# نول — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%88%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نول

الليث: النائِل ما نِلْت من معروف إِنسان، وكذلك النَّوَال. وأَنالَهُ معروفه ونَوَّلَه: أَعطاه معروفه؛ قال الشاعر:
إِنْ تُنَولْهُ فقد تَمْنَعُهُ،
وتُرِيهِ النَّجْمَ يَجْرِي بالظُّهُرْ
والنّالُ والمَنالةُ والمَنالُ: مصدر نِلْت أَنال.
ويقال: نُلْت له بشيء أَي جُدْت، وما نُلْتُه شيئاً أَي ما أَعطيته. ويقال: نالَني بالخير يَنُولُني نَوالاً ونَوْلاً ونَيْلاً، وأَنالَني بخير إِنالةً. ويقال في الأَمر من نِلْت أَنالُ للواحد: نَلْ، وللاثنين، نالا، وللجمع: نالُوا. ونُلْتُه معروفاً ونَوَّلْته. الجوهري: النَّوَال العَطاء، والنائِل مثله. ابن سيده: النّالُ والنَّوالُ معروف، ونُلْتُه ونُلْت له ونُلْتُه به أَنُولُه به نَوْلاً؛ قال العُجير السَّلُولي: فعَضَّ يَدَيْهِ أُصْبُعاً ثم أُصْبُعاً
وقال: لعلَّ الله سَوْفَ يَنِيل
أَي يَنُول بخير، فحذف. وأَنَلْته به وأَنَلْته إِيّاه ونَوَّلْته ونَوَّلْت عليه بقليل، كله: أَعطيته. الكسائي: لقد تَنَوَّل علينا فلان بشيء يسير أَي أَعطانا شيئاً يسيراً، وتَطَوَّل مثلها. وقال أَبو محجن: التَّنَوُّل لا يكون إِلا في الخير، والتطوُّل قد يكون في الخير والشر جميعاً. الجوهري: يقال نُلْت له بالعطيَّة أَنُول نَوْلاً ونُلْتُه العطيَّة. ونَوَّلْته: أَعطينه نَوالاً؛ قال وَضّاح اليَمن:
إِذا قلتُ يوماً: نَوِِّّلِيني، تبسَّمتْ
وقالت: مَعاذ الله من نَيْل ما حَرُمْ
فما نَوَّلتْ حتى تضرَّعْت عندَها،
وأَنْبَأْتُها ما رَخَّص اللهُ في اللَّمَمْ
يعني التقبيلَ؛ قال ابن بري: وشاهد نُلْت له بالعطيَّة قول الشاعر: تَنُول بمعروف الحديثِ، وإِن تُرِدْ
سِوَى ذاكَ تُذْعَرْ منك، وهي ذَعُورُ
وقال الغنوي:
ومن لا يَنُلْ حتى تسدَّ خِلالُه،
يجِدْ شَهوات النفْس غير قليلِ
وفي حديث موسى والخضر، عليهما السلام: حَمَلُوهما في السفينة بغير نَوْلٍ أَي بغير أَجْرٍ ولا جُعْل، وهو مصدر ناله يَنُوله إِذا أَعطاه، وإِنه لَيَتَنَوَّل بالخير وهو قبل ذلك لا خير فيه. ورجل نالٌ، بوزْن بالٍ: جَوَاد، وهي في الأَصل نائل، قال ابن سيده: يجوز أَن يكون فَعْلاً وأَن يكون فاعِلاً ذهبت عينه، وقيل: كثير النائِل. ونالَ ينال نائلاً ونَيْلاً: صار نالاً. وما أَنْوَله أَي ما أَكثر نائله. وما أَصَبْتُ منه نَوْلةً أَي نَيْلاً. وشيء مُنَوَّل ومَنِيل؛ عن سيبويه. ابن السكيت: رجل نالٌ كثير النَّوال، ورجلان نالان وقوم أَنْوال؛ وقول لبيد:
وقَفْتُ بهنَّ حتى قال صحْبي:
جَزِعْتَ وليس ذلك بالنَّوال
أَي بالصواب. ونالَتِ المرأَة بالحديث والحاجة نَوالاً: سَمَحَتْ أَو هَمَّت؛ قال الشاعر:
تَنُولُ بمعروف الحديث، وإِن تُرِدْ
سوى ذاك تُذْعَر منك، وهي ذَعورُ
وقيل: النَّوْلة القُبْلة.
