# نوط (ن-و-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%88%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - و - ط
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الطاء والنون و و ا ي ء معهما
ط ن و، ن ط و، و ط ن، ن و ط، ط ن ي، ط ي ن، ط ن أ مستعملات
طنو:

الطُّنُوُّ: الفُجور، يقال: طنا إليها، وقَوْم طُناةٌ: زناة، وقيل: ما طَنَوْتُ، وما طَنَيْتُ وما تطنّيت لكذا، أي: ما تَعَرَّضْتُ له، يعني: ما تَسَكَّعْتُ له، وما دنوت منه.
نطو:
الإنطاء: لغةٌ في الإعطاء.
والنَّطاةُ: حُمَّى تأخذ أهل خَيْبَر، وقيل: النَّطاةُ عينٌ بخبير تأخذ بحمّى شديدة.
وطن:
الوَطَنُ: مَوْطِنُ الإنسان ومَحَلُّهُ وأوطانُ الأغنام: مَرابضُها التي تأوي إليها، ويُقال: أَوْطَنَ فلانٌ أرضَ كذا، أي: اتّخذها مَحَلاًّ ومَسْكَناً يُقِيمُ بها، قال رؤبة:
حتّى رَأَى أَهْلُ العِراقِ أَنَّني
أَوْطَنْتُ أرضا لم تكُنْ من وَطني
والمَوْطِنُ: كلّ مكان قام به الإنسانُ لأمرٍ.
وواطنتُ فُلاناً على هذا الأَمْر، أي: جعلتما في أَنْفُسِكما أن تعملاه وتفعلاه، فإذا أردت: وافَقْتُهُ قلتَ: واطَأْتُهُ. وتقول: وَطَّنْتُ نفسي على الأَمْر فتَوَطَنَّتْ، أي: حملتها عليه فَذَلَّتْ، قال كثيّر:
وقلتُ لها يا عَزُّ: كلُّ مُصِـيبةٍ		إذا وُطِّنَتْ يَوْماً لها النَّفْسُ ذَلَّتِ
نوط:
النَّوْطُ: مصدر ناط ينوط نَوْطاً، تقول: نُطْتُ القِرْبةَ بنياطها نَوْطاً، أي: علّقتها.
والنَّوْط: علق شيء يُجْعل فيه تَمْر ونحوه، أُو ما كان يعلّق من محمل وغيره.
والمَنُوطُ: جرابٌ صغيرٌ يُجْعلُ فيه التَّمْر وما شاكله.
والنَّوْط: جُلَيْلةٌ صغيرةٌ تَسَعُ خمسين منّاً، أو أقلّ، وجَمْعُهُ نياطٌ تُسْتَخَفُّ لحَمْلِ الزّادِ إلى مكّة، أو إلى سَفَرٍ.
وناط عنّي فلانٌ، أي: تباعد.
وفلانٌ مَنُوطٌ بفُلانٍ إذا أَحَبَّهُ وتعلّق بحَبْله.
والنِّياطُ: عِرْقٌ غليظٌ قد عُلِّق به القَلْبُ من الوَتين، وجَمْعُه: أَنْوِطة، وإذا لم تُرِدْ به العَدَد جاز أن تقول للجميع: نُوط، لأنّ الياء في النِّياط في الأصل: واو. وإنّما قيل لبُعد المغازة: نياط، لأنّها مَنُوطةٌ بفلاة أخرى تتّصل بها لا تكادُ تَنْقطع.
قال الخيليل: المدّات الثلاث منوطات بالهمز، ولذلك قال بعضُ العَرَب في الوقوف: افعليء وافْعَلأ وافْعَلُؤ. فهمزوا الياء والألف والواو حين وقفوا. قال العجّاج:
وبلدة نياطُها نَطيّ
أي: بعيد، إنّما أراد: نيط، فقلت، كما قالوا قَوْس وقِسِيّ، وفي الحديث: أمّا أنا فآخذ في نيطي بعد الموت معناه: طريقُه بعيدٌ، وسَفَرُه بَعيِدٌ.
والتَّنَوُّطُ: طائرٌ مِثْلُ العُصْفُور، وفي لغة أخرى: تُنَوِّط على تُفَعِّل، وهذه نادرة.
طنى:
الطَّنَى: لُزُرقُ الرِّئةِ بالأَضْلاع، حتّى ربّما اسْوَدَّتْ وعَفِنَتْ، وأكْثَرُ ما يُصِيبُ ذلك الإبِل، قال:
من داءِ نَفْسي بَعْدَ ما طَنِيتُ
مِثْلَ طَنَى الإبْلِ وما ضَنِيتُ
طين:
الطِّينُ: معروف طِنْتُ الكِتابَ طَيْناً: خَتَمْتُهُ بطِينةٍ، وطَيَّنْتُ البَيْتَ تَطبيناً والطِّيانةُ: حِرْفةُ الطَّيّانِ.
والطّيّانُ في وَصْف الثَّوْر: الطّاوي البَطْنِ من الطَّوَى وهو الجُوع.
طنأ:
الطَّنْءُ في بَعْض الأَشْعار: اسمٌ للرَّمادِ الهامِدِ. والطِّنْءُ: الفُجور، ويُقالُ: قَوْمٌ طناةٌ زناة.

##### Türkçe

باب **الطاء** ve **النون** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**ط ن و**، **ن ط و**، **و ط ن**، **ن و ط**، **ط ن ي**، **ط ي ن**، **ط ن أ** kullanımdadırlar.

**طنو**:

**الطُّنُوُّ**: fısk; denir ki: **طنا إليها** (ona fısk etti / ona yöneldi). Ve **قَوْم طُناةٌ**: zâniler. Ve denildi: **ما طَنَوْتُ** ve **ما طَنَيْتُ** ve **ما تطنّيت لكذا**; yani: ona maruz kalmadım; yani: onun için serserice dolaşmadım; ve ona yaklaşmadım.

**نطو**:
**الإنطاء**: **الإعطاء** hakkında bir lehçedir.
Ve **النَّطاةُ**: Hayber ehline gelen bir hummadır. Ve denildi: **النَّطاةُ** Hayber’de bir pınardır; şiddetli bir humma ile yakalar.

**وطن**:
**الوَطَنُ**: insanın yurdu ve mahalli. Ve koyunların **أوطانُ**’ı: kendisine sığındıkları ağıllarıdır. Ve denilir: **أَوْطَنَ** falan kimse filan toprağı; yani: onu bir mahal ve bir mesken edindi; onda ikamet eder. Rü’be dedi ki:
حتّى رَأَى أَهْلُ العِراقِ أَنَّني
أَوْطَنْتُ أرضا لم تكُنْ من وَطني
Ve **المَوْطِنُ**: insanın bir iş için durduğu her yer.
Ve **واطنتُ** falanı bu iş üzerine; yani: ikiniz de nefislerinizde onu yapmayı ve işlemeyi kararlaştırdınız. Artık “ona muvafakat ettim”i murat edersen: **واطَأْتُهُ** dersin. Ve dersin ki: **وَطَّنْتُ** nefsimi iş üzerine, derken **فتَوَطَنَّتْ**; yani: onu bunun üzerine yükledim de boyun eğdi. Kesîr dedi ki:
وقلتُ لها يا عَزُّ: كلُّ مُصِـيبةٍ		إذا وُطِّنَتْ يَوْماً لها النَّفْسُ ذَلَّتِ

**نوط**:
**النَّوْطُ**: **ناط ينوط نَوْطاً**’ın masdarıdır. Dersin ki: **نُطْتُ القِرْبةَ بنياطها نَوْطاً**; yani: onu astım.
Ve **النَّوْط**: içine hurma ve benzeri konulan bir asılı şeydir; yahut mahmil ve başkası gibi asılan şey.
Ve **المَنُوطُ**: içine hurma ve benzeri konulan küçük bir torbadır.
Ve **النَّوْط**: elli menn’i, yahut daha azını alan küçük bir heybedir; bunun çoğulu **نياط**’tır; Mekke’ye, yahut bir sefere azık taşımak için hafif sayılır.
Ve **ناط عنّي** falan; yani: benden uzaklaştı.
Ve falan, falana **مَنُوطٌ**’tur; onu sevdiği ve ipine tutunduğu zaman.
Ve **النِّياطُ**: **الوتين**’den kalbin kendisine asıldığı kalın bir damardır; bunun çoğulu: **أَنْوِطة**. Ve eğer onunla sayıyı murat etmezsen, hepsi için **نُوط** demen caizdir; çünkü **النِّياط**’taki **الياء** aslında **واو**’dur. Ve ancak “gazvenin uzaklığı” için **نياط** denildi; çünkü o, kendisine bitişen başka bir çöl ile asılıdır; neredeyse kopmaz.
Huleylî dedi ki: üç med, hemzeye bağlanmıştır; bunun için bazı Araplar vakıfta şöyle dedi: **افعليء** ve **وافْعَلأ** ve **وافْعَلُؤ**. Böylece durdukları vakit **الياء**’yı ve **الألف**’i ve **الواو**’yu hemzelediler. A‘câc dedi ki:
وبلدة نياطُها نَطيّ
yani: uzak. Ancak o **نيط**’u murat etti; ben de dedim; onların **قَوْس** ve **قِسِيّ** dedikleri gibi. Ve hadiste: “**أمّا أنا فآخذ في نيطي بعد الموت**”; manası: onun yolu uzaktır ve seferi uzaktır.
Ve **التَّنَوُّطُ**: serçe gibi bir kuştur. Ve başka bir dilde: **تُنَوِّط** (vezni **تُفَعِّل** üzere); bu nadirdir.

**طنى**:
**الطَّنَى**: kaburgalarla akciğerin morarmasıdır; ta ki bazen kararıp kokuşur. Bunun en çok isabet ettiği şey de develerdir. Dedi ki:
من داءِ نَفْسي بَعْدَ ما طَنِيتُ
مِثْلَ طَنَى الإبْلِ وما ضَنِيتُ

**طين**:
**الطِّينُ**: bilinen (şey). **طِنْتُ الكِتابَ طَيْناً**: onu bir çamur parçasıyla mühürledim. Ve **طَيَّنْتُ البَيْتَ تَطبيناً**; ve **الطِّيانةُ**: **الطَّيّانِ**’ın mesleğidir.
Ve öküzün vasfında **الطّيّانُ**: **الطَّوَى**’dan, yani açlıktan, karnı içe çekik olandır.

**طنأ**:
**الطَّنْءُ** bazı şiirlerde: sönmüş kül için bir isimdir. Ve **الطِّنْءُ**: fısktır. Ve denilir: **قَوْمٌ طناةٌ** zânilerdir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ناطَ الشيءَ يَنوطُهُ نَوْطاً، أي علّقه. والنَوْطُ: جُلَّةٌ صغيرة فيها تمر تُعَلَّق من البعير. قال النابغة الذبياني يصف قطاةً.

حَذَّاءُ مُدْبِرَةً سَـكَّـاءُ مُـقْـبِـلَةًللماء في النَحْرِ منها نَوْطَةٌ عَجَبُ
والنَوْطَةُ: ورمٌ في نحر البعير وأرْفاغِهِ يقال نِيطَ البعير، إذا أصابه ذلك. والنَوْطَة: الحِقْدُ. قال ابن أحمر:
ولا عِلْمَ لي ما نَوْطَةٌ مُسْتَكِـنّةٌولا أيُّ من عادَيْتُ أسْقى سِقائِيا
والنَوْطُ: ما بين العَجُزِ والمَتْن. وكلُّ ما عُلِّقَ من شيء فهو نَوْطٌ. وفي المثل: "عاطٍ بغير أنْواطٍ"، أي يتناول وليس هناك شيءٌ معلَّقٌ. وهذا نحو قولهم: كالحادي وليس له بعيرٌ. والأنْواطُ: المَعاليقُ. والأنْواطُ: ما نُوِّطَ على البعير إذا أوقِرَ. والتَنْواطُ: ما يُعَلَّق من الهودج يُزَيَّنُ به. ويقال نَوْطَةٌ من طلح، كما يقال عيصٌ من سدرٍ، وأيكةٌ من أثلٍ. وانْتاطَ، أي بَعُدَ. وفلانٌ منِّي مَناطَ الثريا، أي في البُعد. ونِياطُ المَفازة: بُعدُ طريقها، فكأنَّها نيطَتْ بمفازةٍ أخرى لا تكاد تنقطع. والنِياطُ: عِرْقٌ عُلِّق به القلبُ من الوَتينِ، فإذا قطع مات صاحبه. وهو النَيْطُ أيضاً. ومنه قولهم: "رماه الله بالنَيْطِ"، أي بالموت. ويقال للأرنب: مُقَطَّعَةُ النِياطِ، كما قالوا: مقِطَّعةُ الأسحارِ. ونياطُ القوسِ: مُعَلَّقها. والنائطُ: عرقٌ في الصُلب ممتدٌّ يُعالج المصفورُ بقطعه. والتَنَوُّطُ: طائرٌ، ويقال أيضاً التُنَوِّطُ. قال الأصمعي: إنَّما سمِّي تَنَوُّطاً لأنه يدلِّي خيوطاً من شجرةٍ ثم يفرّخ فيها، الواحدة تَنَوُّطَةٌ.

##### Türkçe

**ناطَ** şeyi **يَنوطُهُ** **نَوْطاً**; yani onu astı. Ve **النَوْطُ**: içinde hurma bulunan, deveden asılan küçük bir çuvaldır. Nâbiga ez-Zübyânî bir yaban güvercinini vasfederek dedi:

حَذَّاءُ مُدْبِرَةً سَـكَّـاءُ مُـقْـبِـلَةً
للماء في النَحْرِ منها **نَوْطَةٌ** عَجَبُ

Ve **النَوْطَةُ**: devenin boğazında ve koltuk altlarında bir şişliktir; ona bu isabet ettiğinde “**نِيطَ** deve” denir. Ve **النَوْطَة**: kindir. İbn Ahmer dedi:

