# نيأ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D8%A3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%8A%D8%A3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D8%A3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نيأ

ناءَ الرجلُ، مثل ناعَ، كَنَأَى، مقلوب منه: إِذا بعد، أَو لغة فيه. أَنشد يعقوب:
أَقولُ، وقد ناءَتْ بِهِمْ غُرْبةُ النَّوَى، *  نَوًى خَيْتَعُورٌ، لا تَشِطُّ دِيارُكِ واستشهد الجوهري في هذا الموضع بقول سهم بن حنظلة:
مَنْ إِنْ رآكَ غَنِيَّأً لانَ جانِبُه؛  * وإِنْ رَآكَ فَقِيراً ناءَ، فاغْتَربا ورأَيت بخط الشيخ الصلاح المحدّث، رحمه اللّه، أَنَّ الذي أَنشده الأَصمعي ليس على هذه الصورة، وإِنما هو:
إِذا افْتَقَرْتَ نَأَى، واشْتَدَّ جانِبُه؛ *  وإِنْ رَآكَ غَنِياًّ لانَ، واقْتَرَبا وناءَ الشيءُ واللَّحْمُ يَنِيءُ نَيْئاً، بوزن ناعَ يَنِيعُ نَيْعاً، وأَنَأْتُه أَنا إِناءة إِذا لم تُنْضِجْه. وكذلك نَهِئَ اللحمُ، وهو لَحْمٌ بَيِّنُ النُّهُوءِ والنُّيُوءِ، بوزن النُّيُوعِ، وهو بَيِّنُ النُّيُوءِ والنُّيُوءة: لم يَنْضَجْ. ولحم نِيءٌ، بالكسر، مثل نِيعٍ: لم تَمْسَسْه نار؛ هذا هو الأَصل. وقد يُترك الهمز ويُقلب ياءً فيقال: نِيٌّ، مشدَّداً. قال أَبو \<ص:179>
ذؤيب:
عُقارٌ كَماءِ النِّيِّ لَيْسَتْ بخَمْطةٍ؛  * ولا خَلَّةٍ، يَكْوِي الشَّرُوبَ شِهابُها شِهابُها: نارُها وحِدَّتُها.
وأَناءَ اللحمَ يُنيئُه إِناءة إِذا لم يُنْضِجْه. وفي الحديث: نَهَى عن أَكل اللَّحْم النِّيءِ: هو الذي لم يُطْبَخْ، أَو طُبِخَ أَدْنَى طَبْخ ولم يُنْضَجْ. والعرب تقول: لحمٌ نِيٌّ، فيحذفون الهمز وأَصله الهمز. والعرب تقول للبَن المَحْضِ: نِيءٌ، فإِذا حَمُضَ، فهو نَضِيج. وأَنشد الأَصمعي: إِذا ما شِئْتُ باكَرَني غُلامٌ  * بِزِقٍّ، فيه نِيءٌ، أَو نَضِيجُ وقال: أَراد بالنِّيءِ خَمْراً لم تَمَسَّها النارُ، وبالنَّضِيجِ الـمَطْبُوخَ. وقال شمر: النِّيءُ من اللبن ساعةَ يُحْلَبُ قبل أَن يُجْعَلَ في السِّقاءِ. قال شمر: وناءَ اللحمُ يَنُوءُ نَوْءاً ونِيّاً، لم يهمز نِيّاً، فإِذا قالوا النَّيُّ، بفتح النون، فهو الشحم دون اللحم. قال الهذلي: فظَلْتُ، وظَلَّ أَصْحابي، لَدَيْهِمْ  * غَريضُ اللَّحْم: نِيٌّ أو نَضِيجُ

### Türkçe

ناءَ الرجلُ، مثل **ناعَ**، كَ **نَأَى**، ondan ters çevrilmiş: uzaklaştığı zaman; yahut onda bir lugat(şekli).

Ya‘kūb inşad etti:
“Derim ki, onlarla birlikte ayrılık uzaklaştı(ğı hâlde), * şaşkın bir uzaklık; diyarların uzaklaşmasın.”

Cevherî bu yerde Sehm b. Hanzala’nın sözüyle şahit getirdi:
“Kim ki seni zengin görürse yanı yumuşar; * ve eğer seni fakir görürse uzaklaşır; öyleyse ikiniz de gurbet edin.”

Şeyh es-Salâh el-muhaddis’in, Allah ona rahmet etsin, hattıyla gördüm ki, Asma‘î’nin inşad ettiği bunun bu suret üzere değildir; ancak o şudur:
“Fakirleştiğin zaman uzaklaşır ve yanı sertleşir; * ve eğer seni zengin görürse yumuşar ve yaklaşır.”

Ve **ناءَ** şey’ ve et, **يَنِيءُ** **نَيْئاً**, **ناعَ يَنِيعُ نَيْعاً** vezninde; ve ben onu **أَنَأْتُه** **إِناءة** (ile) (yaptım): onu pişirmediğin zaman. Ve bunun gibi et **نَهِئَ** (olur); ve o, **لَحْمٌ بَيِّنُ النُّهُوءِ والنُّيُوءِ**’dür, **النُّيُوعِ** vezninde; ve o, **بَيِّنُ النُّيُوءِ والنُّيُوءة**’dir: pişmedi. Ve **لحم نِيءٌ** (kesre ile), **نِيعٍ** gibi: ona ateş dokunmadı; bu asıldır. Hemze terk edilebilir ve yâ’ya çevrilir de **نِيٌّ** denir, şeddeli. Ebû ذؤيب dedi:
“**عُقارٌ** **كَماءِ النِّيِّ** **لَيْسَتْ بخَمْطةٍ**؛ * **ولا خَلَّةٍ**، **يَكْوِي الشَّرُوبَ شِهابُها**”
**شِهابُها**: onun ateşi ve keskinliğidir.

Ve eti **أَناءَ** eder, onu **يُنيئُه** **إِناءة** (ile): onu pişirmediği zaman. Hadiste: **اللَّحْم النِّيءِ** yemekten nehyetti: o, pişirilmemiş olan; yahut en aşağı bir pişirme ile pişirilmiş olup da pişmemiş olan. Ve Araplar: **لحمٌ نِيٌّ** der; hemzeyi hazfederler, aslı hemzedir.

Ve Araplar saf süte: **نِيءٌ** der; ekşidiği zaman ise o **نَضِيج**’dir. Asma‘î inşad etti:
“**إِذا ما شِئْتُ باكَرَني غُلامٌ**  * **بِزِقٍّ، فيه نِيءٌ، أَو نَضِيجُ**”
Ve dedi: **النِّيءِ** ile ateşin dokunmadığı şarap istedi; **النَّضِيجِ** ile pişirilmiş olanı. Ve Şemmer dedi: **النِّيءُ** sütten, sağılırken, onu kırbaya konmadan önceki saattir. Şemmer dedi: ve et **ناءَ** eder, **يَنُوءُ** **نَوْءاً** ve **نِيّاً**; **نِيّاً**’yı hemzelemedi. Eğer **النَّيُّ** derlerse, nûnun fethasıyla, o, et olmaksızın içyağıdır. Hüzeli dedi:
“**فظَلْتُ، وظَلَّ أَصْحابي، لَدَيْهِمْ**  * **غَريضُ اللَّحْم: نِيٌّ أو نَضِيجُ**”
