# هبأ — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%A3/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%A8%D8%A3/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%A3.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: هبو

هبو
هَبَا - يَهْبُو - هَبَاء
هَبَا - يَهْبُو + الشيء: يصير دقيقاً ناعماً حتى أنه يعلق في الجو ولا يبين إلا بصده نور الشمس
هَبَاء: على وزن " فَعال" اسم فعل مبالغة  من " هَبَا - يَهْبُو ": وهو كذلك بمعنى مفعول منه: الشيء الدقيق الناعم جداً المعلق بالهواء
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " مكونات الأرض والمادة كجزيئات متدرجة بالكبر"، وهي:
صَخَرَ - يَصْخُرُ، حَصِبَ - يَحْصَبُ، تَرِبَ - يَتْرَبُ، غَبَرَ - يَغْبُرُ، هَبَا - يَهْبُوْ، ذَرَّ - يَذُرُّ
هباء
 	﴿وقدمنا إلى ما عملوا من عمل فجعلناه هباء منثورا(23)﴾ الفرقان ﴿فكانت هباء منبثا(6)﴾ الواقعة
مختار الصحاح
● [هبا] ه ب ا: الهَبَاءُ الشيء المُنبثُّ الذي تراه في البيت من ضوء الشمس والهَبَاء أيضا دُقاق التُّراب و الهَبْوَةُ الغبرة
الراغب
هبا
- هبا الغبار يهبو: ثار وسطع، والهبوة كالغبرة، والهباء: دقاق التراب وما نبت في الهواء فلا يبدو إلا في أثنا ضوء الشمس في الكوة. قال تعالى: }فجعلناه هباء منثورا﴿[الفرقان/23]،﴾فكانت هباء منبثا{ [الواقعة/6].
ملخص اللسان
1.     الهَباء التراب الذي تُطَيِّرُه الريح فتراه على وجوه  الناس وجُلُودِهم وثيابهم يَلْزَقُ لُزوقاً. وقال: أَقول أَرَى في السماء  هَباء، ولا يقال يَوْمُنا ذو هَباء ولا ذو هَبْوةٍ. الهَبْوةُ الغَبَرَةُ، والهَباءُ الغُبار، الهَبْوة: الغَبَرَة،  والجمع أَهْباء،وأَهْباءُ الزَّوْبَعةِ: شِبه الغُبار  يرتفع في الجوّ.
2.    وهَبا يَهْبُو هُبُوًّا إِذا سطع، وأَهْبَيْتُه أَنا.  والهَباء: دُقاق الترب ساطِعُه ومَنْثُورُه على وجه الأَرض.  وقيل: هو غُبار شبه الدُّخان ساطِعٌ في الهَواء؛
3.     وأَهْبى الفرَسُ: أَثار الهَباء؛
4.    وهَبا الرَّمادُ يَهْبُو: اخْتلَطَ بالتراب وهَمَد، إِذا  سَكَن لَهَبُ النارِ ولم يَطْفَأْ جَمْرُها قيل خَمَدت، فإِن طَفِئَت البتة  قيل هَمَدَت، فإِذا صارت رَماداً قيل هَبا يَهْبُو وهو هابٍ،
5.    فجعلناه هَباءً منْثُوراً؛ تأْويله أَنَّ اللهَ أَحْبطَ أَعمالهم  حتى صارت بمنزلة الهَباء المنثور.في قوله هَباء  مُنْبَثّاً، فمعناه أَن الجبال صارت غُباراً، ومثله: وسُيِّرَتِ الجِبالُ  فكانت سَراباً؛ وقيل: الهَباء المُنْبثُّ ما تُثِيره الخَيل بحَوافِرها من  دُقاق الغُبار، وقيل لما يظهر في الكُوَى من ضوء الشمس هَباء.
6.     جاء فلان  يَتَهَبَّى إِذا جاء فارغاً يَنْفُض يديه
7.     التَّهَبِّي مَشْي  المُخْتال المعجب من هَبا يَهْبُو هُبُوًّا إِذا مشى مشياً بَطِيئاً.
8.    وموضعٌ هابي التراب: كأَنَّ ترابه مثل الهَباء في الرّقة. والهابي من التراب:  ما ارْتفَعَ ودَقَّ؛
لسان العرب
● - هبا: ابن شميل: الهَباء التراب الذي تُطَيِّرُه الريح فتراه على وجوه  الناس وجُلُودِهم وثيابهم يَلْزَقُ لُزوقاً. وقال: أَقول أَرَى في السماء  هَباء، ولا يقال يَوْمُنا ذو هَباء ولا ذو هَبْوةٍ. ابن سيده وغيره:  الهَبْوةُ الغَبَرَةُ، والهَباءُ الغُبار، وقيل: هو غُبار شبه الدُّخان ساطِعٌ  في الهَواء؛ قال رؤبة:  تَبْدُو لنا أَعْلامُه بعدَ الغَرَقْ  في قِطَعِ الآلِ، وهَبْواتِ الدُّقَقْ  قال ابن بري: الدُّقَقُ ما دَقَّ من التراب، والواحد منه الدُّقَّى كما  تقول الجُلَّى والجُلَل. وفي حديث الصوم: وإِن حالَ بينكم وبينه سَحاب  أَو هَبْوةٌ فأَكمِلُوا العِدَّة أَي دون الهِلالِ؛ الهَبْوة: الغَبَرَة،  والجمع أَهْباء، على غير قياس. وأَهْباءُ الزَّوْبَعةِ: شِبه الغُبار  يرتفع في الجوّ. وهَبا يَهْبُو هُبُوًّا إِذا سطع، وأَهْبَيْتُه أَنا.  والهَباء: دُقاق الترب ساطِعُه ومَنْثُورُه على وجه الأَرض.  وأَهْبى الفرَسُ: أَثار الهَباء؛ عن ابن جني، وقال أَيضاً: وأَهْبَى  الترابَ فعَدَّاه؛ وأَنشد:  أَهْبَى الترابَ فَوْقَه إِهْبايا  جاء بإِهْبايا على الأَصل. ويقال: أَهْبَى الترابَ إِهْباء، وهي  الأَهابيّ؛ قال أَوْس بن حَجَر:  أَهابِيَّ سَفْساف منَ التُّرْب تَوْأَم  وهَبا الرَّمادُ يَهْبُو: اخْتلَطَ بالتراب وهَمَد. الأَصمعي: إِذا  سَكَن لَهَبُ النارِ ولم يَطْفَأْ جَمْرُها قيل خَمَدت، فإِن طَفِئَت البتة  قيل هَمَدَت، فإِذا صارت رَماداً قيل هَبا يَهْبُو وهو هابٍ، غير مهموز.  