# هبأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%A8%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: هبأ

الهبء حي من العرب نقله ابن دريد وغيره وسيأتي له في المعتل أيضا.

### Türkçe

**الهبء**: Araplardan bir kabiledir; bunu İbn Düreyd ve başkası nakletti; onun için mu‘tel’de de ayrıca gelecektir.

## Madde başı: هبو

: و ( *!الهَبْوَةُ : الغَبَرَةُ ) ؛ نقلَهُ الجَوْهرِي وابنُ سِيدَه . والجَمْعُ *!هَبَواتٌ ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهري لرُؤْبة :

تَبْدُو لنا أَعْلامُه بعدَ الغَرَقْ
في قِطَعِ الآلِ *!وهَبْواتِ الدُّقَقْقالَ ابنُ برِّي : الدُّقَقُ ما دَقَّ مِن التُّرابِ ، والواحِدُ منه الدُّقَّي كما تقولُ الجُلَّى والجُلَلِ .
وفي حديثِ الصَّوْم : ( وإن حالَ بَيْنَكم وبَيْنه سَحابٌ أَو *!هَبْوَةٌ فأَكْمِلُوا العِدَّة ) أَي دون الهِلالِ .
( *!والهَباءُ ) ، كسَماءٍ : ( الغُبارُ ) مُطْلقاً ، ( أَو ) غُبارٌ ( يُشْبِهُ الدُّخَانَ ) ساطِعٌ في الهَواءِ .
( و ) قيلَ : هو ( دُقاقُ التُّراب ساطِعةً ومَنْثُورَةً على وَجهِ الأرضِ ) .
وقال ابنُ شُمَيْل : هو التُّرابُ الذي تُطَيِّرُه الرِّيح فتَراهُ على وُجُوهِ الناسِ وجُلُودِهم وثيابهم يَلْزَقُ لُزوقاً ، وقالَ : أَقولُ أَرَى في السَّماءِ *!هَباءً ، ولا يقالُ يَوْمُنا ذُو هَباءٍ ولا ذُو *!هَبْوةٍ .
وفي الصِّحاح : هو الشَّيءُ المُنْبَثُّ الذي تَراهُ في البَيْتِ مِن ضَوءِ الشمْسِ ، ومنه قولهُ تعالى : ﴿فجعَلْناه هَباءً مَنْثوراً﴾ ، أَي صارَتْ أَعْمالُهم بمنْزلَةِ الهَباءِ المَنْثور .
ونقل الأزْهري عن أَبي إسْحاق : مَعْناه أَنَّ الجِبالَ صارَتْ غُباراً ، وقيلَ الهَباءُ هو ما تُثِيرُه الخَيْلُ بحوافِرِها مِن دُقاقِ الغُبارِ ؛ وقيلَ لمَا يَظْهَر في الكُوَى مِن ضَوْءِ الشمْسِ ( و ) مِن المجازِ : الهَباءُ : ( القَلِيلُو العُقولِ من النَّاسِ ) ؛ وبه فُسِّر

حديثُ الحَسَن : ( ثم اتَّبَعه من النَّاسِ *!هَباءٌ رَعاعٌ ) .
قال ابنُ سِيدَه : هُم الذين لا عُقولَ لهم .
وقال ابنُ الأثير : هو في الأصْلِ ما ارْتَفَعَ مِن تَحْت سَنابِكِ الخَيْل ، والشيءُ المُنْبَثُّ الذي تَراهُ في الشمسِ فشَبّه بها أَتْباعَه . ( ج أَهْباءٌ ) على غيرِ قِياسٍ ، ومنه *!أهْباءُ الزَّوْبَعةِ لمَا يَرْتفِعُ في الجوِّ .
( و ) يقالُ للغُبارِ إذا ارْتَفَعَ : ( *!هَبَا ) *!يَهْبُو ( *!هُبُوًّا ) ، كعُلُوَ ، أي ( سَطَعَ ، .
( و ) هَبَا أَيْضاً : ( فَرَّ ) ، عن ابنِ الأعْرابي .
( و ) أَيْضاً : ( ماتَ ) ؛ عنه أَيْضاً .
( *!وأَهْبَى الفَرَسُ ) *!إهْباءً : ( أَثارَ *!الهَباءَ ) ؛ عن ابنِ جنِّي .
( *!والهابِي : تُرابُ القَبْرِ ) ؛ وأَنْشد الأصْمعي :
*!وهابٍ كجُثْمانِ الحَمامةِ أَجْفَلَتْ
به رِيحُ تَرْجٍ والصَّبا كلّ مُجْفَلِ ( و في الحديثِ : أنَّ سُهَيْلَ بنَ عَمْرو ( جاءَ *!يَتَهَبَّى ) كأنَّه جَمَلٌ آدَم ( أَي ) جاءَ فارِعاً ( يَنْفُضُ يَدَيْهِ ) ؛ قالَهُ الأصْمعي : وهذا كما يقالُ : جاءَ يَضْرِبُ أَصْدَرَيْه .
( ونُجومٌ *!هُبَّى ، كرُبَّى ) : أَي ( *!هابِيَةٌ ) قد ( اسْتَتَرَتْ بالهَباءِ ) ، واحِدُها *!هابٍ ؛ وبه فُسِّر قولُ الشاعرِ ، وهو أبو حَيَّة النميري أَنْشَدَه أَبو الهَيْثم :
يكونُ بها دَليلَ القَومِ نَجْماً
كعَينِ الكَلْبِ في *!هُبًّى قِباعِ