ولا عِلْمَ لي ما **نَوْطَةٌ** مُسْتَكِـنّةٌ
ولا أيُّ من عادَيْتُ أسْقى سِقائِيا

Ve **النَوْطُ**: sağrı ile sırt arasıdır. Ve bir şeyden her ne asılmışsa o **نَوْطٌ**tur. Ve meselde: “عاطٍ بغير **أنْواطٍ**”, yani alır, hâlbuki asılı bir şey yoktur. Bu, onların şu sözü gibidir: deveci gibi, hâlbuki onun devesi yoktur. Ve **الأنْواطُ**: asılı şeylerdir. Ve **الأنْواطُ**: deve yükletildiğinde deve üzerine asılan şeydir. Ve **التَنْواطُ**: hedeçten asılan, onunla süslenen şeydir. Ve “**نَوْطَةٌ** من طلح” denir; “**عيصٌ** من سدرٍ” ve “**أيكةٌ** من أثلٍ” denildiği gibi. Ve **انْتاطَ**, yani uzaklaştı. Ve falan kimse benden **مَناطَ الثريا**dır; yani uzaklıkta. Ve **نِياطُ المَفازة**: yolunun uzaklığıdır; sanki o, neredeyse kesilmeyen başka bir çöl ile bağlanmış (asılmış) gibidir. Ve **النِياطُ**: kalbin **الوَتينِ**den kendisiyle asılı olduğu bir damardır; kesilirse sahibi ölür. O, **النَيْطُ** dadır. Bundan onların sözü: “رماه الله ب**النَيْطِ**”, yani ölümle. Ve tavşana “**مُقَطَّعَةُ النِياطِ**” denir; “مقِطَّعةُ الأسحارِ” dedikleri gibi. Ve **نياطُ القوسِ**: onun asacağı (askısı)dır. Ve **النائطُ**: belde uzanmış bir damardır; sarılık hastası onun kesilmesiyle tedavi edilir. Ve **التَنَوُّطُ**: bir kuştur; ayrıca **التُنَوِّطُ** da denir. Asmaî dedi: ancak ona **تَنَوُّطاً** adı verildi; çünkü bir ağaçtan iplikler sarkıtır, sonra onun içinde yavrular; bir tanesi **تَنَوُّطَةٌ**dur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ط ن ( وايء )
طين ، طنى ، وطن ، نوط ، نيط ، نطا ، طون ، نأط .
طين : قال الليث : الطِّين معروف ، يقال : طِنْتُ الكتابَ طَيْناً جَعَلْتُ عليه طِيناً لأخْتِمه به ، وقال الله جلّ وعزّ : ( قَالَ أَءَسْجُدُ لِمَنْ خَلَقْتَ طِينًا ) ( الإسراء : 61 ) .
قال أبو إسحاق : نَصَب طيناً على الحال ، أي خلقْتهُ في حال طِينيَّتِهِ .
قال الليث : ويقال طَيَّنْتُ البيتَ والسَّطح ، والطِّيانَة حِرْفَة الطَّيَّان ، وأما الطيّان من الطَوَى ، وهو الجوع فليس من هذا ، والطِّينةُ ، قِطعة من الطِّين يُختَم بها الصَّكّ ونحوُه .
أبو عبيد عن الأحمر : طانَه اللَّهُ على الخَيْر وطامَه يَعني جَبَلَه ، وهو يطِينُه ، وأَنشدَ :
أَلا تِلكَ نفسٌ طِينَ مِنْها حَياؤُها
ويقال : لقد طانَنِي اللَّهُ على غير طِينتك .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : طانَ فلانٌ وطَام إذا حَسُنَ عَملُه . يقال : ما أحسنَ ما طَامَه وطَانه . اللّحياني : يَوْم طانٌ ذو طِين .
طنى : قال الليث : الطنَى لزُوق الرِّئة بالأضلاع حتى ربما عَفِنتْ واسودّت وأكثرُ ما يُصيبُ الإبل ، وبعيرٌ طَنٍ ، وقال رؤبة :
مِن داءِ نَفْسِي بعدما طَنيتُ
مِثلَ طَنَى الإبلِ وما ضَنِيتُ
أي بَعْدَ ما ضَنِيت ، أبو عبيد : الطنَى لُزوق الطِحَال بالجَنْب .
وقال الحارث بن مُصرف :
أَكْويه إمَّا أَرادَ الكَيَّ مُعْترِضاً
كيَّ المُطَنِّي من النَّحْرِ الطَّنَى الطَّحِلاَ
قال : المُطنِّي : الّذي يُطَنِّي البعيرَ إذا طَنَى .
قلت : الطنَى يكون في الطِّحال كما قال أبو عبيد ورَواه عن الأصمعي .
وقال اللحيانيّ : رجُلٌ طَنٍ ، وهو الّذي يُحَمّ غِبّاً فيعظُمُ طِحَالُه ، وقد طَنِيَ طَنى .
قال : وبعضُهم يهمِز فيقول : طَنِىء يطنأ طَنَأً فهو طَنيءٌ .
ثعلب عن ابن الأعرابيْ : أطْنَى الرجلُ إذا مال إلى الطَّنَى وهو الرِّيبَةُ والتُّهْمَةُ ، أَطْنَى إذا مال إلى الطّنّى وهو البِساط فنام عليه كَسَلاً . قال : أَطْنَى إذا مال إلى الطَّنَى ، وهو المنزل ، وأَطنَى إذا مال إلى الطَّنَى فشَرِبه وهو الماء يَبْقَى أسفلَ الحَوض ، وأَطْنَى إذا أَخَذَه الطَّنَى وهو لُزوق الرّئة بالجَنْب .
وقال ابن الأعرابيّ أيضاً : الطَنْءُ الرِّيبة والطِّنْءُ : الأرض البَيْضاء ، والطِّنءُ الروضة ، وهي بقيّة الماء في الحَوْض .
أبو عُبيد عن الأُمَويّ : الطِّنءُ : المنزِل . وقال شِمر : الطَّنْءُ الرِّيبة والتهمة . وأنشد الفرّاء :
كان على ذي الطِّنْءِ عَيْناً بَصِيرة
وفي النوادر : الطِّنْءُ شيءٌ يُتَّخَذ لصَيد السِّباع مثل الزُّبْية .
وقال الليث : الطّنْء في بعض الشعْر اسمٌ للرّماد الهامد ، والطِّنْء : الفُجور ، قال : ويقال : قوم طُنَاةٌ زُناةٌ . وأخبرَني المنذريُّ عن أبي الهيْثم أنّه يُقال : لدَغَتْهُ حيّة فأطنَتْهُ إذا لم تَقتُله ، وهي حيَّةٌ لا تُطْنِىءُ أي لا تُخطِىء . والإطناء مِثل الإشواء .
سلمة عن الفرّاء : الأطناءُ الأهواءُ ، والأطناء : العَطيَّات .
أبو تراب عن شمِر : طَنَأْتُ طُنُوءاً وزَنَأْتُ إذا استحْيَيْتُ . قال : وقاله الأصمعيّ ، ولم يَعْرِفه أبو سعيد . أبو زيد ، يقال : رُمِيَ فلانٌ في طِنْئِه وفي نَيْطِه ، وذلك إذا رُمِيَ في جَنازَتِه ومعناه إذا مات .
وطن : قال الليث : الوَطنُ مَوْطِن الإنسان ومَحَلُّه قال : وأَوْطانُ الغَنَم مَرابِضُها التي تأْوِي إليها . ويقال : أَوْطَن فلانٌ أرضَ كذا وكذا ، أي اتَّخَذَها مَحَلاًّ ومَسْكناً يقيم فيها ، قال رؤبة :
حتى رأى أهلُ العراقِ أنَّني
أوطنْتُ أرضاً لم تكن من وَطَني
وأمّا الوَطَن فكلّ مكان قام به الإنسان لأمرٍ فهوَ مَوْطن له ، كقولك : إذا أتيتَ فوقفتَ في تلك المواطنِ فادْعُ اللَّهَ لي ولإخواني ، وتقول : واطَنْتُ فلاناً على هذا الأمر إذا جعلْتُما في أَنْفُسِكُما أن تَفْعَلاه ، فإذا أردتَ معنَى وافَقْتَهُ قلتَ : وأَطَأْته ، وتقول : وَطَّنْتُ نفسي على أمرٍ
فتوطَّنَتْ ، أي حَمْلتُها فذَلَّتْ ، وقال كُثَيّر :
وقلتُ لها يا عَزُّ كلُّ مصيبَةٍ
إذا وُطِّنتْ يوماً لها النفسُ ذَلّتِ
أبو نصر عن الأصمعيّ : هو المَيْدَان والمِيطان بفتح الميم من الأوَّل وكسرِها من الثاني : وَرَوَى عَمرو عن أبيه أنه قال : هي المَياطِين والمَيادِين .
نوط نيط : قال الليث : النَّوْط مصدرُ ناط يَنُوط نَوْطاً ، تقول : نُطْتُ القِرْبةَ بنِياطها نَوْطاً .
أبو عُبيد : النَّوْطُ : الجُلّةُ الصغيرة فيها التَّمر ، رواه عن أبي عَمرو ، وسمعتُ البَحْرانِيِّينَ يُسمُّون الجِلالَ الصِّغار المكنوزة بالتمر التي تُعلَّق بعُراها من أَقْتاب الحَمولة نِياطاً ، واحدُها نَوْط .
وفي الحديث : ( أنّ وَفْدَ عبد القيس قَدِموا على رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) فأَهدَوا له نَوْطاً من تَعْضُوضِ هَجَرَ ) ، أي أهْدَوا له جُلَّةً صغيرة من تَمْر التَّعْضُوض ، وهو من أسرَى تُمْرَان هَجَرَ أَسْود جَعْدَ لَحيم عَذْب الطَّعم شديد الحلاوة . وقال الليث : النِّياط عِرْقٌ غَلِيظٌ قد عُلِّق به القَلْب من الوَتِين وجمعُه أَنْوِطَة فإذا لم تُرِد العَدَدَ جاز أن تقول : للجمع : نوطٌ لأنّ الياء التي في النِّيَاط واوٌ في الأصل ، وإنما قيل لبُعْدِ الفَلاة : نِيَاط لأنّها مَنُوطةٌ بفَلاةٍ أخرى تَتَّصِل بها .
وقال رؤبة :
وبلدةٍ بَعيدةِ النِّياطِ
ويقال : انتاطَتْ المغازي أي بَعُدَتْ ، من النَّوط ، وانْتَطَتْ جائزٌ على الْقَلْبِ . قال رؤبة :
وبلدةٍ نِياطُها نَطِيُّ
أراد نَيِّطٌ فقلب ، كما قالوا : في جمع قَوْسٍ قِسِيّ .
وقال الخليل : المدّاتُ الثلاثُ مَنُوطات بالهمز ، ولذلك قال بعضُ العرب في الوقوف : أفْعَلِىءْ وأَفْعَلَأْ وأفْعَلؤْ فهَمَزوا الألفَ والياء والواو حِينَ وَقفوا .
أبو عبيد عن أبي عمرو : التَّنَوُّطُ طَيرٌ واحدتُها تَنَوُّطة ، ويقال : تُنَوِّط ، واحدتها تُنَوِّطةٌ .
قال الأصمعيّ : وإنَّما سُمِّيَ تنَوّطاً لأنَّه يُدَلِّي خُيوطاً من شجرةٍ ثم يُفرخُ فيها .
وقال أبو زيد : نحو ذلك .
شَمِر عن ابنَ الأعرابي : بئر نَيِّط إذا حُفِرَتْ فأتَى الماءَ من جانبٍ منها فسال إلى قَعْرِها ، ولم تَعِنْ من قعرها بشيء ، وأنشد فقال :
لا تَسْتَقِي دِلاؤُها من نَيِّطِ
ولا بَعيدٍ قَعْرُها مَخْرَوِّطِ
وقال أبو الهَيْثَم : النَّيِّط : المَوْت ، والنَّيِّط : العَيْن في البئر قبل أن تصلَ إلى القَعْر .
وقال أبو عبيد : بعيرٌ مَنُوطٌ ، وقد نِيطَ : لونه نَوْطةٌ إذا كان في حَلْقِه وَرَم ، ورجل
مَنُوطٌ بالقوم : ليس من مُصاصِهِمْ وقال حسّان :
وأنت مَنُوط نِيطَ من آلِ هاشمٍ
كما نِيطَ خَلْفَ الراكبِ القَدَح الفَرْدُ
أبو عبيد عن أبي زيد والأمويّ : النَّيْط الموت ، قال : وقال الأصمعيّ : يقال للبعير إذا وَرِمَ نَحْرُه وأرفاغُه قد نِيطَ : له نَوْطةٌ ، قال ابن أحمر :
ولا عِلْمَ لي ما نَوْطَةٌ مُستكنَّةٌ
ولا أيُّ مَن فارقت أَسْقِي سِقائيا
قال : ويقال : رَماه الله بالنَّيْط ، وهو الموت .
قلت : إذا خُفِّف فهو مِثلَ الهَيْن والهَيِّن واللَّيْن واللَّيِّن ، ورُوِي عن عليّ أنه قال لمعاوية : إنه ما بَقِيَ من بني هاشم نافخُ ضَرْمَةٍ إلا طُعِنَ في نَيْطه ، معناه ما بقيَ منهم أحد وأنهم ماتوا كلهم .
شَمِر عن ابن شُمَيل : النَّوْطةُ ليست بوادٍ ضَخْم ولا بتَلْعةٍ هي بينهما .
وقال ابن الأعرابي : النَّوْطةُ : المكان فيه شجرٌ في وسطه وطَرَفَاهُ لا شجرَ فيها ، وهو مُرتفِع عن السَّيْل .
وقال أعرابي وصف غيثاً : أصابنا مَطرُ جَوْد ، وإنَّا لَبِنَوْطَةٍ فجاء بِجارِّ الضَّبُع .
نطا : قال الليث وغيرُه : الإنطاء لغةٌ في الإعطاء .
وفي الحديث : إنَّ مالَ اللَّهِ مَسْؤُولٌ ومُنْطًى ، أي مُعْطًى .
ورَوَى سَلمة عن الفرّاء : الأنطَاء : العَطِيَّات .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : رَوَى الشَّعْبِيُّ أن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) قال لرجل : أنِطه كذا وكذا ، أي أَعْطِه .
قال : وقال زيد بن ثابت : كنتُ مع النّبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) وهو يُملي عليَّ كِتاباً ، وأنا أستَفْهِمه ، فاستأذن رجلٌ عليه ، فقال لي : أنْطُ أي اسكُت . قال ابن الأعرابيّ : فقد شَرَّف النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) هذه اللُّغة وهي حميريَّة .
قال : وقال المفضَّل : وزَجْرٌ للعَرَب تَقُولُ للبعير تسكيناً له إذا نَفَر : أنْطُ ، فيسكُن .
قال : وهو أيضاً إشْلاء الكَلْب .
وقال الليث : النَّطاةُ حُمَّى تأخذ أَهْلَ خَيْبَر .
قلتُ : هذا غَلَط ، ونَطاةُ عَيْنُ ماء بخَيْبَر تَسقِي نَخِيلَ بعضِ قُراها وهي فيما زعموا وَبِيئَةٌ ، وقد ذكَرَها الشاعر فقال يذكر محموماً :
كأنَّ نَطاةَ خَيبرَ زَوَّدتْهُ
بَكُورَ الوِرْدِ رَيِّثَةَ القُلُوع
فظنّ الليث ، أنّها اسم للحمَّى ، وإنما نَطاةُ اسمُ عَيْن بخيبر . ومنه قول كثير :
حُزِيَتْ لي بحَزْم فَيدَةً تُحْدَى
كاليهودي من نطاةَ الرِّقالِ
أبو عبيد عن الكسائي : تَناطيْتُ الرِّجال ولاَ تُناطِ الرِّجال ، أي لا تَمرَّس بهم ولا تُشارَّهم .
ومنه قولُ لبيد يَمدَح قومَه :
وهمُ العشيرةُ إنْ تَناطَى حاسِدٌ
أي همْ عَشيرتي التي أفتخر بهم إن تمرّسَ بي عدوّ يَحسُدني .
عَمرو عن أبيه : النَّطْوَة : الشفْرة البعيدة . ويقال : نَطَتِ المرأةُ غَزْلَها أي شَدَّتْه تَنْطُوه نَطْواً ، وهي ناطيَةٌ ، والغَزْلُ مَنْطُوٌ ونَطِيٌّ ، أَي مُسَدًّى ، والنّاطِي : الْمُسَدِّي .
قال الراجز :
ذَكَّرْتُ سَلمَى عَهْدَهُ فَشوَّقَا
وهُنَّ يَذْرَعْنَ الرّقاقَ السَّمْلَقا
ذَرْعَ النَّوَاطِي السُّحُل المدَقَّقا
طون : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : الطَّونةُ كثرة الماء .
نأَط : وقال ابن بُزُرْجَ : نأَطَ بالحِمْل نأْطاً إذا زَفَر به ، ونَئِيطاً .

##### Türkçe

ط ن ( وايء )
**طين** ، **طنى** ، **وطن** ، **نوط** ، **نيط** ، **نطا** ، **طون** ، **نأط** .
**طين** : Leys dedi: **الطِّين** bilinir; denir ki: **طِنْتُ الكتابَ طَيْناً**: üzerine mühürlemek için onun üzerine çamur koydum. Ve Allah azze ve celle dedi: ( **قَالَ أَءَسْجُدُ لِمَنْ خَلَقْتَ طِينًا** ) (el-İsrâ: 61).
Ebû İshâk dedi: **طيناً**’ı hâl üzere nasb etti; yani: onu, çamurlu oluşu hâlinde yarattım.
Leys dedi: Ve denir ki: **طَيَّنْتُ البيتَ والسَّطح**; ve **الطِّيانَة** **الطَّيَّان**’ın mesleğidir. Ama **الطيّان**’ın **الطَوَى**’dan, o da açlık (olması) bu(ndan) değildir. Ve **الطِّينةُ**: senet ve benzeri onunla mühürlenen, çamurdan bir parçadır.
Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den: **طانَه اللَّهُ على الخَيْر وطامَه**; yani onu yoğurdu (yaratılışını öyle yaptı); ve o, onu **يطِينُه**. Ve inşâd etti:
أَلا تِلكَ نفسٌ طِينَ مِنْها حَياؤُها
Ve denir ki: Allah beni, senin çamurundan başka bir çamur üzere **طانَنِي**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **طانَ** falan ve **طَام**: ameli güzel oldu(ğunda). Denir ki: **ما أحسنَ ما طَامَه وطَانه**. el-Lihyânî: **يَوْم طانٌ ذو طِين**.

**طنى** : Leys dedi: **الطنَى** akciğerin kaburgalara yapışmasıdır; hatta belki çürür ve kararır; en çok develere isabet eder. Ve **بعيرٌ طَنٍ**. Rü’be dedi:
مِن داءِ نَفْسِي بعدما طَنيتُ
مِثلَ طَنَى الإبلِ وما ضَنِيتُ
Yani: **بَعْدَ ما ضَنِيت**. Ebû Ubeyd: **الطنَى** dalağın böğreğe yapışmasıdır.
el-Hâris b. Musarrif dedi:
أَكْويه إمَّا أَرادَ الكَيَّ مُعْترِضاً
كيَّ المُطَنِّي من النَّحْرِ الطَّنَى الطَّحِلاَ
Dedi ki: **المُطنِّي**: deve **طَنَى** olduğunda deveyi **يُطَنِّي** eden kimsedir.
Dedim: **الطنَى** Ebû Ubeyd’in dediği gibi dalakta olur; ve onu el-Asma‘î’den rivayet etti.
el-Lihyânî dedi: **رجُلٌ طَنٍ**; o, gün aşırı ateşlenen, böylece dalağı büyüyen kimsedir. Ve **طَنِيَ طَنى**.
Dedi ki: Bazıları hemze yapar da şöyle der: **طَنِىء**; **يطنأ طَنَأً**; o hâlde o **طَنيءٌ**’dür.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **أطْنَى** etti; **الطَّنَى**’ya meylettiğinde; o da şüphe ve ithamdır. **أَطْنَى**: **الطّنّى**’ya meylettiğinde; o da yaygıdır; böylece onun üzerine tembellikle uyudu. Dedi ki: **أَطْنَى**: **الطَّنَى**’ya meylettiğinde; o da konaktır. Ve **أَطنَى**: **الطَّنَى**’ya meylettiğinde; onu içti; o da havuzun dibinde kalan sudur. Ve **أَطْنَى**: onu **الطَّنَى** aldığında; o da akciğerin böğreğe yapışmasıdır.
İbnü’l-A‘râbî ayrıca dedi: **الطَنْءُ** şüphedir; ve **الطِّنْءُ**: beyaz topraktır; ve **الطِّنءُ**: çayırlıktır; ve o, havuzdaki suyun kalıntısıdır.
Ebû Ubeyd, el-Umevî’den: **الطِّنءُ**: konaktır. Şimr dedi: **الطَّنْءُ** şüphe ve ithamdır. Ferrâ inşâd etti:
كان على ذي الطِّنْءِ عَيْناً بَصِيرة
Ve **النوادر**’de: **الطِّنْءُ** yırtıcıları avlamak için yapılan bir şeydir; **الزُّبْية** gibi.
Leys dedi: **الطّنْء** bazı şiirde sönmüş külün adıdır; ve **الطِّنْء**: fucûrdur. Dedi ki: Ve denir ki: **قوم طُنَاةٌ زُناةٌ**. Ve bana el-Münzirî, Ebû’l-Heysem’den haber verdi ki denir: Bir yılan onu soktu da onu **فأطنَتْهُ**; onu öldürmediğinde. Ve o, **حيَّةٌ لا تُطْنِىءُ**; yani şaşırmaz. Ve **الإطناء** **الإشواء** gibidir.
Seleme, Ferrâ’dan: **الأطناءُ** heveslerdir; ve **الأطناء**: bağışlardır.
Ebû Turâb, Şimr’den: **طَنَأْتُ طُنُوءاً** ve **زَنَأْتُ**: utandığımda. Dedi ki: el-Asma‘î bunu söyledi; Ebû Sa‘îd onu bilmedi. Ebû Zeyd: Denir ki: Falan, **في طِنْئِه وفي نَيْطِه** içine atıldı; bu, cenazesi hakkında atıldığında; manası: öldüğünde.

**وطن** : Leys dedi: **الوَطنُ** insanın yurdu ve mahallidir. Dedi ki: Koyunların **أَوْطانُ**’ı, sığındıkları yataklarıdır. Ve denir ki: Falan, şu şu toprağı **أَوْطَن** etti; yani onu, içinde ikamet ettiği bir mahal ve mesken edindi. Rü’be dedi:
حتى رأى أهلُ العراقِ أنَّني
أوطنْتُ أرضاً لم تكن من وَطَني
Ama **الوَطَن**: insanın bir iş için durduğu her yer, onun için bir **مَوْطن**’dur; senin sözün gibi: O mevkilere geldiğinde ve durduğunda, Allah’a benim ve kardeşlerim için dua et. Ve dersin ki: Bu iş üzere falanla **واطَنْتُ**; ikinizin de nefislerinizde onu yapmayı kararlaştırmanız (demektir). Eğer **وافَقْتَهُ** manasını istersen: **وأَطَأْته** dersin. Ve dersin: Bir iş üzere nefsimi **وَطَّنْتُ**
de o da **فتوطَّنَتْ**; yani onu yükledim de boyun eğdi. Kuseyyir dedi:
وقلتُ لها يا عَزُّ كلُّ مصيبَةٍ
إذا وُطِّنتْ يوماً لها النفسُ ذَلّتِ
Ebû Nasr, el-Asma‘î’den: O, **المَيْدَان** ve **المِيطان**’dır; birincide mîm’in fethiyle, ikincide onun kesriyle. Ve Amr, babasından rivayet etti ki dedi: Onlar **المَياطِين** ve **المَيادِين**’dir.

**نوط نيط** : Leys dedi: **النَّوْط**; **ناط يَنُوط نَوْطاً**’ın masdarıdır. Dersin ki: **نُطْتُ القِرْبةَ بنِياطها نَوْطاً**.
Ebû Ubeyd: **النَّوْطُ**: içinde hurma bulunan küçük çuvaldır; onu Ebû Amr’dan rivayet etti. Ve ben Bahreynlilerin, hurmayla doldurulmuş, urvelerinden yük semerlerinin **أَقْتاب**’ından asılan küçük çuvallara **نِياطاً** dediklerini işittim; onun teki **نَوْط**tur.
Hadiste: (Abdülkays heyetinin Resûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) geldiği, ona Hecer’in **تَعْضُوض**’undan bir **نَوْطاً** hediye ettikleri), yani ona **تَعْضُوض** hurmasından küçük bir çuval hediye ettiler; o, Hecer’in en iyi iki hurmasından (olan) siyah, kıvırcık, etli; tadı tatlı, şekerliği şiddetlidir. Leys dedi: **النِّياط**: kalbin **الوتين**’den onunla asıldığı kalın bir damardır; çoğulu **أَنْوِطَة**’dır. Eğer sayıyı kastetmezsen, çoğul için **نوطٌ** demen caizdir; çünkü **النِّيَاط**’taki yâ aslında vâvdır. Ve ancak, çölün uzaklığına **نِيَاط** denildi; çünkü o, başka bir çölle **مَنُوطةٌ**dır; ona bağlanmıştır; onunla birleşir.
Rü’be dedi:
وبلدةٍ بَعيدةِ النِّياطِ
Ve denir ki: **انتاطَتْ المغازي**; yani uzaklaştı; **النَّوط**’tan. Ve **انْتَطَتْ** kalb üzere caizdir. Rü’be dedi:
وبلدةٍ نِياطُها نَطِيُّ
**نَيِّطٌ** istedi de kalb etti; tıpkı **قَوْسٍ**’un cem‘inde **قِسِيّ** dedikleri gibi.
Halîl dedi: Üç med, hemzeye bağlanmıştır; bu yüzden bazı Araplar vakıfta: **أفْعَلِىءْ** ve **أَفْعَلَأْ** ve **أفْعَلؤْ** der; vakfettiklerinde elif’i, yâ’yı ve vâv’ı hemzelediler.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **التَّنَوُّطُ** bir kuştur; onun teki **تَنَوُّطة**’dır. Ve denir: **تُنَوِّط**; onun teki **تُنَوِّطةٌ**.
el-Asma‘î dedi: Ancak ona **تنَوّطاً** denildi; çünkü bir ağaçtan iplikler sarkıtır, sonra onların içinde yavrular.
Ebû Zeyd dedi: Bunun gibi.
Şimr, İbnü’l-A‘râbî’den: **بئر نَيِّط**: kazıldığında su, onun bir yanından gelir de dibine akar; dibinden hiçbir şeyle (su) vermez. Ve inşâd etti:
لا تَسْتَقِي دِلاؤُها من نَيِّطِ
ولا بَعيدٍ قَعْرُها مَخْرَوِّطِ
Ebû’l-Heysem dedi: **النَّيِّط**: ölümdür. Ve **النَّيِّط**: kuyu dibine ulaşmadan önce kuyudaki pınardır.
Ebû Ubeyd dedi: **بعيرٌ مَنُوطٌ**; ve **نِيطَ**: rengi **نَوْطةٌ**’dır; boğazında şişlik olduğunda. Ve adam,
**مَنُوطٌ بالقوم**: onların özlerinden değildir. Hassân dedi:
وأنت مَنُوط نِيطَ من آلِ هاشمٍ
كما نِيطَ خَلْفَ الراكبِ القَدَح الفَرْدُ
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd ve el-Umevî’den: **النَّيْط** ölümdür. Dedi ki: el-Asma‘î dedi: Deve, boğazı ve koltuk altları şiştiğinde: **قد نِيطَ** denir; onun için **نَوْطةٌ** vardır. İbn Ahmer dedi:
ولا عِلْمَ لي ما نَوْطَةٌ مُستكنَّةٌ
ولا أيُّ مَن فارقت أَسْقِي سِقائيا
Dedi ki: Ve denir ki: Allah onu **بالنَّيْط** ile vurdu; o da ölümdür.
Dedim: Eğer hafifletilirse, **الهَيْن** ve **الهَيِّن** ve **اللَّيْن** ve **اللَّيِّن** gibidir. Ve Ali’den rivayet edildi ki Muâviye’ye dedi: Benî Hâşim’den, ateş üfleyen kimse kalmadı; ancak **طُعِنَ في نَيْطه**; manası: onlardan hiç kimse kalmadı ve onların hepsi öldü.
Şimr, İbn Şümeyl’den: **النَّوْطةُ** ne büyük bir vadi, ne de bir dere yatağıdır; ikisinin arasındadır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **النَّوْطةُ**: ortasında ağaç bulunan, iki tarafında ağaç bulunmayan yerdir; selden yüksektir.
Bir bedevî, bir yağmuru vasfederek dedi: Bize cömert bir yağmur isabet etti; biz de bir **بِنَوْطَةٍ**’de idik; derken sırtlanı sürükleyen (sel) ile geldi.