قال الأَزهري: فقد صح هَبا الترابُ والرَّمادُ معاً. ابن الأَعرابي: هَبا  إِذا فَرَّ، وهَبا إِذا مات أَيضاً، وتَها إِذا غَفَل، وزها إِذا تكبَّر،  وهزا إِذا قَتَل، وهزا إِذا سار، وثَها إِذا حَمُقَ. والهَباء: الشيء  المُنْبَثُّ الذي تراه في البيت من ضَوْء الشمس شَبيهاً بالغُبار. وقوله عز  وجل: فجعلناه هَباءً منْثُوراً؛ تأْويله أَنَّ اللهَ أَحْبطَ أَعمالهم  حتى صارت بمنزلة الهَباء المنثور. التهذيب: أَبو إسحق في قوله هَباء  مُنْبَثّاً، فمعناه أَن الجبال صارت غُباراً، ومثله: وسُيِّرَتِ الجِبالُ  فكانت سَراباً؛ وقيل: الهَباء المُنْبثُّ ما تُثِيره الخَيل بحَوافِرها من  دُقاق الغُبار، وقيل لما يظهر في الكُوَى من ضوء الشمس هَباء. وفي الحديث:  أَن سُهَيْلَ بن عَمرو جاء يَتَهبَّى كأَنه جمل آدم. ويقال. جاء فلان  يَتَهَبَّى إِذا جاء فارغاً يَنْفُض يديه؛ قال ذلك الأَصمعي، كما يقال جاء  يضرب أَصْدَرَيْه إِذا جاء فارغاً. وقال ابن الأَثير: التَّهَبِّي مَشْي  المُخْتال المعجب من هَبا يَهْبُو هُبُوًّا إِذا مشى مشياً بَطِيئاً.  وموضعٌ هابي التراب: كأَنَّ ترابه مثل الهَباء في الرّقة. والهابي من التراب:  ما ارْتفَعَ ودَقَّ؛ ومنه قول هَوْبرٍ الحارِثي:  تَزَوَّدَ مِنَّا بَيْنَ أُذْنَيْهِ ضَرْبةً،  دَعَتْه إِلى هابي التُّرابِ عقِيمُ  وتُرابٌ هابٍ؛ وقال أَبو مالك بن الرّيب:  تَرَى جَدَثاً قد جَرَّتِ الرِّيحُ فَوْقَه  تُراباً، كلَوْنِ القَسْطلانِيِّ، هابِيا  (* هذا البيت لمالك بن الريب لا لأبيه وهو من قصيدته الشهيرة التي يرثي  بها نفسه.)  والهابي: تُراب القبر؛ وأَنشد الأَصمعي:  وهابٍ، كجُثْمانِ الحَمامةِ، أَجْفَلَتْ  به رِيحُ تَرْجٍ والصَّبا كلّ مُجْفَلِ  (* قوله« مجفل» هو بضم الميم، وضبط في ترج بفتحها وهو خطأ.)  وقوله:  يكونُ بها دَليلَ القَومِ نَجْمٌ،  كعَينِ الكلْبِ في هُبًّى قِباعِ  قال ابن قتيبة في تفسيره: شبه النجم بعين الكلب لكثرة نعاس الكلب لأَنه  يفتح عينيه تارة ثم يُغْضِي فكذلك النجم يظهر ساعة ثم يَخْفَى بالهَباء،  وهُبًّى: نُجُوم قد استترت بالهباء، واحدها هابٍ، وقِباعٌ: قابِعةٌ في  الهباء أَي داخلة فيه؛ وفي التهذيب: وصف النجم الهابي الذي في الهباء فشبهه  بعين الكلب نهاراً، وذلك أَنَّ الكلب بالليل حارس وبالنهار ناعس، وعين  الناعس مُغْمِضة، ويبدو من عينيه الخَفِيُّ، فكذلك النجم الذي يهتدى به هو  هابٍ كعين الكلب في خَفائه، وقال في هُبًّى: وهو جمع هابٍ مثل غُزًّى  جمع غازٍ، والمعنى أَنَّ دليل القوم نجم هابٍ في هُبًّى يَخفى فيه إِلا  قليلاً نه، يَعرف به الناظر إِليه أَيَّ نجم هو وفي أَيِّ ناحية هو فيهتدي  به، وهو في نجوم هُبًّى أَي هابِيةٍ إِلا أَنها قِباعٌ كالقَنافِذ إِذا  قَبَعَت فلا يُهْتَدَى بهذه القِباع، إِنما يُهتدى بهذا النجم الواحد الذي  هو هابٍ غير قابِعٍ في نجوم هابِيةٍ قابعة، وجمع القابعَ على قِباعٍ كما  جمعوا صاحباً على صِحابٍ وبعيراً قامِحاً على قِماحٍ. النهاية في حديث  الحسن: ثم اتَّبَعه من الناس هَباءٌ رَعاعٌ؛ قال: الهَباء في الأَصل ما  ارتفع من تحت سَنابك الخيل، والشيءُ المُنْبَثُّ الذي تراه في ضوء الشمس،  فشبه بها أَتباعه. ابن سيده: والهَباء من الناس الذين لا عقول لهم.  والهَبْوُ: الظليم.  والهَباءَةُ: أَرض ببلاد غَطَفان، ومنه يوم الهَباءَة لقَيس بن زُهير  العبسي على حُذيفة بن بَدْر الفزاريّ، قتله في جَفْر الهباءَة وهو  مُسْتَنْقع ماء بها.  ابن سيده: الهَبَيُّ الصبي الصغير، والأُنثى هَبَيَّةٌ؛ حكاهما سيبويه،  قال: وزنهما فَعَلٌّ وفَعَلّةٌ، وليس أَصل فَعلّ فيه فَعْلَلاً وإِنما  بني من أَول وهلة على السكون، ولو كان الأَصل فَعْلَلاً لقلت هَبْياً في  المذكر وهَبْياةً في المؤنث؛ قال: فإِذا جمعت هَبَيّاً قلت هَبائيّ لأَنه  بمنزلة غير المعتلّ نحو مَعدّ وجُبُنّ. قال الجوهري: والهَبَيُّ  والهَبَيّةُ الجارية الصغيرة.  وهَبِي: زَجْرٌ للفرس أَي تَوسَّعي وتَباعَدي؛ وقال الكميت:  نُعَلِّمُها هَبي وهَلاً وأَرْحِبْ،  وفي أَبْياتِنا ولَنا افْتُلِينا  النهاية: وفي الحديث أَنه حََضَرَ ثَريدةً فهَبَّاها أَي سوّى موضع  الأَصابع منها، قال: وكذا روي وشرح.