وناوَلْت فلاناً شيئاً مُناولة إِذا عاطَيْته. وتناوَلْت من يده شيئاً إِذا تَعاطيته، وناوَلْته الشيء فتناوله. ابن سيده: تناول الأَمرَ أَخذه.قال سيبويه: أَما نَوْل فتقول نَوْلُك أَن تفعل كذا أَي ينبغي لك فِعْل كذا؛ وفي الصحاح: أَي حقُّك أَن تفعل كذا، وأَصله من التناوُل كأَنه يقول تناوُلك كذا وكذا؛ قال العجاج:
هاجَتْ، ومثلي نَوْلُه أَن يَرْبَعا،
حمامةٌ ناجت حماماً سُجَّعا
أَي حقُّه أَين يكُفَّ، وقيل: الرجز لرؤبة؛ وإِذا قال لا نَوْلُك فكأَنه يقول أَقْصِر، ولكنه صار فيه معنى ينبغي لك، وقال في موضع لا نَوْلُك أَن تفعل، جعلوه بدلاً من ينبغي مُعاقِباً له؛ قال أَبو الحسن: ولذلك وقعت المعرفة هنا غير مكرَّرة. وقالوا: ما نَوْلُك أَن تفعل كذا أَي ما ينبغي لك أَن تَناله؛ روى الأَزهري عن أَبي العباس أَنه قال في قولهم للرجل ما كان نَوْلُكَ أَن تفعل كذا قال: النَّوْل من النَّوال؛ يقول ما كان فعلُك هذا حظًّا لك. الفراء: يقال أَلمْ يَأْنِ وأَلم يَأْنِ لك وأَلم يَنَلْ لك وأَلم يُنِلْ لك، قال: وأَجْوَدُهنّ التي نزل بها القرآن العزيز يعني قوله: أَلم يَأْنِ للذين آمنوا. ويقال: أَنَّى لك أَن تفعل كذا ونالَ لك وأَنال لك وأآن لك بمعنى واحد. وفي الحديث: ما نَوْل امرئٍ مسلم أَن يقول غير الصواب أَو أَن يقول ما لا يعلم أَي ما ينبغي له وما حظُّه أَن يقول؛ومنه قولهم: ما نَوْلُك أَن تفعل كذا. الأَزهري في قوله قولهم: ولا يَنالون من عدوٍّ نَيْلاً، قال: النَّيْل من ذوات الواو، صُيِّر واوها ياء لأَن أَصله نَيْوِل، فأَدغموا الواو في الياء فقالوا نَيّل، ثم خفَّفوا فقال نَيْل، ومثله مَيِّت ومَيْت، قال: ولا ينالون من عدوٍّ نَيْلاً، هو من نِلْت أَنالُ لا من نُلْت أَنُول.
والنَّوْل: الوادي السائل؛ خثعمية عن كراع. والنَّوْل: خشبةُ الحائك التي يلفُّ عليها الثوب، والجمع أَنْوال. والمِنْوَلُ والمِنْوال: كالنَّوْل. الليث: المِنْوال الحائك الذي يَنْسُِج الوَسائد ونحوَها نفسُه، ذهب (*
قوله «نفسه ذهب إلخ» عبارة الصاغاني بعد قوله ونحوها: وقال ابن الاعرابي المنوال الحائك نفسه ذهب إلخ) إِلى أَنه يَنْسِج بالنَّوْل وهو مِنْسَج يُنسَج به وأَداتُه المنصوبة تسمى أَيضاً مِنْوالاً؛ وأَنشد: كُمَيْتاً كأَنها هِراوَةُ مِنْوالِ
وقال: أَراد بالمِنْوال النَّسّاج. وإِذا استوتْ أَخلاقُ القوم قيل: هم على مِنْوالٍ واحد، وكذلك رَمَوْا على مِنْوالٍ واحد أَي على رِشْقٍ واحد، وكذلك ات ذا اسْتَووا في النِّضال. ويقال: لا أَدري على أَي مِنْوالٍ هو أَي على أَيِّ وجه هو.
