# نير (ن-ي-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%8A%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ي - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الراء والنون و و ا ي ء معهما
ر ن و، ر و ن، ن و ر، ر ي ن، ي ر ن، ن ي ر، ر ن أ، أ ر ن مستعملات
رنو:
رنا يَرْنُو إليها رُنُوّا، إذا نظر إليها، ورَنَوْته أَرْنُوه رنا ورُنُواً فأنا رانٍ، قال:
إذاهُنَّ فَصَّلْنَ الحديث لأَهله		حديثَ الرَّنا فَصَّلنَهُ بالتَّهانُفِ
وفُلانٌ رُنُوُّ فُلانة، أي: يُديمُ النَّظَرَ إليها حيثُ ذَهَبَتْ.
وأَرْناني حُسْنُ ما رأيتُ، أي: أعجبني وحملني على الرُّنُوّ.
وكأسٌ رَنَوْناةٌ، أي: دائمة... والرّنوّ: اللّهو مع شَغْل القلب، قال العجّاج: فقد أرانَى ولقد أُرَنِّي أي: أُلَهَّى وأُلَهِّي.
وأَرْنَى إرناءً: نَظَرورنا، أي: أدام النَّظَر، قال: أَرْنَى لبَهْجَتِها وحُسْنِ حَدِيثها والرّاني: الطَّرِبُ، ورَنَوْتُ: طَرِبْتُ، وهذه كلمةٌ سائرةٌ في أفواه العَرَب. وحُكِيَ عن امرأة من بني يَرْبوع سُئِلَتْ عن رجلٍ، فقالت: في القُبّة يُرْنَى، أي: يُغَنَّى ليَطرَب، قال: فما سَكَتَتْ حتّى رَنَوْت لُصوتها، أي: طَرِبْت.
وفُلانٌ رُنُوُّ الأَمانيّ، أي: هو صاحِبُ أَمانِيَّ يَتَوَقَّعُها، قال: يا صاحبيَّ إنَّني أَرْنُوكَما لاتَحرِماني إنّني أرجوكُما
رون:
يَوْمٌ أَرْوَنانٌ، وليلةٌ أرْوَنانة، أي: شَديدٌ صَعْبٌ. لا فِعل له، وأَرْوَنانيٌّ وأَرْوَنانيّةٌ أيضاً، قال:
فَظَلَّ لنِسْوةِ النُّعمان منّا		على سَفَوانَ يومٌ أَرْوَنانُ
نور:
النُّور: الضيّاء، والفعل: نار وأنار ونَوْراً وإنارةً. واستنار، أي: أضاء.
والنُّور: نَوْرُ الشَّجَر، والفِعْل: التَّنوير، وتنوير الشَّجَرة: إزْهارُها. والنُّوّار: نَوْرُ الشَّجَر.
وتنوَّرْت ناراً: قَصَدْت إليها.
والنّائرةُ: الكائنةُ تقعُ بينَ القَوْمِ.
والمَنارة، مَفْعَلة من الإنارة، وبَدْء ذلك أَنَّهم كانوا يُنَوِّرونَ في الجاهِليّة ليُهْتَدَى ويُقْتَدَى بها.
والمنارة: الشَّمعةُ ذات السِّراج. والمنارةُ: ما يُوضَعُ عليه المِسرَجة، قال:
وكِلاهُما في كَفِّهِ يَزَنِـيَّةٌ		فيها سِنانٌ كالمنارةِ أَصْلَعُ
والمنارة: للمؤذِّن.
والنَّؤُورُ: دُخانُ الفَتيلة، يُتَّخَذُ كُحلاً أو وَشْماً.
والنُّورة: يُطْلَى بها.
وفُلانٌ يُنَوِّر على فلان، إذا شبّه عليه أمراً، ولَيْسَت الكلمةُ بعربيّة مَحْضة، واشْتِقاقُهُ: أنّ امرأة كانت تُسَمَّى نُورة من أَسحَر النّاس، فكل من فعل فِعْلَها قيل له: قد نوّر فهو مُنَوِّر.
وامرأة نَوارٌ: وهي العَفيفةُ النّافرةُ عن الشَّرِّ والقَبيح، والجميعُ: النُّورُ، أو هي التي تكره الرِّجال.
وبقرةٌ نَوارٌ: تَنْفِرُ من الفَحل، قال: من نساءٍ عن الفواحشِ نُورِ ونُرْتُ فلاناً، أي: أَنْفَرته بقولٍ أو فِعلٍ.
رين:
الرَّيْنُ: الطَّبْع على القلب.. رانَ يَرِينُ على قَلبه، أي: طُبع، وقوله جلّ وعزّ: "بل ران على قُلُوبهم".
قال الحَسَن: الذّنب على الذّنب حتّى يَسْوَدَّ القلب. وهذا من الغلبة عليه.
ورِينَ بفلانٍ، أي: وقع فيما لا يَستطيعُ الخُرُوج منه.
وران النُّعاسُ والخمر في الرَّأسْ: رَسَخَ فيه رينا ورُيُوناً، قال الطِّرِمّاح:
مخافةَ أن يَرينَ النَّوْمُ فيهم		بسُكْرِ سِناتِهم كلَّ الرُّيُونِ
والرُّءُون في هذا غلط.
والمَوْتُ يَرِينُ على الإنسان فيَذْهَبُ به، ويُقالُ: أصبح فُلانٌ قد ريِنَ به، أي: ذهب.
يرن:
اليَرُونُ: دِماغُ الفِيلِ.. ويَرْنا: اسم رملة.. واليرون أيضا الرّجل، قال النّابغة:
وأنت الغَيْث يُنعش مَنْ يليه		وأنت السَّمُّ خالطه اليَرُونُ
نير:
نِيرُ الثَّوْر: الخَشَبة التّي على عُنُقه، وجَمْعُهُ: أَنيار. ونِيرُ الثَّوْب: عَلَمُه.. ونِيرُ الطّريق: أُخدوده الواضح، قال:
دنانيرُنا من نِيرِ ثَوْر ولـم تـكـن		من الذَّهَبِ المَضرُوب عند القَساط
رنأ:
اليُرَنّاءُ: الحِنّاءُ.
أرن:
أَرِنَ يَأْرَنُ أَرَنا وإراناً، أي: نَشِطَ. والفاعلُ: أَرِنٌ وأَرُونٌ، كما يُقال: مَرِحٌ ومَرُوحٌ.
والإرانُ: سَرِير الميّت، قال:
وعَنْسٍ كأَلْواحِ الإرانِ نَسَأْتُها		على لاحِبٍ كأنّه ظَهْرُ بُرجُدِ
وأَرانَ القَوْمُ: هَلَكَتْ مَواشِيهم، أو هُزِلَتْ فهم مُرِينونّ.

##### Türkçe

باب **الراء** و**النون** و**و** و**ا** و**ي** و**ء** معهما
**ر ن و**، **ر و ن**، **ن و ر**، **ر ي ن**، **ي ر ن**، **ن ي ر**، **ر ن أ**، **أ ر ن** مستعملات

**رنو**:
**رنا** يَرْنُو إليها رُنُوّا، إذا نظر إليها، و**رَنَوْته** **أَرْنُوه** رنا ورُنُواً فأنا رانٍ، قال:
إذاهُنَّ فَصَّلْنَ الحديث لأَهله		حديثَ الرَّنا فَصَّلنَهُ بالتَّهانُفِ

وفُلانٌ رُنُوُّ فُلانة، أي: gittiği yerde ona bakışı sürdürür.
وأَرْناني حُسْنُ ما رأيتُ، أي: bana hoş geldi ve beni **الرُّنُوّ**’a sevk etti.
وكأسٌ رَنَوْناةٌ، أي: sürekli... ve**الرّنوّ**: kalbin meşguliyetiyle birlikte eğlencedir, العجّاج dedi: فقد أرانَى ولقد أُرَنِّي أي: oyalanırım ve oyalarım.
وأَرْنَى إرناءً: نَظَرورنا، أي: bakışı sürdürdü, dedi: أَرْنَى لبَهْجَتِها وحُسْنِ حَدِيثها ve**الرّاني**: neşeli olan; ve**رَنَوْتُ**: neşelendim; ve bu, Arapların ağızlarında dolaşan bir kelimedir. Benî يَرْبوع’dan bir kadından rivayet edildi; bir adam hakkında kendisine soruldu da şöyle dedi: في القُبّة يُرْنَى, أي: neşelensin diye ona şarkı söylenir, dedi: فما سَكَتَتْ حتّى رَنَوْت لُصوتها, أي: sesine neşelendim.
وفُلانٌ رُنُوُّ الأَمانيّ، أي: beklediği temennilerin sahibidir, dedi: يا صاحبيَّ إنَّني أَرْنُوكَما لاتَحرِماني إنّني أرجوكُما

**رون**:
يَوْمٌ أَرْوَنانٌ، وليلةٌ أرْوَنانة، أي: şiddetli, zor. Fiili yoktur; ve**أَرْوَنانيٌّ** ve**أَرْوَنانيّةٌ** da (vardır), dedi:
فَظَلَّ لنِسْوةِ النُّعمان منّا		على سَفَوانَ يومٌ أَرْوَنانُ

**نور**:
**النُّور**: ışık; fiil: **نار** ve**أنار** ve**نَوْراً** ve**إنارةً**. Ve**استنار**: yani aydınlandı.
Ve**النُّور**: ağacın çiçeği; fiil: **التَّنوير**; ve ağacın **تنوير**’i: onun çiçek açmasıdır. Ve**النُّوّار**: ağacın çiçeğidir.
وتنوَّرْت ناراً: ona yöneldim.
Ve**النّائرةُ**: kavim arasında vuku bulan (şey).
Ve**المَنارة**: **الإنارة**’dan **مَفْعَلة** veznindedir; bunun başlangıcı şudur: onlar cahiliye devrinde yol bulunsun ve ona uyulsun diye **يُنَوِّرونَ** idiler.
Ve**المنارة**: kandilli mumdur. Ve**المنارةُ**: kandilin üzerine konulduğu şeydir, dedi:
وكِلاهُما في كَفِّهِ يَزَنِـيَّةٌ		فيها سِنانٌ كالمنارةِ أَصْلَعُ

Ve**المنارة**: müezzin içindir.
Ve**النَّؤُورُ**: fitilin dumanıdır; sürme veya dövme yapılmak üzere edinilir.
Ve**النُّورة**: onunla sürülür.
Ve fülân, fülân üzerine **يُنَوِّر** eder; bir işi ona karıştırdığı zaman. Kelime saf Arapça değildir; onun اشتقاق’ı şudur: insanlar içinde en sihirli olanlardan, adı **نُورة** olan bir kadın vardı; kim onun fiilini yaparsa ona “قد نوّر فهو مُنَوِّر” denirdi.
Ve kadın **نَوارٌ**: o, iffetli, şerden ve çirkinden uzak duran (kadın)dır; çoğulu: **النُّورُ**; yahut o, erkeklerden hoşlanmayan kadındır.
Ve inek **نَوارٌ**: boğadan ürker, dedi: من نساءٍ عن الفواحشِ نُورِ ve**نُرْتُ** فلاناً, أي: söz veya fiille onu ürküttüm.

