# نيل (ن-ي-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%8A%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Erişirler

- Harfler: ن - ي - ل
- Kur'an'da: 12 geçiş · 10 ayet · 11 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (11)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَنَالُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | يَفْعَلُوا | Erişirler | 2 | 2 | [9:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/9:74.md) |
| [تَنَالُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | تَفْعَلُهُ | Ona erişir | 1 | 1 | [5:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/5:94.md) |
| [تَنَالُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَفْعَلُوا | Erişirsiniz | 1 | 1 | [3:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/3:92.md) |
| [سَيَنَالُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | سَيَفْعَلُهُمْ | Yakında onlara erişecek | 1 | 1 | [7:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/7:152.md) |
| [نَيْلًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/siga/%D9%86%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%84%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلًا | Erişmek | 1 | 1 | [9:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/9:120.md) |
| [يَنَالَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8E.md) | يَفْعَلَ | Erişir | 1 | 1 | [22:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/22:37.md) |
| [يَنَالُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8F.md) | يَفْعَلُ | Erişir | 1 | 1 | [2:124](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/2:124.md) |
| [يَنَالُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | يَفْعَلُهُ | Ona erişir | 1 | 1 | [22:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/22:37.md) |
| [يَنَالُهُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | يَفْعَلُهُمْ | Onlara erişir | 1 | 1 | [7:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/7:49.md) |
| [يَنَالُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | يَفْعَلُهُمْ | Onlara erişir | 1 | 1 | [7:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/7:37.md) |
| [يَنَالُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعَلُونَ | Erişirler | 1 | 1 | [9:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/9:120.md) |