**نطا** : Leys ve başkası dedi: **الإنطاء** **الإعطاء**’da bir lehçedir.
Hadiste: Allah’ın malı sorumludur ve **مُنْطًى**’dır; yani verilendir.
Ve Seleme, Ferrâ’dan rivayet etti: **الأنطَاء**: bağışlardır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: eş-Şa‘bî rivayet etti ki Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) bir adama dedi: **أنِطه** şu şu; yani ona ver.
Dedi ki: Zeyd b. Sâbit dedi: Ben Peygamber ile (sallallahu aleyhi ve sellem) beraberdim; bana bir yazı imlâ ediyordu, ben de ona açıklattırıyordum. Bir adam ondan izin istedi; bana dedi ki: **أنْطُ**; yani sus. İbnü’l-A‘râbî dedi: Böylece Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) bu dili şereflendirdi; o Himyerîcedir.
Dedi ki: el-Mufaddal dedi: Ve Arapların bir azarlaması (vardır): Deve ürktüğünde onu sakinleştirmek için ona: **أنْطُ** derler; o da sakinleşir.
Dedi ki: O, aynı zamanda köpeği kışkırtmadır.
Leys dedi: **النَّطاةُ** Hayber halkını tutan bir hummadır.
Dedim: Bu yanlıştır; **نَطاةُ** Hayber’de bir su gözüdür; köylerinin bazısının hurmalıklarını sular; onların zannettiklerine göre o, vebalıdır. Şair onu zikretti; hummalıyı anarak dedi:
كأنَّ نَطاةَ خَيبرَ زَوَّدتْهُ
بَكُورَ الوِرْدِ رَيِّثَةَ القُلُوع
Böylece Leys, onun hummanın adı olduğunu sandı; hâlbuki **نَطاةُ** Hayber’de bir gözün adıdır. Ve ondan, Kesîr’in sözü:
حُزِيَتْ لي بحَزْم فَيدَةً تُحْدَى
كاليهودي من نطاةَ الرِّقالِ
Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: **تَناطيْتُ الرِّجال**; ve **لاَ تُناطِ الرِّجال**; yani onlarla uğraşma ve onlarla çekişme.
Ve ondan, Lebîd’in kavmini övdüğü sözü:
وهمُ العشيرةُ إنْ تَناطَى حاسِدٌ
Yani: Bana haset eden bir düşman benimle uğraşırsa, onlar benim övündüğüm aşiretimdir.
Amr, babasından: **النَّطْوَة**: uzak bıçaktır. Ve denir ki: Kadın ipliğini **نَطَتِ**; yani onu gerdi; onu **تَنْطُوه نَطْواً**; o **ناطيَةٌ**’dir. Ve iplik **مَنْطُوٌ** ve **نَطِيٌّ**’dir; yani çözgülenmiş. Ve **النّاطِي**: çözgüleyen kimsedir.
Recez şairi dedi:
ذَكَّرْتُ سَلمَى عَهْدَهُ فَشوَّقَا
وهُنَّ يَذْرَعْنَ الرّقاقَ السَّمْلَقا
ذَرْعَ النَّوَاطِي السُّحُل المدَقَّقا

**طون** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الطَّونةُ** suyun çokluğudur.

**نأَط** : Ve İbn Büzurc dedi: Yükle **نأَطَ** etti; **نأْطاً**; onunla inlediğinde; ve **نَئِيطاً**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والواو وما يثلثهما)
(نوي)  النون والواو والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على معنيين: أحدهما مَقْصَدٌ لشيء، والآخر عَجَمُ شيء.
فالأوَّل النَّوَى. قال أهلُ اللغة: النَّوَى: التَّحَوُّل من دار إلى دار. هذا هو الأصل، ثم حمل عليه البابُ كلُّه فقالوا: [نوَى] الأمرَ يَنوِيه، إذا قَصَدَ له.  وممَّا يصحِّح هذهِ التآويلَ قولُهم: نَوَاه الله، كأنَّه قَصَدَه بالحِفْظِ والحِياطة. قال:
يا عَمرُو أحسِنْ نَواكَ اللهُ بالرَّشَدِ *** واقرأْ سلاماً على الذَّلْفاءِ بالثَّمَدِ([1])* أي قصَدَك بالرَّشَد. والنِّيَّة: الوجه الذي تَنْوِيه. ونَوِيُّكَ: صاحبُك نيَّتُه نِيَّتُكَ.
والأصل الآخر النَّوَى: نَوَى التَّمْر. وربما عبَّروا به عن بعض الأوزان. ويقال إنَّ النَّوَاة زِنَةُ خمسة دَرَاهم. وتزَوَّجها على نواةٍ من ذهب، أي وزنِ خمسةِ دراهمَ منه.
وبالهمز كلمةٌ تدلُّ على النُّهُوض وناءَ ينوءُ نوءاً: نَهَضَ. قال:
فقلنا لهم تِلْكُمْ إذاً بَعْدَ كرَّةٍ *** نغادر صَرْعَى نوؤُها متخاذِلُ([2])أي نهوضها ضعيف والنَّوْءُ من أنواءِ المطَر كأنَّه ينهَض بالمطر. وكلُّ ناهض بِثِقْلٍ فقد ناءَ. وناءَ البعيرُ بِحِمْلِهِ. والمرأة تنوء بها عجيزتُها، وهي تَنوءُ بها. فالأولى تُثْقَل بها، والثانية تنهض.
ومن الباب المناوأة تكون بين القوم يقال: ناوَأَه، إذا عاداه. وهو قياسُ ما ذكرناه، لأنها المناهَضة، هذا ينوءُ إلى هذا وهو ينوءُ إليه أي يَنْهَض.
(نوب)  النون والواو والباء كلمةٌ واحدة تدلُّ على اعتياد مكان([3]) ورجوعٍ إليه. وناب يَنُوبُ، وانتاب ينتاب. ويقال إنَّ النُّوبَ: النَّحل، قالوا: وسمِّيَت به لرَعْيها ونَوْبِها إلى مكانها. وقد قيل إنَّه جمع نائب. وقول أبي ذؤيب:
أرِقْتُ لذِكرِهِ من غير نَوْبٍ *** كما يَهْتاجُ مَوْشِيٌّ قَشِيبُ([4])(نوت)  النون والواو والتاء ليس عندي أصلاً. على أنهم يقولون: ناتَ ينُوت ويَنِيتُ، إذا تمايَلَ من ضَعف. فإنْ صحَّ هذا فلعلَّ النُوتيَّ وهو المَلاّح، منه.
(نوح)  النون والواو والحاء أصلٌ يدلُّ على مقابَلة الشّيء للشيء. منه تناوَحَ الجَبَلان، إذا تقابَلاَ، وتناوحت الرِّيحانِ: تقابلتا في المَهبّ. وهذه الرِّيح نَيِّحةٌ لتلك، أي مقابِلتُها. ومنه النَّوح والمنَاحة، لتقابُلِ النِّساء عند البُكاء.
(نوخ)  النون والواو والخاء كلمةٌ واحدة، وهي أنَخْتُ الجَمَل. فأمَّا فِعل المطاوَعة منه فقالوا: أنَخْتُه فبَرَك، وقال آخرون: استناخ. وجاء في الحديث: "وإن أُنِيخَ على صخرةٍ استناخ". وقال الأصمعيّ أنختُه فتَنَوَّخ.
(نور)  النون والواو والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على إضاءةٍ واضطراب وقِلّة ثبات. منه النور والنار، سمِّيا بذلك من طريقة الإضاءة، ولأنَّ ذلك يكون مضطرِباً سريعَ الحركة. وتنوَّرْتُ النّار: تبصَّرتُها. قال امرؤ القيس:
تنوَّرتُها من أذرعات وأهلُها *** بيثربَ أدنى دارِها نظرٌ عالِي([5])ومنه النَّور: نَور الشَّجر ونُوّارُهُ. وأنارت الشَّجرةُ: أخرجَتْ النَّوْر. والمَنَارة: مَفعلة من الاستنارة، والأصل مَنْوَرة. ومنه مَنَار الأرض: حُدودها وأعلامها، سمِّيت لبَيَانِها وظُهورها.
والذي قُلناه في قِلّة الثبات امرأةٌ نَوَارٌ، أي عفيفة تنُورُ، أي تَنفِر من القَبيح، والجمع نُورٌ. ونارت: نَفَرت نَوْراً([6i]). قال:
* أنَوْراً سَرْعَ ماذا يا فَروقُ([7]) *
ونُرْت فلاناً: نَفَّرته. والنَِّوار: النِّفار.
ومما شذَّ عن هذا الأصل النّؤُور: دُخَانُ الفَتيلة يتّخذُهُ كُحلاً وَوشْماً. ونَوَّرْت اللِّثة([8]): غَرَزْتها بإبرةٍ ثم جعلت في الغَرز الإثمد.
(نوس)  النون والواو والسين أصلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وتذبذُب. وناسَ الشَّيءُ: تذَبْذَب، ينُوس. وسمِّي أبو نُوَاسٍ لذُؤَابتينِ له كانَتَا تنوسانِ. ويقولون: نُسْت الإبلَ: سُقْتُها.
(نوش)  النون والواو والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على تناوُل الشيء. ونُشْتُه نَوْشَاً. وتناوَشْتُ: تَنَاوَلْت. قال الله تعالى: ﴿وَأَنَّى لَهُمُ التَّنَاوُشُ مِنْ مَكَانٍ بعِيد﴾ [سبأ 52]. ورَّبما عَدَّوْه بغير ألفٍ فقالوا: نُشْتُه خيراً، إذا أنَلتَه خيراً. وقول القائل([9]):
* باتت تَنُوشُ العَنَق انتياشا([10]) *
(نوص)  النون والواو والصاد أصلٌ صحيح يدلُّ على تردُّدٍ ومجيءٍ وذهاب*. وناص عن قرنه يَنُوص نَوْصاً. والمَنَاص المصدر، والمَلْجأ أيضاً. قال سبحانه: ﴿وَلاَتَ حِينَ مَنَاصٍ﴾ [ص 3]. ويقولون: النَّوْص: الحِمار الوحشيّ لا يزالُ نائصاً: رافعاً رأسَه، يتردَّد كالجامح. وناوَصَ الجَرَّة: مارَسَها. ومرَّ تفسيرُه في باب الجيم([11]).
(نوض)  النون والواو والضاد فيه كلماتٌ متباينة.
الأولى النّوض: وُصْلةٌ ما بين العَجُز والمَتْن. والثانية قولهم: ناض في البِلاد: ذهب. والثالثة الأنواض: الأودية، واحدها نَوْض.
(نوط)  النون والواو والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تعليق شيءٍ بشيء. ونُطْتُه به: علَّقته به. والنَّوْط: ما يَتعلَّق به أيضاً، والجمع أنواط. وفي المثل: "عاطٍ بغير أنواط" أي إنَّه يعطو يتناول الشَّيء وليس له ما يتعلق به. والنِّيَاط: عِرقٌ علّق به القلب، والجمع أنْوطة([12])، وهو النائط أيضاً. قال:
* قَطْعَ الطَّبيب نائطَ المصفورِ([13]) *
ونِياطُ المَفازةِ: بُعدها، سمِّي به لأنَّه كأنّه من بُعدِهِ نِيط أبداً بغيره. والأرنَب مقطِّعة النِّياط، لأنَّها تقطع البعيد. والتُّنَوِّط([14]): طائر؛ وهو قياسُه لأنَّه يَنُوط كالخيوط من الشَّجرة يجعلها وكراً. ونِيطَ فُلانٌ: أصابته نوْطة، وهي وَرَمٌ في الصَّدر. وهو عِندنا من نِياط القَلْب، كأنَّ الوجعَ أصابَ نِياطَه. ويقولون: نَوْطةٌ من طَلْح، كما يقال عِيصٌ من سِدْر. وسمِّيت لتعلُّق بعضِها ببعض. وبئر نَيِّطٌ، إذا كانت قَدْرَ قامة.
(نوع)  النون والواو والعين كلمتانِ، إحداهما تدلُّ على طائفةٍ من الشيء مماثلةٍ له، والثانية ضربٌ من الحَركَة.
الأوَّل النَّوع من الشيء: الضَّرْب منه. وليس هذا من نَوْعِ ذاك.
والثاني: قولهم: ناعَ الغُصن يَنوعُ، إذا تمايَلَ، فهو نائع. وقال بعضهم: لذلك يقال جائع نائع، أي مضطرب من شِدَّة جُوعه مُتمايِل. ويَدْعُون على الإنسان فيقولون: جُوعاً له ونُوعاً له.
(نوف)  النون والواو والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على علوٍّ وارتفاع. ونافَ يَنُوف: طالَ وارتفع. والنَّوْف: السَّنام([15])، وجمعه أنواف. وممكنٌ أن يكون قولهم: مائةٌ ونَيِّف([16]) من هذا، وقد ذكرناه في نيف للفْظِه.
(نوق)  النون والواو والقاف أصلٌ يدل على سمّوٍّ وارتفاع. وأرْفَعُ موضعٍ في الجبل نِيقٌ، والأصل الواو، وحوّلت ياءً للكسرة التي قبلها. وممكنٌ أن يكون النَّاقةُ من هذا القياس، لارتفاع خَلْقِها. وناقةٌ ونُوق([17]). و"استَنْوَق الجملُ" تشبيهٌ بها، ويضرب مثلاً لمن ذَلَّ بعد عِزّ. والنّاقة: كواكبُ على هيئة النّاقة([18]). وقولهم: تنوَّقَ في الأمر، إذا بالَغَ فيه، فعندنا أنَّه منه، وهم يشبِّهون الشيءَ بما يستحسنونه، وكأنَّ تنوَّق مقيسٌ على اسم الناقة، وهي عندهم من أحْسَنِ أموالهم. ومن قال تَنَوَّق خطأٌ فقد غَلِط([19])، وقياسه ما ذكرناه. والنِّيقة لا تكون إلاَّ من تَنَوّق. يقولون مثلاً: "خَرْقاءُ ذات نِيقَة"، يُضرَب للجاهل بالشَّيء يدَّعي المعرفة به.
(نوك)  النون والواو والكاف كلمةٌ واحدة، هي النَّوَاكة والنُّوك([20]) وهي الحُمْق. ورجلٌ أنْوَك ومُسْتنوِكٌ، وهم نَوْكَى([21]).
(نول) النون والواو واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على إعطاءٍ. ونَوَّلته: أعطيته. والنَّوال: العَطاء. ونُلْتُه نَولاً مثل أنلته. وقولك: ما نَوْلُكَ أن تفعل كذا؛ فمنه أيضاً، أي ليس ينبغي أن يكون ما تُعطِيناهُ مِنْ نوالِك هذا. وقولُ لبيد:
وقفتُ بهنَّ حتَّى قال صحبي *** جَزِعتَ وليس ذلك بالنَّوالِ([22])قالوا: النّوال: الصَّواب، وتلخيصه: ليس ذلك بالعطاء الذي [إن] أعطيتَناه كنتَ فيه مصيباً. وكذا قوله:
فدَعِي الملامةَ ويْبَ غيرِكِ إنَّه *** ليس النّوال بلوم كلِّ كريم([23])
والقياس في كلِّه واحد.
ومما شذَّ عن الباب المِنْوال: الخَشَبة* يلُفُّ عليها النَّاسِج الثَّوب.
(نوم)  النون والواو والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على جُمودٍ وسكونِ حركة. منه النَّوم. نامَ ينام نَوْماً ومَناما. وهو نَؤُومٌ ونُوَمَة([24]): كثير النَّوم. ورجل نومةٌ([25]):خاملٌ لا يُؤبَه له. ومنه استَنامَ لي فلانٌ، إذا اطمأنَّ إليه وسَكَنَ. والمَنَامة: القطيفة، لأنَّه ينامُ فيها.
ويستعيرون منه: نامت السُّوق: كَسَدت. ونامَ الثَّوبُ: أخْلَقَ.
(نون)  النون والواو والنون كلمةٌ واحدة. والنُّون: الحُوت. و [ذو([26])] النُّون: سيفٌ لبعض العرب([27])، كأنَّه شُبِّه بالنون.
(نوه)  النون والواو والهاء كلمةٌ تدلُّ على سُموٍّ وارتفاع. وناه النَّبات([28]): ارتفع. وناهَت النّاقةُ: رفعَتْ رأسَها وصاحت. ومنه نُهْتُ بالشَّيء ونوَّهتُ: رفعت ذِكْرَه. ويقولون: ناهَتْ نَفْسُه: قوِيَتْ.
--------------ـــ
([1])  أنشده في اللسان (نوى) ومعجم البلدان (ثمد الروم).
([2]) لجعفر بن علبة الحارثي في الحماسة (1: 10).
([3]) في الأصل: "اعتبار مكان".
([4]) في ديوان الهذليين (1: 92) برواية: "نقيب". وفي اللسان (نوب) برواية: "نقيب". وكلام ابن فارس هنا مبتور، والذي في المجمل: "ويقال إن النوب القرب". وأنشد بعده البيت.
([5]) ديوان امرئ القيس 56 واللسان (نور). وأذرعات يروى بالكسر مع التنوين وعدمه وبالفتح مع منع الصرف.
([6]) ويقال في المصدر "النوار" أيضاً بالفتح، والاسم بالكسر، نوار.
([7]) صدر بيت لزغبة الباهلي، أو لمالك بن زغبة الباهلي، أو لأبي شقيق الباهلي، في اللسان (نور، حذق) وإصلاح المنطق 41، 142. وعجزه:
* وحبل الوصل منتكث حذيق *
([8])  في الأصل: "إليه".
([9])  كذا. وفي المجمل قبل إنشاد البيت التالي: "وناشت الإبل تنوش، إذا أسرعت النهض. قال".
([10])  أنشده في اللسان (نوش).
([11])  في الجزء الأول ص 413.
([12])  ونوط، أيضاً بالضم.
([13]) للعجاج في ديوانه 30 واللسان (نوط، صفر).
([14]) ويقال تنوط بفتح التاء والنون وتشديد الواو المضمومة.
([15]) قيده في اللسان بأنه السنام العالي.
([16]) ويقال نيف أيضاً بالتخفيف، وقيل التخفيف لحن أو لغة رديئة.
([17]) ويقال في جمعه أيضاً ناق ونياق وأنواق وأينق وأنوق وأنؤق وأونق. وجمع الجمع أيانق وأنياقات.
([18])  ذكرت في القاموس. وانظر الأزمنة والأمكنة للمرزوقي (2: 376).
([19])  في اللسان: "وتنوق في الأمر، أي تأنق فيه. وبعضهم لا يقول تنوق". وشاهده قول ذي الرمة:
كأن عليها سحق لفق تنوقت *** به حضرميات الأكف الحوائك
([20]) بضم النون وفتحها أيضاً، كما في القاموس.
([21]) ونوك أيضاً.
([22]) ديوان لبيد ص110 طبع 1880 واللسان (نول).
([23]) كذا على الصواب في الأصل وديوان لبيد 84. وفي المجمل: "بنول كل كريم".
([24]) ويقال نوم أيضاً كصرد.
([25]) بالضم، وبضم ففتح.
([26]) التكملة من المجمل واللسان والقاموس.
([27]) كان لمالك بن زهير فقتله حمل بن بدر فأخذه منه، ثم قتل الحارث بن زهير حمل بن بدر واستولى منه على ذي النون اللسان (نون). وفي القاموس أن "ذو النونين" سيف معقل ابن خويلد.
([28]) في الأصل: "النياه"، تحريف صوابه في المجمل واللسان.

ـ

##### Türkçe

(**باب النون والواو وما يثلثهما**)
(**نوي**)  **النون** ve **الواو** ve illetli harf, iki mânaya delâlet eden sahih bir asıldır: bunlardan biri bir şeye kasıttır, diğeri bir şeyin çekirdeğidir.
Birincisi **النَّوَى**’dır. Dil ehli dedi: **النَّوَى**: bir evden bir eve dönüşmektir. Bu asıldır; sonra bütün bab bunun üzerine hamledildi de şöyle dediler: **[نوَى]** işi **يَنوِيه**, ona kasdettiği vakit. Ve bu te’villeri sahih kılan şeylerdendir onların sözü: **نَوَاه الله**; sanki onu hıfz ve koruma ile kasdetti. Dedi:
يا عَمرُو أحسِنْ نَواكَ اللهُ بالرَّشَدِ *** واقرأْ سلاماً على الذَّلْفاءِ بالثَّمَدِ([1])*
yani seni rüşd ile kasdetti. Ve **النِّيَّة**: kasdettiğin yöndür. Ve **نَوِيُّكَ**: niyeti senin niyetin olan arkadaşındır.

Diğer asıl **النَّوَى**’dır: hurmanın çekirdeği. Ve bazen onunla bazı ağırlıkları ifade ederler. Ve denilir ki **النَّوَاة** beş dirhemin ağırlığıdır. Ve onu altından bir **نواة** üzerine nikâhladı; yani ondan beş dirhemin ağırlığı üzerine.

