# نيم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%8A%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نيم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نيم

| ( *!النِّيمُ ، بالكسر ) هكذا أفرده الجوهري ، في تركيبٍ مُسْتَقِلٍّ ، وكذلك ابن بَري ، وكأنَّ المصنِّف تَبِعَهُما . وأما ابن سيده فإنَّه ذكر النِّيمَ في النَّوْم ، قال : وإنَّما قضينا على ياء النِّيمِ ، في وُجوهِها كُلِّها ، بالواو ، لوجود : ( ( ن و م ) ) وعدم : ( ( ن ي م ) ) ، وهو ( النِّعمَةُ التَّامَّة . و ) ) النِّيمُ : ( من *!يُسْتَنام إليه ) أو يُوثَقُ به ( ويُؤنسُ به . و ) أيضا : ( شَجَرٌ تُتَّخذ منه القِداحُ ) قال أبو حنيفة : النِّيمُ : شجرٌ له شوكٌ لَيِّن ، وورقٌ صِغارٌ ، وله حَبٌّ كثيرٌ ، متفرقٌ ، أمثال الحِمِّصِ ، حامِضٌ ، فإذا أينع : اسودَّ وحلا ، وهو يُؤكَلُ ، ومنابته : الجبالُ ، وأنشد لساعدة [ بن جُؤيَّة ] الهُذليّ ، ووصف وعلا في شاهق : % ( ثُمَّ يَنوشُ إذا آدَ النَّهارُ له % بعد التَّرَقُّب من *!نيمٍ ومن كَتَمِ ) % | وقيل : هما شجرتان ، من العِضاه . ( وكل ليِّن ، من عَيْشٍ ، أو ثوب ) : نيمٌ . | ( و ) النِّيم أيضا : ( الدَّرج ) التي تكونُ ( في الرِّمال ، إذا جَرَتْ عليها الرِّيح ) ، وأنشد الجوهري لذي الرُّمة : % ( حتى انْجَلى اللَّيْلُ عنَّا في مُلَمِّعَةٍ % مثلِ الأديمِ ، لها من هَبْوَةٍ نِيمُ ) %

| قَالَ ابنُ بَرِّي : وفُسِّرَ النِّيمُ هُنَا بِالفَرْو . | ( و ) النِّيمُ : ( الفَرْوُ ) ، زَادَ الجَوْهَرِيُّ ( الخَلَقُ ) . وقِيلَ : هُوَ الفَرْوُ القَصِيرُ ، إِلَى الصَّدْرِ ، أَيْ : نِصْفُ فَرْوٍ ، بِالفَارسِيَّةِ ، وَقِيلَ : فَرْوٌ يُسَوَّى مِنْ جُلُودِ الأَرَانِبِ ، وَهُوَ غَالِي الثَّمَن ، وأَنْشَدَ ابْنُ بَرِّي ، لِلْمَرَّارِ بنِ سَعِيدٍ : فِي لَيْلَةٍ مِنْ لَيَالِي القُرِّ شَاتِيَةٍ | لاَيُدْفِئُ الشَّيْخَ مِنْ صُرَّادِهَا النِّيمُ | وَقَالَ رُؤْبَةُ ، وَقِيلَ : أَبُو النَّجْمِ : | وِقْدَ أَرَى ذَاكَ فَلَنْ يَدُومَا | يُكْسَيْنَ مِنْ لِينِ الشَّبَابِ *!نِيمَا | ( *!وَمَنِيمُونُ : كُوَرةٌ بِمِصْرَ ) ، ظَاهِرُ سِيَاقِهِ أنَّهُ بِفَتْحِ المِيمِ ، وَكَسْرِ النُّونِ ، وَسُكُونِ اليَاءِ التَّحْتِيَّةِ ، وضَمِّ المِيمِ الثَّانِيَةِ ، وَالَّذِي فِي مُعْجَمِ ياقوتٍ ، بِفَتْحِ المِيم ، ثُمَّ السُّكُونِ ، وَفَتْحِ اليَاءِ آخِرِ الحُرُوفِ : كُورَةٌ بِمِصْرَ ، ذَاتُ قَرًى ، وَضِيَاعٍ . ثُمَّ إِنَّ ظَاهِرَ كَلاَمِهِ أَنَّ المِيمَ وَالنُّونَ زَائدَتَانِ ، وفِيهِ نَظَرٌ ، والأَوْلَى : ذِكْرُهَا في المِيمِ وَالنُّونِ ؛ لأَنَّ الاسْمَ عَجَمِيُّ ، لَيْسَ بِمُشْتَقٍّ ، فَتَأَمَّلْ ذِلَكَ . | [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | النِّيمُ ، بِالكَسْرِ : القَطِيفَةُ ، وَقَدْ ذَكَرَه في ( ( ن و م ) ) . وَأَغْفَلَهُ هُنَا ، وَهُوَ غَرِيبٌ . وَتَقَدَّمَّ شَاهِدُهُ . | *!والنِّيمُ : الضَّجيعُ ، ويُقُولُونَ : هُوَ نِيمُ المَرْأَةِ ، وَهِيَ : *!نِيمَتُهُ ، نَقَلَهُ ابن سِيدَه . ( فصل الواو ) مع الميم