## Mücavir kökler — 96 mücavir (119 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [غيظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8.md) — 2 ortak ayet · G² 16 · Öfke
2. [رمح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Remh mızrak demektir
3. [نصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Dikili taş demektir
4. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 8 ortak ayet · G² 11 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
5. [خمص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B5.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Hames yumuşak toprağa ayak basılınca toprakta meydana gelen…
6. [فري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Ferv “Ferre”ye bak
7. [ظمأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%85%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Susamak
8. [بلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Biley taşı
9. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Hufre, çukur demektir
10. [كلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Kelime
11. [ألم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
12. [صيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Av
13. [وطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B7%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Vita” minder demektir
14. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
15. [رغب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sel yığıntısı alüvyonlu topraktır
16. [همم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Erimekte olan kar, zayıflamakta olan kişi, çaba göstermek…
17. [دمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ve kan
18. [ضيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Zayi eder
19. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
20. [حلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hilye süs demektir
21. [لحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Et
22. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
23. [نقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Lokma, ağza alınan bir parça yemektir
24. [تمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Çiçeklenmiş ağaç demektir
25. [غضب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kızgınlık
26. [عرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “A’rafe” üstü düz dağ demektir
27. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Saçak demektir
28. [ذلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Zeyl etek denektir
29. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
30. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Hayr : At sürüsü demektir
31. [حول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ağaçlık yerleri çevreleyen topraktan tümsek ve çukur demetir
32. [برر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Berr kara, burr buğday demektir
33. [قسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kasem sad ile gövdesi kopmuş ağacın yerinde duran köküdür
34. [كفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Dengi” demektir
35. [سخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sahr kayalık sahadır
36. [ذرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Zerre toz demektir
37. [عهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Söz
38. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Baid uzak demektir
39. [قوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kuvvet
40. [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir
41. [عجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Buzağı demektir
42. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
43. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
44. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sağanak yağmur demektir
45. [ردد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
46. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Zalimler
47. [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…
48. [إبراهيم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İbrahim
49. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
50. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Eveye yuva demektir
51. [غني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir
52. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Su yosunudur
53. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
54. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
55. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İki yüzlüler
56. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
57. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
58. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dane, inek yavrusuna denir
59. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Emam ön demektir
60. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%8A%D9%84/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نيل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli / yâ’î) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md), [درك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%83.md), [حوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B2.md) |
| Zıt Kök | [فوت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AA.md) |
| Çekirdek Özet 1 | El uzatarak bir nesneye erişmek, tutmak ve ele geçirmek |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi lütuf, ceza, amel karşılığı veya hedefin varlığa bilfiil ulaşması ve gerçekleşmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Hak ediş, niyet ve eylem sürecinin somut sonuca ve tesire dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca pasif bir nasip veya emeksiz bir lütuf sayıp eylemin hedefe fiilen ulaşması ve hak ediş boyutunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ني | Bir şeye doğru yönelme, eğilme ve niyetle hareket etme | ل | Yönelme ve uzanma hareketini son noktadaki temas, yakalama ve elde etme sonucuna bağlayarak hedefe bilfiil erişmeyi ifade eder |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Balık veya tohum; canlılık, hareket ve hedefe yönelen akış | Varlığın belirli bir maksat ve dinamizmle harekete geçişini temsil eder |
| ي | Açık el ve kol; uzanma, iş yapma ve tutma | Çabanın dış dünyaya yönelmesini ve nesneye doğru fiziki ya da manevi uzanımı simgeler |
| ل | Çoban değneği ve boyunduruk; sevk etme, yönlendirme ve bağlama | Hareketi denetim altına alıp nesneyi kendine bağlama ve elde etme hükmünü tamamlar |
| نيل | Canlı bir yönelişle elini uzatarak nesneyi kavrayıp kendine bağlama hareketi | Bir gayeye doğru uzanan iradenin nesnesine temas edip onu fiilen kazanması ve elde etmesi hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimsenin elini uzatarak bir nesneye yetişmesi, dokunması, onu avucuna alması ve bir ihsanı elden teslim almasıdır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Züeyb el-Hüzelî bir beytinde kökü ele geçirilmek, hedef olmak ve vurulmak anlamında şöyle kullanır: وإن غلاماً نيل في عهد كاهل / لطرف كنصل السمهري قريح |
| Erken Arapça kullanım | Cerîr bir beytinde bir kimseden ihsan ve iyilik elde etmeyi şöyle ifade eder: إني سأشكر ما أوليت من حسن / وخير من نلت معروفا ذوو الشكر |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve el-Müfredât.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde نيل kökü, kök yapısı itibarıyla [نول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D9%84.md) köküyle derin bir morfo-semantik geçişkenlik sergiler. Kuzeybatı Sami dillerinde ve kadim Arap lehçelerinde kök, bir nesneye el uzatma, erişme, yakalama ve bunun neticesinde elde edilen pay veya armağan anlam matrisine dayanır. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan yâ’î biçim yerine daha çok ihsan, uzanma ve sunma anlamını taşıyan vavevî türevler ve el uzatma jestini ifade eden kökler paralellik gösterir. Arapçada نيل formu özellikle uzanarak erişme, sonuca varma ve bir etkiyi karşı tarafa ulaştırma hareketini özelleştirmiş; kök hem öznenin hedefe erişmesini hem de hayır yahut şerrin kişiye isabet edip ona ulaşmasını çift yönlü bir etki-erişim dinamiği olarak muhafaza etmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | [نول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D9%84.md) ve نيل geçişkenliği | El uzatma ve verme anlamındaki asıl kökten, hedefe temas etme ve kazanma anlamına doğru özelleşmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami ortak uzanma ve ihsan semantiği | Ulaşma, pay alma ve bir nesneye erişme matrisinde semantik örtüşme bulunur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dışı güvenilir dilsel bağ tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نيل | Anlamlı | Erişmek ve elde etmek | El uzatarak hedefe ulaşmak, kazanmak veya bir durumun isabet etmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نلي | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| ينل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| يلن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [لني](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%86%D9%8A.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [لين](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86.md) | Anlamlı | Yumuşak ve esnek olmak | Sertliğin zıddı, kolaylık, esneklik ve boyun eğme hali | Kardeş kök; Kur'an'da geçer |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نيل | Merkez | Erişmek ve elde etmek | Çaba veya süreç sonucunda hedefe fiilen ulaşıp payını almak | Hem iyiliğin hem de cezanın bilfiil hedefe temas etmesi |
| [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) | Komşu | Ulaşmak ve varmak | Bir mesafeyi, süreyi veya kemal sınırını tüketerek sona ermek | نيل elde etmeyi ve teması vurgularken [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) sınırın sonuna varmayı öne çıkarır |
| [درك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%83.md) | Komşu | Yetişmek ve yakalamak | Kaçmakta veya önde olan bir şeyin ardından yetişip onu kavramak | [درك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%83.md) arkadan izleyip kavrama niteliği taşır; نيل doğrudan hedefe ermektir |
| [حوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B2.md) | Komşu | Toplayıp mülk edinmek | Bir şeyi sınırları içine alarak bütünüyle sahiplenmek | [حوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B2.md) toplama ve ihata etmeye odaklanır; نيل ilk temas ve kazanımı bildirir |
| [فوت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AA.md) | Zıt | Kaçırmak ve elden çıkmak | Hedefin elin erişemeyeceği mesafede kalması ve ulaşılamaması | نيل ile gerçekleşen temas ve kazanımın büsbütün ıskalanması ve yitirilmesidir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نيل | Erişmek, kazanmak, isabet etmek | Uzanarak hedefe temas edip onu elde etmek veya bir tesirin kişiye ulaşması | Kesin |
| Latince | Assequi, adipisci, contingere | Erişmek, elde etmek, payına düşmek | Assequi takip edip ulaşmayı, contingere ise temas edip isabet etmeyi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Attain, achieve, reach, receive | Ulaşmak, elde etmek, nail olmak | Attain çabayla hedefe varmayı, reach temas mesafesine girmeyi anlatır | Kesin |
| Almanca | Erlangen, erreichen, zuteilwerden | Kazanmak, erişmek, payına düşmek | Erlangen gayretle kazanmayı, zuteilwerden ise nasip olarak ulaşmayı içerir | Güçlü |
| Fransızca | Atteindre, obtenir, parvenir à | Erişmek, elde etmek, varmak | Atteindre hedefe isabet ve teması, obtenir kazanılan sonucu ifade eder | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| İyilik ve sevaba ermek | Amel ve fedakarlık neticesinde hakiki erdeme ve mükafata ulaşmak | İnfak ve ihlas bağlamında amelin gayesine varması (Âl-i İmrân [3:92](https://lisan.digital/tr/ayet/3:92.md)) |
| Lütuf ve makamın erişmemesi | İlahi ahdin veya rahmetin zalimlere ve haksızlara ulaşmaması | İlahi ahit ve imamet bağlamında liyakatsizlik vurgusu (Bakara [2:124](https://lisan.digital/tr/ayet/2:124.md)) |
| Cezanın ve gazabın isabet etmesi | Suç ve isyan karşılığında ilahi azabın hedefini bulması | Yalanlama ve buzağıya tapma bağlamında mukadder cezanın gelişi (A‘râf [7:37](https://lisan.digital/tr/ayet/7:37.md), A‘râf [7:152](https://lisan.digital/tr/ayet/7:152.md)) |
| Kurbanın takvasının Allah'a ulaşması | Şekli ibadetin değil, niyet ve bilincin ilahi rızaya erişmesi | Hac ve kurban bağlamında kan ve etin değil takvanın ulaşması (Hac [22:37](https://lisan.digital/tr/ayet/22:37.md)) |
| Düşmana karşı zarar veya zafer elde etmek | Mücadele esnasında hasma bir darbe vurmak veya hedefe ulaşamadan dönmek | Cihat, ganimet ve hile bağlamında askeri/maddi sonuç (Tevbe [9:74](https://lisan.digital/tr/ayet/9:74.md), Tevbe [9:120](https://lisan.digital/tr/ayet/9:120.md), Ahzâb [33:25](https://lisan.digital/tr/ayet/33:25.md)) |
| Av hayvanına elin fiziken erişmesi | İmtihan amacıyla avın insanın kolayca tutabileceği mesafeye gelmesi | İhramlıyken avlanma yasağı ve irade imtihanı (Mâide [5:94](https://lisan.digital/tr/ayet/5:94.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahit ve adalet bahsi | Bakara [2:124](https://lisan.digital/tr/ayet/2:124.md) üzerinden zalim bir kimsenin ilahi ahde ve meşru imtizaca nail olup olamayacağı meselesi | Ahdin ve ilahi lütfun ancak ahlaki liyakat zemininde geçerlilik kazanması |
| Fıkıh | İbadetlerin gayesi ve av hükümleri | Mâide [5:94](https://lisan.digital/tr/ayet/5:94.md) çerçevesinde ihramlının av üzerinde tasarruf hakkı ve Hac [22:37](https://lisan.digital/tr/ayet/22:37.md) ile kurbanda niyetin sıhhati | Şekli fiilin ötesinde bilfiil elde etme ve niyetin meşruiyeti |
| Tefsir | Hak ediş ve ilahi adalet | Âl-i İmrân [3:92](https://lisan.digital/tr/ayet/3:92.md) ayetindeki birr kavramına ancak sevilen şeylerin infakıyla ulaşılabileceği ilkesi | Yüksek gayelere ucuz ve zahmetsiz yollarla erişilemeyeceği kuralı |
| Hadis | Bereket ve pay alma | Resulullah'ın abdest suyundan veya duasından pay alma bağlamındaki kullanımlar | Maddi veya manevi bir hayırdan bilfiil hisse ve hissemend olma |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlaki liyakat ve ibadet | Gaye ile amel arasındaki temas | İbadeti ve niyeti Allah'ın rızasına ulaştırma | Kurbanın et ve kanı değil, failin kalbindeki takva Allah'a nail olur | Kesin |
| İlmi | Bilgiye erişim ve kavrayış | Hakikatin idraki | Zihnin hakikat nesnesiyle temas kurması | Yüzeysel malumatın ötesine geçerek bilginin özüne bilfiil ulaşma | Güçlü |
| Siyasi | Meşruiyet ve emanet | İktidara liyakat | Zalimlerin ilahi yönetim ahdine erişmesini engelleme | Liyakat ve adaletten yoksun idarecilerin ilahi meşruiyete nail olamayacağı ilkesi | Kesin |
| İktisadi | Emek-gelir ilişkisi | Hak edilmiş getiri | Fedakarlık ve risk karşılığında pay elde etme | Gerçek refaha ve değere ancak fedakarlıkla (sevilen şeylerin harcanmasıyla) erişilebilmesi | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yakınsama ve limit değeri (Convergence) | Bir fonksiyonun veya serinin belirli bir girdiye bağlı olarak hedef değere temas edip o değere tam olarak erişmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kazanılmış statü ve hak ediş (Attainment) | Bireyin salt verili konumla değil, gösterdiği performans ve harcadığı kaynakla meşru bir mevki veya sonuca ulaşması | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca piyangovari bir şans, mekanik bir kazanım veya kulun eyleminden bağımsız talihi olarak tasavvur etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem kulun en sevdiği şeyleri feda ederek erdeme ulaşmasını hem de ilahi ceza veya lütfun kaçınılmaz bir adalet yasası olarak faili bulmasını ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İbadetleri şekilciliğe indirgemek, zalimlerin de dini liderliğe erişebileceğini sanmak ve bedelsiz bir manevi kurtuluş vehmine kapılmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık ile hedef arasındaki ilişkinin mekanik değil ahlaki ve ontolojik bir liyakate dayandığını; amellerin sonuç üretme şartının ihlas ve fedakarlık olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbrahim kıssasında ahit ve liderlik ayetlerinde, infak ve birr tanımlarında, hac ve kurban ahkamında, savaş ve ganimet bağlamlarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sevilen değerler feda edilmeksizin erdeme ulaşılabileceği zannını ve zalimlerin soy veya güç yoluyla ilahi ahde hak kazanabileceği yanılgısını ortadan kaldırır. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: El uzatarak bir nesneye erişmek, onu tutmak, yakalamak ve elden bir ihsan teslim almak.
- Soyut anlam: Bir niyet ve eylem sürecinin hedefine temas etmesi, ahlaki liyakat veya hak edişe bağlı olarak ilahi mükafatın, cezanın yahut gayenin gerçekleşmesi.
- Sistematik karşılık: Niyet, emek ve fedakarlık potansiyelinin hak ediş yasasıyla sonuca ve somut paya dönüşüm mekanizması.
- LaTeX modeli: $$N = f(E, D) \cdot \mathbb{I}(D \ge \theta)$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $N$, hedefe bilfiil erişimi ve elde edilen sonucu (نيل) simgeler. $E$, hedefe yönelen çaba ve eylemi; $D$, amelin arkasındaki niyet, fedakarlık ve ahlaki liyakati ifade eder. $f(E, D)$, eylem ve niyetin birlikte ürettiği erişim potansiyelidir. $\mathbb{I}(D \ge \theta)$ gösterge fonksiyonu ise liyakat ve takvanın ilahi eşiği ($\theta$) aşıp aşmadığını denetler; eşik aşılmadığında (örneğin zalimlik durumunda veya ihlassız kurbanda) gösterge sıfır değerini alarak hedefe erişimi ($N = 0$) imkansız kılar.

## Geçtiği ayetler (10 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%8A%D9%84/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:124](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/2:124.md) — يَنَالُ

وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Hani, İbrahim’i Rabb’ı bir takım kelimelerle imtihan etmişti de o da bunları tamamlayınca, Seni insanlara imam kılacağım, buyurmuştu. O da: Soyumdan da, demişti. Allah da; zalimler ahdime eremez buyurmuştu.

### [Ali İmran 3:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/3:92.md) — تَنَالُوا

لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ

Meal (IK): Sevdiğiniz şeylerden infak etmedikçe, asla bir’e erişemezsiniz. Ve her ne infak ederseniz; şüphesiz Allah, onu bilir.

### [Maide 5:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/5:94.md) — تَنَالُهُ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَيَبْلُوَنَّكُمُ اللَّهُ بِشَيْءٍ مِنَ الصَّيْدِ تَنَالُهُ أَيْدِيكُمْ وَرِمَاحُكُمْ لِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَخَافُهُ بِالْغَيْبِ فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah, görmeksizin kendisinden korkanları ayırdetmek için; elinizin ve mızraklarınızın ulaştığı avdan bir şeyle sizi, mutlaka dener. Bundan sonra da her kim, haddi aşarsa; ona elem verici bir azab vardır.