Hemze ile bir kelime vardır ki kalkmaya delâlet eder; ve **ناءَ ينوءُ نوءاً**: kalktı. Dedi:
فقلنا لهم تِلْكُمْ إذاً بَعْدَ كرَّةٍ *** نغادر صَرْعَى نوؤُها متخاذِلُ([2])
yani kalkmaları zayıftır. Ve **النَّوْء** yağmurun **أنواء**’larındandır; sanki yağmurla kalkar. Ve her ağır yükle kalkan kimse muhakkak **ناءَ** etmiştir. Ve deve yüküyle **ناءَ** etti. Ve kadını kalçası ağırlaştırır; o da onunla kalkar. Birincisi onunla ağırlaşır, ikincisi kalkar.

Babdan **المناوأة** vardır; kavim arasında olur; denilir: **ناوَأَه**; ona düşmanlık ettiği vakit. Ve bu, zikrettiğimizin kıyasıdır; çünkü o karşı koyuştur: bu, şuna doğru kalkar, o da ona doğru kalkar; yani kalkar.

(**نوب**)  **النون** ve **الواو** ve **الباء** bir tek kelimedir; bir mekâna alışmayı([3]) ve ona dönmeyi gösterir. Ve **ناب يَنُوبُ**; ve **انتاب ينتاب**. Ve denilir ki **النُّوب**: arılardır; dediler: otlaması ve yerine dönüp gelmesi sebebiyle onunla adlandırıldı. Ve denilmiştir ki o, **نائب**’in cem‘idir. Ve Ebû Züeyb’in sözü:
أرِقْتُ لذِكرِهِ من غير نَوْبٍ *** كما يَهْتاجُ مَوْشِيٌّ قَشِيبُ([4])

(**نوت**)  **النون** ve **الواو** ve **التاء** bende bir asıl değildir. Şu var ki onlar derler: **ناتَ ينُوت ويَنِيتُ**; zayıflıktan sallandığı vakit. Eğer bu sahih olursa, belki **النُوتيَّ** ki o gemicidir, ondandır.

(**نوح**)  **النون** ve **الواو** ve **الحاء** bir asıldır; bir şeyin bir şeye karşı gelmesine delâlet eder. Ondandır: **تناوَحَ الجَبَلان**; iki dağ karşılaştığı vakit. Ve **تناوحت الرِّيحانِ**: esiş yerinde karşılaştılar. Ve bu rüzgâr, şuna **نَيِّحةٌ**’dır; yani onun karşısındadır. Ondandır **النَّوح** ve **المنَاحة**; ağlama esnasında kadınların karşı karşıya gelmesi sebebiyle.

(**نوخ**)  **النون** ve **الواو** ve **الخاء** bir tek kelimedir; o da: **أنَخْتُ الجَمَل**. Bunun mutâvaat fiiline gelince, dediler: **أنَخْتُه فبَرَك**; başkaları dedi: **استناخ**. Hadiste geldi: “وإن أُنِيخَ على صخرةٍ استناخ”. Ve Asma‘î dedi: **أنختُه فتَنَوَّخ**.

(**نور**)  **النون** ve **الواو** ve **الراء** sahih bir asıldır; aydınlanmaya, çalkantıya ve az sebatlılığa delâlet eder. Ondandır **النور** ve **النار**; aydınlatma tarzından dolayı ve çünkü o çalkantılı, hızlı hareketli olur diye bununla adlandırıldılar. Ve **تنوَّرْتُ النّار**: onu gözledim. İmru’ul-Kays dedi:
تنوَّرتُها من أذرعات وأهلُها *** بيثربَ أدنى دارِها نظرٌ عالِي([5])
Ve ondandır **النَّور**: ağacın çiçeği ve onun **نُوّارُهُ**. Ve ağaç **أنارت**: **النَّوْر** çıkardı. Ve **المَنَارة**: **الاستنارة**’dan **مَفعلة**’dir; aslı **مَنْوَرة**’dir. Ve ondandır: yerin **مَنَار**’ı: sınırları ve alâmetleri; açıklığı ve görünürlüğü sebebiyle adlandırıldı.

Ve sebat azlığı hakkında söylediğimiz: **امرأةٌ نَوَارٌ**; yani iffetli, **تنُورُ**; yani çirkinden ürker; cem‘i **نُورٌ**’dur. Ve **نارت**: **نَوْراً**([6i]) ürktü. Dedi:
* أنَوْراً سَرْعَ ماذا يا فَروقُ([7]) *
Ve **نُرْت فلاناً**: onu ürküttüm. Ve **النَِّوار**: ürkme.

Ve bu asıldan şâz olanlardandır **النّؤُور**: fitilin dumanı; onu sürme ve dövme yaparlar. Ve **نَوَّرْت اللِّثة**([8]): onu iğneyle deldim, sonra delikte **الإثمد** koydum.

(**نوس**)  **النون** ve **الواو** ve **السين** bir asıldır; çalkantıya ve sallantıya delâlet eder. Ve şey **ناسَ** etti: sallandı; **ينُوس**. Ve Ebû Nuvâs, iki zülüfü vardı, ikisi sallanırdı diye **أبو نُوَاسٍ** diye adlandırıldı. Ve derler: **نُسْت الإبلَ**: onları sürdüm.

(**نوش**)  **النون** ve **الواو** ve **الشين** sahih bir asıldır; bir şeyi almaya delâlet eder. Ve **نُشْتُه نَوْشَاً**. Ve **تناوَشْتُ**: aldım. Allah Teâlâ dedi: **﴿وَأَنَّى لَهُمُ التَّنَاوُشُ مِنْ مَكَانٍ بعِيد﴾** [سبأ 52]. Ve bazen onu elifsiz geçişli kıldılar da dediler: **نُشْتُه خيراً**; ona hayır ulaştırdığın vakit. Söyleyenin sözü([9]):
* باتت تَنُوشُ العَنَق انتياشا([10]) *

(**نوص**)  **النون** ve **الواو** ve **الصاد** sahih bir asıldır; gidip gelmeye, geliş gidişe delâlet eder*. Ve boynuzlusundan **ناص** etti: **يَنُوص نَوْصاً**. Ve **المَنَاص** masdardır; sığınak da. Yüce olan dedi: **﴿وَلاَتَ حِينَ مَنَاصٍ﴾** [ص 3]. Ve derler: **النَّوْص**: yaban eşeğidir; daima **نائصاً**dır: başını kaldıran, azgın gibi gidip gelen. Ve **ناوَصَ الجَرَّة**: onu yokladı. Ve onun tefsiri **باب الجيم**’de geçti([11]).

(**نوض**)  **النون** ve **الواو** ve **الضاد**’da birbirinden ayrı kelimeler vardır.
Birincisi **النّوض**: sağrı ile sırt arası bir bağlantıdır. İkincisi onların sözü: **ناض في البِلاد**: gitti. Üçüncüsü **الأنواض**: vadilerdir; tekili **نَوْض**.

(**نوط**)  **النون** ve **الواو** ve **الطاء** sahih bir asıldır; bir şeyi bir şeye asmaya delâlet eder. Ve **نُطْتُه به**: onu ona astım. Ve **النَّوْط**: kendisiyle asılan şeydir de; cem‘i **أنواط**. Ve meselde: “**عاطٍ بغير أنواط**” yani o, şeye uzanır alır, fakat kendisiyle asılacağı şey yoktur. Ve **النِّيَاط**: kalbin kendisiyle asıldığı bir damardır; cem‘i **أنْوطة**([12]); o, **النائط** da olur. Dedi:
* قَطْعَ الطَّبيب نائطَ المصفورِ([13]) *
Ve **نِياطُ المَفازةِ**: onun uzaklığıdır; bununla adlandırıldı, çünkü sanki uzaklığından dolayı daima başkasına asılmış gibidir. Ve tavşan **مقطِّعة النِّياط**’tır; çünkü uzağı keser. Ve **التُّنَوِّط**([14]): bir kuştur; ve bu onun kıyasıdır, çünkü ağaçtan iplikler gibi sarkar; onları yuva yapar. Ve **نِيطَ فُلانٌ**: ona **نوْطة** isabet etti; o, göğüste bir şişliktir. Ve o, bizce kalbin **نِياط**’ındandır; sanki ağrı onun **نِياط**’ına isabet etti. Ve derler: **نَوْطةٌ من طَلْح**; nasıl ki **عِيصٌ من سِدْر** denir. Ve bir kısmının bir kısmına asılı olmasından dolayı adlandırıldı. Ve **بئر نَيِّطٌ**: boyu kadar olduğu vakit.

(**نوع**)  **النون** ve **الواو** ve **العين** iki kelimedir; birincisi bir şeyden ona benzer bir taifeye delâlet eder, ikincisi bir hareket türüdür.
Birincisi: şeyden **النَّوع**: ondan bir türdür. Bu, şunun **نَوْع**’undan değildir.
İkincisi: onların sözü: **ناعَ الغُصن يَنوعُ**; sallandığı vakit; o, **نائع**’dir. Bazıları dedi: bundan dolayı “**جائع نائع**” denir; yani şiddetli açlıktan çalkantılı, sallanır. Ve insana beddua ederler de derler: “**جُوعاً له ونُوعاً له**”.

(**نوف**)  **النون** ve **الواو** ve **الفاء** sahih bir asıldır; yüceliğe ve yükselmeye delâlet eder. Ve **نافَ يَنُوف**: uzadı ve yükseldi. Ve **النَّوْف**: hörgüçtür([15]); cem‘i **أنواف**. Ve onların sözü: “**مائةٌ ونَيِّف**” bunundan olabilir; onu **نيف**’te lafzı sebebiyle zikrettik.

(**نوق**)  **النون** ve **الواو** ve **القاف** yüceliğe ve yükselmeye delâlet eden bir asıldır. Ve dağda en yüksek yer **نِيقٌ**’tur; asıl **الواو**’dur; önündeki kesre sebebiyle yâ’ya çevrildi. Ve **النَّاقةُ** bunun kıyasından olabilir; yaratılışının yüksekliğinden dolayı. Ve **ناقةٌ** ve **نُوق**([17]). Ve “**استَنْوَق الجملُ**” ona benzetmedir; izzetten sonra zillete düşen kimse için mesel vurulur. Ve **النّاقة**: deve sûretinde yıldızlardır([18]). Ve onların sözü: **تنوَّقَ في الأمر**; onda mübalağa ettiği vakit; bizce o ondandır; onlar şeyi beğendikleri şeye benzetirler; sanki **تنوَّق** **الناقة** ismine kıyas edilmiştir; o da onların yanında mallarının en güzellerindendir. Ve “**تَنَوَّق** hatadır” diyen yanılmıştır([19]); onun kıyası zikrettiğimizdir. Ve **النِّيقة** ancak **تَنَوّق**’tan olur. Mesel olarak derler: “**خَرْقاءُ ذات نِيقَة**”; bir şeyde cahil olup da onda bilgi iddia edene vurulur.

(**نوك**)  **النون** ve **الواو** ve **الكاف** bir tek kelimedir: **النَّوَاكة** ve **النُّوك**([20]); o, ahmaklıktır. Ve **رجلٌ أنْوَك** ve **مُسْتنوِكٌ**; onlar **نَوْكَى**’dır([21]).

(**نول**) **النون** ve **الواو** ve **اللام** sahih bir asıldır; vermeye delâlet eder. Ve **نَوَّلته**: ona verdim. Ve **النَّوال**: bağıştır. Ve **نُلْتُه نَولاً** “**أنلته**” gibi. Ve senin sözün: “**ما نَوْلُكَ أن تفعل كذا**”; bu da ondandır; yani bu bağışından bize verdiğin şeyin böyle olması uygun değildir. Lebîd’in sözü:
وقفتُ بهنَّ حتَّى قال صحبي *** جَزِعتَ وليس ذلك بالنَّوالِ([22])
Dediler: **النّوال**: doğruluktur; onun özeti: bize onu verdiğin takdirde isabetli olacağın bağış değildir. Ve onun sözü de böyledir:
فدَعِي الملامةَ ويْبَ غيرِكِ إنَّه *** ليس النّوال بلوم كلِّ كريم([23])
Ve kıyas hepsinde birdir.
Ve babdan şâz olanlardandır **المِنْوال**: dokumacının elbiseyi üzerine sardığı tahta*.

(**نوم**)  **النون** ve **الواو** ve **الميم** sahih bir asıldır; donukluğa ve hareketin sükûnuna delâlet eder. Ondandır **النَّوم**. **نامَ ينام نَوْماً ومَناما**. Ve o **نَؤُومٌ** ve **نُوَمَة**([24]): çok uyuyan. Ve **رجل نومةٌ**([25]): sönük; kendisine aldırış edilmeyen. Ondandır: **استَنامَ لي فلانٌ**; ona güvendiği ve sakinleştiği vakit. Ve **المَنَامة**: kadifedir; çünkü onda uyur.
Ve ondan ödünç alırlar: **نامت السُّوق**: durgunlaştı. Ve **نامَ الثَّوبُ**: eskidi.

(**نون**)  **النون** ve **الواو** ve **النون** bir tek kelimedir. Ve **النُّون**: balıktır. Ve **[ذو] النُّون**: bazı Arapların bir kılıcıdır([27]); sanki **النون**’a benzetildi.

(**نوه**)  **النون** ve **الواو** ve **الهاء** yüceliğe ve yükselmeye delâlet eden bir kelimedir. Ve **ناه النَّبات**([28]): yükseldi. Ve **ناهَت النّاقةُ**: başını kaldırdı ve bağırdı. Ondandır: **نُهْتُ بالشَّيء ونوَّهتُ**: onun zikrini yükselttim. Ve derler: **ناهَتْ نَفْسُه**: kuvvetlendi.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن و ط
نطت القربة بنياطها نوطاً‏.‏
وعنده أنواط من التّمر والعنب‏:‏ معاليق‏.‏
وكلّ ما نيط بشيءٍ فهو نوطٌ‏.‏
وفي المثل ‏"‏ عاطٍ بغير أنواطٍ ‏"‏ وله نوطٌ يأكل منه متى شاء أي مزودٌ منوطٌ بمحمله‏.‏
وفي مثل ‏"‏ إن ضجّ فزده نوطاً ‏"‏ وهو العلاوة لأنها تناط بالوقر‏.‏
وانقطع نياطه‏.‏
ونوطه وهو عرق غليظ علّق به القلب من الوتين‏.‏
قال أبو طالب في رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ بُنيّ أخي ونوط القلب منّي وأبيض ماؤه غدق كثير ‏"‏ وأصنع من تنوّط ‏"‏‏.‏
وعرق مناط عذاره‏.‏
قال امرؤ القيس‏:‏ فأدرك لم يعرق مناط عذاره يمرّ كخذروف الوليد المثقّب ومن المجاز‏:‏ أبطأ حتّى نوّط الرّوح‏.‏
ومفازةٌ بعيدة النّياط أي الحسد والمتعلّق ومنه‏:‏ غاية منتاطة‏:‏ بعيدة‏.‏
وقد انتاطت المسافة‏.‏
ويقال للأرنب‏:‏ مقطّعة النّياط كأنّها تقطّع نياط من يطلبها لشدّة عدوها‏.‏
وهو مني مناط الثريا أي شديد البعد‏.‏
وبنو فلان مناط الثريا‏:‏ لشرفهم وعلو منزلتهم‏.‏