والنّالةُ: ما حول الحرَم؛ قال ابن سيده: وإِنما قضينا على أَلِفها أَنها واو لأَن انقلاب الأَلف عن الواو عيناً أَعرف من انقلابها عن الياء؛ وقال ابن جني: أَلِفها ياء لأَنها من النَّيْل أَي من كان فيها لم تَنَله اليد، قال: ولا يعجبني.
وأَنالَ بالله: حلف بالله؛ قال ساعدة بن جؤبة:
يُنِيلانِ بالله المجيدِ لقد ثَوَى
لدى حيث لاقَى رينُها ونَصِيرُها
(* قوله «رينها ونصيرها» هكذا في الأصل).
ونَوَّال ومُنَوِّل: اسمان.

### Türkçe

ال-Leys: **النائِل**, bir insanın iyiliğinden elde ettiğin şeydir; aynı şekilde **النَّوَال** da böyledir.
Ve **أَنالَهُ** onun iyiliğini ve **نَوَّلَه**: ona iyiliğini verdi; şair dedi ki:
Eğer ona **تُنَولْهُ** edersen, gerçekten onu men edersin,
ve ona yıldızı öğle vaktinde koşar hâlde gösterirsin.
Ve **النّالُ** ve **المَنالةُ** ve **المَنالُ**: **نِلْت**’in, **أَنال**’in masdarıdır.
Ve denir ki: **نُلْت** ona bir şey ile; yani cömertlik ettim; ve **ما نُلْتُه** ona bir şey; yani ona vermedim.
Ve denir ki: **نالَني** hayır ile, **يَنُولُني** bana **نَوالاً** ve **نَوْلاً** ve **نَيْلاً**; ve **أَنالَني** bir hayır ile, **إِنالةً**. Ve denir ki: işte, tekil için **نِلْت أَنالُ**’dan: **نَلْ**; iki kişi için: **نالا**; çoğul için: **نالُوا**. Ve **نُلْتُه** ona bir iyilik olarak ve **نَوَّلْته**.
el-Cevherî: **النَّوَال** bağıştır; **النائِل** de onun gibidir.
İbn Sîde: **النّالُ** ve **النَّوالُ** iyiliktir; ve **نُلْتُه** ve **نُلْت له** ve **نُلْتُه به**: **أَنُولُه به نَوْلاً**; el-ʿUceyr es-Selûlî dedi ki:
Sonra bir parmak, sonra bir parmak, iki elini ısırdı
ve dedi: “Umulur ki Allah yakında **يَنِيل**”
yani hayır ile **يَنُول**; sonra (mef‘ûlü) hazf etti. Ve **أَنَلْته به** ve **أَنَلْته إِيّاه** ve **نَوَّلْته** ve **نَوَّلْت عليه** az bir şeyle; hepsi: ona verdim.
el-Kisâî: “Falan bize az bir şeyle **تَنَوَّل** etti” yani bize az bir şey verdi; **تَطَوَّل** da onun gibidir.
Ebû Muhcen dedi: **التَّنَوُّل** ancak hayırda olur; **التطوُّل** ise hayır ve şerrin ikisinde de olabilir.
el-Cevherî: denir ki: **نُلْت** ona bağış ile; **أَنُول نَوْلاً**; ve **نُلْتُه** bağışı. Ve **نَوَّلْته**: ona **نَوالاً** verdim; Vaddâh el-Yemen dedi ki:
Bir gün dedim ki: “Bana **نَوِّلِيني**”; gülümsedi
ve dedi: “Allah’a sığınırım, haram olanın **نَيْل**’inden.”