### [Araf 7:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/7:37.md) — يَنَالُهُمْ

فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِآيَاتِهِ أُولَئِكَ يَنَالُهُمْ نَصِيبُهُمْ مِنَ الْكِتَابِ حَتَّى إِذَا جَاءَتْهُمْ رُسُلُنَا يَتَوَفَّوْنَهُمْ قَالُوا أَيْنَمَا كُنْتُمْ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ قَالُوا ضَلُّوا عَنَّا وَشَهِدُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَنَّهُمْ كَانُوا كَافِرِينَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan uyduran veya O’nun ayetlerini yalan sayanlardan daha zalim kim vardır? İşte onlara; kitabdaki payları erişecektir. Nihayet, elçilerimiz canlarını almak üzere onlara geldiklerinde; diyeceklerdir ki: Allah’tan başka tapar olduklarınız nerede? Onlar da derler ki: Onlar, bizi bırakıp kaçtılar. Ve onlar, kendi aleyhlerine gerçekten kafir olduklarına şehadet ederler.

### [Araf 7:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/7:49.md) — يَنَالُهُمُ

أَهَؤُلَاءِ الَّذِينَ أَقْسَمْتُمْ لَا يَنَالُهُمُ اللَّهُ بِرَحْمَةٍ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ لَا خَوْفٌ عَلَيْكُمْ وَلَا أَنْتُمْ تَحْزَنُونَ

Meal (IK): Bunlar mıydı ki; kendilerini Allah’ın rahmetine erdirmeyeceğine yemin etmiştiniz. Girin cennete; size hiç bir korku yoktur ve sizler üzülecek de değilsiniz.

### [Araf 7:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/7:152.md) — سَيَنَالُهُمْ

إِنَّ الَّذِينَ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ سَيَنَالُهُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَذِلَّةٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُفْتَرِينَ

Meal (IK): Muhakkak ki buzağıyı tanrı edinenlere; Rabblarından bir gazab ve dünya hayatında bir horluk erişecektir. Biz, işte böylece cezalandırırız iftira edenleri.

### [Tevbe 9:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/9:74.md) — يَنَالُوا

يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ مَا قَالُوا وَلَقَدْ قَالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ وَكَفَرُوا بَعْدَ إِسْلَامِهِمْ وَهَمُّوا بِمَا لَمْ يَنَالُوا وَمَا نَقَمُوا إِلَّا أَنْ أَغْنَاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ فَإِنْ يَتُوبُوا يَكُ خَيْرًا لَهُمْ وَإِنْ يَتَوَلَّوْا يُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ عَذَابًا أَلِيمًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمَا لَهُمْ فِي الْأَرْضِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ

Meal (IK): And olsun ki, müslüman olduktan sonra inkar edip küfür sözünü söylemişler iken, söylemedik diye Allah’a yemin ettiler, başaramayacakları bir şeye giriştiler; Allah ve peygamberi bol nimetinden onları zenginleştirdi ve öç almaya kalktılar. Eğer tevbe ederlerse iyiliklerine olur; şayet yüz çevirirlerse, Allah onları dünya ve ahirette can yakıcı azaba uğratır. Ve onlar için yeryüzünde bir dost ve yardımcı yoktur.

### [Tevbe 9:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/9:120.md) — يَنَالُونَ · نَيْلًا

مَا كَانَ لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ وَمَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرَابِ أَنْ يَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ وَلَا يَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ لَا يُصِيبُهُمْ ظَمَأٌ وَلَا نَصَبٌ وَلَا مَخْمَصَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا يَطَئُونَ مَوْطِئًا يَغِيظُ الْكُفَّارَ وَلَا يَنَالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَيْلًا إِلَّا كُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صَالِحٌ إِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Gerek Medine’liler için, gerekse onların çevresinde bulunan Bedeviler için; Allah’ın peygamberinden geri kalmak, kendilerini ona tercih etmek yaraşmaz. Çünkü Allah yolunda susuzluk, yorgunluk, açlık, kafirleri kızdıracak bir yere ayak basmak ve düşmana karşı başarı kazanmak karşılığında; onlara mutlaka bir salih amel yazılır. Muhakkak ki Allah, ihsan edenlerin mükafatını zayi etmez.

### [Hac 22:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/22:37.md) — يَنَالَ · يَنَالُهُ

لَنْ يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْكُمْ كَذَلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمْ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَبَشِّرِ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Onların ne etleri, ne de kanları Allah’a ulaşır. Sizden O’na sadece takva ulaşır. Sizi hidayete erdirdiği için Allah’ı tekbir edesiniz diye O, bunları size müsahhar kılmıştır.

### [Ahzab 33:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/33:25.md) — يَنَالُوا

وَرَدَّ اللَّهُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِغَيْظِهِمْ لَمْ يَنَالُوا خَيْرًا وَكَفَى اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ الْقِتَالَ وَكَانَ اللَّهُ قَوِيًّا عَزِيزًا

Meal (IK): Allah, küfredenleri kinleriyle geri çevirdi. Ve hiç bir hayra nail olmadılar. Allah, savaşta mü’minlere yetti. Ve Allah; Kavi, Aziz olandır.

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب اللام والنون و و أ ي ء معهما
ل و ن، ن و ل، ن ي ل، ل ي ن، أ و ن، ن أ ل مستعملات
لون:
اللَّوْنُ: معروفٌ، وجَمعُه: ألوانٌ، والفِعل: التّلوين والتَّلَوُّن. واللِّينةُ: كلّ لَوْنٍ من النَّخلِ والتَّمرِ هو لينةٌ.
نول:
نيل:
النَّوْل: اسمٌ للقُبْلة، ومنه قول امرىء القيس:
إذا قلتُ هاتي نوِّليني تمـايلـت		عَليَّ هضيمَ الكَشحِ رَيّا المُخَلخَلِ
والنَّوالُ: العطاء. ونوّله: أعطاه، قال طرفة:
إن تُنَوِّلْهُ فقد تَـمْـنَـعُـه		وتُرِيهِ النَّجْمَ يَجْري بالظُّهُرْ
والنَّوْل: خَشَبَةٌ من أداة الحائك... والمِنوال: الحائكُ الذي يَنسُجُ الوسائد ونحوها وأَداتُهُ المنصوبة تُسَمَّى أيضاً مِنوالا، قال الكُمَيت: كُمَيْتاً كأنّها هراوةُ مِنوال ويُقال: ما نَوْلك أن تَفْعلَ ذاك معناه ليس من حقِّك أن تفعلَ ذلك، وقد أنال لك أن تَفْعَل.
والنِّيلُ: نهرٌ بمصر، ونهرٌ بالكوفة.
والنَّيْلُ ما نِلتَ من معروف إنسان، وأناله معروفه، أي: أعطاه.. والنّال: المَنالة.. والمَنالُ: مَصْدر نِلْت، والفِعْلُ نال يَنالُ.. ويقال: ما نِلتُ له بشيء، أي: ما جُدْتُ.. ونِلْتُه شيئاً: أَعطيته.
لين:
يُقالُ في فعل الشَّيء اللَّيِّن: لانَ يَلينُ لِيناً ولَياناً.. وشيء لَيِّنٌ، ولَينٌ، مخفّف، مثل: هَينٍ.
نال:
ويُقالُ: نأل يَنْأَلُ نألاً إذا نهض بحملِهِ، ويُقال: إذا تحرّك.
والنَّأَلانُ: ضَرْبٌ من المَشْي كأنّه ينهضُ برأسِهِ إلى فوق.

##### Türkçe

باب **اللام** و**النون** و**و** و**أ** و**ي** و**ء** معهما
**ل و ن**، **ن و ل**، **ن ي ل**، **ل ي ن**، **أ و ن**، **ن أ ل** kullanımdadırlar.

**لون**:
**اللَّوْنُ**: bilinen (şey)dir; çoğulu: **ألوانٌ**; fiil: **التّلوين** ve **التَّلَوُّن**. **اللِّينةُ**: hurma ağacından ve hurmadan her bir renk **لينةٌ**dir.

**نول**:
**نيل**:
**النَّوْل**: öpücük için bir addır; ondan İmruʾu’l-Kays’ın sözü:
إذا قلتُ هاتي نوِّليني تمـايلـت		عَليَّ هضيمَ الكَشحِ رَيّا المُخَلخَلِ
Ve **النَّوالُ**: bağış. Ve **نوّله**: ona verdi; Tarafa dedi ki:
إن تُنَوِّلْهُ فقد تَـمْـنَـعُـه		وتُرِيهِ النَّجْمَ يَجْري بالظُّهُرْ
Ve **النَّوْل**: dokumacının aletinden bir ağaç (parça)... ve **المِنوال**: yastıkları ve benzerlerini dokuyan dokumacı; ve onun dikilmiş aleti de ayrıca **مِنوالا** diye adlandırılır; el-Kumeyt dedi ki: كُمَيْتاً كأنّها هراوةُ مِنوال. Ve denilir: **ما نَوْلك أن تَفْعلَ ذاك**; manası: bunu yapman senin hakkından değildir; ve “senin için yapmana izin verdi” diye **وقد أنال لك أن تَفْعَل** (denir).
Ve **النِّيلُ**: Mısır’da bir nehir, ve Kûfe’de bir nehir.
Ve **النَّيْلُ**: bir insanın iyiliğinden elde ettiğin şeydir; ve **أناله معروفه**: yani ona verdi. Ve **النّال**: **المَنالة**. Ve **المَنالُ**: **نِلْت**’in mastarıdır; fiil: **نال يَنالُ**. Ve denilir: **ما نِلتُ له بشيء**; yani: cömertlik etmedim. Ve **نِلْتُه شيئاً**: ona bir şey verdim.