مقاييس اللغة:
(هبو) الهاء والباء والحرف المعتلّ: كلمةٌ تدلُّ على غَبَرة ورقَّة فيها.
منه الهَبْوَة: الغَبَرة. وهبا الغُبارُ يَهبو فهو هابٍ: سَطع. والهَبَاء: دُقاق التُّراب. قال:
تَزَوَّد منا بينَ أذْناهُ ضَربةً *** دعَتْه إلى هابِي الترابِ عقيم([17])
وهَبَا الرَّمادُ: اختلَطَ بالتُّراب وهَمَد. والشَّيءُ المنبثُّ الذي تراه في ضَوء الشمس: هَباءٌ.
القاموس المحيط:
و الهَبْوَةُ الغَبَرَةُ. والهَباءُ الغُبارُ، أو يُشْبِهُ الدُّخَانَ، ودُقاقُ التُّراب ساطِعَةً ومَنْثُورَةً على وجْهِ الأرضِ، والقَلِيلُو العُقولِ من الناسِ ج أهْباءٌ. وهَبا هُبُوًّا سَطَعَ، وفَرَّ، وماتَ. وأهْبَى الفَرَسُ أثارَ الهَباءَ. والهابِي تُرابُ القَبْرِ. وجاءَ يَتَهَبَّى، أي يَنْفُضُ يَدَيْهِ. ونُجومٌ هُبَّى، كرُبَّى هابِيَةٌ اسْتَتَرَتْ بالهَباءِ. والمُتَهَبِّي الضَّعيفُ البَصَرِ. والهَبْوُ حَيٌّ. والهَباءَةُ أرضٌ لِغَطَفانَ، ولها يَوْمٌ.
وهَبِي: زَجْرٌ للفَرَسِ، أي: تَبَاعَدي. والهَبَيُّ، بفتحِ الهاءِ والباءِ: الصبِيُّ الصغيرُ، وهي: هَبَيَّةٌ. وهُبايَةُ الشَّجَرِ، بالضم: قِشْرُها.
تاج العروس:
( والهبوة الغبرة ) نقله الجوهرى وابن سيده والجمع هبوات وأنشد الجوهرى لرؤبة
تبدو لنا أعلامه بعد الغرق * في قطع الآل وهبوات الدقق قال ابن برى الدقق ما دق من التراب والواحد منه الدقى كما تقول الجلى والجلل وفى حديث الصوم وان حال بينكم وبينه سحاب أوهبوة فأكملوا العدة أي دون الهلال ( والهباء ) كسماء ( الغبار ) مطلقا ( أو ) غبار ( يشبه الدخان ) ساطع في الهواء ( و ) قيل هو ( دقاق التراب ساطعة ومنثورة على وجه الارض ) وقال ابن شميل هو التراب الذى تطيره الريح فتراه على وجوه الناس وجلودهم وثيابهم يلزق لزوقا وقال أقول أرى في السماء هباء ولا يقال يومنا ذو هباء ولا ذو هبوة وفى الصحاح هو الشئ المنبث الذى تراه في البيت من ضوء الشمس ومنه قوله تعالى فجعلناه هباء منثورا أي صارت أعمالهم بمنزلة الهباء المنثور ونقل الازهرى عن أبى اسحق معناه أن الجبال صارت غبارا وقيل الهباء هو ما تثيره الخيل بحوافرها من دقاق الغبار وقيل ما يظهر في الكوى من ضوء الشمس
( و ) من المجاز الهباء ( القليلو العقول من الناس ) وبه فسر حديث الحسن ثم اتبعه من الناس هباء رعاع قال ابن سيده هم الذين لا عقول لهم وقال ابن الاثير هو في الاصل ما ارتفع من تحت سنابك الخيل والشى المنبث الذى تراه في الشمس فشبه بها أتباعه ( ج أهباء ) على غير قياس ومنه اهباء الزوبعة لما يرتفع في الجو ( و ) يقال للغبار إذا ارتفع ( هبا ) يهبو ( هبوا ) كعلو أي ( سطع و ) هبا أيضا ( فر ) عن ابن الاعرابي ( و ) أيضا ( مات ) عنه أيضا ( وأهبى الفرس ) اهباء ( أثار الهباء ) عن ابن جنى ( والهابى تراب القبر ) وأنشد الاصمعي وهاب كجثمان الحمامة أجفلت * به ريح ترج والصبا كل مجفل ( و ) في الحديث ان سهيل بن عمرو ( جاء يتهبى ) كانه جمل آدم ( أي ) جاء فارغا ( ينفض يديه ) قاله الاصمعي وهذا كما يقال جاء يضرب أصدريه ( ونجوم هبى كربى ) أي ( هابية ) قد ( استترت بالهباء ) واحدها هاب وبه فسر قول الشاعر وهو أبو حية النيمرى أنشده أبو الهيثم يكون بها دليل القوم نجما * كعين الكلب في هبى قياع قباع بكسر القاف القنافذ الواحد قباع قال ابن قتيبة في تفسيره شبه النجم بعين الكلب لكثرة نعاس الكلب لانه يفتح عينيه تارة ثم يغفى فكذلك النجم يظهر ساعة ثم يخفى بالهباء وقباع تابعة في الهباء أي داخلة فيه وفى التهذيب وصف النجم الهابى الذى في الهباء فشبهه بعين الكلب نهارا وذلك أن الكلب بالليل حارس وبالنهار ناعس وعين الناعس مغمضة ويبدو من عينيه الخفاء فكذلك النجم الذى يهتدى به هو هاب كعين الكلب في خفائه وقال في هبى هو جمع هاب كغزى جمع غاز والمعنى ان دليل القوم نجم هاب في هبى تخفى فيه الا قليلا منه يعرف منه الناظر أي نجم هو وفى أي ناحية هو فيهتدى به وهو في نجوم هبى أي هابية الا انها قباع كالقنافذ إذا قبعت فلا يهتدى بهذه القباع انما يهتدى بهذا النجم الواحد الذى هو هاب غير قابع في نجوم هابية قابعة وجمع القابع على قباع كصاحب وصحاب ( والمتهبى ) الرجل ( الضعيف البصر ) كانه غطى بصره بالهباء ( والهبو ) بالفتح ( حى ) من العرب ومر له في الهمز بعينه ( والهباءة ) كسحابة ( أرض لغطفان ولها يوم ) قال الجوهرى يوم الهباءة لقيس بن زهير العبسى على حذيفة