##### Türkçe

ن و ط
**نطت القربة بنياطها نوطاً**: tulum, **نياط**’ı ile asıldı; asma olarak.
Onun yanında hurma ve üzümden **أنواط** vardır: asılı şeyler.
Her ne ki bir şeye **نيط** edilirse, o **نوط**tur.
Meselde: “**عاطٍ بغير أنواطٍ**”; ve onun, dilediği vakit ondan yediği bir **نوط**u vardır; yani yüküne asılmış bir azık torbası.
Ve meselde: “**إن ضجّ فزده نوطاً**”; o, ilâvedir; çünkü o, yüke asılır.
Onun **نياط**’ı koptu.
Ve **نوطه**: kalbin, **الوتين**’den onunla asıldığı kalın bir damardır.
Ebû Tâlib, Resûlullah صلى الله عليه وسلم hakkında dedi ki: “Kardeşimin oğludur ve kalbin **نوط**u bendedir; ve onun suyu beyazdır, bol, çok; ‘ve **تنوّط**tan daha sağlam yaparım’.”
Ve **مناط**: onun **عذاره**’sının damarıdır.
İmru’ul-Kays dedi ki:
“Derken yetişti; onun **عذاره**’sının **مناط**’ı terlemedi;
Delik açılmış çocuğun topacı gibi geçip gider.”
Ve mecazdandır: Ruh **نوّط** edinceye kadar ağır davrandı.
Ve uzak bir çöl: **بعيدة النّياط**; yani haset ve bağlı olan; bundan: **غاية منتاطة**: uzak.
Ve mesafe **انتاطت**.
Ve tavşana denir: **مقطّعة النّياط**; sanki, onun şiddetli koşuşundan dolayı onu arayanın **نياط**’ını koparır.
Ve o, benden **مناط الثريا**’dır; yani pek şiddetli uzaklıktadır.
Ve falanın oğulları **مناط الثريا**’dır: şerefleri ve makamlarının yüceliği sebebiyle.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ناطَ الشيءَ يَنُوطُه نَوْطاً: عَلَّقه. والنَّوْطُ: ما عُلِّق، سمي بالمصدر، قال سيبويه وقالوا: هو منِّي مَناط الثُّرَيَّا أَي في البُعْد، وقيل: أَي بتلك المنزلة فحذف الجارّ وأَوْصل كذهبت الشام ودخلت البيتَ. وانتاط به تعَلَّق. والنَّوْطُ: ما بين العَجُز والمَتْن. وكلُّ ما عُلِّقَ من شيء، فهو نَوْط. والأَنواطُ: المَعالِيقُ. وفي المثل (* قوله
«وفي المثل إلخ» هو عبارة الصحاح، وفي مجمع الامثال للميداني: يضرب لمن يدعي ما ليس يملكه.): عاطٍ بغير أَنْواطٍ أَي يتَناوَلُ وليس هناك شيء مُعَلَّق، وهذا نحو قولهم: كالحادِي وليس له بعير، وتجَشَّأَ لُقْمانُ من غير شبَعٍ. والأَنْواطُ: ما نُوِّطَ على البعير إِذا أُوقِرَ. والتَّنْواطُ: ما يُعَلَّق من الهَوْدَج يُزَيَّنُ به. ويقال: نِيطَ عليه الشيء عُلِّقَ عليه؛ قال رقاع بن قَيْس الأَسدي:
بِلاد بِها نِيطَتْ عليَّ تَمائِمي،
وأَوَّلُ أَرضٍ مسَّ جِلْدِي تُرابُها
وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: أَنه أُتِيَ بمال كثير فقال: إِني لأَحْسَبكم قد أَهْلَكْتُم الناسَ، فقالوا: واللّه ما أَخَذْناه إِلاَّ عَفْواً بلا سَوْطٍ ولا نوط أَي بلا ضَرْب ولا تَعْلِيقٍ؛ ومنه حديث علي، كرَّم اللّه وجهه: المُتَعَلِّقُ بها كالنَّوْط المُذَبْذَبِ؛ أَراد ما يُناطُ بِرَحْل الرَّاكب من قَعْب أَو غيره فهو أَبداً يتحرَّك. ونيط به الشيء أَيضاً: وُصِلَ به. وفي الحديث: أُرِيَ الليلةَ رجُل صالحٌ أَنَّ أَبا بكر نِيطَ برسولِ اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، أَي عُلِّقَ. يقال: نُطْتُ هذا الأَمرَ به أَنُوطُه، وقد نِيطَ به، فهو مَنُوط.
وفي حديث الحجّاج: قال لِحَفَّار البئر: أَخَسَفْتَ أَم أَوْشَلْتَ؟ فقال: لا واحدَ منهما ولكن نَيِّطاً بين الأَمرين أَي وسَطاً بين القليل والكثير، كأَنه مُعَلَّق بينهما؛ قال القتيبي: هكذا روي بالياء مشدَّدة، وهي من ناطَه يَنُوطُه نَوْطاً، فإِن كانت الرواية بالباء الموحدة فيقال للرّكية إِذا استُخْرج ماؤُها واسْتُنْبِط هي نَبَطٌ، بالتحريك. ونِياطٌ كل شيء: مُعَلَّقُه كنِياطِ القوْسِ والقِرْبة. تقول: نُطْتُ القربةَ بنِياطِها نَوْطاً. ونِياطُ القوس: مُعَلَّقُها. والنِّياط: الفُؤَاد. والنِّياطُ: عِرْق علق به القلب من الوتين، فإِذا قُطع مات صاحبُه، وهو النَّيْطُ أَيضاً؛ ومنه قولهم: رماه اللّه بالنيْطِ أَي بالموت. ويقال للأَرنب: مُقَطَِّعَةُ النِّياطِ كما قالوا مُقَطَّعة الأَسْحار. ونِياطُ القلب: عِرْق غليظ نِيط به القلبُ إِلى الوتين، والجمع أَنوِطةٌ ونُوط، وقيل: هما نِياطانِ: فالأَعلى نِياطُ الفؤاد، والأَسفل الفرجُ، وقال الأَزهري في جمعه: أَنوِطةٌ، قال: فإِذا لم ترد العدد جاز أَن يقال للجمع نُوط لأَن الياء التي في النِّياطِ واو في الأَصل. والنِّياط والنائط: عرق مستبْطِن الصُّلْب تحت المتن، وقيل: عرق في الصلب ممتدّ يُعالَج المَصْفور بقَطْعه، قال العجاج:
فَبَجَّ كلَّ عانِدٍ نَعُورِ،
قَضْبَ الطَّبِيبِ، نائطَ المَصْفُورِ
(* قوله «فبج إلخ» أَورده المؤلف في مادة نعر وقال: بج شق أَي طعن الثور الكلب فشق جلده، وتقدم في مادة ع ن د فبج كل بالخاء المعجمة ورفع كل والصواب ما هنا.)
القَضْبُ: القَطْع. والمَصْفُور: الذي في بطنه الماء الأَصفر. ونِياطُ المَفازةِ: بُعد طريقها كأَنها نِيطت بمفازة أُخرى لا تكاد تنقطع، وإِنما قيل لبُعد الفلاة نياط لأَنها منوطة بفلاة أُخرى تتصل بها؛ قال العجاج: وبَلْدةٍ بَعِيدةِ النِّياطِ،
مَجْهُولةٍ تَغْتالُ خَطْوَ الخاطِي
وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: إِذا انْتاطتِ المَغازِي أَي إِذا بَعُدت وهو من نِياطِ المَفازة وهو بعدها، ويقال: انْتاطَت المغازي أَي بَعُدت من النَّوط، وانْتَطَتْ جائز على القلب؛ قال رؤبة:
وبَلْدةٍ نِياطُها نَطِيّ
أَراد نَيِّطٌ فقلب كما قالوا في جمع قَوْس قِسِيّ وانْتاطَ أَي بعُد، فهو نَيِّطٌ. ابن الأَعرابي: وانْتاطَتِ الدارُ بعُدَت، قال: ومنه قول مُعاوية في حديثه لبعض خُدّامه: عليك بصاحِبك الأَقدم فإِنك تَجِدُه على مودّة واحدة وإِن قَدُمَ العهدُ وانْتاطَتِ الدار، وإِياك وكل مُسْتَحْدَثٍ فإِنه يأْكل مع كل قوم ويجري مع كل ريح؛ وأَنشد ثعلب:
ولكنَّ أَلفاً قد تجَهَّز غادِياً،
بحَوْرانَ، مُنْتاط المَحَلِّ غَرِيبُ
والنَّيِّطُ من الآبار: التي يجري ماؤُها معلَّقاً يَنْحَدِرُ من أَجْوالِها إِلى مَجَمِّها. ابن الأَعرابي: بئر نَيِّطٌ إِذا حُفرت فأَتَى الماء من جانب منها فسال إِلى قعرها ولم تَعِنْ من قعرها بشيء؛ وأَنشد: لا تَسْتَقِي دِلاؤها من نَيِّطِ،
ولا بَعِيدٍ قعْرُها مُخْرَوِّطِ
وقال الشاعر:
لا تتّقي دِلاؤها بالنَّيِّط
(* قوله «تتقي» كذا بالأصل ولعله تستقي.)
وانْتاطَ الشيءَ: اقْتَضَبَه برأْيه من غير مُشاوَرة.
والنَّوْطُ: الجُلّةُ الصغيرة فيها التمر ونحوه، والجمع أَنْواطٌ ونِياطٌ. قال أَبو منصور: وسمعت البَحْرانِيين يسمون الجِلالَ الصغار التي تعلَّق بعُراها من أَقتاب الحَمُولةِ نِياطاً، واحدها نَوْط. وفي الحديث: إِنَّ وفد عبد القَيْس قَدِمُوا على رسولِ اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، فأَهْدَوْا له نَوْطاً من تَعْضُوضِ هَجَر أَي أَهدوا له جُلّة صغيرة من تمر التَّعْضُوض، وهو من أَسْرَى تُمْرانِ هَجر، أَسْوَدُ جَعْدٌ لَحِيم عَذْب الطعم حُلو. وفي حديث وفد عبد القيس: أَطْعِمْنا من بقيَّةِ القَوْس الذي في نَوْطِك. الأَصمعي: ومن أَمثالهم في الشدّة على البخيل: إِن ضَجَّ فزِدْه وِقْراً، وإِن أَعْيا فزِدْه نَوطاً، وإِن جَرْجَرَ فزِدْه ثقلاً؛ قال أَبو عبيدة: النوط العِلاوة بين الفَوْدَيْنِ. ويقال للدَّعِيِّ يَنْتَمِي إِلى قوم: مَنُوطٌ مُذَبْذَب؛ سمي مذبذباً لأَنه لا يدرى إِلى من يَنتَمِي فالريح تُذَبْذِبُه يميناً وشمالاً. ورجل منوط بالقوم: ليس من مُصاصِهم؛ قال حسان:
وأَنْتَ دَعِيٌّ نِيطَ في آل هاشِمٍ،
كما نِيطَ خَلْفَ الراكِب القَدَحُ الفَرد
ونيط به الشيء: وُصل به.
والنَّوْطةُ: الحوْصَلةُ؛ قال النابغة في وصف قطاة:
حَذَّاء مُدبِرةً، سَكّاء مُقْبِلةً،
للماء في النَّحْر منها نَوْطة عَجَبُ
قال ابن سيده: ولا أَرى هذا إِلا على التشبيه. حذّاء: خفيفة الذنب. سَكّاء: لا أُذن لها، شبه حوصلةَ القطاةِ بنوطة البعير وهي سِلْعة تكون في نَحْرِه. والنوْطةُ: ورم في الصدر، وقيل: ورَم في نَحر البعير وأَرْفاغه وقد نِيط له؛ قال ابن أَحمر:
ولا عِلْمَ لي ما نَوْطةٌ مُسْتكِنَّةٌ،
ولا أَيُّ مَن فارقت أَسْقي سِقائيا
والنوْطةُ: الحِقْدُ. ويقال للبعير إِذا وَرِمَ نحرُه وأَرفاغُه: نِيطت له نوْطة، وبعير مَنُوط وقد نِيطَ له وبه نَوْطة إِذا كان في حَلقه ورَم. ويقال: نيط البعير إِذا أَصابه ذلك. وفي الحديث: بعير له قد نيط. يقال: نِيط الجمل، فهو منوط إِذا أَصابه النوْطُ، وهي غُدَّة تُصيبه فتقتله. والنوْطة: ما يَنْصَبُّ من الرِّحاب من البلد الظاهر الذي به الغَضَا. والنوْطةُ: الأَرض يكثر بها الطَّلْح، وليست بواحدة، وربما كانت فيه نِياطٌ تجتمع جماعات منه ينقطع أَعلاها وأَسفلها. ابن شميل: والنوْطةُ ليست بوادٍ ضخْمٍ ولا بتَلْعةٍ هي بينهما. والنوْطةُ: المَكان في وسطه شجر، وقيل: مكان فيه طَرْفاء خاصّة. ابن الأَعرابي: النوْطةُ المكان فيه شجر في وسطه، وطرَفاه لا شجر فيهما، وهو مرتفع عن السيل. والنوْطة: الموضع المرتفع عن الماء؛ عن ابن الأَعرابي. وقال أَعرابي: أَصابنا مطَر جَوْدٌ وإِنَّا لَبِنَوْطةٍ فجاء بجارّ الضبُع أَي بسَيْل يجُرّ الضبُع من كثرته. والتَّنَوُّطُ والتُّنَوِّطُ: طائر نحو القارِية سواداً تركَّب عُشها بين عُودين أَو على عود واحد فتُطيل عشها فلا يصل الرجل إِلى بيضها حتى يُدخل يده إِلى المنكب، وقال أَبو علي في البصريّات: هو طائر يُعلِّق قشوراً من قشور الشجر ويُعشِّش في أَطرافها ليحفظَه من الحيات والناس والذرّ؛ قال:
تُقَطِّعُ أَعناقَ التَنَوُّطِ بالضُّحَى،
وتَفْرِسُ في الظَّلْماء أَفْعَى الأَجارِعِ
وصف هذه الإِبل بطول الأَعناق وأَنها تصل إِلى ذلك، واحدها تَنَوُّطةٌ وتُنَوِّطة. قال الأَصمعي: إِنما سمي تنوّطاً لأَنه يُدلِّي خُيوطاً من شجرة ثم يُفرخ فيها. وذاتُ أَنواطٍ: شجرة كانت تُعبد في الجاهلية، وفي الحديث: اجعل لنا ذات أَنْواطٍ، قال ابن الأَثير: هي اسم سَمُرةٍ بعينها كانت للمشركين يَنُوطون بها سِلاحَهم أَي يعلِّقونه بها ويَعْكُفون حولَها، فسأَلوه أَن يجعل لهم مثلها فنهاهم عن ذلك. وأَنواط جمع نَوْط، وهو مصدر سمي به المَنُوط. الجوهري: وذات أَنواط اسم شجرة بعينها. وفي الحديث: أَنه أَبصر في بعض أَسفاره شجرة دَفْواء تسمّى ذاتَ أَنواط.
ويقال: نوْطةٌ من طَلْح كما يقال عِيصٌ من سِدْر وأَيكةٌ من أَثل وفَرْس من عُرْفُط ووَهْطٌ من عُشَرٍ وغالٌّ من سَلَم وسَلِيلٌ من سَمُر وقَصِيمةٌ من غضاً ومن رِمْث وصَرِيمةٌ من غَضاً ومن سَلَم وحَرَجةٌ من شجر. وقال الخليل: المدّات الثلاث مَنُوطات بالهمز، ولذلك قال بعض العرب في الوقوف: افْعَلِئ افْعَلأ افْعَلُؤ، فهمزوا الأَلف والياء والواو حين وقفوا.

##### Türkçe

**ناطَ** **الشيءَ** **يَنُوطُه** **نَوْطاً**: Onu astı. Ve **النَّوْطُ**: asılan şeydir; masdar ile adlandırıldı. Sîbeveyh dedi ve dediler ki: “O, benden **مَناط** **الثُّرَيَّا**’dır”, yani uzaklıkta; ve denildi ki: yani o menzilde; böylece câr’ı hazfetti ve (fiili) geçişli kıldı; “Şam’a gittim” ve “eve girdim” gibi. Ve **انتاط** onunla: asıldı. Ve **النَّوْطُ**: **العَجُز** ile **المَتْن** arasındaki şeydir. Ve her ne ki bir şeyden asılmıştır, o **نَوْط**tur. Ve **الأَنواطُ**: asılı şeylerdir. Ve meselde:
(* Sözü «وفي المثل إلخ» Sıhâh’ın ibaresidir; Meydânî’nin Mecmaʿu’l-emsâl’inde: sahip olmadığı şeyi iddia eden kimse hakkında darb olunur.): **عاطٍ بغير أَنْواطٍ** yani uzanır/alır, hâlbuki orada asılı bir şey yoktur; bu, onların şu sözü gibidir: “deveci gibi, hâlbuki onun devesi yoktur” ve “Lokman, tokluk olmaksızın geğirdi.” Ve **الأَنْواطُ**: deve yüklenince deve üzerine asılan şeylerdir. Ve **التَّنْواطُ**: **الهَوْدَج**dan asılan, onunla süslenilen şeydir. Ve denilir: **نِيطَ** عليه الشيء: ona asıldı; Rıkāʿ b. Kays el-Esedî dedi ki:
بِلاد بِها نِيطَتْ عليَّ تَمائِمي،
وأَوَّلُ أَرضٍ مسَّ جِلْدِي تُرابُها

Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: kendisine çok mal getirildi de dedi ki: “Şüphesiz ben sizi insanların helâk etmiş olduğunuzu sanıyorum.” Dediler ki: “Vallahi onu ancak bağış olarak aldık; ne **سَوْطٍ** ile ne de **نوط** ile”; yani ne dövme ile ne de asma ile. Ve ondan Ali’nin, Allah yüzünü keremli kılsın, hadisi: “Ona tutunan, sallanan **النَّوْط** gibidir”; binek eyerine asılan **قَعْب** yahut başkası gibi şeyleri kastetti; çünkü o daima hareket eder. Ve **نيط** به الشيء أيضاً: ona bağlandı. Ve hadiste: “Bu gece salih bir adam gördüm ki Ebû Bekir, Allah’ın Resûlü’ne, Allah ona salât ve selâm etsin, **نِيطَ** edilmiştir”; yani asılmıştır. Denilir: **نُطْتُ** bu işi onunla, **أَنُوطُه**; ve ona **نِيطَ** edilmiştir; o hâlde o **مَنُوط**tur.

Haccâc’ın hadisinde: kuyu kazan kimseye dedi ki: “**أَخَسَفْتَ** mi yoksa **أَوْشَلْتَ** mi?” O da dedi ki: “İkisinden biri değil; fakat iki iş arasında **نَيِّطاً**”; yani az ile çok arasında orta; sanki ikisi arasında asılı. Kuteybî dedi ki: böylece, şeddeli **الياء** ile rivayet olundu; o, **ناطَه** **يَنُوطُه** **نَوْطاً**’dandır. Eğer rivayet **الباء** (muvahhada) ile ise, o zaman **الرّكية** için, suyu çıkarılıp yeraltından suyu bulunmuş olunca, **نَبَطٌ** denilir; hareke ile.

**نِياطٌ** her şeyin: onun asılı olanıdır; yay’ın ve kırbanın **نِياط**ı gibi. Dersin ki: **نُطْتُ** kırbayı onun **نِياط**ı ile **نَوْطاً**. Ve **نِياطُ** yay: onun asılı olanıdır. Ve **النِّياط**: yürektir. Ve **النِّياطُ**: **الوتين**den kalbin onunla asılı olduğu bir damardır; kesilince sahibi ölür; o, **النَّيْطُ** da olur. Ondandır onların sözü: “Allah onu **بالنيْطِ** ile vurdu”; yani ölümle. Ve tavşana denilir: **مُقَطَِّعَةُ النِّياطِ**; onların “**مُقَطَّعة الأَسْحار**” dedikleri gibi.

**نِياطُ** kalp: kalbin **الوتين**e onunla asıldığı kalın bir damardır; çoğulu **أَنوِطةٌ** ve **نُوط**tur. Ve denildi ki: onlar iki **نِياطان**dır: üstte olan **نِياطُ الفؤاد**dır, altta olan **الفرج**dir. Ezherî çoğulu hakkında dedi ki: **أَنوِطةٌ**. Dedi ki: sayı kastedilmezse, çoğul için **نُوط** denilmesi câizdir; çünkü **النِّياط**taki **الياء** aslında **واو**dur. Ve **النِّياط** ve **النائط**: **الصُّلْب**in içinde, **المتن**in altında gizli bir damardır; ve denildi ki: belde uzanan bir damardır; **المَصْفور** onun kesilmesiyle tedavi edilir. Aʿcâc dedi ki:
فَبَجَّ كلَّ عانِدٍ نَعُورِ،
قَضْبَ الطَّبِيبِ، نائطَ المَصْفُورِ
(* Sözü «فبج إلخ» müellif **نعر** maddesinde zikretti ve dedi ki: **بج** “yardı” demektir; yani boğa köpeği boynuzladı da derisini yardı; ve **ع ن د** maddesinde geçti: “فبج كل” **الخاء** (muʿceme) ile ve “كل”in ref‘iyle; doğrusu buradaki gibidir.)
**القَضْبُ**: kesmedir. Ve **المَصْفُور**: karnında sarı su bulunan kimsedir. Ve **نِياطُ المَفازةِ**: yolunun uzaklığıdır; sanki başka bir çölle asılmıştır da neredeyse kesilmez; çölün uzaklığına **نياط** denilmesi ancak şundandır: o, kendisine bitişen başka bir çölle asılıdır. Aʿcâc dedi ki:
وبَلْدةٍ بَعِيدةِ النِّياطِ،
مَجْهُولةٍ تَغْتالُ خَطْوَ الخاطِي

Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: “**إِذا انْتاطتِ المَغازِي**”; yani uzaklaştığı zaman; o, **نِياطِ المَفازة**dendir, yani onun uzaklığıdır. Ve denilir: **انْتاطَت** **المغازِي**; yani uzaklaştı; **النَّوط**tan. Ve **وانْتَطَتْ** kalb (harflerin yer değiştirmesi) üzere câizdir. Ruʾbe dedi ki:
وبَلْدةٍ نِياطُها نَطِيّ
**نَيِّطٌ** kastetti de kalb etti; onların **قَوْس**un çoğulunda **قِسِيّ** demeleri gibi. Ve **انْتاطَ**: uzaklaştı; o hâlde o **نَيِّطٌ**tur. İbnü’l-Aʿrâbî: **وانْتاطَتِ الدارُ**: uzaklaştı. Dedi ki: ondan Muʿâviye’nin, hizmetçilerinden birine hadiste sözü: “Senin için, eski olan arkadaşına sarıl; çünkü onu tek bir sevgi üzere bulursun; ahid eskise ve **انْتاطَتِ الدار** olsa bile. Ve her yeni olana sakın yaklaşma; çünkü o her kavimle yer ve her rüzgârla akar.” Saʿleb okudu:
ولكنَّ أَلفاً قد تجَهَّز غادِياً،
بحَوْرانَ، مُنْتاط المَحَلِّ غَرِيبُ

**النَّيِّطُ** kuyulardan: suyu asılı olarak akan; onun **أَجْوال**ından **مَجَمّ**ına doğru iner. İbnü’l-Aʿrâbî: kuyu **نَيِّطٌ**, kazılınca su onun bir yanından gelir de dibine akar ve dibinden bir şeyle (su) çıkmazsa. Ve okudu:
لا تَسْتَقِي دِلاؤها من نَيِّطِ،
ولا بَعِيدٍ قعْرُها مُخْرَوِّطِ
Ve şair dedi ki:
لا تتّقي دِلاؤها بالنَّيِّط
(* Sözü «تتقي» asılda böyle; belki **تستقي**’dir.)

Ve **انْتاطَ** şeyi: danışma olmaksızın kendi görüşüyle onu koparıp aldı.

Ve **النَّوْطُ**: içinde hurma ve benzeri bulunan küçük çuvaldır; çoğulu **أَنْواطٌ** ve **نِياطٌ**dur. Ebû Mansûr dedi ki: Bahreynlilerin, yük develerinin semerlerinden kayışlarıyla asılan küçük çuvallara **نِياطاً** dediklerini işittim; onun teki **نَوْط**tur. Hadiste: Abdülkays heyeti, Allah’ın Resûlü’ne, Allah ona salât ve selâm etsin, geldiler de ona Hecer’in **تَعْضُوض**undan bir **نَوْط** hediye ettiler; yani ona **التَّعْضُوض** hurmasından küçük bir çuval hediye ettiler; o, Hecer’in hurmalarının en iyilerindendir: siyah, kıvırcık, etli, tadı tatlı, lezzetli. Abdülkays heyeti hadîsinde: “Bize, senin **نَوْط**undaki yay artığından yedir.” Asmaʿî: onların cimriye şiddet hakkında atasözlerindendir: “Eğer inlerse ona yükü artır; eğer aciz kalırsa ona **نَوطاً** artır; eğer homurdanırsa ona ağırlık artır.” Ebû Ubeyde dedi ki: **النوط** iki **الفَوْد** arasındaki **العِلاوة**dır.

Ve bir kavme nisbetlenen **الدَّعِيّ** için denilir: **مَنُوطٌ مُذَبْذَب**; “müzebzeb” diye adlandırıldı; çünkü kime nisbetlendiği bilinmez; rüzgâr onu sağa sola sallandırır. Ve kavimle **منوط** adam: onların öz suyundan değildir. Hassân dedi ki:
وأَنْتَ دَعِيٌّ نِيطَ في آل هاشِمٍ،
كما نِيطَ خَلْفَ الراكِب القَدَحُ الفَرد
Ve **نيط** به الشيء: ona bağlandı.

Ve **النَّوْطةُ**: kursaktır; Nâbiga, bir **قطاة** tasvirinde dedi ki:
حَذَّاء مُدبِرةً، سَكّاء مُقْبِلةً،
للماء في النَّحْر منها نَوْطة عَجَبُ
İbn Sîde dedi ki: bunu ancak teşbih üzere görüyorum. **حذّاء**: kuyruğu hafif. **سَكّاء**: kulağı yok. **قطاة**nın kursağını, devenin **نوطة**suna benzetti; o, onun **نَحْر**inde bulunan bir şişliktir. Ve **النوْطةُ**: göğüste bir şiştir; ve denildi ki: devenin **نَحر**inde ve **أَرْفاغ**ında bir şiştir; ve ona **نِيط** edilmiştir. İbn Ahmer dedi ki:
ولا عِلْمَ لي ما نَوْطةٌ مُسْتكِنَّةٌ،
ولا أَيُّ مَن فارقت أَسْقي سِقائيا
Ve **النوْطةُ**: kindir. Ve deve için, **نَحر**i ve **أَرفاغ**ı şişince: ona bir **نوْطة** **نِيطت** denilir; ve **مَنُوط** deve; ve ona ve onunla bir **نَوْطة** varsa, yani boğazında bir şiş varsa, ona **نِيطَ** edilmiştir denilir. Ve denilir: **نيط** deve; yani ona bu isabet etti. Hadiste: “Onun bir devesi vardı ki ona **نيط** edilmişti.” Denilir: **نِيط** deve, o hâlde o **منوط**tur; ona **النوْطُ** isabet edince; o, ona isabet eden bir bezedir, onu öldürür.