**لين**:
Yumuşak şeyin fiilinde denilir: **لانَ يَلينُ** **لِيناً** ve **لَياناً**... ve (bu) yumuşak bir şeydir: **لَيِّنٌ** ve **لَينٌ**; hafifletilmiş (şekil), **هَينٍ** gibi.

**نال**:
Ve denilir: **نأل يَنْأَلُ نألاً**; yüküyle doğrulduğu zaman; ve denilir: hareket ettiği zaman.
Ve **النَّأَلانُ**: yürüyüşten bir türdür; sanki başıyla yukarıya doğru doğruluyormuş gibidir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

نالَ خيراً يَنالُ نَيْلاً، أي أصاب. والأمر منه نَلْ بفتح النون، وإذا أخبرتَ عن نفسِك كَسَرتَهُ.

##### Türkçe

**نالَ** hayır(ı) **يَنالُ** **نَيْلاً**: yani isabet etti. Bunun emri **نَلْ**’dir; **النون**’un fethiyle. Kendi nefsinden haber verdiğinde onu kesreli yaparsın.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- النيل: ما يناله الإنسان بيده، نلته أناله نيلا. قال تعالى: ﴿لن تنالوا البر﴾ [آل عمران/92]، ﴿ولا ينالون من عدو نيلا﴾ [التوبة/120]، ﴿لم ينالوا خيرا﴾ [الأحزاب/25] والنول: التناول. يقال: نلت كذا أنول نولا، وأنلته: أوليته، وذلك مثل: عطوت كذا: تناولت، وأعطيته: أنلته. ونلت: أصله نولت على فعلت، ثم نقل إلى فلت. ويقال: ما كان نولك أن تفعل كذا. أي: ما فيه صلاحك، قال الشاعر:
*جزعت وليس ذلك بالنوال*
(هذا عجز بيت للبيد، وصدره:
*وقفت بهن حتى قال صحبي*
وهو من قصيدة مطلعها:
ألم تلمم على الدمن الخوالي * لسلمى بالمذانب فالقفال
وهو في ديوانه ص 104؛ والمجمل 3/849)
قيل: معناه بصواب. وحقيقة النوال: ما يناله الإنسان من الصلة، وتحقيقه ليس ذلك مما تنال منه مرادا، وقال تعالى: ﴿لن ينال الله لحومها ولا دماؤها ولكن يناله التقوى منكم﴾ [الحج/37].

##### Türkçe

- **النيل**: insanın eliyle elde ettiği şey; “**نلته**” (onu elde ettim), “**أناله**” (ona elde ettirdi) “**نيلا**” (elde etme olarak). Yüce Allah dedi ki: ﴿لن تنالوا البر﴾ [Âl-i İmrân/92], ﴿ولا ينالون من عدو نيلا﴾ [Tevbe/120], ﴿لم ينالوا خيرا﴾ [Ahzâb/25]. Ve **النول**: alma/elde etme. Denir: “**نلت** şöyle-şöyle, **أنول** **نولا**” (şöyle-şöyle elde ederim, elde etme olarak); ve “**أنلته**”: ona verdim. Bu, şu misal gibidir: “**عطوت** şöyle-şöyle” (aldım/elde ettim), ve “**أعطيته**”: ona verdim, yani “**أنلته**”. Ve “**نلت**”: aslı “**نولت**” idi, “**فعلت**” vezni üzere; sonra “**فلت**”e nakledildi. Ve denir: “**ما كان نولك أن تفعل كذا**.” Yani: onda senin salahın (iyiliğin) nedir. Şair dedi ki:
*جزعت وليس ذلك بالنوال*

(Bu, Lebîd’in bir beytinin ikinci mısraıdır; birinci mısraı:
*وقفت بهن حتى قال صحبي*
Ve o, matla‘ı şu olan bir kasidedendir:
ألم تلمم على الدمن الخوالي * لسلمى بالمذانب فالقفال
Ve o, onun divanında s. 104; ve el-Mücmel 3/849’dedir.)

Denildi: manası “**بصواب**” (doğru olarak)dır. Ve **النوال**’ın hakikati: insanın bağıştan elde ettiği şeydir; ve onun tahkiki: bu, ondan murad edilen bir şeyi elde ettiğin şeylerden değildir. Yüce Allah dedi ki: ﴿لن ينال الله لحومها ولا دماؤها ولكن يناله التقوى منكم﴾ [Hac/37].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ي ل
ناله نيلاً ومنالاً ونلته بخير‏.‏
وما أصبت منه نيلاً‏:‏ معروفاً‏.‏
ونال من عدوّه‏.‏
ونيل فلانٌ‏:‏ قتل‏.‏
قال أبو ذؤيب‏:‏ وإن غلاماً نيل في عهد كاهل لطرف كنصل السمهريّ قريح مختار كقريع‏.‏
وأجود من النّيلين وهما نيل مصر ونيل الكوفة‏.‏

##### Türkçe

ن ي ل
**ناله**: onu **نيلاً** ve **منالاً** olarak elde etti; ve onu hayır ile **نلته**.
Ve ondan **نيلاً** olarak elde ettiğim şey yoktur: yani bir **معروفاً** (iyilik).
Ve düşmanından **نال**.
**ونيل فلانٌ**: öldürüldü.
Ebû Züeyb dedi:
“Ve bir delikanlı ki **نيل** oldu, Kâhil’in zamanında;
Taraf için, semherî mızrağın ucu gibi;
Yaralı, seçilmiş; akran gibi.”
Ve iki **النّيلين**’den daha cömerttir; onlar da Mısır’ın **نيل**’i ve Kûfe’nin **نيل**’idir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

نِلت الشيء نَيْلاً ونالاً ونالةً وأَنَلْته إِيّاه وأَنَلْتُ له ونِلْته؛ ابن الأَعرابي: نِلْته معروفاً؛ وأَنشد لجرير:
إِني سأَشكُر ما أُوليت من حَسَن،
وخيرُ مَنْ نِلْت معروفاً ذَوو الشكر
ويقال: أَنَلْتُك نائلاً ونِلْتكَ وتَنَوَّلْتُ لك ونَوَّلْتك؛ وقال أَبو النجم يذكر نساء:
لا يَتَنَوَّلْنَ من النَّوَالِ
لِمَنْ تعرَّضْنَ من الرِّجالِ،
إِنْ لم يكن من نائلٍ حَلالِ
أَي لا يُعْطِين الرجال إِلا حلالاً بتزويج ويجوز أَن يقال: نَوَّلَني فَتَوَّلْت أَي أَخذْت، وعلى هذا التفسير لا يأْخُذْن إِلاَّ مهراً حلالاً. ويقال: ليس لك هذا بالنَّوَال؛ قال أَبو سعيد: النَّوَال ههنا الصواب. وفي حديث أَبي جُحيفة: فحرج بلالٌ بفَضْل وَضوء النبي، صلى الله عليه وسلم، فَبَيْن ناضِحٍ ونائلٍ أَي مصيبٍ منه وآخِذٍ. وفي حديث ابن عباس في رَجُل له أَربعُ نِسوةٍ فطلَّق إِحداهنّ ولم يَدْر أَيَّتَهُنَّ طلَّق فقال: يَنالُهُن من الطلاق ما يَنالهنّ من الميراث أَي أَن المِيراث يكون بينهن لا تسقط منهن واحدة حتى تُعرَف بعينها، وكذلك إِذا طلَّقها وهو حيٌّ فإِنه يعتزلهنّ جميعاً إِذا كان الطلاق ثلاثاً، يقول كما أُورِّثُهنَّ جميعاً آمرُ باعتزالهنَّ جميعاً. وقوله عزَّ وجل: وهَمُّوا بما لم يَنالوا؛ قال ثعلب: معناه هَمُّوا بما لم يُدْرِكوه. والنَّيْل والنائِل: ما نِلْته. وما أَصاب منه نَيْلاً ولا نَيْلةً ولا نُولة. وقوله تعالى: لَن ينَالَ اللهَ لُحومُها ولا دِماؤها؛ أَراد لن يَصِل إِليه لحومُها ولا دماؤها وإِنما يصِل إِليه التَّقْوَى، وذكَّر لأَن معناه لن ينال الله شيءٌ من لُحومِها ولا دِمائِها، ونظيره قوله عز وجل:لا يَحِلُّ لك النساءُ من بعدُ؛ أَي شيء من النساء، وهو مذكور في موضعه. وفي التنزيل العزيز: ولا يَنالون من عدوٍّ نَيْلاً؛ قال الأَزهري: روى المنذري عن بعضهم أَنه قال النَّيْل من ذوات الواو وقد ذكرناه في نول. وفلان يَنالُ من عِرْضِ فلان إِذا سَبَّه، وهو يَنال من ماله ويَنال من عدوِّه إِذا وَتَرَه في مالٍ أَو شيء، كل ذلك من نِلْت أَنالُ أَي أَصَبْت. ويقال: نالَني من فلان معروف يَنالُني أَي وَصَل إِليّ منه معروف؛ ومنه قوله تعالى: لن يَنال اللهَ لُحومُها ولا دِماؤها ولكن يَناله التَّقوَى منكم؛ أَي لن يصِل إِليه ما يُعدُّ لكم به ثَوابه غير التقوَى دون اللُّحوم والدِّماء. وفي الحديث: أَن رجُلاً كان يَنال من الصحابة، يعني الوقيعة فيهم. يقال منه: نال يَنال نَيْلاً إِذا أَصاب، فهو نائل. وفي حديث أَبي بكر: قد نالَ الرحيلُ أَي حانَ ودَنا. وفي حديث الحسن: ما نالَ لهم أَن يَفْقَهوا أَي لم يقرُبْ ولم يَدْن. الجوهري: نالَ خيراً يَنال نَيْلاً، قال: وأَصله نَيِل يَنْيَل مثال تعِب يتعَب وأَناله غيره، والأَمرُ منه نَلْ، بفتح النون، وإِذا أَخبرت عن نفسك كسرته.
ونالةُ الدار: قاعَتُها لأَنها تُنال. ابن الأَعرابي: باحةُ الدار ونالَتُها وقاعَتُها واحد؛ قال ابن مقبل:
يُسقَى بأَجْدادِ عادٍ هُمَّلاً رَغَداً،
مثل الظِّباء التي في نالَةِ الحَرَم
قال الأَصمعي: نالةُ الحرَم ساحتها وباحتُها.
والنِّيل: نهر مصر، حماها الله وصانها، وفي الصحاح: فيض مصر. ونِيل: نهر بالكوفة، وحكى الأَزهري قال: رأَيت في سواد الكوفة قرية يقال لها النِّيل يَخْرِقُها خَلِيج كبير يَتَخَلَّج من الفُرَات الكبير، قال: وقد نزلت بهذه القرية؛ وقال لبيد:
ما جاوَزَ النِّيلُ يوماً أَهل إِبْلِيلاً
وجعل أُمية بن أَبي عائذ السَّحاب نِيلاً فقال:
أَناخُ بأَعْجازٍ وجاشَتْ بِحارُه،
ومَدَّ له نِيلُ السماء المنزَّلُ
ونُيَال: موضع؛ قال السُّلَيك بن
السُّلَكة:
أَلَمَّ خَيالٌ من أُميَّة بالرَّكْبِ،
وهُنَّ عِجالٌ من نُيَالٍ وعن نَقْبِ
ونائِلةُ: امرأَة. ونائلةُ: صنم كانت لقريش، والله أَعلم.