O, vermedi; ta ki onun yanında yalvarıncaya kadar,
ve ona, Allah’ın küçük günahlarda ruhsat verdiğini haber verinceye kadar.
Yani öpmeyi; İbn Berrî dedi: **نُلْت له بالعطيَّة**’ye şairin sözü şâhittir:
Konuşmanın iyiliğiyle **تَنُول** eder; ve eğer istersen
bunun dışında, senden ürker; o ürkektir.
Ve el-Ganevî dedi:
Kim, gedikleri kapanıncaya kadar **يَنُلْ** etmezse,
nefsin şehvetlerini az olmayan (bir miktarda) bulur.
Mûsâ ve Hızır hadîsinde, ikisine de selâm olsun: onları gemide **بغير نَوْلٍ** taşıdılar; yani ücret ve karşılık olmaksızın. Bu, **ناله يَنُوله**’nin masdarıdır; ona verdiği zaman. Ve gerçekten o, hayır ile **لَيَتَنَوَّل** eder; hâlbuki bundan önce onda hayır yoktur.
Ve **رجل نالٌ**, **بالٍ** vezninde: cömert; aslında **نائل**’dir. İbn Sîde dedi: **فَعْلاً** olması da caizdir, **فاعِلاً** olması da; gözü (yani orta harfi) gitmiştir; ve “çok **النائِل** sahibi” denilmiştir. Ve **نالَ ينال نائلاً ونَيْلاً**: **نالاً** oldu. Ve **ما أَنْوَله**: yani onun **نائله**’i ne çoktur. Ve **ما أَصَبْتُ منه نَوْلةً**: yani bir **نَيْل**. Ve **شيء مُنَوَّل ومَنِيل**; Sîbeveyh’ten.
İbn es-Sikkît: **رجل نالٌ** çok **النَّوال** sahibidir; iki adam **نالان** ve bir kavim **أَنْوال**; Lebîd’in sözü:
Onların yanında durdum; ta ki arkadaşım dedi ki:
“Üzüldün; hâlbuki bu **بالنَّوال** değildir.”
Yani doğru ile değildir. Ve kadın, söz ve ihtiyaç ile **نَوالاً** **نالَت**: cömert davrandı yahut niyetlendi; şair dedi ki:
Konuşmanın iyiliğiyle **تَنُولُ** eder; ve eğer istersen
bunun dışında, senden ürker; o ürkektir.
Ve denildi: **النَّوْلة** öpücüktür.
Ve **ناوَلْت** falana bir şeyi **مُناولة** (olarak), ona uzatıp verdiğin zaman. Ve **تناوَلْت** onun elinden bir şeyi, onu karşılıklı alıp verdiğin zaman. Ve **ناوَلْته** şeyi; o da onu **تناوله** etti.
İbn Sîde: **تناول** işi: onu aldı. Sîbeveyh dedi: **أَما نَوْل**; şöyle dersin: **نَوْلُك** şu işi yapmandır; yani sana şu işi yapmak gerekir. Ve es-Sıhâh’ta: yani senin hakkındır ki şu işi yapasın; aslı **التناوُل**’dendir; sanki “senin **تناوُلك**’ın şudur ve budur” der. el-ʿAccâc dedi ki:
Coştu; ve benim gibisinin **نَوْلُه** iki gün otlamasıdır,
bir güvercin, ötüşüyle secili güvercinler gibi öttü.
Yani onun hakkıdır ki vazgeçsin; ve denildi: recez Rü’be’nindir. Ve “**لا نَوْلُك**” dediği zaman, sanki “kısalt, vazgeç” der; fakat onda “sana gerekir” mânası oldu. Ve “**لا نَوْلُك أَن تفعل**” yerinde dedi; onu, **ينبغي**’nin yerine, ona ardıl kılarak yaptılar. Ebû’l-Hasen dedi: bundan dolayı burada marife tekrar edilmemiş olarak vâki oldu. Ve dediler: “**ما نَوْلُك أَن تفعل** şöyle” yani “onu elde etmen sana gerekmez.” el-Ezherî, Ebû’l-ʿAbbâs’tan rivayet etti: onların “adama: **ما كان نَوْلُكَ أَن تفعل** şöyle” sözünde dedi ki: **النَّوْل** **النَّوال**’dandır; “bu fiilin senin için bir pay olması ne idi?” der.