Ve **النوْطة**: **الرِّحاب**dan, **الغَضَا**nın bulunduğu açık beldeden aşağı doğru inen şeydir. Ve **النوْطةُ**: içinde **الطَّلْح**ın çok olduğu arazidir; tek bir (ağaç) değildir; bazen onda **نِياطٌ** olur; ondan topluluklar hâlinde toplanır; üstü ve altı kesilir. İbn Şümeyl: **النوْطةُ** ne büyük bir vadi, ne de bir **تَلْعة**dır; ikisinin arasındadır. Ve **النوْطةُ**: ortasında ağaç bulunan yerdir; ve denildi ki: özellikle **طَرْفاء** bulunan yer. İbnü’l-Aʿrâbî: **النوْطةُ** ortasında ağaç olan yerdir; iki yanı ağaçsızdır; selden yüksektir. Ve **النوْطة**: sudan yüksek yer; İbnü’l-Aʿrâbî’den. Bir bedevî dedi ki: “Bize bol bir yağmur isabet etti; biz de bir **بِنَوْطةٍ** üzerindeydik; derken **بجارّ الضبُع** ile geldi”; yani çokluğundan sırtlanı sürükleyen bir sel ile.

Ve **التَّنَوُّطُ** ve **التُّنَوِّطُ**: siyahlıkça **القارِية** gibi bir kuştur; yuvasını iki dal arasına yahut tek bir dal üzerine kurar; yuvasını uzatır; adam onun yumurtasına ulaşamaz; ta ki elini omuza kadar sokuncaya dek. Ebû Ali, **البصريّات**’ta dedi ki: o, ağaç kabuklarından kabuklar asan ve yılanlardan, insanlardan ve karıncalardan korumak için onların uçlarında yuva yapan bir kuştur. Dedi ki:
تُقَطِّعُ أَعناقَ التَنَوُّطِ بالضُّحَى،
وتَفْرِسُ في الظَّلْماء أَفْعَى الأَجارِعِ
Bu develeri, boyunların uzunluğu ile ve onların buna ulaştığıyla vasfetti. Onun teki **تَنَوُّطةٌ** ve **تُنَوِّطة**dır. Asmaʿî dedi ki: ona ancak **تنوّط** adı verildi; çünkü bir ağaçtan iplikler sarkıtır, sonra orada yavrular.

Ve **ذاتُ أَنواطٍ**: cahiliyede tapınılan bir ağaçtır. Hadiste: “Bize bir **ذات أَنْواطٍ** yap.” İbnü’l-Esîr dedi ki: o, müşriklerin silahlarını ona **يَنُوطون** ettikleri, yani ona astıkları ve çevresinde ibadete kapanıp durdukları belirli bir **سَمُرة** ağacının adıdır; ondan kendilerine onun benzerini yapmasını istediler; onları bundan men etti. Ve **أَنواط** **نَوْط**un çoğuludur; o ise masdardır; onunla **المَنُوط** adlandırıldı. Cevherî: **ذات أَنواط** belirli bir ağacın adıdır. Hadiste: yolculuklarının birinde **دَفْواء** bir ağaç gördü; **ذاتَ أَنواط** diye adlandırılırdı.

Ve denilir: **نوْطةٌ** **من طَلْح**; **عِيصٌ من سِدْر** denildiği gibi; ve **أَيكةٌ من أَثل** ve **فَرْس** **من عُرْفُط** ve **وَهْطٌ من عُشَرٍ** ve **غالٌّ من سَلَم** ve **سَلِيلٌ من سَمُر** ve **قَصِيمةٌ من غضاً** ve **من رِمْث** ve **صَرِيمةٌ من غَضاً** ve **من سَلَم** ve **حَرَجةٌ من شجر**.

Halîl dedi ki: üç med, hemzeye **مَنُوطات**tır; bu yüzden bazı Araplar vakıfta şöyle dedi: **افْعَلِئ** **افْعَلأ** **افْعَلُؤ**; vakfettiklerinde **الأَلف**i, **الياء**yı ve **الواو**yu hemzelediler.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B7/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن و ط * * نَاطَ * الشيء علَّقه وبابه قال وذات * أَنْوَاطٍ * اسم شجرة بعينها وهو في الحديث وهو عَنِّي أو هو مَنِي مناط الثُّرَّيا في البُعد

##### Türkçe

* ن و ط * * **نَاطَ** * şeyi astı; babı **قال**’dır. Ve **ذات أَنْوَاطٍ**: belirli bir ağacın adıdır; ve o hadistedir. Ve “o benden” yahut “o benim”dir. **مناط الثُّرَّيا**: uzaklıkta Süreyyâ’nın asılma yeri.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ناطه ينوطه نوطا: علقه. والنوط: التعليق. ومنه الحديث: ما أخذناه إلا عفوا بلا سوط ولا نوط أي بلا ضرب ولا تعليق. وانتاط به الشيء: تعلق.
 ومن المجاز: انتاطت الدار، أي بعدت، عن ابن الأعرابي. ومنه قول معاوية - في حديثه لبعض خدامه -: عليك بصاحبك الأقدم، فإنك تجده على مودة واحدة، وإن قدم العهد، وانتاطت الدار، واياك وكل مستحدث، فإنه يأكل مع كل قوم، ويجري مع كل ريح وأنشد ثعلب:
  ولكن ألفا قد تجهـز غـاديا                      يحوران منتاط المحل غريب وفي حديث عمر رضي الله عنه: إذا انتاطت المغازي أي بعدت من النوط.
 وانتاط الشيء: اقتضبه برأيه لا بمشورة، كما في اللسان. والأنواط: المعاليق، نقله الجوهري، قال: ومنه المثل: عاط بغير أنواط أي يتناول وليس هناك شيء معلق، وهذا نحو قولهم: كالحادي وليس له بعير وتجشأ لقمان من غير شبع. والنياط ككتاب: الفؤاد.
 والنياط: كوكبان بينهما قلب العقرب، نقله الصاغاني، وهو مجاز. ومن المجاز: النياط من المفازة: بعد طريقها كأنها نيطت بمفازة أخرى لا تكاد تنقطع. نقله الجوهري. وأنشد للراجز - وهو العجاج -:
  وبـلـدة بـعـيدة الـنـياط                      مجهولة تغتال خطو الخاطي

  ومنه: انتاطت المغازي. والنياط من القوس والقربة: معلقهما. يقال: نطت القربة بنياطها نوطا. ومعلق كل شيء: نياط. أو النياط: عرق غليظ نيط به القلب، أي علق إلى الوتين، فإذا قطع مات صاحبه. نقله الجوهري. قال الأزهري: ج: أنوطة. و إذا لم ترد العدد جاز أن يقال للجمع: نوط، بالضم، لأن الياء التي في النياط واو في الأصل، وقيل: هما نياطان، فالأعلى: نياط الفؤاد والأسفل: الفرج.
 والنياط: عرق مستبطن الصلب تحت المتن، كالنائط. أو النائط: عرق ممتد في القلب، كذا في النسخ، وصوابه في الصلب، كما في الصحاح. يعالج المصفور بقطعه، وأنشد الجوهري للراجز وهو العجاج:
  فبـج كـل عـانـد نـعـور                      قضب الطبيب نائط المصفور القضب: القطع. والمصفور: الذي في بطنه الماء الأصفر. ومن المجاز: يقال للأرنب: المقطعة النياط كما قالوا: مقطعة الأسحار تفاؤلا، أي نياطها يقطع، هذا على قول من رواه بفتح الطاء. ومنهم من يكسر الطاء، وهكذا هو مضبوط في الصحاح، أي من سرعتها تقطع نياطها، أو نياط الكلاب. وفي الأساس: لأنها تقطع نياط من يطلبها، لشدة عدوها. والنيط كسيد: بئر يجري ماؤها معلقا ينحدر من جوانبها إلى مجمها. وقال ابن الأعرابي: بئر نيط: إذا حفرت فأتى الماء من جانب منها فسال إلى قعرها ولم تعن من قعرها بشيء، وأنشد:
  لا تستقي دلاؤها من نيط                      ولا بعيد قعرها مخروط والنوط: العلاوة بين عدلين، وهو قول أبي عبيدة، ونصه: العلاوة بين الفردين، وقال الزمخشري: سميت العلاوة نوطا لأنها تناط بالوقر. والنوط: ما علق من شيء، سمي بالمصدر. وفي حديث علي رضي الله عنه: المتعلق بها كالنوط المذبذب، أراد ما يناط برحل الراكب من قعب أو غيره، فهو أبدا يتحرك.
 والنوط: الجلة الصغيرة فيها التمر ونحوه تعلق من البعير، نقله الجوهري، وأنشد للنابغة الذبياني يصف قطاة:
  حذاء مدبرة سـكـاء مـقـبـلة                      للماء في النحر منها نوطة عجب ج: أنواط ونياط. قال الأزهري: وسمعت البحرانيين يسمون الجلال الصغار - التي تعلق بعراها من أقتاب الحمولة: - نياطا، واحدها نوط. وفي الحديث: فأهدوا له نوطا من تعضوض هجر أي أهدوا له جلة صغيرة من تمر التعضوض. وقد تقدم في ع ض ض ومنه المثل: إن أعيا البعير فزده نوطا. وقال الأصمعي: من أمثالهم في الشدة على البخيل إن ضج فزده وقرا، وإن أعيا فزده نوطا، وإن جرجر فزده ثقلا. وقال الزمخشري: أي لا تخفف عنه إذا تلكأ في السير.
 والنوطة، بهاء: الحوصلة. وبه فسر بعض قول النابغة السابق. والنوطة: ورم في الصدر. أو ورم في نحر البعير وأرفاغه. يقال: نيط البعير، إذا أصابه ذلك، كما في الصحاح.

  وقال ابن سيده في تفسير قول النابغة: ولا أرى إلا على التشبيه، شبه حوصلة القطاة بنوطة البعير، وهي سلعة تكون في نحره. أو النوطة: غدة تصيبه في بطنه مهلكة. يقال: نيط الجمل فهو منوط، إذا أصابه ذلك، وأناط البعير: أصابه ذلك.
 والنوطة: الأرض يكثر بها الطلح وليست بواحدة، وربما كانت فيه نياط تجتمع جماعات منه ينقطع أعلاها وأسفلها. أو النوطة: المكان وسطه شجر، أو مكان فيه الطرفاء خاصة.
 وقال ابن الأعرابي: النوطة: الموضع المرتفع عن الماء وقال مرة: هو المكان فيه شجر في وسطه، وطرفاه لا شجر فيهما، وهو مرتفع عن السيل. وقال أعرابي: أصابنا مطر جود، وإنا لبنوطة، فجاء بجار الضبع، أي بسيل يجر الضبع من كثرته. أو النوطة ليست بواد ضخم، ولا بتلعة، بل هي بين ذلك، وهذا قول ابن شميل. والنوطة: ما بين العجز والمتن، وهو النوط، كما في الصحاح. وفي الصحاح: النوطة: الحقد: وقال غيره: النوطة: الغل.
 وفي الصحاح: التنواط بالفتح: ما يعلق من الهودج يزين به. ويقال: هذا مني مناط الثريا، أي في البعد، قال سيبويه وهو مجاز. وقيل: أي بتلك المنزلة، فحذف الجار وأوصل، كذهبت الشام ودخلت البيت. وقال الزمخشري: بنو فلان مناط الثريا، لشرفهم وعلوهم. ويقال: هذا منوط به، أي معلق. وهذا رجل منوط بالقوم: دخيل فيهم وليس من مصاصهم، أو دعي، قال حسان بن ثابت رضي الله عنه.

  وأنت دعي نيط فـي آل هـاشـم                      كما ييط خلف الراكب القدح الفرد ويقال: للدعي ينتمي إلى القوم: منوط مذبذب سمي مذبذبا لأنه لا يدري إلى من ينتمي، فالريح تذبذبه يمينا وشمالا. والنيطة، ككيسة: البعير ترسله مع الممتارين ليحمل لك عليه، قاله ابن عباد. وقد استناط فلان بعيره فلانا، فانتاط هو له، قاله أبو عمرو.
 والتنوط، كالتكرم، كذا ضبط في نسخة الصحاح. ويقال أيضا التنوط بضم التاء وفتح النون وكسر الواو، نقله الجوهري أيضا: طائر نحو القارية سوادا، تركب عشها بين عودين أو على عود واحد، فتطيل عشها فلا يصل الرجل إلى بيضها حتى يدخل يده إلى المنكب.
 وقال الأصمعي: إنما سمي به لأنه يدلى خيوطا من شجرة، وينسج عشه كقارورة الدهن منوطا بتلك الخيوط. قال أبو علي في البصريات: هو طائر يعلق قشورا من قشور الشجر، ويعشش في أطرافها ليحفظه من الحيات والناس والذر. قال:
  تقطع أعناق التنوط بالضحىوتفرس في الظلماء أفعى الأجارع وصف هذه الإبل بطول الأعناق وأنها تصل إلى ذلك. الواحدة بهاء، كما في الصحاح.
 ونوط القربة تنويطا: أثقلها ليدهنا، عن ابن عباد. ومما يستدرك عليه: الأنواط: ما نوط على البعير إذا أوقر. ويقال: نيط عليه الشيء، أي علق عليه. قال رقاع بن قيس الأسدي:
  بلاد بها نيطت علي تمـائمـي                      وأول أرض مس جلدي ترابها

  ونيط به الشيء: وصل به. والنيط كسيد: الوسط بين الأمرين. ومنه الحديث، قال الحجاج لحفار البئر: أخسفت أم أو شلت? فقال: لا واحد منهما ولكن نيطا بين الماءين، أي وسطا بين الغزير والقليل كأنه معلق بينهما. قال القتيبي: هكذا روي، ويصح أن يكون بالباء الموحدة، محركة.
 وانتطت المفازة: بعدت، وهو على القلب من انتاطت قال رؤبة:
  وبلدة نياطها نطي أراد نيط فقلب، كما قالوا في جمع قوس: قسي. والنوطة: ما ينصب من الرحاب من البلد الظاهر الذي به الغضى. وذات أنواط: شجرة كانت تعبد في الجاهلية. نقله الجوهري. قال ابن الأثير: هي اسم سمرة بعينها كانت للمشركين ينوطون بها سلاحهم - أي يعلقون - ويعكفون حولها. وفي الصحاح: ويقال: نوطة من طلح، كما يقال: عيص من سدر، وأيكة من أثل، وفرش من عرفط، ووهط من عشر، وغال من سلم، وسليل من سمر، وقصيمة من غضى، ومن رمث، وصريمة من غضى، ومن سلم، وحرجة من شجر، انتهى.
 ويقال: عرق مناط عذاره.
 وأبطأ حتى نوط الروح، وهذا مجاز. وغاية منتاطة، أي بعيدة. والنائطة: الحوصلة، نقله الصاغاني. ومن أمثالهم: كل شاة برجلها ستناط أي كل جان يؤخذ بجنايته. قال الأصمعي: أي لا ينبغي لأحد أن يأخذ بالذنب غير المذنب.

##### Türkçe

ناطه ينوطه نوطا: **علقه**. **والنوط**: **التعليق**. Ondan hadis: “ما أخذناه إلا عفوا بلا سوط ولا نوط” yani vurma olmaksızın ve asma olmaksızın. **وانتاط به الشيء**: asıldı.

Mecazdan: **انتاطت الدار**, yani uzaklaştı; İbnü’l-A‘râbî’den. Ondan Muâviye’nin — hizmetçilerinden birine dair hadisinde — sözü: “عليك بصاحبك الأقدم، فإنك تجده على مودة واحدة، وإن قدم العهد، وانتاطت الدار، واياك وكل مستحدث، فإنه يأكل مع كل قوم، ويجري مع كل ريح” ve Sa‘leb şu beyti okudu:
  ولكن ألفا قد تجهـز غـاديا                      يحوران منتاط المحل غريب
Ömer’in (Allah ondan razı olsun) hadisinde: “إذا انتاطت المغازي” yani **النوط**’tan uzaklaştı.

**وانتاط الشيء**: onu, danışma ile değil kendi görüşüyle koparıp aldı; Lisân’da olduğu gibi. **والأنواط**: asılı şeyler; Cevherî nakletti; dedi ki: Ondan mesel: “عاط بغير أنواط” yani alır, hâlbuki asılı bir şey yoktur; bu, onların “كالحادي وليس له بعير” ve “تجشأ لقمان من غير شبع” sözleri gibidir. **والنياط** (kitap gibi): yürek.

**والنياط**: aralarında **قلب العقرب** bulunan iki yıldız; Sâgânî nakletti; bu mecazdır. Mecazdan: **النياط من المفازة**: yolunun uzaklığı; sanki başka bir çöl ile asılmıştır da neredeyse kesilmez. Cevherî nakletti. Ve râciz — o A‘câc’tır — için okudu:
  وبـلـدة بـعـيدة الـنـياط                      مجهولة تغتال خطو الخاطي

Ondan: **انتاطت المغازي**. **والنياط من القوس والقربة**: ikisinin asıldığı şey. Denir: **نطت القربة بنياطها نوطا**. Her şeyin asacağı: **نياط**. Yahut **النياط**: kalbin onunla asıldığı kalın bir damar; yani **الوتين**’e asılmıştır; kesilirse sahibi ölür. Cevherî nakletti. Ezherî dedi ki: çoğulu: **أنوطة**. Ve sayı kastedilmezse çoğul için **نوط** (ötre ile) denmesi caizdir; çünkü **النياط**’taki **الياء** aslında **واو**’dur. Ve denildi ki: ikisi iki **نياط**tır; üstte olan: **نياط الفؤاد**, altta olan: **الفرج**.

**والنياط**: sırt kemiğinin içinde, **المتن**’in altında gizli bir damar; **كالنائط**. Yahut **النائط**: kalpte uzanan bir damar; nüshalarda böyle; doğrusu **الصلب**’dedir; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **المصفور** onun kesilmesiyle tedavi edilir. Cevherî, râciz olan A‘câc için okudu:
  فبـج كـل عـانـد نـعـور                      قضب الطبيب نائط المصفور
**القضب**: kesme. **والمصفور**: karnında sarı su bulunan. Mecazdan: tavşana “**المقطعة النياط**” denir; “**مقطعة الأسحار**” dedikleri gibi, uğur sayarak; yani onun **نياط**’ı kesilir; bu, onu **الطاء**’ı fetha ile rivayet edenin görüşünce böyledir. Kimisi **الطاء**’ı kesreler; **الصحاح**’ta böyle ضبط edilmiştir; yani süratinden **نياط**’ı kopar; yahut köpeklerin **نياط**’ı. **الأساس**’ta: çünkü şiddetli koşusundan dolayı onu isteyenin **نياط**’ını koparır. **والنيط** (seyyid gibi): suyu asılı olarak akan bir kuyu; yanlarından **مجمها**’sına doğru iner. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **بئر نيط**: kazıldığında su yanlarından birinden gelir de dibine akar; dibinden bir şeyle yardım olunmaz. Ve şu beyti okudu:
  لا تستقي دلاؤها من نيط                      ولا بعيد قعرها مخروط
**والنوط**: iki yük arasında bulunan **العلاوة**; bu Ebû Ubeyde’nin sözüdür; lafzı: iki tek yük arasındaki **العلاوة**. Zemahşerî dedi ki: **العلاوة**’ya **نوط** adı verildi; çünkü **الوقر**’a asılır. **والنوط**: bir şeyden asılan şey; masdar ile adlandırıldı. Ali’nin (Allah ondan razı olsun) hadisinde: “المتعلق بها كالنوط المذبذب” yani binek eyerine asılan **قعب** yahut başkası gibi şey; o da daima hareket eder.

**والنوط**: içinde hurma ve benzeri bulunan küçük **الجلة**; deveden asılır; Cevherî nakletti. Nâbiga ez-Zübyânî, bir **قطاة**’yı vasfederken okudu:
  حذاء مدبرة سـكـاء مـقـبـلة                      للماء في النحر منها نوطة عجب
Çoğulu: **أنواط** ve **نياط**. Ezherî dedi ki: Bahreynlilerin, yük semerlerinin **أقتاب الحمولة**’sunun **عراها**’sından asılan küçük **الجلال**’a **نياطا** dediklerini işittim; tekili **نوط**tur. Hadiste: “فأهدوا له نوطا من تعضوض هجر” yani ona **تعضوض** hurmasından küçük bir **جلة** hediye ettiler. Bu, **ع ض ض** maddesinde geçti. Ondan mesel: “إن أعيا البعير فزده نوطا”. Asma‘î dedi ki: Cimriye şiddetle yüklenmede onların mesellerindendir: “إن ضج فزده وقرا، وإن أعيا فزده نوطا، وإن جرجر فزده ثقلا”. Zemahşerî dedi ki: yani yürüyüşte ağırdan alırsa ondan hafifletme.

**والنوطة** (هاء ile): kursak. Bununla, Nâbiga’nın önceki sözünün bir kısmı tefsir edildi. **والنوطة**: göğüste bir şiş. Yahut devenin göğsünde ve **أرفاغه**’inde bir şiş. Denir: **نيط البعير**; ona bu isabet edince; **الصحاح**’ta olduğu gibi.