**رين**:
**الرَّيْنُ**: kalp üzerine mühürlenme.. **ران** يَرِينُ على قَلبه, أي: mühürlendi; ve yüce ve aziz olanın sözü: "بل ران على قُلُوبهم".
الحَسَن dedi: günah üstüne günah, nihayet kalp kararıncaya kadar. Bu, onun üzerine galebe çalmasındandır.
Ve**رِينَ** بفلانٍ, أي: içinden çıkmaya güç yetiremediği bir şeye düştü.
Ve başta uyuklama ve şarap **ران**: onda yerleşti; **رينا** ve**رُيُوناً** (olarak), الطِّرِمّاح dedi:
مخافةَ أن يَرينَ النَّوْمُ فيهم		بسُكْرِ سِناتِهم كلَّ الرُّيُونِ

Ve bu hususta **الرُّءُون** yanlıştır.
Ve ölüm insana **يَرِينُ** eder de onu götürür; ve denir ki: أصبح فُلانٌ قد ريِنَ به, أي: gitti.

**يرن**:
**اليَرُونُ**: filin beyni.. ve**يَرْنا**: bir kumluğun adıdır.. ve**اليرون** ayrıca adamdır, النّابغة dedi:
وأنت الغَيْث يُنعش مَنْ يليه		وأنت السَّمُّ خالطه اليَرُونُ

**نير**:
**نِيرُ الثَّوْر**: boynundaki ağaç (boyunduruk); çoğulu: **أَنيار**. Ve**نِيرُ الثَّوْب**: onun alâmeti.. ve**نِيرُ الطّريق**: onun açık oluğudur, dedi:
دنانيرُنا من نِيرِ ثَوْر ولـم تـكـن		من الذَّهَبِ المَضرُوب عند القَساط

**رنأ**:
**اليُرَنّاءُ**: kınadır.

**أرن**:
**أَرِنَ** يَأْرَنُ **أَرَنا** ve**إراناً**, أي: canlandı. Fail: **أَرِنٌ** ve**أَرُونٌ**; tıpkı **مَرِحٌ** ve**مَرُوحٌ** denildiği gibi.
Ve**الإرانُ**: ölünün sediridir, dedi:
وعَنْسٍ كأَلْواحِ الإرانِ نَسَأْتُها		على لاحِبٍ كأنّه ظَهْرُ بُرجُدِ

Ve kavim **أَرانَ** etti: hayvanları helâk oldu; yahut zayıfladı; böylece onlar **مُرِينونّ**’dur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النيرُ: عَلَمُ الثوبِ، ولُحمَتُهُ أيضاً، فإذا نُسِجَ على نَيرَيْنِ كان أصفَق وأبقى. تقول: نِرْتُ الثوبَ أنيرُهُ نَيْراً، وكذلك أنَرْتُ الثوب. ورجلٌ ذو نيرَيْنِ، أي قوّتُهُ وشدَّتُه ضِعْفُ شدَّةِ صاحبه. ونيرُ الفدان: الخشبة المعترضة في عنق الثورين، والجمع النيرانُ والأنْيارُ. ونيرُ الطريق: ما يتَّضح منه.

##### Türkçe

**النيرُ**: elbisenin alâmeti; onun atkısı da. Şu hâlde, iki **نَير** üzerine dokunursa daha sıkı ve daha kalıcı olur. Dersin ki: elbiseyi **نِرْتُ**; onu **أنيرُهُ** **نَيْراً**; yine elbiseyi **أنَرْتُ**. Ve iki **نير** sahibi bir adam; yani onun kuvveti ve şiddeti, arkadaşının şiddetinin iki katıdır. Ve **نيرُ الفدان**: iki öküzün boynunda bulunan enlemesine ağaç; çoğulu **النيرانُ** ve **الأنْيارُ**. Ve **نيرُ الطريق**: ondan açıklığa kavuşan şey.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والياء وما يثلثهما)
(نيح)  النون والياء والحاء كلمة صحيحة تدل على خَيْرٍ وخيرِ حال. ونَيَّحه الله بخَيرٍ: أعطاه إيّاه. وقال الخليل: النَّيْح: اشتداد العَظْم بعد رُطوبَتِه. ونَاحَ يَنِيح نَيْحاً. ونَيَّحَ اللهُ عِظامَهُ، تدعو له. وذُكِرَتْ كلمةٌ أخرى إنْ صحَّتْ فهي قريبةٌ من هذا الباب، قالوا: ناحَ الغصنُ يَنيح نَيْحاً: تمايَلَ. حكاه أبو بكر عن أبي مالك([1]).
(نير)  النون والياء والراء كلمة تدلُّ على وضوحِ شيءٍ وبُروزه. يقال لأخدود الطَّريقِ الواضحِ منه نِير. قال:
* إلى كلِّ ذِي نِيرَيْنِ بادي الشَّواكلِ *
ثم قيس على هذا نِيرُ الثّوب: عَلَمُه، سمِّي به لبُروزه ووضوحه. ومن هذا القياس النِّير: الخَشَبة على عُنُق الفَدَّانِ بأداتها، والجمع نِيرانٌ وأنْيار. ورجل ذُو نِيرَين، أي شِدَّته ضِعْفُ شِدّة غيرِه. والنِّير: جَبَل([2]).
وما ننكر أن يكون أصل هذا كلِّه الواو فيرجعَ إلى ما ذكرناه في باب النُّور والنار.
(نيط)  النون والياء والطاء. يقولون النَيْط: المَوت. قال الأمويُّ: رَمَاه الله بالنَّيْط.
(نيف)  النون والياء والفاء. قد ذكرنا في باب النون والواو والفاء أنَّه يدلُّ على الارتفاع والزِّيادة. ويجوز أن يكون هذا البابُ راجعاً إلى ذلك الأصل. يقولون: مائة ونيِّف. وأنافت الدَّراهمُ على المائة. قال أبو زيد: كلُّ ما بين العَقْدَينِ نَيِّف. ومما يدلُّ على أنَّ هذا كذا قولُ القائل([3]):
ورَدْتُ برابيةٍ، رأسُها *** على كلِّ رابيةٍ نيّفُ([4])وناقة نِيافٌ وجملٌ نيافٌ: طويلٌ في ارتفاع. قال أبو بكر([5]): ونيَّفَ على السبعين، زادَ عليها.
(نيم)  النون والياء والميم ثلاثُ كلمات ليست قياساً واحداً.
فالأولى النِّيم([6])، وهو الفَرْو. والثانية النِّيم، وهو شجرٌ. قال ساعدة بن جُؤيَّة الهُذَلي:
ثم ينوش إذا آدَ النَّهارُ له *** بعد التَّرقُّبِ من نِيم ومن كَتَمِ([7])والكَتَم: شجرٌ أيضاً.
والثالثة النِّيم: الدَّرَج في الرَّمْل إذا جَرَت فيه الرِّيح. قال:
حَتَّى انجلَى اللَّيلُ عنَّا في مُلمَّعةٍ *** مثل الأديم لها في هَبْوةٍ نِيمُ([8]) (نيأ)  النون والياء والهمزة كلمةٌ هي النِّيُّ([9]) من اللحم: الذي لم ينضج وقد أنأْتُه أنا. والأصل أنيَأْتُهُ.([10]) والله أعلم بالصواب.
--------------ـــ
([1]) الجمهرة (2: 198).
([2]) جبل لبني غاضرة. أنشد الأصمعي:
أقبلن من نير ومن سواج *** بالقوم قد ملوا من الإدلاج
([3]) هو عدي بن الرقاع، كما في اللسان (نوف).
([4]) كذا على الصواب في الأصل والمجمل. وفي اللسان: "ولدت ترابية"، تحريف.
([5]) الجمهرة (3: 161).
([6]) الحق أن الكلمة معربة من الفارسية "نيم" بمعنى نصف، أي نصف فرو، كما في اللسان والمعرب 339. وفي الألفاظ الفارسية 156 أنه معرب "نيمة" وهو مركب من "نيم"، أي نصف ومن هاء التخصيص، وهو أيضاً: nêma بالسنسكريتية.
([7]) ديوان الهذليين: (1: 196) واللسان (أود، نوم، كتم).
([8]) لذي الرمة في ديوانه 576 واللسان (نوم).
([9]) يقال نيء بالكسر والهمزة في آخره، وني بالكسر مع تسهيل الهمزة.
([10]) انظر ما سبق في (نهأ).