### Türkçe

| ( **النِّيمُ** , kesre ile) cevherî onu böylece tekil olarak, müstakil bir tertip içinde verdi; aynı şekilde İbn Berî de; sanki musannif ikisine tâbi oldu. İbn Sîde’ye gelince, o **النِّيمَ**’i **النَّوْم** maddesinde zikretti; dedi ki: Biz **النِّيمِ**’in yâsı üzerine, onun bütün vecihlerinde, vâv ile hükmettik; ( ( **ن و م** ) )’un bulunması ve ( ( **ن ي م** ) )’in bulunmaması sebebiyle; ve o, (tam nimet. Ve) **النِّيمُ**: (kendisine dayanılan) yahut kendisine güvenilen (ve kendisiyle ünsiyet edilen) kimsedendir. Ve ayrıca: (ondan ok şaftları yapılan ağaçtır). Ebû Hanîfe dedi ki: **النِّيمُ**: yumuşak dikenli, küçük yapraklı bir ağaçtır; ve onun çok, dağınık, nohut misalleri gibi, ekşi bir tanesi vardır; olgunlaşınca: kararır ve tatlanır; ve o yenir; ve bitme yerleri: dağlardır. Sa‘ade [b. Cü’eyye] el-Hüzelî’ye ait şu beyti inşâd etti; ve bir sarp yerde bir dağ keçisini vasfetti:
% ( ثُمَّ يَنوشُ إذا آدَ النَّهارُ له % بعد التَّرَقُّب من **نيمٍ** ومن كَتَمِ ) % | Ve denildi ki: ikisi, **العِضاه**’dan iki ağaçtır. (Yaşamdan yahut elbiseden her yumuşak olan): **نيمٌ**. | (Ve) **النِّيم** ayrıca: (kumlarda bulunan basamaklar/katmanlar)dır; (rüzgâr onların üzerinde estiği zaman). Cevherî, Zü’r-Rumme’ye ait şu beyti inşâd etti:
% ( حتى انْجَلى اللَّيْلُ عنَّا في مُلَمِّعَةٍ % مثلِ الأديمِ ، لها من هَبْوَةٍ نِيمُ ) %

| İbn Berî dedi ki: Burada **النِّيمُ** **الفَرْو** ile tefsir edilmiştir. | (Ve) **النِّيمُ**: (**الفَرْوُ**)dur; Cevherî ( **الخَلَقُ** ) ilâve etti. Ve denildi ki: o, göğse kadar olan kısa kürktür; yani: yarım kürk; Farsça ile. Ve denildi ki: tavşan derilerinden yapılan bir kürktür; ve o pahalıdır. İbn Berî, el-Merrâr b. Sa‘îd’e ait şu beyti inşâd etti:
فِي لَيْلَةٍ مِنْ لَيَالِي القُرِّ شَاتِيَةٍ | لاَيُدْفِئُ الشَّيْخَ مِنْ صُرَّادِهَا النِّيمُ | Ve Ru’be dedi; ve denildi ki: Ebû’n-Necm:
وِقْدَ أَرَى ذَاكَ فَلَنْ يَدُومَا | يُكْسَيْنَ مِنْ لِينِ الشَّبَابِ **نِيمَا** | ( **وَمَنِيمُونُ** : Mısır’da bir kûredir); siyakının zâhiri, onun mîmin fethası, nûnun kesresi, alttaki yânın sükûnu ve ikinci mîmin zammı ile olduğudur. Yâkût’un Mu‘cem’inde olan ise: mîmin fethası, sonra sükûn, ve harflerin sonu olan yânın fethası ile: Mısır’da bir kûre; köyleri ve çiftlikleri olan. Sonra onun sözünün zâhiri, mîm ile nûnun zâid olduğudur; bunda nazar vardır. Daha evlâ olan: onu mîm ve nûn’da zikretmektir; çünkü isim acemîdir, مشتق değildir; öyleyse bunu teemmül et. | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: | **النِّيمُ** , kesre ile: kadifedir; onu ( ( **ن و م** ) )’da zikretmiştir. Burada onu ihmal etmiştir; ve o gariptir. Şahidi geçti. | **والنِّيمُ**: yatak arkadaşıdır; ve derler ki: o, kadının **نِيمُ**’idir; ve o: onun **نِيمَتُهُ**’dur; İbn Sîde onu nakletti. (Vâv faslı) mîm ile.