قِباعٌ بكسْر القافِ : القَنافِذُ ، الواحِدُ قباع .
قالَ ابنُ قتيبَةَ في تَفْسِيرِه : شبّه النّجْم بعَيْنِ الكَلْبِ لكثْرةِ نعاسِ الكَلْبِ لأنَّه يَفْتَح عَيْنَيْه تارَةً ثم يَغْفَى ، فكذلكَ النَّجمْم يَظْهَر ساعَةً ثم يَخْفَى بالهَباءِ ، وقِباعٌ : قابعة في الهَباءِ أَي داخِلَةٌ فيه .
وفي التَّهذيبِ : وَصَفَ النَّجْمَ الهابي الذي في *!الهَباءِ فشَبَّهه بعَيْنِ الكَلْبِ نهاراً ، وذلكَ أَنَّ الكلْبَ بالليْلِ حارِسٌ ، وبالنهارِ ناعِسٌ ، وعَيْنُ الناعِسِ مُغْمِضة ، ويَبْدو من عَيْنَيْه الخَفاءُ ، فكذلكَ النَّجْم الذي يُهْتَدى به هو *!هابٍ كعَيْنِ الكلْبِ في خَفائِه ، وقالَ في *!هُبًّى : هو جَمْعُ هابٍ كغَزًّى جَمْع غازٍ ، والمَعْنى أنَّ دَليلَ القَوْمِ نَجْمٌ هابٍ ، في هُبًّى تَخْفى فيه إلاَّ قليلاً منه ، يَعْرفُ منه الناظِرُ أَيَّ نَجْمِ هو ، وفي أَيِّ ناحِيَةٍ هو فيَهْتدِي به ، وهو في نُجومٍ هُبًّى أَي *!هابِيَةٍ إلاَّ أَنَها قِباعٌ كالقَنافِذِ إذا قَبَعَتْ فلا يُهْتَدَى بهذه القِباع . إنَّما يُهْتَدَى بهذا النَجْمِ الواحِدِ الذي هو هابٍ غَيْر قابِعٍ في نُجومٍ هابِيَةٍ قابِعَةٍ ، وجمعَ القابِعَ على قِباعٍ كصاحِبٍ وصِحابٍ .