##### Türkçe

**نِلتُ** şeyi **نَيْلاً** ve **نالاً** ve **نالةً** (olarak) (elde ettim); ve onu ona **أَنَلْتُه**; ve onun için **أَنَلْتُ**; ve onu **ونِلْته** (elde ettim). İbnü’l-A‘râbî: **نِلْته** bir iyilik (olarak). Ve Cerîr’den (şu beyit) okudu:

Şüphesiz ben, bana verilmiş olan iyilikten dolayı şükredeceğim,
Ve şükür sahipleri, iyilik olarak **نِلْت** (elde ettiğim) kimselerin en hayırlısıdır.

Ve denilir: Sana bir bağış **أَنَلْتُك** ve seni **نِلْتُكَ** (elde ettim) ve senin için **تَنَوَّلْتُ** ve sana **نَوَّلْتُ** (verdim). Ve Ebû’n-Necm, kadınları anarak dedi:

Erkeklerden kendilerine yöneldikleri kimse için,
Eğer helâl bir bağıştan değilse,
**النَّوَال**’dan (hiçbir şey) **لا يَتَنَوَّلْنَ**

Yani: Evlendirme ile helâl (olan) dışında erkekler (tarafından) onlara verilmez. Ve denilmesi câizdir: Bana **نَوَّلَني** (verdi), ben de **فَتَوَّلْتُ**; yani aldım. Ve bu tefsire göre, ancak helâl bir mehir alırlar. Ve denilir: Bu, senin için **بالنَّوَال** (yoluyla) değildir. Ebû Saîd dedi: Burada doğru olan **النَّوَال**’dır.

Ve Ebû Cuhayfe hadîsinde: Bilâl, Peygamber’in (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) abdest suyunun artığıyla çıktı; artık (insanlar) bir **ناضِحٍ** ve bir **نائلٍ** arasındaydı; yani ondan isabet eden ve alan.

Ve İbn Abbâs hadîsinde, dört karısı olan bir adam hakkında: Onlardan birini boşadı ve hangisini boşadığını bilmedi; dedi ki: Boşanmadan onlara isabet eden, mirastan onlara isabet eden gibidir; yani miras aralarında olur; içlerinden biri, bizzat kendisiyle bilininceye kadar düşmez. Ve aynı şekilde, hayatta iken onu boşarsa, boşama üç (talâk) ise hepsinden ayrılır; “Onları hep birlikte mirasçı kıldığım gibi, hepsinden hep birlikte uzak durmayı emrederim” der.

Ve O’nun (azze ve celle) sözü: “Ve **بما لم يَنالوا** (elde etmedikleri şeye) yeltendiler”; Sa‘leb dedi: Manası, erişemedikleri şeye yeltendiler.

Ve **النَّيْل** ve **النائِل**: **نِلْته** (elde ettiğin) şeydir. Ve ondan ne bir **نَيْلاً** ne bir **نَيْلةً** ne de bir **نُولة** (pay) isabet etti.

Ve O’nun (teâlâ) sözü: “Allah’a onların etleri de kanları da **لَن يَنَالَ** (ulaşmayacaktır)”; muradı: Ona onların etleri ve kanları ulaşmayacaktır; ancak O’na ulaşan **التَّقْوَى**’dır. Ve (fiili) müzekker getirdi; çünkü manası: Allah’a onların etlerinden ve kanlarından bir şey ulaşmayacaktır. Bunun benzeri O’nun (azze ve celle) sözü: “Bundan sonra kadınlar sana helâl olmaz”; yani kadınlardan bir şey; ve o, yerinde zikredilmiştir.

Ve aziz tenzîlde: “Ve bir düşmandan bir **نَيْلاً** (zarar/etki) elde etmezler”; Ezherî dedi: Münzirî, bazılarından rivayet etti ki o şöyle dedi: **النَّيْل** vâvlı köklerdendir; onu **نول** maddesinde zikrettik.

Ve falan, falanın ırzından **يَنالُ** (pay alır/ilişir) — onu sövdüğü zaman. Ve o, malından **يَنال** (alır); ve düşmanından **يَنال** (pay alır) — ona malda yahut bir şeyde zarar verdiği zaman. Bütün bunlar, **نِلْتُ أَنالُ**’dan; yani isabet ettim.

Ve denilir: Falandan bana bir iyilik **نالَني**; bana **يَنالُني**; yani ondan bana bir iyilik ulaştı. Ondandır O’nun (teâlâ) sözü: “Allah’a onların etleri ve kanları ulaşmayacaktır; fakat O’na sizden **التَّقوَى** ulaşır”; yani etler ve kanlar dışında, onunla size sevabı sayılan şey O’na ulaşmayacaktır.

Ve hadîste: Bir adam sahâbeye **يَنال** idi; yani onlara dil uzatmak. Ondan denilir: **نالَ يَنالُ نَيْلاً** — isabet ettiği zaman; o hâlde o **نائل**’dir.

Ve Ebû Bekir hadîsinde: **نالَ الرحيلُ**; yani (yola çıkma vakti) geldi ve yaklaştı.

Ve Hasan hadîsinde: Onların anlamaları için **ما نالَ لهم**; yani yaklaşmadı ve yakın olmadı.

Cevherî: **نالَ** bir hayır (elde etti), **يَنالُ نَيْلاً**. Dedi ki: Aslı **نَيِلَ يَنْيَل**’dir; **تَعِبَ يَتْعَب** misali. Ve başkası onu **أَنالَه** (ona eriştirdi). Emir kipi **نَلْ**’dir; nûn’un fethiyle. Ve kendinden haber verdiğinde onu kesreli yaparsın.

Ve **نالةُ الدار**: onun tabanıdır; çünkü o (yer) **تُنال** (ulaşılır). İbnü’l-A‘râbî: Evin avlusu, onun **ونالَتُها**’sı ve tabanı birdir. İbn Mukbil dedi:

Âd’ın kuyularından bolca, rahatça sulanır,
Harem’in **نالَة**’sinde olan ceylanlar gibi.

Asma‘î dedi: **نالةُ الحرَم** onun sahası ve avlusudur.

Ve **النِّيل**: Mısır’ın nehridir; Allah onu korusun ve muhafaza etsin. Ve **الصحاح**’ta: Mısır’ın taşkını. Ve **نِيل**: Kûfe’de bir nehirdir. Ezherî nakletti, dedi ki: Kûfe’nin sevâdında **النِّيل** denilen bir köy gördüm; onu, büyük Fırat’tan ayrılan büyük bir kanal yarıp geçer. Dedi ki: Bu köyde konakladım. Lebîd dedi:

Bir gün **النِّيل**, İblîl halkını aşmadı.

Ve Ümeyye b. Ebî Âiz, bulutu **نِيلاً** yaptı (adlandırdı) da dedi:

Arka taraflarda çöktü ve denizleri coştu,
Ve ona, indirilen göğün **نِيل**’i uzandı.