بن بدر الفزارى قتله في جفر الهباءة وهو مستنقع بها وقال ياقوت قتل بها حذيفة وأخوه بدر وقال عرام الجفر جبل في بلاد بنى سليم فوق السوارقية وفيه ماء يقال له الهباءة وهى أفواه آبار كثيرة مخرقة الاسافل يفرغ بعضها في بعض الماء العذب الطيب ويزرع عليها الحنطة والشعير وما أشبهه وقرأت في الحماسة لقيس بن زهير نعلم أن خير الناس ميت * على جفر الهباءة لا يريم ولو لا ظلمه مازلت أبكى * عليه الدهر ما طلع النجوم ولكن الفتى حمل بن بدر * بغى والبغى مصرعه وخيم أظن الحلم دل على قومي * وقد يستجهل الرجل الحليم ومارست الرجال ومارسوني * فمعوج على ومستقيم ( وهبى ) بكسر الموحدة المخففة ( زجر للفرس أي ) توسعى و ( تباعدي ) قال الكميت نعلمها هبى وهلا وأرحب * وفى أبياتنا ولنا افتلينا ( والهبى بفتح الهاء والباء ) مع تشديد الياء ( الصبى الصغير وهى هبية ) كذا نص المحكم وقد غفل عن اصطلاحه هنا سهوا قال ابن سيده حكاهما سيبويه قال ووزنها فعل وفعلة وليس أصل فعل فيه فعللا وانما بنى من أول وهلة على السكون ولو كان الاصل فعللا لقلت هبيا في المذكر وهبياة في المؤنث قال فإذا جمعت هبيا فلت هبائي لانه بمنزلة غير المعتل نحو معد وجبن وفى الصحاح الهبى والهبية الجارية الصغيرة ولم يضبطهما وهو في أكثر نسخها كغنى وغنية والصواب ما للمصنف ( وهباية الشجر بالضم قشرها ) * ومما يستدرك عليه أهبى الغبار أثاره نقله الجوهرى ومنه أهبى الفرس التراب وأنشد ابن جنى * أهبى التراب فوقه اهبايا *
جاء باهبايا على الاصل وهى الأهابى قال أوس بن حجر * أهابي سفساف من الترب توأم * وهبا الرماد يهبو اختلط بالتراب وهمد قال الاصمعي إذا صارت النار رمادا قيل يهبو وهو هاب غير مهموز قال الازهرى فقد صح هبا للتراب وللرماد معا * قلت ومنه هبو النار لما همد من لهيبها قدر ما يستطيع انسان أن يقرب يده منها وهو استعمال عامى ولكن له أصل صحيح وهبا يهبو إذا مشى مشيا بطيأ ومنه التهبى لمشى المختال المعجب نقله ابن الاثير وموضع هابى التراب كأن ترابه مثل الهباء في الدقة والهابى من التراب ما ارتفع ودق ومنه قول هوبر الحارثى تزود منا بين أذنيه ضربة * دعته الى هابى التراب عقيم والهبو الظليم وتهبية الثريد تسويته والهباتان موضع عن ياقوت

### Türkçe

**هبو**
**هَبَا - يَهْبُو - هَبَاء**
Pazartesi, 14 Şubat/Februari 2011 11:30 yazar: Administrator
**هَبَا - يَهْبُو** + şey: ince yumuşak olur; öyle ki havada asılı kalır ve ancak güneş ışığının onu karşılamasıyla görünür.
**هَبَاء**: “**فَعال**” vezninde, **هَبَا - يَهْبُو**’dan mübalağa ism-i fiilidir; o da ondan “mef‘ûl” mânasında: havada asılı bulunan çok ince, çok yumuşak şey.
Ve lafız, “büyüklükçe derecelenen parçacıklar gibi yerin ve maddenin bileşenleri” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**صَخَرَ - يَصْخُرُ**، **حَصِبَ - يَحْصَبُ**، **تَرِبَ - يَتْرَبُ**، **غَبَرَ - يَغْبُرُ**، **هَبَا - يَهْبُوْ**، **ذَرَّ - يَذُرُّ**

**هباء**
 	﴿Ve yaptıkları amelden her ne yaptıysalar ona yöneldik de onu saçılmış **هَبَاء** kıldık (23)﴾ **الفرقان** ﴿Böylece saçılmış **هَبَاء** oldu (6)﴾ **الواقعة**

مختار الصحاح
● [**هبا**] ه ب ا: **الهَبَاءُ** evde güneş ışığından gördüğün yayılmış şeydir; **الهَبَاء** ayrıca toprağın ince kırıntılarıdır; **الهَبْوَةُ** ise toz(dumanı)dır.

الراغب
**هبا**
- **هبا** toz(duman) **يهبو**: kabardı ve parladı; **الهبوة** toz(duman) gibidir; **الهباء**: toprağın ince kırıntıları ve havada bitip de ancak penceredeki güneş ışığının arasında görünen şeydir. Yüce Allah dedi ki: }onu saçılmış **هَبَاء** kıldık﴿[**الفرقان**/23]،﴾böylece saçılmış **هَبَاء** oldu{ [**الواقعة**/6].

ملخص اللسان
1.     **الهَباء** rüzgârın uçurduğu topraktır; onu insanların yüzlerinde, derilerinde ve elbiselerinde görürsün; yapışıp yapışır. Ve dedi ki: “Gökte **هَباء** görüyorum” denir; “günümüz **هَباء** sahibi” ve “**هَبْوة** sahibi” denmez. **الهَبْوةُ** toz(duman)dır; **الهَباءُ** toz(duman)dır; **الهَبْوة**: toz(duman); çoğulu **أَهْباء**’dır; ve **أَهْباءُ الزَّوْبَعةِ**: havada yükselen toz(duman) benzeri.