İbn Sîde, Nâbiga’nın sözünü tefsirde dedi ki: Ben ancak benzetme üzere görüyorum; **القطاة**’nın kursağını devenin **نوطة**’sına benzetti; o, onun göğsünde bulunan bir **سلعة**dır. Yahut **النوطة**: karnında ona isabet eden, helâk edici bir **غدة**. Denir: **نيط الجمل فهو منوط**; ona bu isabet edince. Ve **أناط البعير**: ona bu isabet etti.

**والنوطة**: içinde **الطلح**’ın çok olduğu ve tek parça olmayan arazi; bazen onda, topluluklar halinde toplanan **نياط** bulunur; üstü ve altı kesilir. Yahut **النوطة**: ortası ağaç olan yer; yahut özellikle **الطرفاء** bulunan yer.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **النوطة**: sudan yüksek olan yer. Bir defa da dedi ki: ortasında ağaç bulunan, iki tarafında ağaç bulunmayan yerdir; sele karşı yüksektir. Bir bedevî dedi ki: “أصابنا مطر جود، وإنا لبنوطة، فجاء بجار الضبع” yani çokluğundan dolayı sırtlanı sürükleyen bir sel ile geldi. Yahut **النوطة** büyük bir vadi değildir, **تلعة** da değildir; bilakis bunun arasındadır; bu İbn Şümeyl’in sözüdür. **والنوطة**: **العجز** ile **المتن** arasındaki şeydir; o da **النوط**tur; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **الصحاح**’ta: **النوطة**: kin. Başkası dedi ki: **النوطة**: içte tutulan öfke.

**الصحاح**’ta: fetha ile **التنواط**: **الهودج**’dan asılan, onunla süslenen şey. Ve denir: “هذا مني مناط الثريا” yani uzaklıkta; Sîbeveyh dedi ki bu mecazdır. Ve denildi ki: yani o menzile göre; cer harfini hazfetti ve fiili ona ulaştırdı; “ذهبت الشام” ve “دخلت البيت” gibi. Zemahşerî dedi ki: “بنو فلان مناط الثريا” onların şerefi ve yüceliği için. Ve denir: “هذا منوط به” yani asılıdır. Ve “رجل منوط بالقوم”: onların içinde bir yabancıdır ve onların özünden değildir; yahut **دعي**’dir; Hassân b. Sâbit (Allah ondan razı olsun) dedi:

  وأنت دعي نيط فـي آل هـاشـم                      كما ييط خلف الراكب القدح الفرد
Ve denir: kavme nisbetlenen **دعي** için: “منوط مذبذب”; **مذبذب** diye adlandırıldı; çünkü kime nisbetlendiğini bilmez; rüzgâr onu sağa sola sallar. **والنيطة** (kîse gibi): sana onun üzerinde taşısın diye, erzak almaya gidenlerle birlikte salıverdiğin deve; bunu İbn Abbâd söyledi. Ve falan, devesini falana **استناط** etti; o da onun için **انتاط** etti; bunu Ebû Amr söyledi.

**والتنوط** (tekerrem gibi); **الصحاح** nüshasında böyle ضبط edilmiştir. Ve ayrıca **التنوط** (تاء’nın zammı, **النون**’un fethası ve **الواو**’nun kesresi ile) denir; Cevherî de nakletti: siyahlıkça **القارية** gibi bir kuş; yuvasını iki dal arasına yahut tek bir dal üzerine kurar; yuvasını uzatır; adam yumurtasına ulaşamaz; ta ki elini omuza kadar sokuncaya dek.

Asma‘î dedi ki: ancak bununla adlandırıldı; çünkü bir ağaçtan iplikler sarkıtır ve yuvasını yağ şişesi gibi, o ipliklere asılı olarak örer. Ebû Ali, Basriyyât’ta dedi ki: o, ağaç kabuklarından kabuklar asan bir kuştur; yılanlardan, insanlardan ve **الذر**’den korumak için onların uçlarında yuva yapar. Dedi ki:
  تقطع أعناق التنوط بالضحىوتفرس في الظلماء أفعى الأجارع
Bu develeri, boyunların uzunluğu ve ona ulaşmalarıyla vasfetti. Tekili **بهاء** iledir; **الصحاح**’ta olduğu gibi.

**ونوط القربة تنويطا**: onu, yağlanması için ağırlaştırdı; İbn Abbâd’dan. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الأنواط**: deveye yük vurulduğunda onun üzerine asılan şeyler. Ve denir: **نيط عليه الشيء**; yani ona asıldı. Rikâ‘ b. Kays el-Esedî dedi:
  بلاد بها نيطت علي تمـائمـي                      وأول أرض مس جلدي ترابها

**ونيط به الشيء**: ona ulaştı. Ve **النيط** (سيد gibi): iki iş arasındaki orta. Ondan hadis: Haccâc kuyu kazıcısına dedi ki: “Çöktü mü, yoksa kurudu mu?” O da dedi ki: “İkisinden biri değil; fakat iki su arasında **نيطا** (durumundayım)”; yani bol ile az arasında bir orta; sanki ikisi arasında asılı gibidir. Kuteybî dedi ki: “Böyle rivayet olundu; ve **الباء** ile (yani **نيطا** yerine) olması da sahih olur; harekeli.”

Ve **انتطت المفازة**: uzaklaştı; ve o, **انتاطت**’tan kalb üzerinedir. Rü’be dedi ki:
“Ve bir belde; onun **نياطها**’sı **نطي**” **نيط**’u kastetti de kalb etti; nitekim **قوس**’un cem’inde **قسي** dediler. Ve **النوطة**: beldenin dış görünür yerinden, onda **الغضى** bulunan yerlerden dikilen şey. Ve **ذات أنواط**: cahiliyede ibadet olunan bir ağaç. Cevherî onu nakletti. İbnü’l-Esîr dedi ki: O, müşriklerin kendisine silahlarını **ينوِطون** (yani asarlar) ve etrafında itikâfa durdukları, bizzat bir **سمرة**’nin adıdır. Ve **الصحاح**’ta: “Ve denilir: **نوطة** (bir) **طلح**’tandır; nitekim denilir: **عيص** (bir) **سدر**’dendir; ve **أيكة** (bir) **أثل**’dendir; ve **فرش** (bir) **عرفط**’tandır; ve **وهط** (bir) **عشر**’dendir; ve **غال** (bir) **سلم**’dendir; ve **سليل** (bir) **سمر**’dendir; ve **قصيمة** (bir) **غضى**’dandır; ve (bir) **رمث**’tandır; ve **صريمة** (bir) **غضى**’dandır; ve (bir) **سلم**’dendir; ve **حرجة** (bir) **شجر**’dendir.” bitti.

Ve denilir: **عرق مناط عذاره**.

Ve yavaşladı; ta ki **نوط الروح**; bu mecazdır. Ve **غاية منتاطة**: yani uzak. Ve **النائطة**: kursak; Sâgânî onu nakletti. Ve onların mesellerinden: “Her koyun, ayağıyla **ستناط** (olacaktır)”; yani her canî, cinayetiyle alınır. Asma’î dedi ki: yani günahkâr olmayanın, günahla alınması kimse için uygun değildir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَاطَهُ
1 نَاطَهُ ذ , aor. يَنُوطُ, inf. n. نَوْطٌ, He suspended it; hung it. (S, Msb, K.) You say, نُطْتُ القِرْبَةَ بِنِيَاطِهَا [I suspended the water-skin by its نياط, q. v]. (TA.) And نِيطَ عَلَيْهِ الشَّىْءُ The thing was suspended to him, or it: and نُوطَ عليه: (TA:) or عَلَيْهِ ↓ نُوِّطَ, (S; accord. to two copies: the pronoun relating to a camel when loaded.) And نِيطَ بِهِ الشَّىْءُ The thing was attached to, or connected with, him, or it. (TA.) It is said in a trad, مَا أَخَذْنَاهُ اِلَّا عَفْوًا بِلَا سَوْطٍ وَلَا نَوْطٍ i. e. [We took him not save with case;] with neither beating, [lit. with neither whip,] nor hanging [or clinging]. (TA.) And in a proverb, كُلُّ شَاهٍ بِرِجْلِهَا سَتُنَاطُ [Every sheep, or goat, shall be hung by its hind leg]: i. e. every one who commits a crime shall be punished for it: or, accord to As, one ought not to punish for a crime, or an offence, any but the committer thereof. (TA.) And Hassلn Ibn-Thلbit says,
وَأَنْتَ دَعِىٌّ نِيطَ فِى آلِ هَاشِمٍ
كَمَا نِيطَ خَلْفَ الرَّاكِبِ القَدَحُ الفَرْدُ
[And thou art an adopted person, who is connected with the family of Hلshim, like as the single drinking-cup is connected behind the rider]. (TA.) See also شَاقَ, in art. شوق.

2 نَوَّطَ see 1.

انتاط
8 انتاط ذ It was, or became, suspended, or hung; it hung; (K, TA;) بِهِ to him, or it. (TA.) ― -b2- [And hence,] (tropical:) It was, or became, distant, or remote, or far-extending. (S, TA.) You say, انتاطت المَفَازَةُ, and, by transposition, اِنْتَطَت, (tropical:) The desert extended far; [as though it were connected with a desert like it; (see نِيَاطٌ;)] it was far-extending. (TA.) And انتاطت المَغَازِى (tropical:) The places of war were distant, or far-extending: from نِيَاطُ المَفَازَةِ, meaning “ the far extent of the desert: ” or from النَوْطُ. (TA.) And انتاطت الدَّارُ (tropical:) The house, or place of abode, &c., was distant. (IAar, K, TA.)

نَوْطٌ
نَوْطٌ ذ A thing, (S, K,) whatever it be, (S,) that is suspended, or hung, from another thing; (S, K;) an inf. n. used as a subst.: (K:) and particularly a thing that is put, or hung, upon a camel, (عِلَاوَةٌ,) between two halves of a load, بين عِدْلَيْنِ, (K,) or, as A 'Obeyd says, بَيْنَ العُودَيْنِ [which, if not a mistranscription, app. means between the two staves of the saddle]; (TA:) the علاوة being thus called because it is suspended (تُنَاطُ) to the load: (Z, TA:) and a small [receptacle of palm-leaves, of the kind called] جُلَّة, (Az, S, K,) containing dates (S, K) and the like, (K,) which is suspended from a camel, (S,) being hung, by its handles, from the saddle of the camel of burden: (Az, TA;) such, says Az, I have heard thus called by the people of El-Bahreyn: (TA:) pl. [of pauc.] أَنْوَاطٌ (S. K) and [of mult.] نِيَاطٌ (Az, K;) the former is pl. of نَوْطٌ in the general sense first mentioned above: and also signifies what is suspended (نُوِّطَ, as in two copies of the S, or نُوطَ, as in the TA) upon the camel when he is loaded: (S, TA:) and i. q. مَعَالِيقُ [things suspended to a beast of burden; such as the قُمْقُمَة and the قِرْبَة and the مِطْهَرَة]. (S, K.) It is said in a proverb عَاطٍ بَغَيْرِ أَنْوَاطٍ Taking [or reaching to take] without there being there anything suspended; which is like the saying “ Driving by singing without having a camel ” (S, L, See also art عطو.]) And in another proverb. اِنْ أَعْيَا البَعِيرُ فَزِدْهُ نَوْطًا [If the camel be fatigued, add thou to him an appendage to his full load] meaning, if he be slow and inobsequious in his pace, do not thou lighten his burden: (K:) accord. to As, اِنْ أَعْيَا فَزِدْهُ نَوْطًا is a proverb relating to the pressing a niggardly man. (TA.) ― -b2- ذَاتُ أَنْوَاطٍ the name of A particular tree, (S, TA,) of great size, (S,) which was worshipped in the time of ignorance, said by IAth to be the name of a particular gum-acacia-free (سَمُرَة) to which the believers in a plurality of gods used to suspend their weapons, and around which they used to circuit. (TA.) ― -b3- النَّوْطُ المُذَبْذِبُ occurs in a trad. as meaning The leg of a rider,  from fatigue or some other cause, ever dangling, or moving to and fro. (TA.)

نَيْطٌ
نَيْطٌ ذ : see نِيَاطٌ, in two places. and see art نيط.

نِيَاطٌ
نِيَاطٌ ذ The loop-shaped handle (عُرْوَة) of a قِرْبَة [or water-skin]: (Msb:) the [appendage called] مُعَلَّق [q. v.] of a bow; (S, K;) by which it is suspended: (K, voce خَطَمَ:) and of a قِرْبَة: [by which it is suspended; (see 1, second sentence;) and of anything. (K.) ― -b2- See also شِيَاقٌ. ― -b3- Also (S, Msb [in the K, “ or, ” which is evidently a mistake,]) النِّيَاطُ [i. e. نِيَاطُ القَلْبِ The suspensory of the heart;] a vein, (S, Msb,) or a thick vein, (K,) [app. the ascending aorta,] by which the heart is suspended (S, Msb, K) from, (مِنْ, S, Msb [or possibly this may mean forming a part of,]) or to, (اِلَى, K,) the وَتِين, [which seems here to signify the descending aorta, or, accord. to the second rendering of من, suggested above, the aorta altogether,] (S, Msb, K,) the cutting, or severing, of which causes death; (S, Msb;) as also ↓ نَيْط: (S:) pl. [of pauc.] أَنْوِطَةٌ and [of mult.] نُوطٌ, with damm, (Az, K,) because the ى in نِيَاطٌ is originally و: the latter is allowable when the number is not meant [to be limited to a few]: or, accord. to some, there are two things thus called: the upper being that of the heart: and the lower, the فَرْج. (Az, L.) [Hence,] المُقَطَّعَةُ النِّيَاطِ (K, and so in a copy of the S, excepting that the former word is there without the article,) is applied to (tropical:) The أَرْنَب [or female hare], (S, K,) like مُقَطَّعَةُ الأَسْحَارِ, (S,) as an appellation of good omen, i. e. as meaning that her نياط will be severed: or, as some say, المُقَطِّعَةُ النِّيَاطِ, (K, and so in some copies of the S, excepting that the former word is there without the article,) as meaning that, by reason of her swiftness, her نياط, or [as in the A,] the نياط of [every one of] the dogs [that pursue her], will be severed. (K.) Hence also the saying, ↓ رَمَاهُ اللّٰهُ بِالنَّيْطِ, meaning [God smote him, or may God smite him,] with death. (S.) [See also art. نيط.] [Hence likewise,] النِّيَاطُ is applied to (tropical:) Two stars [app. s and t of Scorpio] between which is قَلْبُ العَقْرَبِ [which is the star and of that constellation]. (Sgh, K, TA.) ― -b4- Also, i. q. الفُؤَادُ [which generally means The heart; but is probably here used in one of its other senses, namely, the appendages of the œsophagus, consisting of the liver and lungs and heart]. (K.) ― -b5- Also, A certain vein lying within the صُلْب [i. e. backbone, or back], beneath the [portion of flesh and sinew called the] مَتْن; and so ↓ النَّائِطُ: (K:) or the latter is a vein extending in, or along, the صُلْب, [in some copies of the K, قَلْب, which, as is said in the TA, is a mistake,] by the cutting of which the مَصْفُور [or person in whose belly is yellow water, as explained in the TA,] is treated for the purpose of cure. (S, K.) ― -b6- نِيَاطُ المَفَازَةِ (tropical:) The far extent of the desert: (TA:) or of the way thereof; as though it were connected with another desert, (S, K,) hardly coming to an end. (S, TA.) [Thus,] البَعِيدُ نِيَاطُهُ, applied to the Hijلz, means البَعِيدُ مُعَلَّقُهُ (assumed tropical:) [i. e. Whereof every connected part, or appendant tract, is far-extending]. (Ham, p. XXX). The Rבjiz, El-'Ajjבj, says,
وَبَلْدَةٍ بَعِيدَةِ النِّيَاطِ
مَجْهُولَةٍ تَغْتَالُ خَطْوَ الخَاطِى
(assumed tropical:) [Many a region far extending, unknown, rendering unapparent the trace of the stepping of the stepper]. (S and O in the present art. and in art. غول.)

النَّائطُ
النَّائطُ ذ : see نِيَاطٌ.

تَنَوُّطٌ
تَنَوُّطٌ ذ , (S, K,) like تَكَرُّمٌ, (K,) and تُنَوِّطٌ, (S, K,) with damm to the ت (K) and fet-h to the ن (TA) and kesr to the و, (K,) or تَنَوِّطٌ, (as in some copies of the S,) and تُنُوِّطٌ, (TA, voce تُبُشِّرٌ,) A certain bird, that lets down strings from a tree, (As, S, K,) and weaves its nest like an oilflask, suspended to those strings, (K,) then produces her young therein; and hence its appellation: (As, S:) a certain bird, like the قَارِيَة in blackness, [or rather in dinginess,] that constructs its nest between two twigs, or branches, or upon one twig, or branch, making its nest long, so that a man cannot reach its eggs until he introduces his arm to the shoulder-joint: or, accord. to Aboo-'Alee, a certain bird, that suspends pieces of the bark of trees [formed into strings], and makes its nest at their extremities, to protect itself from serpents and men and ذَرّ [or young ants, or small red ants]: (TA [see also صَافِرٌ:]) called in Persian كِيپُوْ: (Kzw:) n. un. with ة. (S, K.) [See De Sacy's Chrest. Arabe, 2nd ed., vol. iii., p. 499.] Hence the proverb, أَصْنَعُ مِنْ تَنَوُّطٍ [More skilled in fabricating than a تنوّط]. (Meyd.)

تَنْوُاطٌ
تَنْوُاطٌ ذ What is hung (S, K) from, (S,) or upon, (K,) the [kind of vehicle called] هَوْدَجٌ, for ornament: (S, K:) or the implements, or apparatus, &c., that are hung upon a horse. (Ham, p. 165) ― -b2- And hence, (tropical:) Adventives; or persons who introduce themselves among a people, and live among them, not being of their race; and persons whose fathers are free men, or Arabs, and whose mothers are slaves, and who have become conjoined with the genuine and pure Arabs, not being of them: for ذُو التَّنْوَاطِ; [or ذَوُو التَّنْوَاطِ;] the latter of these two words being originally an inf. n.: or it may be an inf. n. used as an epithet. (Ham, ibid.) [See also مَنُوطٌ.]

مَنَاطٌ
مَنَاطٌ ذ A place of suspension, or hanging. (Msb.) ― -b2- [Hence the saying,] فُلَانٌ مِنِّى مَنَاطَ الثُّرَيَّا (tropical:) [Such a one is with respect to me as though he were in the place of suspension of the Pleiades]; i. e., in distance: (Sb, S, K * [in the K, هذا is put for فُلَانٌ; and in the CK, مَناطُ is erroneously put for مناطَ]:) or the meaning is, in such a station: the prep. being understood, as in ذَهَبْتُ الشَأْمَ and دَخَلْتُ البَيْتَ: Z says, هُمْ مِنِّى مَنَاطَ الثُّرَيَّا (tropical:) [they are &c.] by reason of their elevated state. (TA.)

مَنُوطٌ
مَنُوطٌ ذ Suspended; hung. (K.) You say, هٰذَا مَنُوطٌ بِهِ This is suspended, or hung, to him, or it. (K.) ― -b2- [Hence the saying,] هٰذَا رَجُلٌ مَنُوطٌ بِالقَوْمِ (assumed tropical:) This is a man adventive to the people; one who has introduced himself among them, and lives among them, not being of their race: (K, * TA:) or i. q. دَعِىٌّ [one whose origin, or lineage, is suspected; &c.]: (K:) and مَنُوطٌ مُذَبْذِبٌ is also applied to a person of this latter description who betakes himself to a people; the latter epithet being added to denote that he knows not to whom to assert himself related, like the wind wavering to the right and left. (TA.) See also تَنْوَاطٌ.]

مُنْتَاطٌ
مُنْتَاطٌ ذ (tropical:) Distant, or remote; and far extending. (TA.) You say, مُنْتَاطُ المَحَلِّ (tropical:) Whose place of abode is distant. (TA.) And غَايَةٌ مُنْتَاطَةٌ (tropical:) A distant goal, or scope; or a far-extending space. (TA.)

النَّوْطَةُ
النَّوْطَةُ ذ The crop of a bird: see الجِرِّيْئَةُ.

نوّاطة
نوّاطة ذ The same as نُوَّاعَةٌ. See رُجَّاحَةٌ.