Ve **نُيَال**: bir yerdir. Süleyk b. es-Süleke dedi:

Ümeyye’den bir hayal, kafileye uğradı,
Ve onlar, **نُيَال**’dan ve bir geçitten acele (gidenler)dir.

Ve **نائِلةُ**: bir kadındır. Ve **نائلةُ**: Kureyş’in bir putuydu; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ي ل * * نَالَ * خيرا * يَنَالُ نَيْلاً * أصاب وأصله نيِل يَنِيلُ مثل فهِم يفْهَمُ والأمر منه * نَلْ * بفتح النون وإذا أخبرت عن نفسك كسرت النون و * النِّيلُ * فيض مصر

##### Türkçe

* ن ي ل * * **نَالَ** * hayır(ı) * **يَنَالُ** **نَيْلاً** * isabet etti; aslı **نيِل** **يَنِيلُ**’dür; **فهِم** **يفْهَمُ** gibi. Ondan emir: * **نَلْ** * **النون**’un fethiyle. Kendinden haber verdiğinde **النون**’u kesreli yaparsın. Ve * **النِّيلُ** * Mısır’ın taşkınıdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( * ! نِلْتُهُ * ! أَنِيْلُهُ * ! وَأَنَالُهُ ) مِنْ حَدِّ ضَرَبَ | وَعَلِمَ ( * ! نَيْلاً * ! وَنَالاً * ! وَنَالَةً : أَصَبْتُهُ ، | * ! وَأَنَلْتُهُ إِيَّاهُ ، * ! وَأَنَلْتُ لَهُ ، * ! وَنِلْتُهُ ) ، | وَ الأَمْرُ مِنْ * ! نَالَهُ * ! يَنَالُهُ : * ! نَلْ ، بِفَتْحِ | النُّونِ ، وَإِذا أَخْبَرْتَ عَنْ نَفْسِكَ | كَسَرْتَها ، وَ قَالَ جَريرٌ : |

| % ( إِنِّي سَأَشْكُرُ مَا أَوْلَيْتَ مِنْ حَسَنٍ % | وَخَيْرُ مَنْ * ! نِلْتَ مَعْرُوفًا ذَوُو الشُّكُرِ ) % | ( * ! والنَّيْلُ * ! وَالنّائِلُ : مَا * ! نِلْتَهُ ) ، أَي : | أَصَبْتَهُ . ( و ) يُقَالُ : ( مَا أَصَابَ مِنْهُ | * ! نَيْلاً وَلاَ * ! نَيْلَةً وَلاَ نُولَةً ، بالضَّمِّ ) . | ( * ! وَنَالَةُ الدَّارِ : قَاعَتُها ) ، لِأَنَّها * ! تُنَالُ ، | عَن ابْن الأَعْرابِيِّ ، وَقَد ذُكِر في |   ن و ل   أَيْضًا . | | ( * ! والنِّيْلُ ، بِالكَسْرِ : نَهْرُ مِصْرَ ) ، | حَماهَا اللهُ تَعَالى وَصَانَها . وَفِي | الصِّحاحِ : فَيْضُ مِصْرَ ، وَهُوَ أَحَدُ | الأَنْهارِ الأَرْبَعةِ المَشْهُورَةِ ، بَارَكَ اللهُ | فِيْهَا ، امْتِدادُهُ مِنْ جِبَالِ القَمَرِ ، يَفِيضُ | مِنْها إِلى الشّلاَّلاَتِ ؛ جِبالٍ بِأَعْلَى | الصَّعِيْدِ ، ثُمَّ مِنْها إِلى مِصْرَ إِلى | شُلْقانَ ، ثُمَّ يَنْشَعِبُ شُعْبَتَيْنِ ؛ | إِحْدَاهُما تصَبُّ في بَحْرِ دِمْياط ، | والثّانِيَةُ في بَحْرِ رَشِيد ، وَتَتَشَعَّبُ مِنْهُ | خُلْجَانٌ كَثِيرة ، مِنْها : خَلِيجُ | سَرْدُوس ، وَمِنْها خَلِيجٌ يَشقُّ فِي وَسَطِ | مِصْر ، وَيُعْرَفُ بِالمُرَخَّمِ وَ بِالحَاكِمِيِّ ، | وَمِنْها الفُرْعُونِيَّة والثُّعْبانِيّة والقَرِيْنَيْنِ | وَمُوَيْس ، وَغَيْرُ هؤُلاَءِ مِمَّا هُوَ | مَذْكُورٌ فِي كُتُبِ التَّوَارِيخِ . | | ( و ) * ! النِّيْلُ : ( ة ، بالكُوفَةِ ) في | سَوَادِها ، يَخْتَرِقُها خَلِيجٌ كَبِيرٌ مِنَ | الفُراتِ ، قَالَ الأَزْهَرِيُّ : وَقَدْ نَزَلْتُ | بِهذِهِ القَرْيَة ، قَالَ النُّعْمانُ بنُ | المُنْذِر يُجِيبُ الرَّبِيْعَ بنَ زِيادٍ العَبْسِي : | % ( فَقَدْ رُمِيْتَ بِداءٍ لَسْتَ غاسِلَهُ % | مَا جَاوَزَ النِّيلَ يَوْمًا أَهْلُ إِبْلِيلاَ ) % | | ( و ) النِّيْلُ : قَرْيَةٌ ( أُخْرَى بِيَزْدَ ) ، عَلَى | مَرْحَلَتَيْنِ مِنْها . | | ( و ) النِّيْلُ : ( د ، بَيْنَ بَغْدادَ وَواسِطَ ) ، | كَما في العُباب ، وَمِنْهُ خَالدُ بنُ | دِينارٍ الشَّيْبانِيّ * ! النِّيلِيُّ ، مِنْ شُيُوخِ | الثَّوْرِيّ ، وآخَرُون . |

| | ( و ) * ! النِّيلُ : ( نَبَاتُ العِظْلِمِ ، و ) أَيْضًا | ( نَباتٌ آخَرُ ذُو ساقٍ صُلْبٍ و شُعَبٍ | دِقاقٍ وَوَرَقٍ صِغارٍ مُرَصَّفَةٍ مِن | جانِبَيْن . وَمِن ) نَبات ( العِظْلِمِ يُتَّخَذُ | النَّيْلَجُ بِأَنْ يُغْسَلَ وَرَقُهُ بِالمَاءِ الحَارِّ | فَيَجْلُوَ ما عَلَيْهِ مِنَ الزُّرْقَة ، وَيُتْرَكَ | الماءُ فَيَرْسُبَ النَّيْلَجُ أَسْفَلَهُ كَالطِّينِ ، | فَيُصَبَّ الماءُ عَنْهُ ، وَيُجَفَّفَ ) ، وَلَهُ | طَريقٌ آخَرُ ؛ وَذلِكِ بِأَنْ يُجْعَلَ حَوْضٌ | مُرَبَّعٌ قَدْرَ نِصْفِ القَامَةِ ، وَيُثْقَبُ مِنْهُ | ثَقْبٌ إِلى حَوْضٍ آخَرٍ أَسْفَلَ مِنْهُ مُقَعَّرٍ | كالبِئْرِ ، فَيُؤْتَى بِالعِظْلِمِ ، وَيُمْلَأُ بِهِ | الحَوْضُ ، ثُمَّ يُصَبُّ عَلَيْهِ المَاءُ حَتَّى | يَعْلُوَهُ قَدْرَ شِبْرٍ ، وَيُثَقَّلُ عَلَيْهِ | بِالحِجَارَةِ وَيُسَدُّ ذلِكَ الثَّقْبُ سَدًّا | مُحْكَمًا ، فَإِذا مَضَتْ عَلَيْهِ سَبْعَةُ أَيّامٍ | تَرَى الْماءَ قَدْ ازْرَقَّ ، يُفْتَحُ ذلِكَ | الثَّقْبُ ، فَيَنْزِلُ المَاءُ إِلى الحَوْضِ | الآخَرِ أَسْفَلَ مِنْهُ ، حَتَّى يَمْتَلِئَ ، حَتَّى | إِذا مَضَى عَلَيْهِ سَبْعَةُ أَيّامٍ نُزِح ذلِكَ | الماءُ فَيُرَى النَّيْلَجُ قَدْ رَسَبَ أَسْفَلَ | الحَوْض ، فَيُؤْخَذُ عَلى الثَّيابِ ، | وَتُفْرَشُ عَلى الرَّمْلِ ، فَتَذْهَبُ نُدُوَّتُهُ ، | وَيَبْقَى النَّيْلَجُ جامِدًا بَرّاقًا ، وَهذا هُو | الهِنْدِيُّ الخالِصُ الَّذي لاَ غِشَّ فِيْهِ ، | ( وَهُو مُبَرِّدٌ ، يَمْنَعُ جَمِيعَ الأَوْرامِ في | الابْتِداءِ ، وَإِذا شُرِبَ مِنْهُ أَرْبَعُ | شَعِيراتٍ مَحْلُولاً بِماءٍ سَكَّنَ هَيَجانَ | الأَوْرامِ والدَّمِ ، وَأَذْهَبَ العِشْقَ قَبْلَ | تَمَكُّنِهِ ، وَيَجْلُو الكَلَفَ والبَهَقَ ، | وَيَقْطَعُ دَمَ الطَّمْثِ ، وَيَنْفَعُ داءَ الثَّعْلَبِ | وَحَرْقَ النّارِ . وَشُرْبُ دِرْهَمٍ مِنَ | الهِنْدِيِّ في أُوْقِيَّةِ وَرْدٍ مُرَبًّى يُذْهِبُ | الوَحْشَةَ والغَمَّ والخَفَقانَ ) . | | ( وَمُحَمَّدُ بنُ * ! نِيلٍ الفِهْرِيُّ ، وَأَبو النِّيلِ | الشّامِيُّ ، وَقَدْ يُفْتَحان : مُحَدِّثان ) ، كَمَا | في العُباب . قُلْتُ : أَمّا مُحَمَّدُ بنُ نِيلٍ | فَقَد ذَكَرهُ ابنُ حِبّان في ثِقاتِ التّابِعِين ، | رَوَى عَنْ ابْنِ عُمَرَ ، وَعَنْهُ اللَّيْثُ بنُ | سَعْدٍ ، وَذَكَرَ الفَتْحَ في النُّونِ أَيْضًا . | | ( و ) مِنَ المَجاز : ( * ! نالَ ) فُلاَنٌ ( مِنْ | عِرْضِهِ ) : إِذا ( سَبَّهُ ) ، وَمِنْهُ الحَدِيث : |
  أَنَّ رَجُلاً كانَ * ! يَنالُ مِنَ الصَّحابَةِ   ، | يَعْنِي الوَقِيْعَةَ فِيْهِم . | | ( * ! ونُيال ، بالضَّمّ : ع ) ، قَالَ |