2.    Ve **هَبا يَهْبُو هُبُوًّا**: parladığı zaman; ve ben onu **أَهْبَيْتُه**. Ve **الهَباء**: toprağın ince kırıntılarıdır; onun parlayanı ve yer yüzüne serpilmiş olanı. Ve denildi ki: havada parlayan, duman benzeri bir toz(duman)dır;
3.     Ve at **أَهْبى**: **الهَباء**’ı kaldırdı;
4.    Ve kül **هَبا** **يَهْبُو**: toprakla karıştı ve söndü; ateşin alevi sakinleşip koru sönmediğinde **خَمَدت** denir; bütünüyle sönerse **هَمَدَت** denir; kül hâline geldiğinde **هَبا يَهْبُو** denir ve o **هابٍ**’dir;
5.    “Onu saçılmış **هَباء** kıldık”; te’vili: Allah onların amellerini boşa çıkardı; nihayet saçılmış **هَباء** menzilesinde oldu. “**هَباء مُنْبَثّاً**” sözünde ise mânası: dağlar toz(duman) oldu; bunun benzeri: “dağlar yürütüldü de serap oldu”; ve denildi ki: **الهَباء المُنْبَثُّ** atların nallarıyla kaldırdığı ince toz(duman)dır; ve denildi ki: pencerelerde güneş ışığından görünen şeye **هَباء** denir.
6.     Falan kimse **يَتَهَبَّى** geldi: boş geldiği, ellerini silkeleyip durduğu zaman.
7.     **التَّهَبِّي**: kendini beğenmiş, böbürlenenin yürüyüşüdür; **هَبا يَهْبُو هُبُوًّا**’dan: yavaş bir yürüyüşle yürüdüğü zaman.
8.    Toprağı **هابي** olan bir yer: sanki toprağı incelikte **الهَباء** gibidir. Ve topraktan **الهابي**: yükselen ve incelen şeydir;

لسان العرب
● - **هبا**: İbn Şümeyl: **الهَباء** rüzgârın uçurduğu topraktır; onu insanların yüzlerinde, derilerinde ve elbiselerinde görürsün; yapışıp yapışır. Ve dedi ki: “Gökte **هَباء** görüyorum” derim; “günümüz **هَباء** sahibi” ve “**هَبْوة** sahibi” denmez. İbn Sîde ve başkası: **الهَبْوةُ** toz(duman)dır; **الهَباءُ** toz(duman)dır; ve denildi ki: havada parlayan, duman benzeri bir toz(duman)dır; Rü’be dedi ki:
  “Bize onun alametleri boğulmadan sonra görünür,
  serap parçaları içinde ve ince toz(duman)ların **هَبْواتِ الدُّقَقْ**’ında.”
  İbn Berrî dedi ki: **الدُّقَقُ** topraktan incelen şeydir; onun teki **الدُّقَّى**’dır; tıpkı **الجُلَّى** ve **الجُلَل** dediğin gibi. Oruç hadîsinde: “Eğer sizinle onun arasına bulut yahut **هَبْوةٌ** girerse sayıyı tamamlayın” yani hilâlin önünde; **الهَبْوة**: toz(duman)dır; çoğulu **أَهْباء**’dır; kıyasa aykırı olarak. Ve **أَهْباءُ الزَّوْبَعةِ**: havada yükselen toz(duman) benzeri. Ve **هَبا يَهْبُو هُبُوًّا**: parladığı zaman; ve ben onu **أَهْبَيْتُه**. Ve **الهَباء**: toprağın ince kırıntılarıdır; onun parlayanı ve yer yüzüne serpilmiş olanı. Ve at **أَهْبى**: **الهَباء**’ı kaldırdı; İbn Cinnî’den; ayrıca dedi ki: ve toprağı **أَهْبَى** etti, onu geçişli kıldı; ve şu beyiti okuttu:
  “Toprağı onun üstüne **أَهْبَى** etti, **إِهْبايا**.”
  **إِهْبايا**’yı asıl üzere getirdi. Ve denir: toprağı **أَهْبَى** etti **إِهْباء**; bunlar **الأَهابيّ**’dir; Evs b. Hacer dedi ki:
  “İkiz, topraktan değersiz şeyin **أَهابِيَّ**’si.”
  Ve kül **هَبا يَهْبُو**: toprakla karıştı ve söndü. el-Asma‘î: ateşin alevi sakinleşip koru sönmediğinde **خَمَدت** denir; bütünüyle sönerse **هَمَدَت** denir; kül hâline geldiğinde **هَبا يَهْبُو** denir ve o **هابٍ**’dir; hemzesiz. el-Ezherî dedi ki: böylece hem toprak hem kül için **هَبا** sahih oldu. İbnü’l-A‘râbî: **هَبا**: kaçtığı zaman; ve **هَبا**: öldüğü zaman da; ve **تَها**: gaflet ettiği zaman; ve **زها**: kibirlendiği zaman; ve **هزا**: öldürdüğü zaman; ve **هزا**: yürüdüğü zaman; ve **ثَها**: ahmaklaştığı zaman. Ve **الهَباء**: evde güneş ışığından gördüğün, toz(duman)a benzer yayılmış şeydir. Aziz ve celil olanın sözü: “Onu saçılmış **هَباء** kıldık”; te’vili: Allah onların amellerini boşa çıkardı; nihayet saçılmış **الهَباء** menzilesinde oldu. et-Tehzîb: Ebû İshâk, “**هَباء مُنْبَثّاً**” sözünde: mânası, dağlar toz(duman) oldu; bunun benzeri: “dağlar yürütüldü de serap oldu”; ve denildi ki: **الهَباء المُنْبَثُّ** atların nallarıyla kaldırdığı ince toz(duman)dır; ve denildi ki: pencerelerde güneş ışığından görünen şeye **هَباء** denir. Hadîste: Süheyl b. Amr **يَتَهبَّى** geldi; sanki esmer bir deve. Ve denir: falan kimse **يَتَهَبَّى** geldi: boş geldiği, ellerini silkeleyip durduğu zaman; bunu el-Asma‘î söyledi; tıpkı “boş geldi” mânasında “iki yanını dövüyor geldi” denildiği gibi. İbnü’l-Esîr dedi ki: **التَّهَبِّي** kendini beğenmiş, böbürlenenin yürüyüşüdür; **هَبا يَهْبُو هُبُوًّا**’dan: yavaş bir yürüyüşle yürüdüğü zaman. Ve toprağı **هابي** olan bir yer: sanki toprağı incelikte **الهَباء** gibidir. Ve topraktan **الهابي**: yükselen ve incelen şeydir; bundan Hûber el-Hârisî’nin sözü:
  “Bizden iki kulağı arasına bir darbe azıklandı;
  onu kısır bir (kadın) **هابي التُّرابِ**’a çağırdı.”
