيد. والنواض، ككتان، من ناضه: أخرجه، وهو في قول رؤبة يصف الإبل:
  يخرجن من أجواز ليل غاض
  نضو قداح النابل النواض وذكر ابن القطاع هنا: أنضت اللحم إناضة، إذا تركته أنيضا لم ينضج. قلت: وقد تقدم في أ ن ض وهناك محله، غير أن أناضه محله هنا لغة في آنضه الذي ذكر.

### Türkçe

**ناض** falan **ينوض** **نوضا**: beldelerde gitti. Onu Cevherî nakletti; ve Kisâî dedi: **ناض** **مناضا**, **كناص** **مناصا**, yerde gittiği zaman. Ve şey **نوضا** **ناض**: onu işlediği ve onu çekip çıkarmak için onu oynattığı zaman; kazık, dal ve benzeri gibi; **الصحاح**’ta ve **الجمهرة**’de ve benzerlerinde olduğu üzere. Ve su **ناض**: onu çıkardı; **كنضاه** gibi. Ve şimşek **ينوض** **نوضا** **ناض**: parıldadığı zaman. Ve **النوض**: sağrı ile sırt arasındaki bağlantıdır; onu tahsis etti; Leys söyledi: dedi: Her kadın için iki **نوض** vardır; ve onlar, kalçasını kuşatan, kabarık iki et parçasıdır; yani kalçanın ortası. Ve Rü’be’den şu beyit okundu:
  Eğer kalkışta böbürlenmeyi azmederlerse
  Bel kemikleriyle ve **الأنـواض** ile çekişirler
Sâgânî dedi: Rü’be’nindir; başı şu olan bir recez kasidesi vardır:
  Gözünü göz kapağından uykusuz bırak
Ve bu iki mısra onda değildir. Ve Cevherî dedi: **النوض**: devenin sağrısı ile sırtı arasındaki bağlantıdır. Ve şu beyit okundu:
  Bel kemikleriyle ve **الأنواض** ile çekişirler
Ve **النوض**: harekettir; denir ki: falan bir ihtiyaçla **ينوض** etmez; ve **ينوض** etmeye güç yetiremez; yani bir şeyle hareket eder. Ve **الصاد** onda bir dildir. Ve **النوض**: kuyruk sokumudur. Leys dedi: **النوض**: titreme ve sendeleme benzeridir. Ve **النوض**: suyun çıkış yeridir; ve denildi: vadi; İbnü’l-A‘râbî’den. Çoğulu **أنواض**’dır; ve bununla Rü’be’nin recezi tefsir edildi:
  Onunla **الأنواض**’ın akıntı ağızları sulanır
Sahih olana göre. Çoğulun çoğulu **أناويض**’dir. Cevherî dedi: ve **الأنواض** ve **الأناويض**: yüksek yerlerdir. Ve ondan Lebîd’in sözü:
  **الأناويض**’i sularım ve kuyruğunu sularım
Sâgânî dedi: Onu Lebîd’in şiirinde bulmadım. İbn Düreyd dedi: **الأنواض**: bilinen bir yerdir. Ve Rü’be’nin bir recezi okundu; bir bulutu vasfeder:
  Tepeleri parlak, şimşek çakışları gülen
  Onunla **الأنـواض**’ın akıntı ağızları sulanır

Ve daha sahih olan: recezde **الأنواض**: suyun menfezleridir; yani çıkışlarıdır; teki **نوض**. Ebû Amr dedi: **الأنواض**: suyun akıntı ağızlarıdır. **اللسان**’da: **الأنواض** için de **المنافق** için de bir tekil zikretmedi. Ve adam **أناض** etti: cehalet gözlerinde belirgin oldu. Sâgânî onu bazılarından nakletti; işte böyle, **الجهل** lâm ile. İbnü’l-Kattâ‘ın kitabında: **الجهد**, dâl ile. Dedim: Sâgânî’nin kitabında olana göre; sanki öfkeden gözleri kızardı; o hâlde hurmanın **أناض**’ına benzetme üzerinedir. Ve denir: hurma **إناضا** ve **إناضة** **أناض** etti: olgunlaştı ve meyvesi erişti; **أقام** **إقاما** ve **إقامة** gibi. Lebîd dedi:
  Tepelerinde memeleri övüngen                      ve dallar ve kalın ağaç **أناض** etti
İbn Sîde dedi: Vav onun için bâ’dan daha evlâ idi; çünkü **ض ن و**’nun dönüşümü **ض ن ي**’den daha şiddetlidir. İbnü’l-A‘râbî dedi: elbiseyi boya ile **تنويضا** **نوض** etti: onu boyadı. Ve aslanın sıfatında şu beyit okundu:
  Ormanlığında adamların leşleri vardır; sanki o                      kanlardan safranla **منوض** edilmiştir
Yani kana bulanmış. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **ناض** **نوضا**, **كناص**, yani saptı; Kurâ‘dan. İbnü’l-Kattâ‘ dedi: **ناض** **نوضا**: kaçıp kurtuldu; **كناص**. Ve **المناض**: sığınılacak yer; Kurâ‘dan. Kisâî dedi: Araplar **الصاد**’dan **ضادا**’yı değiştirir; böylece derler: bu işte senin için **مناض** yoktur; yani **مناص**; ve **مناضا** **ناض** etti; yerde gittiği zaman. Ebû Turâb dedi: **الأنواض** ve **الأنواط** birdir; yani yüklendiği zaman develere asılan şey; **العباب**’da olduğu gibi; ve **اللسان**’da onu Ebû Saîd’e nispet etti. Ve **النواض**, **كتان** vezninde, **ناضه**’dan: onu çıkardı; ve o, Rü’be’nin develeri vasfettiği sözündedir:
  Karanlık bir gecenin içlerinden çıkarırlar
  Okçunun **النواض**’ı, okların **نضو**’su
İbnü’l-Kattâ‘ burada zikretti: eti **إناضة** **أنضت**: onu **أنيضا** bıraktığın zaman; pişmedi. Dedim: **أ ن ض**’da daha önce geçti ve yeri orasıdır; ancak onun **أناضه**’si, zikredilen **آنضه**’de bir dildir; onun yeri buradadır.