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** و**الياء** وما يثلثهما)
(**نيح**)  **النون** ve**الياء** ve**الحاء** sahih bir kelimedir; bir hayra ve hayırlı bir hâle delâlet eder. Ve “Allah onu bir hayır ile **نَيَّحه**”: onu ona verdi. Halîl dedi: **النَّيْح**: kemiğin, rutubetinden sonra şiddetlenmesidir. Ve **نَاحَ** **يَنِيح** **نَيْحاً**. Ve “Allah onun kemiklerini **نَيَّحَ**”, ona dua edersin. Ve başka bir kelime zikredildi; eğer sahih ise o, bu bâba yakındır; dediler: “Dal **نَاحَ** **يَنيح** **نَيْحاً**”: sallandı. Ebû Bekir, Ebû Mâlik’ten onu hikâye etti([1]).
(**نير**)  **النون** ve**الياء** ve**الراء** bir kelimedir; bir şeyin açıklığına ve belirginleşmesine delâlet eder. Ondan (yani yolun) açık olan kısmının yol yarığına **نِير** denir. Dedi:
* إلى كلِّ ذِي نِيرَيْنِ بادي الشَّواكلِ *
Sonra buna kıyas edildi: elbisenin **نِير**’i: onun alâmeti; belirginliği ve açıklığı sebebiyle onunla adlandırıldı. Ve bu kıyastandır: **النِّير**: sabanın (çift sürme aletinin) boynundaki, aletiyle birlikte olan tahta; çoğulu **نِيرانٌ** ve **أنْيار**. Ve “iki **نِير** sahibi adam”, yani onun şiddeti, başkasının şiddetinin iki katıdır. Ve **النِّير**: bir dağdır([2]).
Ve biz inkâr etmeyiz ki bunun hepsinin aslı **الواو** olsun da **النُّور** ve **النار** bâbında zikrettiğimize dönsün.
(**نيط**)  **النون** ve**الياء** ve**الطاء**. Derler ki **النَيْط**: ölüm. el-Umevî dedi: “Allah onu **النَّيْط** ile attı.”
(**نيف**)  **النون** ve**الياء** ve**الفاء**. **النون** ve**الواو** ve**الفاء** bâbında onun yükselmeye ve artmaya delâlet ettiğini zikretmiştik. Ve câizdir ki bu bâb o asla râci olsun. Derler ki: “yüz ve **نيِّف**.” Ve dirhemler yüzün üzerine **أنافت**. Ebû Zeyd dedi: İki akid (onluk) arasındaki her şey **نَيِّف**tir. Ve bunun böyle olduğuna delâlet eden şey, söyleyenin sözü([3]):
ورَدْتُ برابيةٍ، رأسُها *** على كلِّ رابيةٍ نيّفُ([4])
Ve **نِيافٌ** dişi deve ve **نيافٌ** erkek deve: yükseklikte uzun. Ebû Bekir dedi([5]): “Yetmişin üzerine **نيَّفَ**”: onun üzerine arttı.
(**نيم**)  **النون** ve**الياء** ve**الميم**: tek bir kıyas olmayan üç kelimedir.
Birincisi **النِّيم**([6]); o, kürktür. İkincisi **النِّيم**; o, bir ağaçtır. Sâ‘ide b. Cü’eyye el-Hüzelî dedi:
ثم ينوش إذا آدَ النَّهارُ له *** بعد التَّرقُّبِ من نِيم ومن كَتَمِ([7])
Ve **الكَتَم**: o da bir ağaçtır.
Üçüncüsü **النِّيم**: rüzgârın içinde estiği zaman kumdaki basamak (izler). Dedi:
حَتَّى انجلَى اللَّيلُ عنَّا في مُلمَّعةٍ *** مثل الأديم لها في هَبْوةٍ نِيمُ([8]) (**نيأ**)  **النون** ve**الياء** ve**الهمزة**: etten **النِّيُّ**([9]) olan bir kelimedir: pişmemiş olan; ve ben onu **أنأْتُه**. Asıl olan: **أنيَأْتُهُ**’dur.([10]) Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
--------------ـــ
([1]) el-Cemhere (2: 198).
([2]) Benî Gâdıra’ya ait bir dağ. el-Asma‘î inşâd etti:
أقبلن من نير ومن سواج *** بالقوم قد ملوا من الإدلاج
([3]) Lisân’da (نوف) olduğu üzere, o Adî b. er-Rikâ‘dır.
([4]) Asılda ve el-Mücmel’de doğru olan üzere böyledir. Lisân’da: “ولدت ترابية”, tahrif.
([5]) el-Cemhere (3: 161).
([6]) Gerçek şu ki kelime Farsçadan mu‘arrebdir: “نيم” “yarım” mânâsında; yani yarım kürk; Lisân ve el-Mu‘arreb 339’da olduğu üzere. Ve el-Elfâz el-Fârisiyye 156’da onun “نيمة”dan mu‘arreb olduğu; o da “نيم” yani yarım ve tahsis **هاء**’sından mürekkeb olduğu; ve o da: Sanskritçede nêma olduğu (zikredilmiştir).
([7]) Dîvân el-Hüzeliyyîn: (1: 196) ve Lisân (أود، نوم، كتم).
([8]) Zî’r-Rumme’nin dîvânında 576 ve Lisân (نوم).
([9]) Sonunda hemze ile kesre üzere **نيء** denir; ve hemzenin teshîli ile kesre üzere **ني** (denir).
([10]) (نهأ)’da geçen şeye bak.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ي ر
أنار الثوب وناره ونيّره‏:‏ أعلمه وألحمه والنيّير‏:‏ العلم واللحمة جميعاً‏.‏
قال‏:‏ خودٌ كأنّ مرطها المنيّرا جلّل دعصاً رابياً كنهورا عظيماً‏.‏
وثوبٌ ذو نيرين‏:‏ محكم نسج على لحمتين‏.‏
ووضع النّير على عنق الثور‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أخذوا نير الطريق‏:‏ أخدوده الواضح‏.‏
قال النابغة‏:‏ له خلجٌ تهوي فرادى وترعوي إلى كلّ ذي نيرين بادي الشواكل ورجل ذو نيرين‏:‏ شديد محكم‏.‏
ورأيٌ ذو نيرين‏.‏
وحرب ذات نيرين‏:‏ شديدة‏.‏
وناقة ذات نيرين وذات أنيار‏:‏ عليها سحائف من شحم‏.‏
قال الطّرماح‏:‏ وقال حميد‏:‏ ضناكٌ على نيرين أضحى لداتها بلين بلى الرّيطات وهي جديد وجلد منيّرٌ‏:‏ غليظ كالثوب ذي النيرين‏.‏
وهو يُسدي الأمور ويُنيرها‏.‏

