# نوك — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D9%83/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%88%D9%83/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نوك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D9%83.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نوك

النوك، بالضم والفتح: الحمق وعلى الضم اقتصر الجوهري وغيره، وأنشد لقيس بن الخطيم:
  وداء الجسم ملتمس شفاه                      وداء النوك ليس له دواء قلت: وهكذا أنشده أبو تمام في الحماسة له، قال الصاغاني: وليس له، وهو للربيع بن أبي الحقيق اليهودي ويروى:
  وبعض خلائق الأقوام داء ويروى:
  كداء البطن ليس له دواء وأوله:
  وما بعـض الإقـامة فـي ديار                      يهان بها الـفـتـى إلا عـنـاء
  فقل للمتقي غـرض الـمـنـايا                      توق فليس ينـفـعـك اتـقـاء
  ولا يعطى الحريص غنى لحرص                      وقد ينمى لدى الجـود الـثـراء غني النفس ما استغنت غني وفقر النفس ما عمرت شقاء نوك كفرح نواكة ونواكا ونوكا محركة أي حمق حماقة.
 واستنوك الرجل: صار أنوك وهو أنوك ومستنوك نوكى ونوك، كسكرى قال سيبويه: أجري مجرى هلكى؛ لأنه شيء أصيبوا به في عقولهم والأخيرة على القياس، مثل أهوج وهوج قال الراجز:
  تضحك مني شيخة ضحوك
  واستنوكت وللشباب نـوك وأنشد أبو زيد لغداف بن بجرة بن بشير بن حكيم بن معية الربعي:
  قلت لقوم خرجـوا هـذا لـيل
  نوكى ولا ينفع في النوكى القيل
  احتذروا لا يلقكم طـمـالـيل
  قلـيلة أمـوالـهـم عـزازيل وامرأة نوكاء من نسوة نوك أيضا على القياس.
 وأنوكه: صادفه أنوك.
 ويقال: ما أنوكه، أي: ما أحمقه، ولم يقل أنوك به وهو القياس عن ابن السراج، نقله الجوهري، وقال سيبويه: وقع التعجب فيه بما أفعله وإن كان كالخلق، لأنه ليس يكون في الجسد ولا بخلقة فيه، وإنما هو من نقصان العقل.
 ومما يستدرك عليه: الأنوك: العاجز الجاهل، وأيضا العمي في كلامه عن الأصمعي، وأنشد:
  فكن أنوك النوكى إذا ما لقيتهم

  وقال غيره: النوك عند العرب: العجز والجهل.
 واستنوك فلانا: استحمقه.

### Türkçe

**النوك**، zamme ve fetha ile: ahmaklık; zamme üzere **الجوهري** ve başkası iktisar etti. Ve **قيس بن الخطيم**’den inşad etti:
  Ve bedenin derdi, şifası aranan (bir derttir);                      ve **النوك** derdinin ilacı yoktur
Dedim: Ve **أبو تمام** da **الحماسة**’de onu böyle inşad etti. **الصاغاني** dedi: “Ve onun ilacı yoktur”; hâlbuki o, Yahudi **الربيع بن أبي الحقيق**’indir. Ve şöyle rivayet olunur:
  Ve kavimlerin huylarının bazısı bir derttir
Ve şöyle rivayet olunur:
  Karın derdi gibi, onun ilacı yoktur
Ve onun evveli:
  Ve diyarlar içinde ikametin bazısı değildir ki                      onda delikanlı horlanır da ancak meşakkat (olsun)
  Öyleyse ölüm oklarının hedefi olan sakınana de ki:                      sakın; zira sana sakınma fayda vermez
  Ve hırslıya, hırsı sebebiyle zenginlik verilmez;                      ve cömertlik yanında servet artar
Nefsin zenginliği, (nefs) müstağni olunca zengindir; ve nefsin fakirliği, (nefs) mamur olsa da bedbahtlıktır. **نوك** (vezni) **كفرح** gibi: **نواكة** ve **نواكا** ve **نوكا** (harekeli), yani ahmaklık, ahmakça ahmaklık.

Ve **استنوك** adam: **أنوك** oldu; ve o **أنوك**tur ve **مستنوك**tur; **نوكى** ve **نوك** (şeklinde), **سكرى** gibi. **سيبويه** dedi: **هلكى** mecrasına yürütüldü; çünkü o, akıllarında kendisiyle musab oldukları bir şeydir; ve sonuncusu kıyas üzeredir; **أهوج** ve **هوج** gibi. **الراجز** dedi:
  Benden güler, çok gülen bir kocakarı

Ve **استنوكت**; ve gençlik için **نوك** vardır. Ve **أبو زيد**; **غداف بن بجرة بن بشير بن حكيم بن معية الربعي**’den inşad etti:
  Bu gece çıkan bir kavme dedim:
  **نوكى**; ve **النوكى** içinde söz fayda vermez
  Sakının; **طماليل** size rastlamasın
  Malları azdır; **عزازيل** (dirler)
Ve kadın: **نوكاء**; **نسوة نوك**’tan da; yine kıyas üzeredir.

Ve **أنوكه**: onu **أنوك** olarak buldu.

Ve denilir: **ما أنوكه**; yani: onu ne kadar ahmak (kıldı)! Ve **أنوك به** demedi; hâlbuki o kıyas üzeredir; **ابن السراج**’dan. Onu **الجوهري** nakletti. Ve **سيبويه** dedi: onda taaccüb **بما أفعله** ile vaki oldu; her ne kadar huy gibi ise de; çünkü o, bedende olmaz ve onda bir yaratılışla (da) olmaz; ancak o, aklın noksanlığındandır.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **الأنوك**: aciz cahil; ve ayrıca, **الأصمعي**’den, sözünde kör (olan). Ve inşad etti:
  Onlarla karşılaştığın vakit, **النوكى**’nın **أنوك**’u ol

  Ve başkası dedi: Araplar yanında **النوك**: acizlik ve cehalettir.
Ve **استنوك** falanı: onu ahmak saydı.