| السُّلَيْكُ : | % ( أَلَمَّ خَيالٌ مِنْ أُمَيَّةَ بالرَّكْبِ % | وَهُنَّ عِجَالٌ مِنْ * ! نُيالٍ وَمِنْ نَقْبِ ) % | [ ] وَمِمَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | يُقالُ : هُوَ * ! يَنالُ مِنْ عَدُوِّهِ وَمِنْ مالِهِ : | إِذا وَتَرَهُ في مَالٍ أَو شَيْءٍ . | * ! ونالَ الرَّحِيلُ : حانَ وَدَنا ، وَمَا نَالَ | لَهُمْ أَنْ يَفْعَلُوا ، أَي : لَمْ يَقْرُبْ وَلَمْ | يَدْنُ . | * ! والنِّيلُ ، بِالكَسْرِ : السَّحابُ ، قَالَ | أُمَيَّةُ الهُذَلِيُّ : | % ( أَنَاخَ بِأَعْجازٍ وجاشَتْ بِحارُهُ % | وَمَدَّ لَهُ * ! نِيْلُ السَّماءِ الْمُنَزَّلُ ) % | وَقَالَ ابْنُ عَبّادْ : هُما يَتَناوَلاَنِ | * ! وَيَتَنايَلاَن ، بِمَعْنًى وَاحِد . | * ! وَاسْتَنَالَهُ : طَلَبَ أَنْ يَنَالَ . | وأَبُو * ! النِّيلِ عَمْرُو بن سَيَّارٍ | السَّكوني : شاعِرٌ ذَكَرَهُ ابْنُ الكَلْبِيّ . | ( فصل الواو مع اللاّم ) |

##### Türkçe

| | ( * ! **نِلْتُهُ** * ! **أَنِيْلُهُ** * ! **وَأَنَالُهُ** ) **ضَرَبَ** ve **عَلِمَ** bâbının haddindendir. ( * ! **نَيْلاً** * ! **وَنَالاً** * ! **وَنَالَةً** : ona isabet ettim, | * ! **وَأَنَلْتُهُ إِيَّاهُ** : onu ona eriştirdim, * ! **وَأَنَلْتُ لَهُ** : onun için eriştirdim, * ! **وَنِلْتُهُ** : ona eriştim ) , | ve emir, **نَالَهُ** **يَنَالُهُ**’dan: * ! **نَلْ**’dir; **النُّونِ**’un fethasıyla; ve nefsinden haber verdiğinde onu kesreli kılarsın. Ve Cerîr dedi ki: |

| % ( Şüphesiz ben, iyilikten lütfettiğin şeyi şükredeceğim % | ve şükrün sahipleri, * ! **نِلْتَ** bir iyiliğe eriştiğin kimsenin en hayırlısıdır ) % | ( * ! **والنَّيْلُ** * ! **وَالنّائِلُ** : **نِلْتَهُ** olan şeydir ) , yani: | ona isabet ettin. ( Ve ) denilir: ( Ondan, | * ! **نَيْلاً** ve ne * ! **نَيْلَةً** ne de **نُولَةً** (damme ile) isabet etti ) . | ( * ! **وَنَالَةُ الدَّارِ** : onun tabanıdır/zeminidir ) ; çünkü o * ! **تُنالُ** (erişilir). | İbnü’l-A‘râbî’den. Ve o, |   ن و ل   içinde de zikredilmiştir. | | ( * ! **والنِّيْلُ** , kesre ile: Mısır’ın nehri ) , | Allah Teâlâ onu korusun ve muhafaza etsin. Ve | Sıhâh’ta: Mısır’ın taşkınıdır; ve o, | meşhur dört nehirden biridir; Allah | onda bereket kılsın; uzanışı Kamer dağlarındandır; taşar | onlardan şelâlelere; Yukarı | Saîd’de dağlara; sonra onlardan Mısır’a, | Şulqân’a; sonra iki kola ayrılır; | ikisinden biri Dimyât denizine dökülür, | ikincisi Reşîd denizine; ve ondan | birçok kanallar ayrılır; onlardan: | Serdûs kanalı; ve onlardan Mısır’ın ortasında | yarıp geçen bir kanal; ve “el-Muraḫḫam” ve “el-Ḥâkimî” diye bilinir; | ve onlardan el-Fur‘ûniyye, es-Su‘bâniyye, el-Qarîneyn, | Muveys ve bunlardan başkaları; ki o, | tarih kitaplarında zikredilmiş olandır. | | ( Ve ) * ! **النِّيْلُ** : ( ة , Kûfe’de ) onun Sevâd’ında; onu, | Fırat’tan büyük bir kanal yarıp geçer. | Ezherî dedi ki: Ben bu köyde konakladım. | Nu‘mân b. Münzir, Rebî‘ b. Ziyâd el-‘Absî’ye cevap vererek dedi ki: | % ( Artık sen, yıkayıcısı olmadığın bir dertle vuruldun % | İblîlâ ehli, bir gün **النِّيلَ**’i aşmadı ) % | | ( Ve ) **النِّيْلُ** : ( Yezd’de başka bir köy ) ; | ondan iki merhale üzeredir. | | ( Ve ) **النِّيْلُ** : ( د , Bağdat ile Vâsıt arasında ) , | el-‘Ubâb’da olduğu gibi; ve ondan Hâlid b. | Dînâr eş-Şeybânî * ! **النِّيلِيُّ**; | Sevrî’nin şeyhlerindendir; ve başkaları. |

| | ( Ve ) * ! **النِّيلُ** : ( **العِظْلِمِ** bitkisi; ve ) ayrıca | ( sert bir sapı, ince dalları | ve iki yandan dizilmiş küçük yaprakları olan başka bir bitki ) . Ve ( **العِظْلِمِ** bitkisinden ) **النَّيْلَجُ** yapılır; şu suretle ki yaprağı sıcak su ile yıkanır, | üzerindeki maviliği giderir; ve su bırakılır, | böylece **النَّيْلَجُ** onun altında çamur gibi çöker; | sonra su ondan dökülür ve kurutulur ) ; ve onun | başka bir yolu vardır; o da şudur: yarım boy kadar kare bir havuz yapılır; ve ondan | daha aşağıda, kuyu gibi oyuk başka bir havuza bir delik açılır; | sonra **العِظْلِمِ** getirilir ve havuz onunla doldurulur; | sonra üzerine su dökülür, ta ki onu bir karış kadar aşsın; ve üzerine | taşlarla ağırlık konur; ve o delik sağlam bir kapatmayla kapatılır; böylece üzerine yedi gün geçince | suyun maviye döndüğünü görürsün; o | delik açılır; böylece su, ondan daha aşağıdaki | diğer havuza iner, ta ki dolsun; ta ki | üzerine yedi gün geçince o su çekilir; böylece **النَّيْلَجُ**’in havuzun altında çöktüğü görülür; | sonra kumaşların üzerine alınır, | ve kumun üzerine serilir; böylece ıslaklığı gider; | ve **النَّيْلَجُ** katı, parlak kalır; ve bu, | içinde hile olmayan saf Hindî olandır. | ( Ve o serinleticidir; başlangıçta bütün şişleri/urûmları men eder; ve ondan dört | arpa tanesi, su ile çözülmüş olarak içilse, | şişlerin ve kanın coşmasını yatıştırır; ve aşkı, | yerleşmesinden önce giderir; ve **الكَلَفَ** ve **البَهَقَ**’ı giderir; | ve hayız kanını keser; ve saçkıran hastalığına | ve ateş yanığına fayda verir. Ve Hindî’den bir dirhemin, | bir ûkıyye terbiye edilmiş gül içinde içilmesi, | vahşeti, gamı ve çarpıntıyı giderir ) . | | ( Ve Muhammed b. * ! **نِيلٍ** el-Fihrî, ve Ebû’n-**النِّيلِ** | eş-Şâmî; ve ikisi de fethalı kılınabilir: iki muhaddis ) , | el-‘Ubâb’da olduğu gibi. Dedim ki: Muhammed b. Nîl’e gelince, | onu İbn Hibbân, tâbiînin sika olanları içinde zikretti; | İbn Ömer’den rivayet etti; ondan da Leys b. | Sa‘d (rivayet etti); ve **النُّونِ**’da fethi de zikretti. | | ( Ve ) mecazdan: ( * ! **نالَ** ) falan ( onun ırzından ) : ( ona sövdüğü ) zaman. Ve ondan hadis: |
  bir adamın sahâbeden * ! **يَنالُ** ettiği (yani) onlarda vaki‘a (dil uzatma) olduğu. | | ( * ! **ونُيال** , damme ile: ع ) , dedi ki: |