  Ve **تُرابٌ هابٍ**; Ebû Mâlik b. er-Reyb dedi ki:
  “Üstüne rüzgârın sürüklediği bir mezar görürsün:
  kestelânî renginde, **هابِيا** toprak.”
  (* Bu beyit, babasına değil Mâlik b. er-Reyb’e aittir; kendisini mersiye ettiği meşhur kasidesindendir.)
  Ve **الهابي**: kabir toprağıdır; el-Asma‘î şu beyiti okuttu:
  “Ve **هابٍ**; güvercinin cesedi gibi; ürktü,
  onu Terc rüzgârı ve sabâ—hepsi ürküten—(sürükledi).”
  (* “**مجفل**” sözü mîm’in dammasıyladır; “ترج”de fetha ile ضبط edilmiştir, bu hatadır.)
  Ve onun sözü:
  “Orada kavmin delili bir yıldız olur,
  geniş çukurlarda **هُبًّى** içinde köpeğin gözü gibi.”
  İbn Kuteybe tefsirinde dedi ki: yıldızı köpeğin gözüne benzetti; köpeğin çok uyuklamasından dolayı; çünkü gözlerini bazen açar sonra kapar; yıldız da böyledir: bir süre görünür sonra **الهَباء** ile gizlenir. Ve **هُبًّى**: **الهَباء** ile örtünmüş yıldızlardır; tekili **هابٍ**’dir. Ve **قِباعٌ**: **الهَباء** içinde **قابِعةٌ** yani onun içine girmiş. et-Tehzîb’de: **الهَباء** içindeki **النجم الهابي**’yi vasfetti; onu gündüz köpeğin gözüne benzetti; çünkü köpek gece bekçidir, gündüz uykuludur; uykulunun gözü kapalıdır; gözlerinden gizli olan görünür; yol bulunulan yıldız da böyledir: gizliliğinde köpeğin gözü gibi **هابٍ**’dir. Ve **هُبًّى** hakkında dedi ki: o, **هابٍ**’in cem‘idir; tıpkı **غُزًّى**’nın **غازٍ**’ın cem‘i olması gibi. Mânası: kavmin delili, **هُبًّى** içinde **هابٍ** bir yıldızdır; onda ancak azıcık gizlenir; bakan onun hangi yıldız olduğunu ve hangi yönde olduğunu bilir de onunla yol bulur; o, **هُبًّى** yıldızları içinde yani **هابِيةٍ** içinde; ancak onlar **قِباعٌ**’dır; kirpiler gibi, **قَبَعَت** ettiklerinde; bu **قِباع** ile yol bulunmaz; ancak **هابٍ** olan bu tek yıldızla yol bulunur; **قابِعٍ** olmayan; **هابِيةٍ** ve **قابعة** yıldızlar içinde. Ve **القابع**’ın cem‘ini **قِباع** üzere getirdiler; tıpkı **صاحب**’ı **صِحاب** üzerine ve **بعير قامِح**’ı **قِماح** üzerine cem‘ ettikleri gibi. en-Nihâye, Hasan hadîsinde: “Sonra insanlardan **هَباءٌ** **رَعاعٌ** ona tâbi oldu”; dedi ki: **الهَباء** aslında atların tırnaklarının altından yükselen şeydir; ve güneş ışığında gördüğün yayılmış şeydir; onun tâbilerini ona benzetti. İbn Sîde: ve insanlardan **الهَباء** aklı olmayan kimselerdir. Ve **الهَبْوُ**: devekuşu erkeğidir. Ve **الهَباءَةُ**: Gatafân diyarında bir arazidir; ondan **يوم الهَباءَة**: Kays b. Züheyr el-Absî’nin Huzeyfe b. Bedr el-Fezârî’ye karşı (günü); onu **جَفْر الهباءَة**’da öldürdü; o da orada bir su birikintisidir. İbn Sîde: **الهَبَيُّ** küçük oğlandır; dişisi **هَبَيَّةٌ**’dir; ikisini de Sîbeveyh rivayet etti. Dedi ki: vezinleri **فَعَلٌّ** ve **فَعَلّةٌ**’dir; **فَعلّ**’ün aslında **فَعْلَلاً** yoktur; ancak ilk anda sükûn üzere bina edildi; eğer asıl **فَعْلَلاً** olsaydı, müzekkerde **هَبْياً**, müenneste **هَبْياةً** derdin. Dedi ki: **هَبَيّ**’yi cem‘ ettiğinde **هَبائيّ** dersin; çünkü o, **مَعدّ** ve **جُبُنّ** gibi mu‘tel olmayan menzilesindedir. el-Cevherî dedi ki: **الهَبَيُّ** ve **الهَبَيّةُ** küçük cariyedir. Ve **وهَبِي**: ata sürme (azarlama) sözüdür; yani: genişle ve uzaklaş; el-Kumeyt dedi ki:
  “Ona **هَبي** ve **هَلاً** ve **أَرْحِبْ** öğretiriz;
  beyitlerimizde ve bizim için imtihan olunduk.”
  en-Nihâye: Hadîste, bir **ثَريدة**’ye hazır oldu da onu **هَبَّاها** etti; yani parmakların yeri olan kısmını düzeltti; dedi ki: böyle rivayet edildi ve açıklandı.

مقاييس اللغة:
(**هبو**) **الهاء** ve **الباء** ve mu‘tel harf: içinde toz(duman) ve incelik bulunan bir mânaya delâlet eden bir kelimedir.