##### Türkçe

ن ي ر
**أنار الثوب** ve **ناره** ve **نيّره**: onu işaretledi ve onu (atkı ile) birleştirdi; **النيّير**: işaret ve (atkı-)birleştirme ikisi birden.
Dedi ki:
“Bir genç kadın; sanki onun **المنيّرا** (olan) örtüsü, büyük bir nehir gibi, yükselmiş bir kum tepesini kapladı.”
Ve **ثوبٌ ذو نيرين**: iki atkı üzerine sağlam dokunmuş (kumaş).
Ve öküzün boynuna **النّير**i koydu.
Ve mecazdan: **أخذوا نير الطريق**: onun açık oluğu.
Nâbiga dedi ki:
“Onun bir çekişi vardır; tek tek düşerler ve ürkerler; belirgin omuz başları (olan) her **ذي نيرين**e doğru.”
Ve **رجل ذو نيرين**: şiddetli, sağlam.
Ve **رأيٌ ذو نيرين**.
Ve **حرب ذات نيرين**: şiddetli.
Ve **ناقة ذات نيرين** ve **ذات أنيار**: onun üzerinde yağdan sahifeler vardır.
Tarmah dedi ki:
Ve Humeyd dedi ki:
“**ضناكٌ** iki **نيرين** üzerinde; onun doğurdukları, yumuşaklık ile, **الرّيطات**ı eskitti; hâlbuki o yenidir.”
Ve **جلد منيّرٌ**: **ثوب ذي النيرين** gibi kalın.
Ve o, işleri örer ve onları **يُنيرها**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النِّيرُ: القَصَبُ والخيوط إِذا اجتمعت. والنِّيرُ: العَلَمُ، وفي الصحاح: عَلَمُ الثوب ولُحْمته أَيضاً. ابن سيده: نِيرُ الثوب علمه، والجمع أَنْيارٌ. ونِرْتُ الثوب أَنِيرُه نَيْراً وأَنَرْتُه ونَيَّرْتُه إِذا جعلت له علماً. الجوهري: أَنَرْتُ الثوب وهَنَرْتُ مثل أَرَقْتُ وهَرَقْتُ؛ قال الزَّفَيانُ:
ومَنْهَلٍ طامٍ عليه الغَلْفَقُ
يُنِيرُ، أَو يُسْدي به الخَدَرْنَقُ
قال بعض الأَغفال:
تَقْسِمُ اسْتِيًّا لها بِنَيْرِ،
وتَضْرِبُ النَّاقُوسَ وَسْطَ الدَّبْرِ
قال: ويجوز أَن يكون أَراد بِنِير فغير للضرورة. قال: وعسى أَن يكون النَّيْرُ لغةً في النِّيرِ.
ونَيَّرْتُه وأَنَرْتُه وهَنَرْتُه أُهَنِيرُه إِهْنارَةً، وهو مُهنارٌ على البدل؛ حكى الفعل والمصدر اللحياني عن الكسائي: جعلت له نِيراً. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَنه كره النِّيرَ، وهو العلم في الثوب. يقال: نِرْتُ الثوب وأَنَرْتُه ونَيَّرْتُه إِذا جعلت له علماً. وروي عن ابن عمر، رضي الله عنهما،أَنه قال: لولا أَن عمر نهى عن النِّير لم نَرَ بالعَلَم بأْساً ولكنه نهى عن النِّير، والاسم النِّيْرَةُ،وهي الخُيُوطَةُ والقَصَبَةُ إِذا اجتمعنا، فإِذا تفرّقنا سميت الخيوطة خيوطة والقَصَبَةُ قَصَبَةً وإِن كانت عصاً فعصاً، وعلم الثوب نِيْرٌ، والجمع أَنْيارٌ. ونَيَّرْتُ الثوب تَنْيِيراً، والاسم النِّيرُ، ويقال لِلُحْمَةِ الثوب نِيرٌ. ابن الأَعرابي: يقال للرجل نِرْنِرْ إِذا أَمرته بعمل علم للمنديل. وثوبٌ مُنَيَّر: منسوج على نِيرَيْنِ؛ عن اللحياني. ونِيْرُ الثوب: هُدْبُه؛ عن ابن كيسان؛ وأَنشد بيت امرئ القيس:
فَقُمْتُ بها تَمْشي تَجُرُّ وراءَنا
على أَثَرَيْنا نِيرَ مِرْطٍ مُرَجَّلِ
والنِّيْرَةُ أَيضاً: من أَدوات النَّسَّاج يَنْسجُ بها، وهي الخشبة المعترضة. ويقال للرجل: ما أَنتَ بِسَتَاةٍ ولا لُحْمَةٍ ولا نِيرَةٍ، يضرب لمن لا يضر ولا ينفع؛ قال الكميث:
فما تأْتوا يكن حَسَناً جَمِيلاً،
وما تُسْدُوا لِمَكْرُمَةٍ تُنِيرُوا
يقول: إِذا فعلتم فعلاً أَبرمتموه؛ وقول الشاعر أَنشده ابن بُزُرج: أَلم تسأَلِ الأَحْلافَ كيفَ تَبَدَّلُوا
بأَمرٍ أَنارُوه، جميعاً، وأَلْحَمُوا؟
قال: يقال نائِرٌ ونارُوه ومُنِيرٌ وأَنارُوه، ويقال: لستَ في هذا الأَمر بِمُنِيرٍ ولا مُلْحمٍِ، قال: والطُّرَّةُ من الطريق تسمَّى النِّير تشبيهاً بنِيرِ الثوب، وهو العَلَمُ في الحاشية؛ وأَنشد بعضهم في صفة طريق: على ظَهْرِ ذي نِيرَيْنِ: أَمَّا جَنابُه
فَوَعْثٌ، وأَما ظَهْرُهُ فَمُوَعَّسُ
وجَنابُه: ما قرب منه فهو وَعْثٌ يشتد فيه المشي، وأَما ظهر الطريق الموطوء فهو متين لا يشتد على الماشي فيه المشي؛ وقول الشاعر أَنشده ابن الأَعرابي:
أَلا هل تُبْلِغَنِّيها،
على اللِّيَّان والضِّنَّهْ،
فلاةً ذاتَ نِيرَيْنِ
بِمَرْوٍ، سَمْحُها رَنَّهْ
تَخالُ بها إِذا غَضيَتْ
حَمَاةَ، فأَصْبَحَتْ كِنَّهْ
يقال: ناقة ذات نِيرَيْنِ إِذا حملت شحماً على شحم كان قبل ذلك، وأَصل هذا من قولهم ثوب ذو نِيرَيْنِ إِذا نُسج على خيطين، وهو الذي يقال له دَيابُوذُ، وهو بالفارسية «دُوباف» ويقال له في النسج: المُتَاءَمَةُ، وهو أَن يُنار خيطان معاً ويوضع على الحَفَّةِ خيطان، وأَما ما نِير خيطاً واحداً فهو السَّحْلُ، فإِذا كان خيط أَبيض وخيط أَسود فهو المُقاناة، وإِذا نسج على نِيرَيْنِ كان أَصفق وأَبقى. ورجل ذو نِيرَيْنِ أَي قوّته وشدّته ضِعْفُ شدّة صاحبه. وناقة ذات نِيْرَيْنِ إِذا أَسَنَّت وفيها بقية، وربما استعمل في المرأَة.
والنِّيرُ: الخشبة التي تكون على عنق الثور بأَداتها؛ قال: دَنانِيرُنا من نِيرِ ثَوْرٍ، ولم تكنْ
من الذهب المضروب عند القَسَاطِرِ
ويروى من التابَل المضروب، جعل الذهب تابَلاً على التشبيه، والجمع أَنْيارٌ ونِيرانٌ؛ شآمية. التهذيب: يقال للخشبة المعترضة على عنقي الثورين المقرونين للحراثة نِيرٌ، وهو نير الفَدّان، ويقال للحرب الشديدة: ذات نِيْرَيْنِ؛ وقال الطرماح:
عَدَا عن سُلَيْمَى أَنني كلَّ شارِقٍ
أَهُزُّ، لِحَرْبٍ ذاتِ نِيرَيْنِ، أَلَّتي
ونِيرُ الطريق: ما يتضح منه. قال ابن سيده: ونير الطريق أُخدود فيه واضح.والنائر: المُلْقي بين الناس الشرور. والنائرة: الحقد والعداوة. وقال الليث: النائرة الكائنة تقع بين القوم. وقال غيره: بينهم نائرة أَي عداوة. الجوهري: والنِّيرُ جبل لبني عاضِرَةَ؛ وأَنشد الأَصمعي:
أَقْبَلْنَ، من نِيرٍ ومن سُوَاجِ،
بالقومِ قد مَلُّوا من الإِدْلاجِ
وأَبو بُرْدَةَ بن نِيار: رجل من قُضاعة من الصحابة، واسمه هانئٌ.

##### Türkçe

**النِّيرُ**: kamış ve ipler, toplandıkları zaman. Ve **النِّيرُ**: alâmet; ve Sıhâh’ta: elbisenin alâmeti ve ayrıca atkısı. İbn Sîde: **نِيرُ الثوب** onun alâmetidir; çoğulu **أَنْيارٌ**. Ve **نِرْتُ الثوب أَنِيرُه نَيْراً** ve **أَنَرْتُه** ve **نَيَّرْتُه**: ona bir alâmet yaptığın zaman. Cevherî: **أَنَرْتُ الثوب** ve **هَنَرْتُ**; **أَرَقْتُ** ve **هَرَقْتُ** gibi; **الزَّفَيانُ** dedi ki:
ومَنْهَلٍ طامٍ عليه الغَلْفَقُ
يُنِيرُ، أَو يُسْدي به الخَدَرْنَقُ
Bazı gafiller dedi ki:
تَقْسِمُ اسْتِيًّا لها بِنَيْرِ،
وتَضْرِبُ النَّاقُوسَ وَسْطَ الدَّبْرِ
Dedi ki: **بِنِير** ile murad etmiş olup zaruret için değiştirmiş olması caizdir. Dedi ki: Belki de **النَّيْرُ**, **النِّيرِ** hakkında bir lugattır.

Ve **نَيَّرْتُه** ve **أَنَرْتُه** ve **هَنَرْتُه أُهَنِيرُه إِهْنارَةً**; ve o, bedel üzere **مُهنارٌ**dur; fiili ve masdarı Lihyânî, Kisâî’den nakletti: Ona bir **نِيراً** yaptım. Ömer’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun: **النِّيرَ**i kerih gördü; o, elbisedeki alâmettir. Denir: **نِرْتُ الثوب** ve **أَنَرْتُه** ve **نَيَّرْتُه**: ona bir alâmet yaptığın zaman. İbn Ömer’den, Allah ikisinden de razı olsun, rivayet olundu: “Ömer **النِّير**den nehyetmeseydi **العَلَم** ile bir beis görmezdik; fakat o **النِّير**den nehyetti.” İsim **النِّيْرَةُ**dir; o, iplik ve kamıştır, toplandığımız zaman; ayrıldığımız zaman iplik iplik diye, kamış da kamış diye adlandırıldı; eğer değnek ise değnek diye; elbisenin alâmeti **نِيْرٌ**dir; çoğulu **أَنْيارٌ**dur. Ve **نَيَّرْتُ الثوب تَنْيِيراً**; isim **النِّيرُ**dur. Ve elbisenin atkısına **نِيرٌ** denir. İbnü’l-A‘râbî: Bir adama, mendil için bir alâmet işi yapmasını emrettiğin zaman **نِرْنِرْ** denir. Ve **ثوبٌ مُنَيَّر**: iki **نِير** üzere dokunmuş; Lihyânî’den. Ve **نِيْرُ الثوب**: onun saçağıdır; İbn Keysân’dan; ve İmruü’l-Kays’ın beytini inşâd etti:
فَقُمْتُ بها تَمْشي تَجُرُّ وراءَنا
على أَثَرَيْنا نِيرَ مِرْطٍ مُرَجَّلِ
Ve **النِّيْرَةُ** ayrıca: dokumacının onunla dokuduğu aletlerdendir; o, enine konulan ağaçtır. Ve adama denir: “Sen ne **بِسَتَاةٍ**sın, ne **لُحْمَةٍ**, ne de **نِيرَةٍ**”; zarar vermeyen ve fayda sağlamayan kimse hakkında darb-ı meseldir; Kümeyt dedi ki:
فما تأْتوا يكن حَسَناً جَمِيلاً،
وما تُسْدُوا لِمَكْرُمَةٍ تُنِيرُوا
Der ki: Bir fiil yaptığınız zaman onu sağlamlaştırdınız; şairin sözü, İbn Büzürc’ün inşâd ettiği:
أَلم تسأَلِ الأَحْلافَ كيفَ تَبَدَّلُوا
بأَمرٍ أَنارُوه، جميعاً، وأَلْحَمُوا؟
Dedi ki: **نائِرٌ** denir, **نارُوه** denir, **مُنِيرٌ** denir, **أَنارُوه** denir. Ve denir: “Bu işte sen ne **بِمُنِيرٍ**sın ne de **مُلْحمٍِ**.” Dedi ki: Yolun perçemi (kenar şeridi) **النِّير** diye adlandırılır; elbisenin **نِير**ine benzetme olarak; o, kenardaki alâmettir. Bazıları yolun sıfatında inşâd etti:
على ظَهْرِ ذي نِيرَيْنِ: أَمَّا جَنابُه
فَوَعْثٌ، وأَما ظَهْرُهُ فَمُوَعَّسُ
Ve **جَنابُه**: ona yakın olan şeydir; o, yürüyüşün şiddetlendiği gevşek yerdir. Yolun çiğnenmiş sırtı ise sağlamdır; yürüyene yürüyüş şiddetlenmez. Şairin sözü, İbnü’l-A‘râbî’nin inşâd ettiği:
أَلا هل تُبْلِغَنِّيها،
على اللِّيَّان والضِّنَّهْ،
فلاةً ذاتَ نِيرَيْنِ
بِمَرْوٍ، سَمْحُها رَنَّهْ
تَخالُ بها إِذا غَضيَتْ
حَمَاةَ، فأَصْبَحَتْ كِنَّهْ
Denir: **ناقة ذات نِيرَيْنِ**, daha önce olan yağın üzerine yağ taşıdığı zaman. Bunun aslı, “iki ip üzere dokunduğu zaman **ثوب ذو نِيرَيْنِ**” sözlerindendir; o, kendisine **دَيابُوذُ** denilen şeydir; Farsçada “**دُوباف**”tır. Dokumada ona **المُتَاءَمَةُ** denir; o, iki ipin birlikte **يُنار** edilmesi ve kenara iki ipin konulmasıdır. Bir ip ile **نِير** edilen ise **السَّحْلُ**dür. Bir ip beyaz ve bir ip siyah olursa o **المُقاناة**dır. İki **نِير** üzere dokunduğu zaman daha sıkı ve daha kalıcı olur. Ve **رجل ذو نِيرَيْنِ**: yani onun kuvveti ve şiddeti, arkadaşının şiddetinin iki katıdır. Ve **ناقة ذات نِيْرَيْنِ**: yaşlandığı ve onda bir bakiye bulunduğu zaman; bazen kadın hakkında da kullanılır.