( *!والمُتَهَبِّي ) : الرَّجُلُ ( الضَّعيفُ البَصَرِ ) ، كأنَّه غطى بَصَره بالهَباءِ .
( *!والهَبْوُ ) ، بالفتح : ( حَيٌّ ) مِن العَرَبِ ؛ ومَرَّ له في الهَمْز بِعَيْنِه .
( *!والهَباءَةُ ) ، كسَحابَةٍ : ( أرْضٌ لغَطَفانَ ولها يَوْمٌ ) .
قال الجَوْهرِي : يَوْمُ *!الهَباءَة لِقَيْسِ بنِ زهيرٍ العَبْسي على حُذيفَةَ بنِ بَدْرٍ الفَزَاري قَتَلَه في جفرِ الهَباءَةِ ، وهو مُسْتَنْقع بها .
وقال ياقوتُ : قُتِلَ بها حذيفَةُ وأَخُوه بَدْر .
وقالَ عرَّام : الجَفْر جَبَلٌ في بلادِ بَني سُلَيْم فَوْق السّوارقيةِ وفيه ماءٌ يقالُ له الهَباءَةُ ، وهي أَفْواهُ آبارٍ كَثِيرة مُخَرَّقة الأسافِلِ يفرغُ بعضُها في بعضٍ الماءَ العَذْبَ الطيِّبَ ، ويُزْرَعُ عليها الحِنْطَةُ والشَّعيرُ وما أَشْبَهه ؛ وقرأْتُ في الحَماسَةِ لقيسِ بنِ زهيرٍ :
تعلّم أَنَّ خَيْرَ الناسِ مَيتٌ
على جَفْرِ الهَباءَةِ لا يريمُولَوْلا ظُلْمه ما زِلْتُ أَبْكِيعليه الدّهْر ما طَلَعَ النّجُومُولكِنَّ الفَتَى حَمْل بن بَدْر
بَغَى والبَغْيُ مَصْرعُه وَخِيمُأَظنُّ الحلْمَ دلَّ عليَّ قَوْمِي
وقد يُسْتَجْهل الرَّجُلُ الحَلِيمُومارَسْتُ الرِّجالَ ومارَسُوني
فَمُعْوَجٌّ عليَّ ومُسْتَقِيم ( *!وهَبِي ) ، بكسْر الموحَّدَةِ المُخَفَّفة : ( زَجْرٌ للفَرَسِ ، أَي ) تَوسَّعِي و ( تَباعَدِي ) ، قال الكُمَيْت :

نُعَلِّمها هَبِي وهَلا وأَرْحِبْ
وفي أَبْياتِنا ولَنا افْتُلِينا ( *!والهَبَيُّ ، بفتح الهاءِ والباءِ ) مع تَشْديدِ الياءِ : ( الصَّبيُّ الصَّغيرُ وهي *!هَبَيَّةٌ ) ؛ كذا نَصُّ المُحْكَم ، وقد غفلَ عن اصْطِلاحِه هنا سَهْواً .
قالَ ابنُ سِيدَه : حكَاهُما سيبويه قالَ : ووَزْنها فَعَلٌّ وفَعَلَّةٌ ، وليسَ أصْل فَعَلّ فيه فَعْلَلاً وإنَّما بُني مِن أَوَّل وَهْلَةٍ على السّكونِ ، ولو كانَ الأَصْل فَعْلَلاً لقلْت *!هَبْياً في المُذكَّر *!وهَبْياةً في المُؤنَّث ، قالَ : فإذا جمعْتَ هَبَيًّا قلْت هَبائيٌّ لأنَّه بمنْزلَةِ غَيْر المُعْتل نَحْو مَعدّ وجُبُنّ .
وفي الصِّحاح : *!الهَبَيُّ *!والهَبَيَّةُ الجارِيَةُ الصَّغيرَةُ ، ولم يَضْبِطهما ، وهو في أَكْثرِ نسخِها كغَنِيَ وغَنِيَّةٍ ؛ والصَّوابُ ما للمصنِّفِ .
( *!وهُبايَةُ : الشَّجَرِ بالضمِ قِشْرُها ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!أَهْبَى الغُبارَ : أَثارَهُ ؛ نقلَهُ الجَوْهرِي ؛ ومنه أَهْبَى الفَرَسُ التُّرابَ ؛ وأَنْشَدَ ابنُ جنِّي :
أَهْبَى الترابَ فَوْقَه *!إهْبَايا جاءَ *!بإهْبابا على الأصْل ؛ وهي *!الأَهابيّ ؛ قالَ أَوْسُ بنُ حَجَر :
أَهابِيَّ سَفْساف منَ التُّرْبِ تَوْأَم *!وهَبَا الرَّمادُ *!يَهْبُو : اخْتَلَطَ بالتُّرابِ وهَمَدَ .
قالَ الأصْمعي : إذا صارَتِ