Bundan **الهَبْوَة**: toz(duman). Ve toz(duman) **هبا** **يَهبو**; o **هابٍ**’dir: parladı. Ve **الهَبَاء**: toprağın ince kırıntılarıdır. Dedi ki:
“Bizden iki kulağı arasına bir darbe azıklandı *** onu kısır bir (kadın) **هابِي الترابِ**’a çağırdı([17])”
Ve kül **هَبَا**: toprakla karıştı ve söndü. Ve güneş ışığında gördüğün yayılmış şey: **هَباءٌ**.

القاموس المحيط:
Ve **الهَبْوَةُ** toz(duman)dır. Ve **الهَباءُ** toz(duman)dır; yahut dumanı andırır; ve yer yüzü üzerinde parlayan ve serpilmiş hâlde toprağın ince kırıntılarıdır; ve insanlardan aklı az olanlar; çoğulu **أهْباءٌ**. Ve **هَبا** **هُبُوًّا**: parladı; ve kaçtı; ve öldü. Ve at **أهْبَى**: **الهَباء**’ı kaldırdı. Ve **الهابِي** kabir toprağıdır. Ve **يَتَهَبَّى** geldi; yani ellerini silkeleyip durur. Ve yıldızlar **هُبَّى**; **رُبَّى** gibi: **هابِيَةٌ**; **الهَباء** ile örtünmüştür. Ve **المُتَهَبِّي** zayıf görendir. Ve **الهَبْوُ** bir kabiledir. Ve **الهَباءَةُ** Gatafân’a ait bir arazidir; onun bir günü vardır.
Ve **وهَبِي**: ata sürme sözüdür; yani: uzaklaş. Ve **الهَبَيُّ**—**الهاءِ** ve **الباءِ** fethasıyla—küçük oğlandır; dişisi: **هَبَيَّةٌ**. Ve **هُبايَةُ الشَّجَرِ**—damme ile—onun kabuğudur.

تاج العروس:
( Ve **الهبوة** toz(duman)dır ) bunu Cevherî ve İbn Sîde nakletti; çoğulu **هبوات**’tır. Cevherî, Rü’be’den şu beyiti şâhid getirdi:
“Bize onun alametleri boğulmadan sonra görünür * serap parçaları içinde ve ince toz(duman)ların **هبوات الدقق**’ında.”
İbn Berrî dedi ki: **الدقق** topraktan incelen şeydir; onun teki **الدقى**’dır; tıpkı **الجلى** ve **الجلل** dediğin gibi. Oruç hadîsinde: “Eğer sizinle onun arasına bulut yahut **هبوة** girerse sayıyı tamamlayın” yani hilâlin önünde.
( Ve **الهباء** ) bulut gibi: ( **الغبار** ) mutlak olarak; ( yahut ) ( dumanı andıran ) havada parlayan bir toz(duman); ( ve ) denildi ki o ( yer yüzü üzerinde parlayan ve serpilmiş hâlde toprağın ince kırıntılarıdır ). İbn Şümeyl dedi ki: o, rüzgârın uçurduğu topraktır; onu insanların yüzlerinde, derilerinde ve elbiselerinde görürsün; yapışıp yapışır. Ve dedi ki: “Gökte **هباء** görüyorum” derim; “günümüz **هباء** sahibi” ve “**هبوة** sahibi” denmez. Ve **الصحاح**’ta: o, evde güneş ışığından gördüğün yayılmış şeydir. Ondan Yüce Allah’ın sözü: “Onu saçılmış **هباء** kıldık” yani amelleri saçılmış **هباء** menzilesinde oldu. Ezherî, Ebû İshâk’tan nakletti: mânası, dağlar toz(duman) oldu. Ve denildi ki: **الهباء** atların nallarıyla kaldırdığı ince toz(duman)dır. Ve denildi ki: pencerelerde güneş ışığından görünen şeydir.
( Ve ) mecazdan: **الهباء** ( insanlardan aklı az olanlar )dır; bununla Hasan hadîsi tefsir edildi: “Sonra insanlardan **هباء** **رعاع** ona tâbi oldu.” İbn Sîde dedi ki: onlar aklı olmayanlardır. İbnü’l-Esîr dedi ki: o aslında atların tırnaklarının altından yükselen şeydir ve güneş ışığında gördüğün yayılmış şeydir; onun tâbilerini ona benzetti. ( Çoğulu **أهباء** ) kıyasa aykırı olarak; ondan **أهباء الزوبعة**: havada yükselen şey.
( Ve ) toz(duman) yükseldiğinde ona ( **هبا** ) denir; **يهبو** ( **هبوا** ) **علو** gibi; yani ( parladı ). Ve **هبا** ayrıca ( kaçtı ); İbnü’l-A‘râbî’den. ( Ve ) ayrıca ( öldü ); ondan da. ( Ve at **أهبى** ) **اهباء** ( **أثار الهباء** ) İbn Cinnî’den. ( Ve **الهابى** kabir toprağıdır ) el-Asma‘î şu beyiti şâhid getirdi:
“Ve **هاب**; güvercinin cesedi gibi; ürktü * onu Terc rüzgârı ve sabâ—hepsi ürküten—(sürükledi).”
( Ve ) hadîste: Süheyl b. Amr ( **جاء يتهبى** ) sanki esmer bir deve; ( yani ) boş geldi ( ellerini silkeleyip durur ). Bunu el-Asma‘î söyledi; bu, “iki yanını dövüyor geldi” denildiği gibidir.
( Ve yıldızlar **هبى** **كربى** ) yani ( **هابية** ) olup ( **استترت بالهباء** ) **الهَبَاء** ile örtünmüştür; tekili **هاب**’dır. Bununla şairin sözü tefsir edildi—o Ebû Hayye en-Nümeyrî’dir; Ebû’l-Heysem onu okuttu:
“Orada kavmin delili bir yıldız olur * geniş çukurlarda **هبى** içinde köpeğin gözü gibi.”