Ve **النِّيرُ**: öküzün boynu üzerinde, aletleriyle birlikte bulunan ağaçtır; dedi ki:
دَنانِيرُنا من نِيرِ ثَوْرٍ، ولم تكنْ
من الذهب المضروب عند القَسَاطِرِ
Ve “**التابَل**”den rivayet olunur: dövülmüş; altını benzetme üzere **تابَلاً** kıldı. Çoğulu **أَنْيارٌ** ve **نِيرانٌ**dur; Şâmîdir. Tehzîb: Çift sürmek için boyunduruklanmış iki öküzün boyunları üzerine enine konulan ağaca **نِيرٌ** denir; o, **نير الفَدّان**dır. Ve şiddetli savaşa: **ذات نِيْرَيْنِ** denir; Turmâh dedi ki:
عَدَا عن سُلَيْمَى أَنني كلَّ شارِقٍ
أَهُزُّ، لِحَرْبٍ ذاتِ نِيرَيْنِ، أَلَّتي
Ve **نِيرُ الطريق**: ondan açıklığa kavuşan şeydir. İbn Sîde dedi ki: Yolun **نير**i, içinde açık olan bir hendektir. Ve **النائر**: insanlar arasına şerleri atan kimsedir. Ve **النائرة**: kin ve düşmanlıktır. Leys dedi ki: **النائرة**, kavim arasında vuku bulan hâdisedir. Başkası dedi ki: Aralarında **نائرة** vardır; yani düşmanlık. Cevherî: Ve **النِّيرُ**, Benî **عاضِرَةَ** için bir dağdır; Asma‘î inşâd etti:
أَقْبَلْنَ، من نِيرٍ ومن سُوَاجِ،
بالقومِ قد مَلُّوا من الإِدْلاجِ
Ve **أَبو بُرْدَةَ بن نِيار**: sahâbeden, Kudâa’dan bir adamdır; adı **هانئٌ**dir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ي ر * * نِيرُ * الفدَّان الخشبة المُعرَّضة في عُنُق الثورين والجمع * النِّيرَانُ * و * الأَنْيَارُ

##### Türkçe

* ن ي ر * * **نِيرُ** * sabanın (çift sürme aletinin) öküzlerin boynunda bulunan enlemesine konulan tahta; çoğulu * **النِّيرَانُ** * ve * **الأَنْيَارُ** *

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النير، بالكسر: القصب والخيوط إذا اجتمعت. والنير: العلم. وفي الصحاح  علم الثوب. قال ابن سيده: ج أنيار، وفي حديث عمر أنه كره النير وهو العلم في الثوب. وروي عن ابن عمر أنه قال: لولا أن عمر نهى عن النير لم نر بالعلم بأسا ولكنه نهى عن النير، وهي الخيوط والقصبة إذا اجتمعتا،، فإذا تفرقتا سميت الخيوطة خيوطة، والقصبة قصبة، وإن كانت عصا فعصا. ونرت الثوب، بكسر النون، أنيره نيرا، بالفتح، ونيرته وأنرته، وهنرته أهنيره إهنارة وهو مهنار، على البدل، حكى الفعل والمصدر اللحياني عن الكسائي: جعلت له نيرا، أي علما. النير: هدب الثوب، عن ابن كيسان، وأنشد بيت امرئ القيس:
  فقمت بها تمشي تجر وراءنا                      على أثرينا نير مرط مرحل

  قال الجوهري: نير الثوب: لحمته، وقد أناره ونيره، إذا ألحمه. النير أيضا: الخشبة المعترضة التي على عنق الثور بأداتها، ج أنيار، ونيران، شامية، وفي التهذيب: على عنقي الثورين المقرونين للحراثة، وهو نير الفدان. من المجاز: النير: جانب الطريق وصدره، تشبيها بعلم الثوب. أو أخدود واضح في الطريق، قاله ابن سيده. وقيل: نير الطريق: ما يتضح منه. وقال الأزهري: الطرة من الطريق تسمى النير، تشبيها بنير الثوب، وهو العلم في الحاشية، وأنشد بعضهم في صفة طريق:
  على ظهر ذي نيرين أما جنابه                      فوعث وأما ظهره فموعـس النير: ة ببغداد، منها أبو جعفر أحمد بن عبد الله بن أحمد بن العباس بن سالم بن مهران البزاز البغدادي المحدث عن أبي سعيد الأشج، وعنه ابن شاهين وابن المظفر، مات سنة 325. قال الجوهري: النير جبل لبني غاضرة، وأنشد الأصمعي:
  أقبلن من نير ومن سواج                      بالقوم قد ملوا من الإدلاج قلت: وهو بأعلى نجد، شرقيه لغني بن أعصر وغربيه لغاضرة، وهو ابن صعصعة بن معاوية بن بكر بن هوازن، وحذاءه الإحساء، بواد يقال له ذو بحار. وقال أبو هلال الأسدي، وفيه دلالة على أنه لغاضرة أسد:
  أشاقتك الشمائل والجـنـوب                      ومن علو الرياح لها هبوب
  أتتك بنفحة من شيح نـجـد                      تضوع والعرار بها مشوب
  وشمت البارقات فقلت جيدت                      جبال النير أو مطر القليب

  وبالنير قبر كليب بن وائل، على ما أخبرنا بعض طيئ على الجبلين، قال: وهو قرب ضرية. فاله ياقوت. وثوب منير، كمعظم: منسوج على نيرين، عن اللحياني، أي على خيطين، وهو الذي فارسيته دو بود، فبود: الخيط ودو الاثنين، وعربوه فقالوا: ديابوذ، وقد تقدم في الذال المعجمة، ويقال له أيضا بالفارسية: دوباف، ويقال له في النسج: المتاءمة، وهو أن ينار خيطان معا ويوضع على الحفة خيطان وأما ما نير خيطا واحدا فهو المسحل، فإذا كان خيط أبيض وخيط أسود فهو المقاناة، وإذا نسج على نيرين كان أصفق وأبقى. من المجاز: ناقة ذات نيرين وأنيار: مسنة وفيها بقية، وربما استعمل في المرأة، وقيل: ناقة ذات نيرين، إذا حملت شحما على شحم كان قبل ذلك، وأصل هذا من قولهم: ثوب ذو نيرين، إذا نسج على خيطين. وفي الأساس: ناقة ذات نيرين وذات أنيار: عليها سحائف من شحم. وفي التكملة: ناقة ذات أنيار، أي كثيفة اللحم. وفي كلام المصنف قصور من وجوه. وأنار به: صات به، نقله الصاغاني. المنير، كمعظم: الجلد الغليظ المتين، كالثوب ذي النيرين، وهو مجاز. وأبو بردة هانئ بن نيار بن عمرو، ككتاب، من قضاعة، حليف الأنصار، وهو خال البراء بن عازب، ونيار بن ظالم بن عبس، شهد أحدا مع أبيه، ونيار بن مسعود بن عبدة، قال الطبري: شهد أحدا مع أبيه. ونيار بن مكرم الأسلمي ضبط والده بكسر الراء وبفتحها، ونيار هذا أحد من دفن عثمان في الليل، وله رواية، صحابيون. من المجاز: هذا أنير منه، أي أوضح منه، هنا ذكره الصاغاني، وصواب ذكره في الواو، لأن ياءه منقلبة عن واو، وقد أشرنا إليه هناك. وبينهم منايرة، أي شر، هكذا نقله الصاغاني، والذي في اللسان: النائرة: الحقد والعداوة. وقال الليث: النائرة: الكائنة تقع بين القوم. وقال غيره: بينهم نائرة، أي عداوة. قلت: وقد تقدم للمصنف في ن أ ر : نأرت نائرة: هاجت هائجة، وهو يشير إلى ما قاله الليث، وهمزتها منقلبة عن الياء. ومما يستدرك عليه: النير، بالفتح، لغة في الكسر، وقال بعض الأغفال:
  تقسم اسـتـيا لـهـا بـنـير                      وتضرب الناقوس وسط الدير وعن ابن الأعرابي: يقال للرجل: نر نر، إذا أمرته بعمل علم المنديل. والنيرة، بالكسر: من أدوات النساج ينسج بها، وهي الخشبة المعترضة. ويقال للرجل: ما أنت بستاة ولا لحمة ولا نيرة ولا حفة، يضرب لمن لا يضر ولا ينفع. ويقال: لست في هذا الأمر بمنير ولا ملحم. ويقال: هو يسدي الأمور وينيرها. وهو مجاز. وقال الكميت:
  فما تأتوا يكن حسنا جميلا                      وما تسدوا لمكرمة تنيروا يقول: إذا فعلتم فعلا أبرمتموه، وأنشد ابن بزرج:
  ألم تسأل الأحلاف كيف تبدلوا                      بأمر أناروه جميعا وألحموا يقال: نائر، وناروه، ومنير، وأناروه. ويقال: رجل ذو نيرين، إذا كان قوته وشدته ضعف شدة صاحبه. وهو مجاز، قال الطرماح:
  عدا عن سليمى أنني كل شارق                      أهز لحرب ذات نيرين ألتـي

  والنائر: الملقي بين الناس الشرور. وأبو حامد أحمد بن علي بن نيار، كشداد ، محدث. وأطم نيار، ككتاب، بالمدينة في بيوت أبي مجدعة من الأنصار، نسبت إلى والد أبي بردة المذكور. وأبو الحسن علي بن محمد بن الحسن بن النيار، كشداد، البغدادي، شيخ الشيوخ، روى عنه الدمياطي، ذبح بدار الخلافة في وقعة التتار. والمنير، كمحدث: لقب شيخنا الصفي المعمر محمد بن أحمد بن حسن السمنودي، لقي أبا العز العجمي، وسمع على أبي عبد الله محمد بن شرف الدين الخليلي، وتلا بالسبع على محمد البقري. ونيروه، بالفتح فالسكون: من قلاع ناحية الزوزان لصاحب الموصل.