| es-Suleyk: | % ( Ümeyye’den bir hayal kervanla geldi mi % | ve onlar, * ! **نُيالٍ**’dan ve bir gedikten acelelerdir ) % | [ ] Ve ona istidrâk olunan şeylerdendir: | denilir: O, düşmanından ve malından * ! **يَنالُ** eder: | onu malda veya bir şeyde eksilttiği zaman. | * ! **ونالَ الرَّحِيلُ** : vakti geldi ve yaklaştı. Ve “Onlara yapmaları için bir şey **نَالَ** etmedi”, yani: yaklaşmadı ve yakın olmadı. | * ! **والنِّيلُ** , kesre ile: buluttur. Ümeyye el-Hüzelî dedi ki: | % ( Arka taraflarda çöktü ve denizleri coştu % | ve ona, indirilen göğün * ! **نِيْلُ**’i uzandı ) % | Ve İbn ‘Abbâd dedi ki: İkisi, | * ! **وَيَتَنايَلاَن** ve * ! **وَيَتَناوَلاَن** ederler; tek bir mânâ ile. | * ! **وَاسْتَنَالَهُ** : erişmeyi talep etti. | Ve Ebû * ! **النِّيلِ** ‘Amr b. Seyyâr es-Sekûnî: | İbnü’l-Kelbî’nin zikrettiği bir şairdir. | ( فصل الواو مع اللاّم ) |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَالَ مِنْهُ
1 نَالَ مِنْهُ ذ He defamed him. (L, art. قبح.) ― -b2- نَالَ مِنْ عِرْضِهِ He defamed him. (T, K, TA.) ― -b3- نَال مِنْهُ He harmed, hurt, or injured him, namely, an enemy. (Mgh.) ― -b4- نَالَهُ بِلِسَانِهِ is coupled in the Msb, art. قرص, with أَذَاهُ; and seems plainly to signify أَصاَبَهُ, which, in this case, is the same as أَذَاهُ. And ↓ تَنَاوَلَهُ has a similar meaning. ― -b5- نَالَ He obtained, or attained. (S, K.) نَالَ مِنْ عَدُوِّهِ He attained [or obtained] the object of his aim, or desire, from his enemy. (Msb.) ― -b6- نَالَهُ, aor. يَنَالُ, It reached him; came to him; syn. وَصَلَ اِلَيْهِ. (M, art. نيل.) See also Bd, xxii. 38. ― -b7- نَالَ لَكَ أَنْ نَفْعَلَ, aor. يَنِيلُ; and لَكَ ↓ أَنَالَ: see أَنَى. ― -b8- نَالَهُ, first. pers. نِلْتَهُ, inf. n. نَيْلٌ, He obtained it; he attained it; namely, the object of his wish, &c. (S, K, Msb, &c.)

4 أَنْيَلَ see 1.

٦
6 هُمَا يَتَنَايَلَانِ ذ and يَتَنَاوَلاَنِ signify the same. (TA.)

نَيْلٌ
نَيْلٌ ذ Obtainment; &c.: see 1.

اِنَانَةٌ
اِنَانَةٌ ذ The act of giving: (PS in art. نيل;) the giving a gift. (KL.) It seems properly to belong to art. نول.

نَيْلٌ
نَيْلٌ ذ (T, M, K) and ↓ نَائِلٌ (M, K) What one obtains, or acquires, (T, M, K,) of the bounty of another; like نَوَالَ. (T.)

##### Türkçe

**نَالَ مِنْهُ**
1 **نَالَ مِنْهُ** ذ Ona sövdü/ayıpladı. (L, md. **قبح**.) ― -b2- **نَالَ مِنْ عِرْضِهِ** Ona sövdü/ayıpladı. (T, K, TA.) ― -b3- **نَال مِنْهُ** Ona zarar verdi, incitti veya yaraladı; yani, bir düşmanı. (Mgh.) ― -b4- **نَالَهُ بِلِسَانِهِ** Msb’de, md. **قرص**’ta, **أَذَاهُ** ile birlikte zikredilmiştir; ve açıkça **أَصاَبَهُ** mânâsına geldiği görülür; bu ise, bu durumda, **أَذَاهُ** ile aynıdır. Ve ↓ **تَنَاوَلَهُ** da benzer bir mânâya sahiptir. ― -b5- **نَالَ** Elde etti veya ulaştı. (S, K.) **نَالَ مِنْ عَدُوِّهِ** Düşmanından, hedefinin veya arzusunun maksadına ulaştı [yahut elde etti]. (Msb.) ― -b6- **نَالَهُ**, muzârîsi **يَنَالُ**, Ona ulaştı; ona geldi; eş anlamlısı **وَصَلَ اِلَيْهِ**. (M, md. **نيل**.) Ayrıca bk. Bd, xxii. 38. ― -b7- **نَالَ لَكَ أَنْ نَفْعَلَ**, muzârîsi **يَنِيلُ**; ve **لَكَ** ↓ **أَنَالَ**: bk. **أَنَى**. ― -b8- **نَالَهُ**, birinci şahıs **نِلْتَهُ**, mastarı **نَيْلٌ**, Onu elde etti; ona ulaştı; yani, dileğinin maksadını vb. (S, K, Msb, vb.)

4 **أَنْيَلَ** bk. 1.

٦
6 **هُمَا يَتَنَايَلَانِ** ذ ve **يَتَنَاوَلاَنِ** aynı mânâya gelir. (TA.)

**نَيْلٌ**
**نَيْلٌ** ذ Elde etme; vb.: bk. 1.

**اِنَانَةٌ**
**اِنَانَةٌ** ذ Verme fiili: (PS, md. **نيل**’de;) bir hediye verme. (KL.) Görünüşe göre aslında md. **نول**’a aittir.

**نَيْلٌ**
**نَيْلٌ** ذ (T, M, K) ve ↓ **نَائِلٌ** (M, K) Başkasının ihsanından kişinin elde ettiği veya kazandığı şey; **نَوَالَ** gibi. (T.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَالَ
نَالَ ( y )  A ,  I ( n. ac. نَيْل 1 ,  نَال [ 1A ] ,  نَيْل 1tA ),
a.  Obtained, procured, got.

b.  [ Min ], Aspersed ( honour ).

c.  Gave to.

أَنْيَلَ
أَنْيَلَ IV ,
a.  Procured for; made to obtain, get.

نَيْل
نَيْل 1 ,
a.  Acquisition; good.

b.  Grace, bounty.

نَيْلَة
نَيْلَة 1t ,
a.  see 1 .

نَيْل
نَيْل 1tA ,
a.  Court.

نِيْل
نِيْل 2 ,
a.  Indigo; indigoplant.

b.  Nile.

نِيْلَة
نِيْلَة 2t ,
a.  Indigo, indigo-blue.

نِيْلَج
نِيْلَج P. ,
a.  Indigo.

نَيْلُوْفَر
نَيْلُوْفَر P. ,
a.  Nenuphar, water-lily.

نِيْلَنْج
نِيْلَنْج
a.  A green pigment.

##### Türkçe

**نَالَ**
**نَالَ** ( y ) A , I ( n. ac. **نَيْل** 1 , **نَال** [ 1A ] , **نَيْل** 1tA ),
a. Elde etti, temin etti, aldı.

b. [ Min ], (şerefi) lekeledi.

c. (birine) verdi.

**أَنْيَلَ**
**أَنْيَلَ** IV ,
a. (birisi) için temin etti; (birine) elde ettirdi, aldırdı.

**نَيْل**
**نَيْل** 1 ,
a. Elde etme; hayır.

b. Lütuf, ihsan.

**نَيْلَة**
**نَيْلَة** 1t ,
a. 1’e bak.

**نَيْل**
**نَيْل** 1tA ,
a. Mahkeme.

**نِيْل**
**نِيْل** 2 ,
a. Çivit; çivit bitkisi.

b. Nil.

**نِيْلَة**
**نِيْلَة** 2t ,
a. Çivit, çivit-mavisi.

**نِيْلَج**
**نِيْلَج** P. ,
a. Çivit.

**نَيْلُوْفَر**
**نَيْلُوْفَر** P. ,
a. Nenüfer, su zambağı.

**نِيْلَنْج**
**نِيْلَنْج**
a. Yeşil bir pigment.