النارُ رَماداً قيلَ *!يَهْبُو ، وهو *!هابٍ غَيْر مَهْمَوز .
قال الأزهري : فقد صَحَّ *!هَبَا للتُّرابِ وللرَّمادِ مَعاً .
قْلت : ومنه *!هَبْو النار لمَا هَمَدَ مِن لَهيبها قَدْرَ ما يَسْتَطِيعُ إنْسانٌ أَن يقربَ يَدَه منها ، وهو اسْتِعْمالٌ عاميٌّ ، ولكن له أَصْلٌ صَحِيحٌ .
*!وهَبَا *!يَهْبُو : إذا مَشَى مَشْياً بَطِيئاً ؛ ومنه التَّهَبِّي لمَشْي المُخْتالِ المُعْجَب ؛ نقلَهُ ابنُ الأثير .
وموضِعٌ *!هابِي التُّراب : كأَنَّ تُرابَه مِثْل *!الهَباءِ في الدِّقَّة .
*!والهابِي مِن التُّراب : ما ارْتَفَعَ ودَقَّ ؛ ومنه قولُ هَوْبرٍ الحارِثي :
تَزَوَّدَ مِنَّا بَيْنَ أُذْنَيْهِ ضَرْبةً
دَعَتْه إلى *!هابي التُّرابِ عَقِيم *!والهَبْوُ : الظَّليمُ .
*!وتَهْبِيةُ الثَّريدِ : تَسْوِيَتهُ .
*!والهَبَاتَانِ : مَوْضِعٌ ، عن ياقوت .

### Türkçe

: ve ( **الهَبْوَةُ : الغَبَرَةُ** ); bunu el-Cevherî ve İbn Sîde nakletti. Çoğulu **هَبَواتٌ**’tur; el-Cevherî, Ru’be’ye ait olarak inşâd etti:

Bize onun alâmetleri, boğulmadan sonra görünür,
serap parçaları içinde ve ince tozların **وهَبْواتِ الدُّقَقْ**.

İbn Berrî dedi ki: **الدُّقَقُ** topraktan ince olan şeydir; onun teki **الدُّقَّي**’dir; tıpkı **الجُلَّى** ve **الجُلَلِ** dediğin gibi.
Oruç hadîsinde: (Sizinle onun arasında bir bulut yahut bir **هَبْوَةٌ** olursa sayıyı tamamlayın) yani hilâlin önünde.
(**والهَباءُ**), **سَماءٍ** gibi: (toz) mutlak olarak; (yahut) (dumana benzeyen) bir toz; havada parlayan.
(ve) denildi ki: o, (yeryüzünün yüzü üzerinde parlayan ve saçılmış toprağın ince kırıntısı)dır.
İbn Şümeyl dedi ki: o, rüzgârın uçurduğu topraktır; onu insanların yüzlerinde, derilerinde ve elbiselerinde görürsün; yapışıp yapışır. Ve dedi ki: “Gökte **هَباءً** görüyorum” derim; “günümüz tozlu” denilmez, ne **هَباءٍ** sahibi ne de **هَبْوةٍ** sahibi.
Sıhâh’ta: o, evde güneş ışığından gördüğün yayılmış şeydir; ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿Onu saçılmış **هَباءً** yaptık﴾; yani amelleri, saçılmış **الهَباءِ** menzilesinde oldu.
Ezherî, Ebû İshâk’tan nakletti: mânâsı, dağların toz olduğudur; ve denildi ki **الهَباءُ**, atların toynaklarıyla kaldırdığı ince tozdandır; ve denildi ki, pencerelerde güneş ışığından görünen şeydir. (ve) mecazdan: **الهَباءُ**: (insanlardan aklı az olanlar); bununla

Hasen hadîsi tefsir edildi: (sonra insanlardan onu, ayaktakımı bir **هَباءٌ** izledi).
İbn Sîde dedi ki: onlar, akılları olmayan kimselerdir.
İbnü’l-Esîr dedi ki: aslında o, atların tırnaklarının altından yükselen şeydir; ve güneşte gördüğün yayılmış şeydir; onun tâbilerini ona benzetti. (**ج أَهْباءٌ**) kıyasa aykırı olarak; ondan **أهْباءُ الزَّوْبَعةِ**, havada yükselen şey için.
(ve) toz yükseldiğinde denilir: (**هَبَا**) **يَهْبُو** (**هُبُوًّا**), **عُلُوَ** gibi; yani (parladı).
(ve) **هَبَا** ayrıca: (kaçtı); İbnü’l-A‘râbî’den.
(ve) ayrıca: (öldü); yine ondan.
(**وأَهْبَى الفَرَسُ**) **إهْباءً**: (**الهَباءَ** kaldırdı); İbn Cinnî’den.
(**والهابِي : تُرابُ القَبْرِ**); el-Asma‘î inşâd etti:

**وهابٍ** güvercinin cesedi gibi; ürktü,
onda “terc” rüzgârı ve sabâ; hepsi ürküten.

(ve hadîste: Süheyl b. Amr’un ( **يَتَهَبَّى** olarak geldiği), sanki esmer bir deve (yani) uzun boylu olarak geldiği (ellerini silkeleyip) olduğu; bunu el-Asma‘î söyledi: bu, “iki omzunu döverek geldi” denildiği gibidir.
(**ونُجومٌ هُبَّى ، كرُبَّى**) : yani (**هابِيَةٌ**) olup ( **بالهَباءِ** ile örtünmüştür); onun teki **هابٍ**’dir; bununla şairin sözü tefsir edildi; o Ebû Hayye en-Nümeyrî’dir; Ebû’l-Heysem onu inşâd etti:

Orada kavmin kılavuzu bir yıldız olur,
kirpilerden **هُبًّى** içinde köpeğin gözü gibi.

**قِباعٌ** (kāfın kesresiyle): kirpiler; teki **قباع**.
İbn Kuteybe tefsirinde dedi ki: yıldızı köpeğin gözüne benzetti; köpeğin çok uyuklamasından dolayı; çünkü o, gözlerini bir kere açar sonra uyuklar; işte yıldız da bir saat görünür sonra **الهَباءِ** ile gizlenir. Ve **قِباعٌ**: **الهَباءِ** içinde çömelmiş; yani onun içine girmiş.
Tehzîb’de: **الهَباءِ** içindeki **النَّجْمَ الهابي**’yi vasfetti; onu gündüz köpeğin gözüne benzetti; bu, köpeğin gece bekçi, gündüz uykulu olmasındandır; uykulunun gözü kapalıdır; iki gözünden gizlilik belirir; işte kendisiyle yol bulunulan yıldız da, gizliliğinde köpeğin gözü gibi **هابٍ**’dir. Ve **هُبًّى** hakkında dedi ki: o, **هابٍ**’in çoğuludur; **غَزًّى**’nın **غازٍ** çoğulu olması gibi. Mânâ: kavmin kılavuzu, **هُبًّى** içinde, onda ancak azı gizlenen **نَجْمٌ هابٍ**’dir; bakan, onun hangi yıldız olduğunu ve hangi yönde olduğunu bilir de onunla yol bulur. Ve o, **نُجومٍ هُبًّى** içinde; yani **هابِيَةٍ** içinde; ancak onlar **قِباعٌ**’dır; kirpiler gibi, çömeldiklerinde; bu **قِباع** ile yol bulunmaz. Ancak, çömelmeyen **هابٍ** olan bu tek yıldızla yol bulunur; çömelmiş **هابِيَةٍ** yıldızlar içinde. Ve **القابِعَ**’ı **قِباعٍ** üzerine çoğul yaptı; **صاحِبٍ** ve **صِحابٍ** gibi.

(**والمُتَهَبِّي**) : (görüşü zayıf) adam; sanki görüşünü **الهَباءِ** ile örtmüştür.
(**والهَبْوُ**), fetha ile: Araplardan bir (kabile); hemzede aynısıyla geçti.
(**والهَباءَةُ**), **سَحابَةٍ** gibi: (Gatafân’a ait bir yer) ve onun bir günü vardır.
El-Cevherî dedi ki: **يَوْمُ الهَباءَة**; Absî Kays b. Züheyr’indir; Fezârî Huzeyfe b. Bedr’e karşı; onu **جفرِ الهَباءَةِ**’de öldürdü; o, orada bir su birikintisidir.
Yâkût dedi ki: orada Huzeyfe ve kardeşi Bedr öldürüldü.
Arrâm dedi ki: **الجَفْر** Benî Süleym diyarında, es-Sevârikıyye’nin üstünde bir dağdır; onda **الهَباءَةُ** denilen bir su vardır; o, altları delik çok sayıda kuyunun ağızlarıdır; bazısı bazısına tatlı, hoş suyu boşaltır; üzerinde buğday, arpa ve benzeri ekilir. Ve Hamâse’de Kays b. Züheyr’e ait olarak okudum:

Öğren: insanların hayırlısı, ölüdür;
**جَفْرِ الهَباءَةِ** üzerinde; ayrılmaz.
Onun zulmü olmasaydı, ben ağlamaya devam ederdim
üzerine, yıldızlar doğdukça, zaman boyunca.
Fakat delikanlı, Bedr oğlu Haml,
azdı; azgınlık, onun kötü düşüş yeridir.
Sanırım hilim, kavmimi bana delâlet etti;
hâlbuki halîm adam da cahil saydırılır.
Erkeklerle uğraştım, onlar da benimle uğraştılar;
bana karşı eğri olan da var, doğru olan da.