##### Türkçe

**النير**، kesre ile: kamış ve ipler, bir araya geldikleri zaman. Ve **النير**: alâmet. Ve Sıhâh’ta: elbisenin alâmeti. İbn Sîde dedi: çoğulu **أنيار**; ve Ömer’in hadisinde: elbisedeki alâmet olan **النير**i kerih gördüğü (nakledilmiştir). İbn Ömer’den rivayet edildi ki dedi: “Ömer **النير**den nehyetmeseydi alâmette bir beis görmezdik; fakat **النير**den nehyetti; o, ipler ve kamışın ikisi bir araya geldikleri zamandır; ikisi ayrıldıkları vakit ipler **خيوطة** diye adlandırılır, kamış da kamış; eğer değnek ise değnek.” Ve “**نرت** elbiseyi”, nûn’u kesre ile: onu **أنيره** “**نيرا**” fetha ile; ve “**نيرته**” ve “**أنرته**”; ve “**هنرته**” “**أهنيره**” “**إهنارة**” ve o **مهنار**dır; bedel üzere. Fiili ve masdarı Lihyânî, Kisâî’den hikâye etti: “Ona **نيرا** yaptım”, yani alâmet. **النير**: elbisenin saçağı; İbn Keysân’dan. İmru’ul-Kays’ın beytini inşâd etti:
  فقمت بها تمشي تجر وراءنا                      على أثرينا **نير** مرط مرحل

Cevherî dedi: **نير** elbise: onun atkısıdır; ve onu **أناره** ve **نيره**; onu atkıladığı zaman. **النير** ayrıca: öküzün boynu üzerinde âletiyle bulunan enlemesine ağaç; çoğulu **أنيار** ve **نيران**; Şâmî (lehçesi). Tehzîb’de: çift sürmek için koşulmuş iki öküzün boyunları üzerinde; ve o, **نير الفدان**dır. Mecazdan: **النير**: yolun yanı ve önü; elbisenin alâmetine benzetme olarak. Yahut yolda açık bir yarık; İbn Sîde bunu söyledi. Ve denildi: **نير** yol: ondan açıklığa kavuşan şey. Ezherî dedi: yoldan **الطرة**ya **النير** denir; elbisenin **نير**ine benzetme olarak; o, kenardaki alâmettir. Bazıları yolun vasfında inşâd etti:
  على ظهر ذي نيرين أما جنابه                      فوعث وأما ظهره فموعـس

**النير**: Bağdat’ta bir (yer)dir; ondan: Ebû Ca‘fer Ahmed b. Abdillah b. Ahmed b. el-‘Abbâs b. Sâlim b. Mihrân el-Bezzâz el-Bağdâdî; Ebû Sa‘îd el-Eşecc’den hadis rivayet eden; ondan İbn Şâhîn ve İbn el-Muzaffer (rivayet etti); 325 yılında öldü. Cevherî dedi: **النير** Benî Gâdıra’ya ait bir dağdır; Asma‘î inşâd etti:
  أقبلن من نير ومن سواج                      بالقوم قد ملوا من الإدلاج

Dedim: o, Necd’in yukarısındadır; doğusu Ganiy b. A‘sur’a, batısı Gâdıra’ya aittir; ve o, İbn Sa‘saa b. Muâviye b. Bekr b. Hevâzin’dir; ve onun hizasında **الإحساء** vardır; **ذو بحار** denilen bir vadidedir. Ebû Hilâl el-Esedî dedi; ve onda, onun Gâdıra Esed’e ait olduğuna delâlet vardır:
  أشاقتك الشمائل والجـنـوب                      ومن علو الرياح لها هبوب
  أتتك بنفحة من شيح نـجـد                      تضوع والعرار بها مشوب
  وشمت البارقات فقلت جيدت                      جبال النير أو مطر القليب

Ve **بالنير** Kuleyb b. Vâil’in kabri vardır; bize, dağın iki (tepe)sinde, Tayyi’den bazıları haber verdiği üzere; dedi: ve o, Dariyye’ye yakındır. Böylece Yâkût. Ve **ثوب منير**, “**كمعظم**” gibi: iki **نير** üzere dokunmuş; Lihyânî’den; yani iki ip üzere. Ve onun Farsçası **دو بود**dur; **بود**: ip, **دو**: iki; onu Arapçalaştırdılar da **ديابوذ** dediler; ve bu, **الذال** mu‘ceme’de geçmişti. Ve ona Farsçada ayrıca **دوباف** denir. Ve dokumada ona **المتاءمة** denir; o, iki ipin birlikte **ينار** edilmesi ve **الحفة** üzerine iki ipin konulmasıdır. Ama bir tek ip **نير** edilirse o **المسحل**dir. Eğer bir ip beyaz ve bir ip siyah olursa o **المقاناة**dır. Ve iki **نير** üzere dokunursa daha sıkı ve daha kalıcı olur. Mecazdan: iki **نير** ve **أنيار** sahibi dişi deve: yaşlıdır ve onda bir kalıntı (güç) vardır; ve bazen kadında kullanılır. Ve denildi: iki **نير** sahibi dişi deve: daha önce olan yağ üzerine yağ taşıdığı zaman. Bunun aslı, “iki **نير** sahibi elbise” sözlerindendir; iki ip üzere dokunduğu zaman. Esâs’ta: iki **نير** sahibi ve **أنيار** sahibi dişi deve: üzerinde yağdan sahifeler vardır. Tekmile’de: **أنيار** sahibi dişi deve; yani eti yoğun. Musannifin sözünde, yönlerden kusur vardır. Ve “**أنار به**”: onunla bağırdı; Sâgânî nakletti. **المنير**, “**كمعظم**” gibi: kalın, sağlam deri; iki **نير** sahibi elbise gibi; ve o mecazdır. Ve Ebû Burde Hânî b. Niyâr b. ‘Amr, “**ككتاب**” gibi; Kudâa’dan; Ensâr’ın müttefiki; ve o, Berâ b. Âzib’in dayısıdır. Ve Niyâr b. Zâlim b. ‘Abs; babasıyla birlikte Uhud’a şahit oldu. Ve Niyâr b. Mes‘ûd b. ‘Abde; Taberî dedi: babasıyla birlikte Uhud’a şahit oldu. Ve Niyâr b. Mukrem el-Eslemî; babasının ضبط’u râ’nın kesresiyle ve fethasıyladır; ve bu Niyâr, Osman’ı geceleyin defnedenlerden biridir; ve onun rivayeti vardır; sahâbîlerdir. Mecazdan: “bu, ondan daha **أنير**dir”; yani ondan daha açıktır; burada Sâgânî onu zikretti; ve onun zikrinin doğrusu vâv’dadır; çünkü yâ’sı vâv’dan dönmüştür; ve biz orada ona işaret ettik. Ve aralarında **منايرة** vardır; yani şer; Sâgânî böyle nakletti. Lisân’da olan ise: **النائرة**: kin ve düşmanlıktır. Leys dedi: **النائرة**: kavimler arasında vuku bulan hâdise. Başkası dedi: aralarında **نائرة** vardır; yani düşmanlık. Dedim: musannife, **ن أ ر**’da geçmişti: “**نأرت نائرة**”: bir kışkırtıcı coştu; ve o, Leys’in söylediğine işaret eder; ve onun hemzesi yâ’dan dönmüştür. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **النير**, fetha ile, kesrede bir lugattır. Ve bazı gafiller dedi:
  تقسم اسـتـيا لـهـا بـنـير                      وتضرب الناقوس وسط الدير

İbn el-A‘râbî’den: erkeğe denir: “**نر نر**”, ona mendilin alâmetini yapmasını emrettiğin zaman. Ve **النيرة**, kesre ile: dokumacının âletlerindendir; onunla dokunur; ve o, enlemesine ağaçtır. Ve erkeğe denir: “Sen ne **ستاة**sın ne **لحمة** ne **نيرة** ne **حفة**”; fayda da zarar da vermeyene darb-ı meseldir. Ve denir: “Bu işte ne **منير**sin ne **ملحم**.” Ve denir: “O, işleri çözer ve onları **ينير** eder.” Ve o mecazdır. Kumeyt dedi:
  فما تأتوا يكن حسنا جميلا                      وما تسدوا لمكرمة تنيروا

Der ki: bir fiil yaptığınızda onu sağlamlaştırırsınız. İbn Bezrec inşâd etti:
  ألم تسأل الأحلاف كيف تبدلوا                      بأمر أناروه جميعا وألحموا

Denir: **نائر**, ve **ناروه**, ve **منير**, ve **أناروه**. Ve denir: “iki **نير** sahibi adam”; eğer onun kuvveti ve şiddeti, arkadaşının şiddetinin iki katı ise. Ve o mecazdır. Tırmâh dedi:
  عدا عن سليمى أنني كل شارق                      أهز لحرب ذات نيرين ألتـي