**قباع**: kâfın kesresiyle; kirpiler; teki **قباع**. İbn Kuteybe tefsirinde dedi ki: yıldızı köpeğin gözüne benzetti; köpeğin çok uyuklamasından dolayı; çünkü gözlerini bazen açar sonra uyuklar; yıldız da böyledir: bir süre görünür sonra **الهباء** ile gizlenir. Ve **قباع**: **الهباء** içinde tâbi olan; yani onun içine giren. et-Tehzîb’de: **الهباء** içindeki **النجم الهابى**’yi vasfetti; onu gündüz köpeğin gözüne benzetti; çünkü köpek gece bekçidir, gündüz uykuludur; uykulunun gözü kapalıdır; gözlerinden gizli olan görünür; yol bulunulan yıldız da böyledir: gizliliğinde köpeğin gözü gibi **هاب**’dır. Ve **هبى** hakkında dedi ki: o, **هاب**’ın cem‘idir; tıpkı **غزى**’nın **غاز**’ın cem‘i olması gibi. Mânası: kavmin delili, **هبى** içinde **هاب** bir yıldızdır; onda ancak azıcık gizlenir; bakan onun hangi yıldız olduğunu ve hangi yönde olduğunu bilir de onunla yol bulur; o, **هبى** yıldızları içinde yani **هابية** içinde; ancak onlar **قباع**’dır; kirpiler gibi, **قبعت** ettiklerinde; bu **قباع** ile yol bulunmaz; ancak **هاب** olan bu tek yıldızla yol bulunur; **قابع** olmayan; **هابية** ve **قابعة** yıldızlar içinde. Ve **القابع**’ın cem‘ini **قباع** üzere getirdiler; tıpkı **صاحب**’ı **صحاب** üzerine.
( Ve **المتهبى** ) kişi ( zayıf görendir ); sanki görmesi **الهباء** ile örtülmüştür.
( Ve **الهبو** ) fetha ile ( bir kabiledir ) Araplardan; hemzede onun aynısı geçti.
( Ve **الهباءة** ) bulut gibi: ( Gatafân’a ait bir arazidir; onun bir günü vardır ). Cevherî dedi ki: **يوم الهباءة** Kays b. Züheyr el-Absî’nin Huzeyfe b. Bedr el-Fezârî’ye karşı (günü); onu **جفر الهباءة**’da öldürdü; o da orada bir su birikintisidir. Yâkût dedi ki: orada Huzeyfe ve kardeşi Bedr öldürüldü. Arrâm dedi ki: **الجفر** Benî Süleym diyarında, es-Sevârikıyye’nin üstünde bir dağdır; onda **الهباءة** denilen bir su vardır; o, altları delik çok sayıda kuyunun ağızlarıdır; bazıları bazılarına boşalır; tatlı, hoş su; üzerinde buğday, arpa ve benzeri ekilir. Ve Hamâse’de Kays b. Züheyr’in şu sözünü okudum:
“Biliriz ki insanların hayırlısı ölüdür * **جفر الهباءة** üzerinde; ayrılmaz.
Eğer onun zulmü olmasaydı, yıldızlar doğdukça * ona ömür boyu ağlamayı sürdürürdüm.
Fakat delikanlı Hamel b. Bedr * azdı; azgınlığın düşüşü uğursuzdur.
Sanırım hilim kavmime delâlet etti * hâlbuki halîm kişi de cahil sayılabilir.
Erkeklerle uğraştım, onlar da benimle uğraştı * kimi eğri, kimi doğru.”
( Ve **وهبى** ) hafifletilmiş **الموحدة**’nin kesresiyle: ( ata sürme sözüdür; yani ) genişle ve ( uzaklaş ). el-Kumeyt dedi ki:
“Onu **هبى** ve **هلا** ve **أرحب** öğretiriz * beyitlerimizde ve bizim için imtihan olunduk.”
( Ve **الهبى**—**الهاء** ve **الباء** fethasıyla— ) yâ’nın şeddeli olmasıyla: ( küçük oğlandır; dişisi **هبية**’dir ). Böylece **المحكم**’in nassıdır. İbn Sîde dedi ki: ikisini de Sîbeveyh rivayet etti; dedi ki: vezni **فعل** ve **فعلة**’dir; **فعل**’ün aslında **فعللا** yoktur; ancak ilk anda sükûn üzere bina edildi; eğer asıl **فعللا** olsaydı, müzekkerde **هبيا**, müenneste **هبياة** derdin. Dedi ki: **هبيا**’yı cem‘ ettiğinde **هبائي** dersin; çünkü o, **معد** ve **جبن** gibi mu‘tel olmayan menzilesindedir. Ve **الصحاح**’ta: **الهبى** ve **الهبية** küçük cariyedir; ikisini ضبط etmedi; onun çoğu nüshasında **غنى** ve **غنية** gibi; doğru olan, musannifin (burada) olanıdır.
( Ve **هباية الشجر**—damme ile—onun kabuğudur )
* Ve istidrâk edilenlerden: toz(duman)ı **أهبى**: onu kaldırdı; bunu Cevherî nakletti; ondan: at toprağı **أهبى** etti; İbn Cinnî şu beyiti şâhid getirdi:
  “Toprağı onun üstüne **أهبى** etti, **اهبايا**.”
  **اهبايا**’yı asıl üzere getirdi; o **الأهابى**’dir. Evs b. Hacer dedi ki:
  “İkiz, topraktan değersiz şeyin **أهابي**’si.”
  Ve kül **هبا** **يهبو**: toprakla karıştı ve söndü. el-Asma‘î dedi ki: ateş kül hâline geldiğinde **يهبو** denir; o **هاب**’dır; hemzesiz. Ezherî dedi ki: böylece hem toprak hem kül için **هبا** sahih oldu.
  * Dedim ki: bundan: ateşin **هبو**’su; alevinden sönüp de insanın elini ona yaklaştırabileceği kadar (kalan); bu, âmiyâne bir kullanımdır; fakat sahih bir aslı vardır. Ve **هبا يهبو**: yavaş bir yürüyüşle yürüdüğü zaman; ondan **التهبى**: kendini beğenmiş, böbürlenenin yürüyüşü; bunu İbnü’l-Esîr nakletti. Ve toprağı **هابى** olan bir yer: sanki toprağı incelikte **الهباء** gibidir. Ve topraktan **الهابى**: yükselen ve incelen şeydir; bundan Hûber el-Hârisî’nin sözü:
  “Bizden iki kulağı arasına bir darbe azıklandı * onu kısır bir (kadın) **هابى التراب**’a çağırdı.”
  Ve **الهبو**: devekuşu erkeğidir. Ve **تهبية الثريد**: onu düzeltmektir. Ve **الهباتان**: Yâkût’tan, bir yerdir.