(**وهَبِي**), hafifletilmiş tek noktalının kesresiyle: (at için bir sürme); yani “genişle” ve (uzaklaş); el-Kümeyt dedi ki:

Ona “**هَبِي**” ve “hâlâ” ve “erhib” öğretiriz;
beyitlerimizde ve bizim için imtihan olunduk.

(**والهَبَيُّ ، بفتح الهاءِ والباءِ**) yâ’nın şeddelenmesiyle: (küçük çocuk; ve o **هَبَيَّةٌ**’dir); Muhkem’in nassı böyledir; burada, kendi ıstılahından sehven gaflet etti.
İbn Sîde dedi ki: ikisini de Sîbeveyh hikâye etti; dedi ki: vezni **فَعَلٌّ** ve **فَعَلَّةٌ**’dir; **فَعَلّ**’ın aslı içinde **فَعْلَلاً** yoktur; ancak ilk anda sükûn üzere bina edildi. Eğer asl **فَعْلَلاً** olsaydı, müzekkerde **هَبْياً**, müenneste **هَبْياةً** derdin. Dedi ki: **هَبَيًّا**’yı cem‘ ettiğinde **هَبائيٌّ** dersin; çünkü o, **مَعدّ** ve **جُبُنّ** gibi, mu‘tel olmayanın menzilesindedir.
Sıhâh’ta: **الهَبَيُّ** ve **الهَبَيَّةُ** küçük cariyedir; ikisini ضبط etmedi; onun nüshalarının çoğunda **غَنِيَ** ve **غَنِيَّةٍ** gibi; doğru olan, musannifin olanıdır.
(**وهُبايَةُ : الشَّجَرِ بالضمِ قِشْرُها**) .
Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:
**أَهْبَى الغُبارَ**: onu kaldırdı; el-Cevherî nakletti; ondan: **أَهْبَى الفَرَسُ التُّرابَ**. İbn Cinnî inşâd etti:

Toprağı üstüne **إهْبَايا** kaldırdı; **بإهْبابا** asıl üzere geldi; o, **الأَهابيّ**’dir. Evs b. Hacer dedi ki:

**أَهابِيَّ** alçak yer; topraktan ikiz.
Ve **هَبَا الرَّمادُ يَهْبُو**: toprakla karıştı ve söndü.
El-Asma‘î dedi ki: eğer olduysa…

Ateşin kül (olması) hakkında denildi: **يَهْبُو**; ve o, hemzesiz **هابٍ**’dir.

Ezherî dedi: Artık toprak ve kül için birlikte **هَبَا** sahih olmuştur.

Dedim: Ondandır: alevinden sönmüş olan şey için, bir insanın elini ona yaklaştırabileceği kadar (yakınlaşabileceği) ölçüde, ateşin **هَبْو**’su; bu, avamî bir kullanımdır; fakat onun sahih bir aslı vardır.

**وهَبَا** **يَهْبُو**: Yavaş bir yürüyüşle yürüdüğü zaman; ondandır: kendini beğenmiş, gururlu yürüyüşün yürüyüşü için **التَّهَبِّي**; bunu İbnü’l-Esîr nakletti.

Toprağın **هابِي** (olduğu) bir yer: sanki toprağı incelikte **الهَباءِ** gibidir.

Topraktan **الهابِي**: yükselen ve incelen şey; Hârisî Hevber’in sözü de ondandır:

Aramızdan iki kulağının arasına bir darbe azıklandı,
Onu kısır bir (darbe) toprağın **هابي**’sine çağırdı.

**والهَبْوُ**: devekuşu erkeğidir.

**وتَهْبِيةُ الثَّريدِ**: onu düzeltip tesviye etmektir.

**والهَبَاتَانِ**: bir yerdir; Yâkūt’tan.