el-Ferrâ: denir ki: **أَلمْ يَأْنِ** ve **أَلم يَأْنِ لك** ve **أَلم يَنَلْ لك** ve **أَلم يُنِلْ لك**. Dedi ki: onların en iyisi, Kur’ân-ı azîzin indiği (şekil)dir; yani şu sözü: **أَلم يَأْنِ للذين آمنوا**. Ve denir ki: **أَنَّى لك** şu işi yapman; ve **نالَ لك** ve **أَنال لك** ve **أآن لك** bir mânadadır.
Hadîste: “Bir Müslüman kişinin, doğru olmayanı söylemesi yahut bilmediğini söylemesi için **ما نَوْل**’ü vardır?” yani ona gerekmez; ve onun payı nedir ki söylesin; bundan da onların sözü: “**ما نَوْلُك أَن تفعل** şöyle.”
el-Ezherî, onların “düşmandan bir **نَيْلاً** elde etmezler” sözünde dedi ki: **النَّيْل** vâvlı (köklerden)dir; vâvı yâ’ya çevrildi; çünkü aslı **نَيْوِل**’dir; sonra vâvı yâ’ya idğam ettiler de **نَيّل** dediler; sonra hafiflettiler de **نَيْل** dediler. Benzeri: **مَيِّت** ve **مَيْت**. Dedi ki: “düşmandan bir **نَيْلاً** elde etmezler”; bu, **نِلْت أَنالُ**’dandır; **نُلْت أَنُول**’dan değildir.
Ve **النَّوْل**: akan vadi; Kırâ‘dan, Has‘am lehçesiyle. Ve **النَّوْل**: dokumacının, kumaşı üzerine sardığı tahta; çoğulu **أَنْوال**. Ve **المِنْوَلُ** ve **المِنْوال**: **كالنَّوْل** gibidir.
el-Leys: **المِنْوال** yastıkları ve benzerlerini dokuyan dokumacının kendisidir; (Sâgânî’nin ibaresi:) İbnü’l-A‘râbî dedi: **المنوال** dokumacının kendisidir; … **النَّوْل** ile dokuduğu görüşüne gitti; o, onunla dokunan bir dokuma tezgâhıdır; dikilmiş aleti de ayrıca **مِنْوالاً** diye adlandırılır. Ve şu beyti okudu:
Kızıl doru; sanki o, bir **مِنْوال** sopasıdır.
Ve dedi: **المِنْوال** ile dokumacıyı kastetti. Ve kavmin ahlâkı düzeldiği zaman denir ki: onlar tek bir **مِنْوالٍ** üzeredir; aynı şekilde “tek bir **مِنْوالٍ** üzerine attılar” yani tek bir atış (payı) üzeredir; aynı şekilde, atış taliminde eşit oldukları zaman. Ve denir ki: “Bilmiyorum o hangi **مِنْوالٍ** üzeredir” yani hangi yüz üzeredir.
Ve **النّالةُ**: Harem’in çevresi olan şey. İbn Sîde dedi: Elifinin vâv olduğuna hükmettik; çünkü elifin vâvdan dönüşmesi, yâ’dan dönüşmesinden daha bilinir. İbn Cinnî dedi: Elifi yâ’dır; çünkü o, **النَّيْل**’dendir; yani içinde olan kimseye el erişmez; dedi: bu hoşuma gitmiyor.
Ve **أَنالَ بالله**: Allah ile yemin etti; Sâ‘ide b. Cü’be dedi ki:
İkisi, yüce Allah ile yemin ederler: gerçekten o, kaldı
onun **رينُها**’sı ve **نَصِيرُها**’sı ile karşılaştığı yerde.
Ve **نَوَّال** ve **مُنَوِّل**: iki isimdir.