##### Türkçe

**نَاطَهُ**
1 **نَاطَهُ** ذ , muzari‘ **يَنُوطُ**, mastar ismi **نَوْطٌ**, Onu askıya aldı; onu astı. (S, Msb, K.) Şöyle dersin: **نُطْتُ القِرْبَةَ بِنِيَاطِهَا** [Su tulumunu onun **نِيَاط**’ı ile (bk. o madde) askıya aldım]. (TA.) Ve **نِيطَ عَلَيْهِ الشَّىْءُ** Şey ona, yahut ona, asıldı: ve **نُوطَ عليه**: (TA:) yahut **عَلَيْهِ** ↓ **نُوِّطَ**, (S; iki nüshaya göre: zamir, yüklenince deveye râci‘dir.) Ve **نِيطَ بِهِ الشَّىْءُ** Şey ona, yahut ona, iliştirildi, yahut onunla bağlantılı kılındı. (TA.) Bir hadiste şöyle denilmiştir: **مَا أَخَذْنَاهُ اِلَّا عَفْوًا بِلَا سَوْطٍ وَلَا نَوْطٍ** yani [Onu ancak af ile aldık;] ne dövme ile, [lafzen: ne kamçı ile,] ne de asma [yahut yapışma] ile. (TA.) Ve bir darbımeselde: **كُلُّ شَاهٍ بِرِجْلِهَا سَتُنَاطُ** [Her koyun yahut keçi, arka bacağından asılacaktır]: yani suç işleyen herkes onunla cezalandırılacaktır: yahut As’a göre, bir suçtan yahut kabahatten dolayı, onu işleyenden başkası cezalandırılmamalıdır. (TA.) Ve Hassân İbn-Sâbit der ki,
وَأَنْتَ دَعِىٌّ نِيطَ فِى آلِ هَاشِمٍ
كَمَا نِيطَ خَلْفَ الرَّاكِبِ القَدَحُ الفَرْدُ
[Ve sen, Hâşim âline bağlanmış bir evlâtlık kişisin; tıpkı tek içme kadehinin binicinin arkasına bağlanması gibi]. (TA.) Ayrıca bk. شَاقَ, شوق maddesinde.

2 **نَوَّطَ**: bk. 1.

**انتاط**
8 **انتاط** ذ Askıya alındı yahut asılı hâle geldi; asıldı; (K, TA;) **بِهِ** ona, yahut ona. (TA.) ― -b2- [Ve buradan,] (mecazen:) Uzak oldu yahut uzaklaştı, yahut uzağa uzandı. (S, TA.) Şöyle dersin: **انتاطت المَفَازَةُ**, ve yer değiştirme ile **اِنْتَطَت**, (mecazen:) Çöl uzağa uzandı; [sanki onun gibi bir çöle bağlanmış gibidir; (**نِيَاطٌ**’a bak;)] uzağa uzanıcı oldu. (TA.) Ve **انتاطت المَغَازِى** (mecazen:) Savaş yerleri uzak oldu, yahut uzağa uzanıcı oldu: “çölün uzak uzanışı” anlamındaki **نِيَاطُ المَفَازَةِ**’den; yahut **النَوْطُ**’tan. (TA.) Ve **انتاطت الدَّارُ** (mecazen:) Ev, yahut ikamet yeri, vb., uzak oldu. (IAar, K, TA.)

**نَوْطٌ**
**نَوْطٌ** ذ Bir şey; (S, K,) her ne olursa olsun; (S,) başka bir şeyden askıya alınmış yahut asılmış olan; (S, K;) bir mastar ismi olup isim gibi kullanılır: (K:) ve özellikle, bir deveye konulan yahut asılan bir şey; (**عِلَاوَةٌ,**) bir yükün iki yarısı arasında, **بين عِدْلَيْنِ**, (K,) yahut A‘Ubeyd’in dediği gibi, **بَيْنَ العُودَيْنِ** [eğer bu bir tashif değilse, görünüşe göre semerin iki çubuğu arasında demektir]; (TA:) **علاوة** böyle adlandırılmıştır; çünkü o, yüke (تُنَاطُ) asılır: (Z, TA:) ve küçük bir **جُلَّة**, (Az, S, K,) içinde hurma (S, K) ve benzeri (K) bulunan, bir deveden (S) askıya alınmış; yük devesinin semerinden kulplarıyla asılarak: (Az, TA;) Az der ki: bunu böyle adlandırılmış olarak Bahreyn halkından işittim: (TA:) cem‘ [kıllet] **أَنْوَاطٌ** (S, K) ve [kesret] **نِيَاطٌ** (Az, K;); birincisi, yukarıda ilk zikredilen genel anlamda **نَوْطٌ**’un cem‘idir: ve ayrıca, deve yüklendiğinde onun üzerine asılan (S’de iki nüshada olduğu üzere **نُوِّطَ**, yahut TA’da olduğu üzere **نُوطَ**) şeyi de ifade eder: (S, TA:) ve **مَعَالِيقُ** ile aynı anlamdadır [yük hayvanına asılan şeyler; **قُمْقُمَة** ve **قِرْبَة** ve **مِطْهَرَة** gibi]. (S, K.) Bir darbımeselde şöyle denilmiştir: **عَاطٍ بَغَيْرِ أَنْوَاطٍ** Orada asılı bir şey bulunmaksızın almak [yahut almaya uzanmak]; bu, “Devesi olmaksızın şarkı söyleyerek sürmek” sözü gibidir. (S, L, ayrıca bk. عطو maddesi.) Ve başka bir darbımeselde: **اِنْ أَعْيَا البَعِيرُ فَزِدْهُ نَوْطًا** [Deve yorulursa, ona tam yüküne bir ek daha artır] yani, yürüyüşünde ağır ve itaatsiz ise, sen onun yükünü hafifletme: (K:) As’a göre, **اِنْ أَعْيَا فَزِدْهُ نَوْطًا** cimri bir adamı sıkıştırmaya dair bir darbımeseldir. (TA.) ― -b2- **ذَاتُ أَنْوَاطٍ**: Câhiliye zamanında tapınılan, çok büyük bir ağaç adı; (S, TA,) IAth’ın dediğine göre, müşriklerin silahlarını kendisine astıkları ve etrafında tavaf ettikleri belirli bir **سَمُرَة** (zamk akasyası) ağacının adıdır. (TA.) ― -b3- **النَّوْطُ المُذَبْذِبُ** bir hadiste geçer; anlamı: yorgunluktan yahut başka bir sebepten dolayı sürekli sallanan, yahut ileri geri hareket eden binicinin bacağı. (TA.)

**نَيْطٌ**
**نَيْطٌ** ذ : iki yerde **نِيَاطٌ**’a bak. ve نيط maddesine bak.

**نِيَاطٌ**
**نِيَاطٌ** ذ Bir **قِرْبَة** [su tulumu]nun halka biçimli kulpu (**عُرْوَة**): (Msb:) bir yayın **مُعَلَّق** denilen [bk. o madde] parçası; (S, K;) onunla asılır: (K, خَطَمَ maddesinde:) ve bir **قِرْبَة**’nin de: [onunla asılır; (bk. 1, ikinci cümle;) ve her şeyin de. (K.)] ― -b2- Ayrıca bk. **شِيَاقٌ**. ― -b3- Yine (S, Msb [K’da “yahut” denmiştir; bu açıkça hatadır,]) **النِّيَاطُ** [yani **نِيَاطُ القَلْبِ**: kalbin askısı;] bir damar; (S, Msb,) yahut kalın bir damar; (K,) [görünüşe göre çıkan aort,] kalbin (S, Msb, K) **وَتِين**’den (S, Msb [yahut bu, “-den” değil “-in bir parçası olarak” demek olabilir,]) yahut **وَتِين**’e (K) asıldığı; (S, Msb, K,) kesilmesi yahut koparılması ölüm getiren; (S, Msb;) bunun gibi ↓ **نَيْط** da: (S:) cem‘ [kıllet] **أَنْوِطَةٌ** ve [kesret] **نُوطٌ**, damme ile, (Az, K,) çünkü **نِيَاطٌ**’taki ى aslında و’dur: ikincisi, sayı [azlıkla] kastedilmediğinde câizdir: yahut bazılarına göre, böyle adlandırılan iki şey vardır: üstte olan kalbin olanıdır; altta olan ise **فَرْج**’dir. (Az, L.) [Bundan dolayı,] **المُقَطَّعَةُ النِّيَاطِ** (K, ve S’nin bir nüshasında da böyledir; ancak orada ilk kelime artikelsizdir,) (mecazen:) **أَرْنَب** [dişi tavşan] için kullanılır; (S, K,) **مُقَطَّعَةُ الأَسْحَارِ** gibi; (S,) uğur adı olarak; yani onun **نِيَاط**’ının kesileceği anlamında: yahut bazıları der ki, **المُقَطِّعَةُ النِّيَاطِ**, (K, ve S’nin bazı nüshalarında da böyledir; ancak orada ilk kelime artikelsizdir,) yani süratinden dolayı onun **نِيَاط**’ı, yahut [A’da olduğu üzere] onu kovalayan köpeklerin her birinin **نِيَاط**’ı kesilecektir. (K.) Bundan dolayı ayrıca şu söz: ↓ **رَمَاهُ اللّٰهُ بِالنَّيْطِ**, yani [Allah onu ölümle vurdu; yahut Allah onu ölümle vursun]. (S.) [Ayrıca bk. نيط maddesi.] [Yine bundan dolayı,] **النِّيَاطُ** (mecazen:) aralarında **قَلْبُ العَقْرَبِ** bulunan iki yıldıza [görünüşe göre Akrep burcunun s ve t yıldızları] da denir. (Sgh, K, TA.) ― -b4- Yine, **الفُؤَادُ** ile aynı anlamdadır. (K.) ― -b5- Yine, **صُلْب**’ün [yani omurga yahut sırt] içinde, **مَتْن** denilen [et ve sinir kısmı]nın altında bulunan belirli bir damar; ve bunun gibi ↓ **النَّائِطُ**: (K:) yahut ikincisi, **صُلْب** içinde yahut boyunca uzanan bir damardır; [K’nın bazı nüshalarında **قَلْب** vardır; TA’da denildiği üzere bu hatadır;] kesilmesiyle **مَصْفُور** [karnında sarı su bulunan kimse] tedavi maksadıyla dağlanır. (S, K.) ― -b6- **نِيَاطُ المَفَازَةِ** (mecazen:) çölün uzak uzanışı: (TA:) yahut onun yolunun uzak uzanışı; sanki başka bir çöle bağlanmış gibidir; (S, K,) güçlükle sona erer. (S, TA.) [Böylece,] Hicaz hakkında söylenen **البَعِيدُ نِيَاطُهُ**, **البَعِيدُ مُعَلَّقُهُ** demektir (varsayılan mecaz): [yani, onun her bağlı parçası yahut ek uzantısı uzağa uzanıcıdır]. (Ham, s. XXX). Recez şairi el-‘Accâc der ki,
وَبَلْدَةٍ بَعِيدَةِ النِّيَاطِ
مَجْهُولَةٍ تَغْتَالُ خَطْوَ الخَاطِى
(varsayılan mecaz:) [Uzağa uzanan nice belde; bilinmeyen; yürüyenin adımının izini görünmez kılan]. (S ve O, bu maddede ve غول maddesinde.)

**النَّائطُ**
**النَّائطُ** ذ : **نِيَاطٌ**’a bak.

**تَنَوُّطٌ**
**تَنَوُّطٌ** ذ , (S, K,) **تَكَرُّمٌ** gibi, (K,) ve **تُنَوِّطٌ**, (S, K,) **ت**’ye damme (K) ve **ن**’ye fetha (TA) ve **و**’ya kesre ile, (K,) yahut **تَنَوِّطٌ**, (S’nin bazı nüshalarında olduğu gibi,) ve **تُنُوِّطٌ**, (TA, **تُبُشِّرٌ** maddesinde,) Ağaçtan ipler sarkıtan, (As, S, K,) yuvasını o iplere asılı olarak yağ tulumu gibi ören, (K,) sonra yavrularını onun içinde çıkaran belirli bir kuş; ve bundan dolayı bu adı almıştır: (As, S:) siyahlıkta [yahut daha doğrusu donuklukta] **قَارِيَة** gibi olan belirli bir kuş; yuvasını iki çubuk yahut dal arasında, yahut bir çubuk yahut dal üzerinde kurar; yuvasını uzun yapar; öyle ki bir adam, kolunu omuz eklemine kadar sokmadıkça yumurtalarına erişemez: yahut Ebû-‘Alî’ye göre, ağaç kabuğu parçalarını [ipler hâline getirilmiş olarak] asan ve yuvasını onların uçlarında yapan belirli bir kuş; yılanlardan ve insanlardan ve **ذَرّ**’den [yahut yavru karıncalardan, yahut küçük kırmızı karıncalardan] korunmak için: (TA [ayrıca bk. **صَافِرٌ**:]) Farsçada **كِيپُوْ** diye adlandırılır: (Kzw:) tekili ة iledir. (S, K.) [Bk. De Sacy’nin Chrest. Arabe’i, 2. bs., c. iii., s. 499.] Bundan dolayı darbımesel: **أَصْنَعُ مِنْ تَنَوُّطٍ** [Bir **تَنَوُّط**’tan daha mahir (yapan)]. (Meyd.)

**تَنْوُاطٌ**
**تَنْوُاطٌ** ذ Süs için **هَوْدَج**’dan asılan şey. (S, K) (S,) yahut üzerine (K) [asılı olan]: (S, K:) yahut bir ata asılan aletler, takım, vb. (Ham, s. 165) ― -b2- Ve buradan, (mecazen:) sonradan gelenler; yahut bir kavim arasına kendini sokup onların arasında yaşayan, soylarından olmayan kimseler; ve babaları hür erkekler yahut Araplar olup anneleri cariye olan, ve kendileri sahih ve saf Araplara bitişmiş bulunan, onlardan olmayan kimseler: çünkü **ذُو التَّنْوَاطِ**; [yahut **ذَوُو التَّنْوَاطِ**;] bu iki kelimeden ikincisi aslında bir mastar ismidir: yahut sıfat olarak kullanılan bir mastar ismi olabilir. (Ham, a.g.y.) [Ayrıca bk. **مَنُوطٌ**.]

**مَنَاطٌ**
**مَنَاطٌ** ذ Asma yahut askıya alma yeri. (Msb.) ― -b2- [Bundan dolayı şu söz,] **فُلَانٌ مِنِّى مَنَاطَ الثُّرَيَّا** (mecazen:) [Falanca bana göre Süreyyâ’nın asılma yeri gibidir]; yani uzaklıkta: (Sb, S, K * [K’da **هذا**, **فُلَانٌ** yerine konmuştur; CK’da **مَناطُ**, yanlışlıkla **مناطَ** yerine konmuştur]:) yahut anlamı, böyle bir makamda: edat takdir edilmiştir; **ذَهَبْتُ الشَأْمَ** ve **دَخَلْتُ البَيْتَ**’te olduğu gibi: Z der ki: **هُمْ مِنِّى مَنَاطَ الثُّرَيَّا** (mecazen:) [onlar vb.] yüce durumları sebebiyle. (TA.)

**مَنُوطٌ**
**مَنُوطٌ** ذ Askıya alınmış; asılmış. (K.) Şöyle dersin: **هٰذَا مَنُوطٌ بِهِ** Bu ona, yahut ona, asılmıştır. (K.) ― -b2- [Bundan dolayı şu söz,] **هٰذَا رَجُلٌ مَنُوطٌ بِالقَوْمِ** (varsayılan mecaz:) Bu, kavme sonradan katılmış bir adamdır; onların arasına kendini sokmuş ve onların arasında yaşayan, soylarından olmayan: (K, * TA:) yahut **دَعِىٌّ** ile aynı anlamdadır [nesebi şüpheli olan; vb.]: (K:) ve **مَنُوطٌ مُذَبْذِبٌ** de, bu son türden olup bir kavme sığınan kimseye söylenir; ikinci sıfat, kime nispet edeceğini bilmediğini belirtmek için eklenir; tıpkı rüzgârın sağa sola yalpalaması gibi. (TA.) Ayrıca bk. **تَنْوَاطٌ**.]

**مُنْتَاطٌ**
**مُنْتَاطٌ** ذ (mecazen:) Uzak; uzaklaşmış; ve uzağa uzanıcı. (TA.) Şöyle dersin: **مُنْتَاطُ المَحَلِّ** (mecazen:) İkamet yeri uzak olan. (TA.) Ve **غَايَةٌ مُنْتَاطَةٌ** (mecazen:) Uzak bir hedef yahut gaye; yahut uzağa uzanan bir mesafe. (TA.)

**النَّوْطَةُ**
**النَّوْطَةُ** ذ Bir kuşun kursağı: **الجِرِّيْئَةُ**’ye bak.

**نوّاطة**
**نوّاطة** ذ **نُوَّاعَةٌ** ile aynıdır. **رُجَّاحَةٌ**’ye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَاطَ
نَاطَ ( w )  U ( n. ac. نَوْط 1 ,  نِيَاط [ 23I ] ),
a.  [ acc. &  Bi ], Hung, suspended, hooked.

b.  [ pass. نِيْطَ ] [ Bi or Ila ], Was attached to, connected   with.

c.  [ pass. ] [ 'Ala ], Was suspended to.

d.  Was distant.

e.  [ coll. ], Belonged to; was dependent on.

f.  see VIII (c) .

نَوَّطَ
نَوَّطَ II ,
a.  Filled.

b.  [ acc. &  'Ala ],  see I (a) .

c.  [ pass. ],  see I (c) .

أَنْوَطَ
أَنْوَطَ IV
a.  [ acc. &  Bi ], Delivered to.

b.  see I (c) .

اِنْتَوَطَ
اِنْتَوَطَ VIII ,
a.  Was suspended; hung.

b.  see I (d) .

c.  Acted independently in.

d.  [ La ], Was lent to.

اِسْتَنْوَطَ
اِسْتَنْوَطَ X ,
a.  Lent to ( animal ).

نَوْط
نَوْط [ 1 ],
a.  Anything suspended; appendage.

b.  ( pl. نِوَاْط 23I ,  أَنْوَاْط 38 ), Small basket.

c.  Rump.

d.  Hatred; envy.

نَيْط
نَيْط [ 1I ],
a.  see 23 (b) .

نَوْطَة
نَوْطَة [ 1t ],
a.  Crop ( of a bird ).

b.  Boil, tumour.

c.  Thicket of tamarisk-trees; high ground.

d.  see 1 (c) , ( d ).

مَنَاط
مَنَاط [ 17A ],
a.  Place of suspension.

b.  Great distance.

نَائِط
نَائِط [ 21 ],
a.  Vein in the reins.

b.  [ coll. ], Lean ( meat ).

نَيِاط
نَيِاط [ 23I ] , ( pl. نُوْط 3 ,  أَنْوِطَة [ 15t ] ),
a.  String; loop, handle.

b.  Aorta ( of the heart ).

c.  Two stars of Scorpion.

d.  Far-stretching desert.

e.  see 21 (a) .

تَنْوَاط
تَنْوَاط [ 63 ],
a.  Trappings.

b.  Adventives.

تَنَوُّط
تَنَوُّط ,  تُنَوِّط
a.  A certain bird.

مَنُوَط
مَنُوَط
a.  Suspended, hung to; dependent on.

b.  Adventive, interloper.

مُنْتَاط
مُنْتَاط
a.  Distant, remote; vast.

##### Türkçe

نَاطَ
نَاطَ ( w )  U ( m. is. **نَوْط** 1 ,  **نِيَاط** [ 23I ] ),
a.  [ acc. &  Bi ], Asıldı, askıya alındı; asılı durdu; kancaya takıldı.

b.  [ edilg. **نِيْطَ** ] [ Bi or Ila ], -e iliştirildi; -e bağlandı.

c.  [ edilg. ] [ 'Ala ], -e asıldı.

d.  Uzak oldu.

e.  [ topl. ], -e ait oldu; -e bağlı oldu.

f.  VIII (c)’ye bak.

نَوَّطَ
نَوَّطَ II ,
a.  Doldurdu.

b.  [ acc. &  'Ala ], I (a)’ya bak.

c.  [ edilg. ], I (c)’ye bak.

أَنْوَطَ
أَنْوَطَ IV
a.  [ acc. &  Bi ], -e teslim etti.

b.  I (c)’ye bak.

اِنْتَوَطَ
اِنْتَوَطَ VIII ,
a.  Asıldı; asılı durdu.

b.  I (d)’ye bak.

c.  -de bağımsız davrandı.

d.  [ La ], Ödünç verildi.

اِسْتَنْوَطَ
اِسْتَنْوَطَ X ,
a.  (hayvanı) ödünç verdi.

نَوْط
نَوْط [ 1 ],
a.  Asılan herhangi bir şey; sarkıntı.

b.  ( çoğ. **نِوَاْط** 23I ,  **أَنْوَاْط** 38 ), Küçük sepet.

c.  Sağrı.

d.  Nefret; haset.

نَيْط
نَيْط [ 1I ],
a.  23 (b)’ye bak.

نَوْطَة
نَوْطَة [ 1t ],
a.  (kuşun) kursağı.

b.  Çıban, ur.

c.  Ilgın ağaçları sıkılığı; yüksek yer.

d.  1 (c) , ( d )’ye bak.

مَنَاط
مَنَاط [ 17A ],
a.  Asma yeri.

b.  Büyük uzaklık.

نَائِط
نَائِط [ 21 ],
a.  Böğürlerdeki damar.

b.  [ topl. ], Yağsız (et).

نَيِاط
نَيِاط [ 23I ] , ( çoğ. **نُوْط** 3 ,  **أَنْوِطَة** [ 15t ] ),
a.  İp; ilmek, kulp.

b.  (kalbin) aortu.

c.  Akrep’in iki yıldızı.

d.  Uzağa uzanan çöl.

e.  21 (a)’ya bak.

تَنْوَاط
تَنْوَاط [ 63 ],
a.  Koşum takımları.

b.  Sonradan gelme(ler).

تَنَوُّط
تَنَوُّط ,  تُنَوِّط
a.  Belli bir kuş.

مَنُوَط
مَنُوَط
a.  Asılmış, -e asılı; -e bağlı.

b.  Sonradan gelme, araya giren.

مُنْتَاط
مُنْتَاط
a.  Uzak, ırak; engin.