Ve **النائر**: insanlar arasına şerleri atan. Ve Ebû Hâmid Ahmed b. Ali b. Niyâr, “**كشداد**” gibi; muhaddis. Ve **أطم نيار**, “**ككتاب**” gibi; Medine’de, Ensâr’dan Ebû Mecd‘a’nın evleri içinde bir (hisar)dır; zikredilen Ebû Burde’nin babasına nispet edilmiştir. Ve Ebû’l-Hasen Ali b. Muhammed b. el-Hasen b. en-Niyâr, “**كشداد**” gibi; Bağdâdî; şeyhü’ş-şüyûh; ondan Dımeyâtî rivayet etti; Tatar vak‘asında Dârü’l-Hilâfe’de boğazlandı. Ve **المنير**, “**كمحدث**” gibi: şeyhimiz es-Safiyy el-Mu‘ammer Muhammed b. Ahmed b. Hasan es-Semnûdî’nin lakabıdır; Ebû’l-‘İzz el-‘Acemî ile görüştü; Ebû Abdillah Muhammed b. Şerefeddîn el-Halîlî üzerine semâ‘ etti; ve yedi kıraat üzere Muhammed el-Bekrî’ye okudu. Ve **نيروه**, fetha sonra sükûn ile: Zûzân nahiyesinin kalelerindendir; Musul sahibine aittir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَارَ الثَّوْبَ
1 نَارَ الثَّوْبَ ذ , aor. يَنِيرُهُ, (T, S, M, A, K,) inf. n. نَيْرٌ; (T, M, K;) and ↓ نيّرهُ, (T, M, A, Mgh, K,) inf. n. تَنْيِيرٌ; (T;) and ↓ انارهُ, (T. S, M, A, Mgh, K,) and هَنَارَهُ, (S, M, TA,) like أَرَاقَ and هَرَاقَ, (S,) aor. of the latter يُهَنِيرُهُ (M, TA,) inf. n. اِهْنَارَةٌ, (M,) or هِنَارَةٌ; (TA ??) He made, or put, to the piece of cloth a نير; (T, S, M, K;) i. e., an عَلَم [or ornamental border]; (T, S, * M, * A, Mgh, K, * TA;) syn. أَعْلَمَهُ: (A:) and a woof; (S, * A, Mgh, TA; *) syn أَلْحَمَهُ; (A;) contr. of أَسْدَاهُ and سَدَّاهُ (Mgh.) ― -b2- هُوَ يُسَدِّى الأُمُورَ وَيُنِيرُهَا (A ???) يُسْدِى (TA) (tropical:) [He commences things, or affairs, and completes them].

2 نَيَّرَ see 1.

٤
4 انارهُ ذ and هَنَارَهُ : see 1, throughout.

نَيْرٌ
نَيْرٌ ذ : see نِيرٌ.

نِيرٌ
نِيرٌ ذ The عَلَم [or ornamental border] of a piece of cloth: (T, S, M, A, K:) pl. أَنْيَارٌ. (M, K) It is related that 'Omar disliked it, (TA,) and that he forbade it. (T, TA.) ― -b2- Hence, (tropical:) The side (طُرَّة) of a road: (T:) or the side (جَانِب) and wide or widening part (صَدْر), of a road. (so in some copies of the K, and in the TA: but in some copies of the former, “ or ” is put in the place of “ and: ”) or the conspicuous part of a road: (S:) or the conspicuous furrowed part of a road. (M, A, K.) ― -b3- The unwoven end (هُدْب) of a piece of cloth. (Ibn-Keysلn, M, K) ― -b4- The woof of a piece of cloth. (T, S, A, Mgh, K.) When cloth is woven with a double woof, (عَلَى نِيرَيْنِ,) it is more close in texture and more lasting. (S.) ثَوْبٌ ذُو نِيرَيْنِ signifies A piece of cloth strongly woven, with a double woof: (A:) or a piece of cloth woven with double thread: (T:) and [in like manner] ↓ ثَوْبٌ مُنَيَّرٌ a piece of cloth woven with a double woof; (Lh, M, K;) i. e., with a double thread: (TA:) also called دَيَابُوذ, (T, TA,) an arabicized word; (TA;) in Persian دُوْ پُودْ, or دُوْ بُودْ, (as in different copies of the K,) or دُوْ بَافْ. (T.) This mode of weaving is termed مُتَآءَمَهٌ, which is the making the woof of a double thread, and putting two threads together upon the حَفَّة [which here means the yarn-beam, on which the warp is rolled]. (T.) ― -b5- Hence, نَاقَةٌ دَاتُ نِيرَيْنِ (tropical:) A she-camel having an accession of fat upon former fat: (T:) or having, upon her, layers (صَحَائِف) of fat; as also ذَاتُ أَنْيَارٍ: (A:) or advanced in years, yet having some remains of strength; (M, K;) and sometimes the epithet is applied in like manner to a woman: (M:) and نَاقَةٌ ذَاتُ أَنْيَارٍ a she-camel having thick flesh. (TS.) Also, رَجُلٌ ذُو نِيرَيْنِ (tropical:) A man whose strength is double the strength of his companion: (S:) or strong and firm. (A.) And رَأَىٌ ذُو نِيرَيْنِ (tropical:) Right opinion or counsel. (A.) And حَرْبٌ ذَاتُ نِيرَيْنِ (tropical:) Violent war. (T, A.) -A2- The canes (قَصَب) and threads (خُيُوطَة) [in a loom], when they are put together: (M, K:) [it is a coll. gen. n., of which the n. un. is with ة, as appears from what here follows:] ↓ نِيرَةٌ is a subst., signifying the threads and canes, (خُيُوطَة and قَصَبَة, [or warp and, app., cane-roll, on which the warp is rolled when put into the loom, and from which it is gradually unrolled as the work proceeds,] when they are put together: when they are separate, the threads are called خُيُوطَةٌ; and the cane, قَصَبَةٌ, or, if a staff, عَصًا: (AZ, Sh, T:) نِيرَةٌ is also explained as signifying one of the implements of the weaver, with which he weaves; namely, the transverse piece of wood [in the loom; the same as is described above]. (T.) In the following verse of an unknown poet,
↓ تَقْسِمُ أُسْتِيًّا لَهَا بِنَيْرِ
وَتَضْرِبُ النَّاقُوسَ وَسْطَ الدَّيْرِ
[She divides warp that she has with cane-rolls, and beats the nلkoos in the midst of the convent], the author may mean بِنِيرٍ, and may have altered the word by necessity; or ↓ نَيْرٌ may be a dial. form of نِيرُ. (M.) One says of a man who neither harms nor profits, مَا أَنْتَ بِسَتَاةٍ وَلَا لُحْمَةٍ وَلَا نِيرَةٍ (tropical:) [lit. Thou art not a warp nor a woof nor a cane-roll]. (T.) [See also a similar saying voce حَفَّةٌ.] -A3- [The yoke of a bull; the piece of wood that is upon the neck of the bull, together with its apparatus: (M, K:) or the piece of wood that is placed transversely upon the necks of the two bulls (T, S) yoked together for ploughing: (T:) called نِيرُ الفَدَّانِ: (S:) pl. [of pauc.] أَنْيَارٌ and [of mult.] نِيرَانٌ: (S, M, K:) of the dial. of Syria. (M.)

نِيرَةٌ
نِيرَةٌ ذ : see نِيرٌ.

مُنِيرٌ
مُنِيرٌ ذ act. part. n. of 4: see 1. ― -b2- [Hence the saying,] لَسْتَ فِى هذَا الأَمْرِ بِمُنِيرٍ وَلَا مُلْحِمٍ (tropical:) [Thou art not in this affair a commencer nor a finisher: or a person who will do harm nor one who will profit]. (TA.)

مُنَيَّرٌ
مُنَيَّرٌ ذ : see نِيرٌ. ― -b2- (tropical:) A skin that is thick (A, K, TA) and strong, (TA,) like a piece of cloth with a double woof. (A, TA.)

مُهْنَارٌ
مُهْنَارٌ ذ , for مُنَارٌ, pass. part. n. of 4. (Ks, Lh, M.)

##### Türkçe

نَارَ الثَّوْبَ
1 **نَارَ الثَّوْبَ** ذ, muzârîsi **يَنِيرُهُ**, (T, S, M, A, K,) mastarı **نَيْرٌ**; (T, M, K;) ve ↓ **نيّرهُ**, (T, M, A, Mgh, K,) mastarı **تَنْيِيرٌ**; (T;) ve ↓ **انارهُ**, (T. S, M, A, Mgh, K,) ve **هَنَارَهُ**, (S, M, TA,) **أَرَاقَ** ve **هَرَاقَ** gibi, (S,) ikincisinin muzârîsi **يُهَنِيرُهُ** (M, TA,) mastarı **اِهْنَارَةٌ**, (M,) yahut **هِنَارَةٌ**; (TA ??) O, kumaş parçasına bir **نير** yaptı yahut koydu; (T, S, M, K;) yani bir **عَلَم** [yahut süslü kenar]; (T, S, * M, * A, Mgh, K, * TA;) eşanlamlısı **أَعْلَمَهُ**: (A:) ve bir atkı; (S, * A, Mgh, TA; *) eşanlamlısı **أَلْحَمَهُ**; (A;) **أَسْدَاهُ** ve **سَدَّاهُ**’nun zıddı (Mgh.) ― -b2- **هُوَ يُسَدِّى الأُمُورَ وَيُنِيرُهَا** (A ???) **يُسْدِى** (TA) (mecaz:) [O, işleri yahut meseleleri başlatır ve onları tamamlar].

2 **نَيَّرَ**: 1’e bak.

٤
4 **انارهُ** ذ ve **هَنَارَهُ**: bütünüyle 1’e bak.

نَيْرٌ
**نَيْرٌ** ذ : **نِيرٌ**’e bak.

نِيرٌ
**نِيرٌ** ذ Bir kumaş parçasının **عَلَم**’ı [yahut süslü kenarı]: (T, S, M, A, K:) çoğulu **أَنْيَارٌ**. (M, K) Rivayet edilmiştir ki ‘Ömer onu hoş görmezdi, (TA,) ve onu yasakladı. (T, TA.) ― -b2- Bundan dolayı, (mecaz:) bir yolun yanı (**طُرَّة**): (T:) yahut bir yolun yanı (**جَانِب**) ve geniş yahut genişleyen kısmı (**صَدْر**). (K’nın bazı nüshalarında ve TA’da böyledir: fakat ilkinin bazı nüshalarında “yahut”, “ve”nin yerine konmuştur:) yahut bir yolun belirgin kısmı: (S:) yahut bir yolun belirgin, oluklu kısmı. (M, A, K.) ― -b3- Bir kumaş parçasının dokunmamış ucu (**هُدْب**). (Ibn-Keysلn, M, K) ― -b4- Bir kumaş parçasının atkısı. (T, S, A, Mgh, K.) Kumaş çift atkı ile dokunduğunda, (**عَلَى نِيرَيْنِ,**) dokusu daha sık ve daha dayanıklıdır. (S.) **ثَوْبٌ ذُو نِيرَيْنِ** şu anlama gelir: çift atkı ile, sıkı dokunmuş bir kumaş parçası: (A:) yahut çift iplikle dokunmuş bir kumaş parçası: (T:) ve [aynı şekilde] ↓ **ثَوْبٌ مُنَيَّرٌ** çift atkı ile dokunmuş bir kumaş parçası; (Lh, M, K;) yani çift iplikle: (TA:) ayrıca **دَيَابُوذ** diye adlandırılır, (T, TA,) Arapçalaştırılmış bir kelimedir; (TA;) Farsçada **دُوْ پُودْ**, yahut **دُوْ بُودْ**, (K’nın farklı nüshalarında olduğu üzere,) yahut **دُوْ بَافْ**. (T.) Bu dokuma tarzına **مُتَآءَمَهٌ** denir; bu, atkıyı çift iplikten yapmak ve iki ipliği **حَفَّة** üzerine (burada çözgünün sarıldığı iplik kirişini kasteder) birlikte koymaktır. (T.) ― -b5- Bundan dolayı, **نَاقَةٌ دَاتُ نِيرَيْنِ** (mecaz:) önceki yağ üzerine yağ artışı bulunan bir dişi deve: (T:) yahut üzerinde yağ tabakaları (**صَحَائِف**) bulunan; bunun gibi **ذَاتُ أَنْيَارٍ**: (A:) yahut yaşça ilerlemiş, fakat kuvvetten bazı kalıntıları bulunan; (M, K;) ve bazen sıfat aynı şekilde bir kadına da uygulanır: (M:) ve **نَاقَةٌ ذَاتُ أَنْيَارٍ** kalın etli bir dişi deve. (TS.) Ayrıca, **رَجُلٌ ذُو نِيرَيْنِ** (mecaz:) kuvveti arkadaşının kuvvetinin iki katı olan bir adam: (S:) yahut güçlü ve sağlam. (A.) Ve **رَأَىٌ ذُو نِيرَيْنِ** (mecaz:) doğru görüş yahut öğüt. (A.) Ve **حَرْبٌ ذَاتُ نِيرَيْنِ** (mecaz:) şiddetli savaş. (T, A.) -A2- [Tezgahta] kamışlar (**قَصَب**) ve iplikler (**خُيُوطَة**) bir araya getirildiklerinde: (M, K:) [bu, bir cins isimdir; bunun tekili ة iledir, aşağıda gelenlerden anlaşıldığı üzere:] ↓ **نِيرَةٌ** bir isimdir; iplikler ve kamışlar, (**خُيُوطَة** ve **قَصَبَة**, [yahut çözgü ve, görünüşe göre, çözgünün sarıldığı ve tezgaha konulduğunda iş ilerledikçe yavaş yavaş çözülen kamış silindir,] bir araya getirildiklerinde) anlamına gelir: ayrı olduklarında ipliklere **خُيُوطَةٌ** denir; kamışa **قَصَبَةٌ**, yahut eğer bir değnek ise **عَصًا**: (AZ, Sh, T:) **نِيرَةٌ** ayrıca dokumacının dokuduğu aletlerden birini; yani enine tahta parçasını [tezgahta; yukarıda anlatılanın aynısını] ifade eder diye de açıklanır. (T.) Bilinmeyen bir şairin şu beytinde,
↓ **تَقْسِمُ أُسْتِيًّا لَهَا بِنَيْرِ**
**وَتَضْرِبُ النَّاقُوسَ وَسْطَ الدَّيْرِ**
[O, kendisinde bulunan çözgüyü kamış silindirlerle böler ve manastırın ortasında çanı çalar], müellif **بِنِيرٍ**’i kastetmiş olabilir ve zaruret sebebiyle kelimeyi değiştirmiş olabilir; yahut ↓ **نَيْرٌ**, **نِيرُ**’un lehçe şekli olabilir. (M.) Ne zarar veren ne fayda sağlayan bir adam hakkında şöyle denir: **مَا أَنْتَ بِسَتَاةٍ وَلَا لُحْمَةٍ وَلَا نِيرَةٍ** (mecaz:) [lafzen: Sen ne bir çözgüsün ne bir atkısın ne de bir kamış silindirsin]. (T.) [Ayrıca **حَفَّةٌ** maddesinde benzer bir söze bak.] -A3- [Bir öküzün boyunduruğu; öküzün boynu üzerindeki tahta parçası, donanımıyla birlikte: (M, K:) yahut sürmek için birlikte boyunduruklanan iki öküzün boyunları üzerine enlemesine konulan tahta parçası: (T, S) (T:) **نِيرُ الفَدَّانِ** diye adlandırılır: (S:) çoğulu [azlık] **أَنْيَارٌ** ve [çokluk] **نِيرَانٌ**: (S, M, K:) Şam lehçesindendir. (M.)

نِيرَةٌ
**نِيرَةٌ** ذ : **نِيرٌ**’e bak.

مُنِيرٌ
**مُنِيرٌ** ذ 4’ün ism-i fâili: 1’e bak. ― -b2- [Bundan dolayı şu söz,] **لَسْتَ فِى هذَا الأَمْرِ بِمُنِيرٍ وَلَا مُلْحِمٍ** (mecaz:) [Sen bu işte ne bir başlatıcısın ne de bir bitiricisin: yahut ne zarar verecek bir kimsesin ne de fayda sağlayacak bir kimse]. (TA.)

مُنَيَّرٌ
**مُنَيَّرٌ** ذ : **نِيرٌ**’e bak. ― -b2- (mecaz:) çift atkılı bir kumaş parçası gibi kalın (A, K, TA) ve güçlü, (TA,) bir deri. (A, TA.)

مُهْنَارٌ
**مُهْنَارٌ** ذ, **مُنَارٌ** yerine, 4’ün ism-i mef‘ûlü. (Ks, Lh, M.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَارَ
نَارَ ( y )  I ( n. ac. نَيْر 1 ),
a.  Put a border to.

نَيَّرَ
نَيَّرَ II ,
a.  see I .

أَنْيَرَ
أَنْيَرَ IV ,
a.  see I .

b.  [ Bi ], Called.

نِيْر
نِيْر 2 , ( pl. أَنْيَاْر 38 ),
a.  Border, fringe.

b.  Woof.

c.  Cane-roll.

d.  ( pl. نِيْرَاْن 34 ,  أَنْيَاْر 38 ), Yoke; plough.

e.  Road.

نِيْرَة
نِيْرَة 2t
a.  [ coll. ], Gum ( of the teeth ).

b.  see 2 (c) .

أَنْيَرُ
أَنْيَرُ 14 ,
a.  Clearer.

نَيَّرَ
N. P. نَيَّرَ II ,
a.  Fringed.

b.  Strong.

مُنَايَرَة
مُنَايَرَة [ N. Ac. نَاْيَرَ III ( نِيْر 2 )],
a.  Discord, dissension.

ذُو نِيْرَيْنِ
ذُو نِيْرَيْنِ
a.  Double-threaded.

b.  Strong; fleshy.

حَرْب ذُو نِيْرَانِ
حَرْب ذُو نِيْرَانِ
a.  Violent war.

نَيْرَب
نَيْرَب
a.  Detraction, calumny.

b.  Bad.

نَيْرَج
نَيْرَج
a.  Slanderer.

b.  Ploughshare.

نَيْرُوْز
نَيْرُوْز
a.  see نَوْرُوْز

نَِيْسَان
نَِيْسَان S. ,
a.  April.

نَيْسَب
نَيْسَب
a.  see under نَسَبَ

##### Türkçe

نَارَ
**نَارَ** (y) I (**n. ac. نَيْر** 1),
a. Bir sınır koydu.

نَيَّرَ
**نَيَّرَ** II,
a. I’e bak.

أَنْيَرَ
**أَنْيَرَ** IV,
a. I’e bak.

b. [Bi], Adlandırıldı.

نِيْر
**نِيْر** 2, (**pl. أَنْيَاْر** 38),
a. Sınır, saçak.

b. Argaç.

c. Kamış rulosu.

d. (**pl. نِيْرَاْن** 34, **أَنْيَاْر** 38), Boyunduruk; saban.

e. Yol.

نِيْرَة
**نِيْرَة** 2t
a. [coll.], Diş etlerinin zamkı.

b. 2 (c)’ye bak.

أَنْيَرُ
**أَنْيَرُ** 14,
a. Daha açık.

نَيَّرَ
N. P. **نَيَّرَ** II,
a. Saçaklı.

b. Güçlü.

مُنَايَرَة
**مُنَايَرَة** [N. Ac. **نَاْيَرَ** III (**نِيْر** 2)],
a. Uyuşmazlık, ayrılık.

ذُو نِيْرَيْنِ
**ذُو نِيْرَيْنِ**
a. Çift iplikli.

b. Güçlü; etli.

حَرْب ذُو نِيْرَانِ
**حَرْب ذُو نِيْرَانِ**
a. Şiddetli savaş.

نَيْرَب
**نَيْرَب**
a. Çekiştirme, iftira.

b. Kötü.

نَيْرَج
**نَيْرَج**
a. İftiracı.

b. Saban demiri.

نَيْرُوْز
**نَيْرُوْز**
a. **نَوْرُوْز**’a bak.

نَِيْسَان
**نَِيْسَان** S.,
a. Nisan.

نَيْسَب
**نَيْسَب**
a. **نَسَبَ** altında bak.
