# هبت — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%AA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%A8%D8%AA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%AA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: هبت

الهَبْتُ: الضَّرْبُ. والهَبْتُ. حُمْقٌ وتَدْلِيهٌ.
وفيه هَبْتةٌ أَي ضَرْبةُ حُمْقٍ؛ وقيل: فيه هَبْتةٌ للذي فيه كالغَفْلة، وليس بِمُسْتَحْكِم العَقْل.
وفي الصحاح: الهَبِيتُ الجَبانُ الذاهبُ العَقْلِ.
وقد هُبِتَ الرجلُ أَي نُحِبَ، فهو مَهْبُوتٌ وهَبيتٌ، لا عَقْلَ له؛ قال طَرَفة:
فالهَبِيتُ لا قُؤَادَ له،
والثَّبِيتُ قَلْبُه قِيَمُهْ
وقوله أَنشده ثعلب:
تُرِيكَ قَذًى بها، إِن كان فيها
بُعَيْدَ النَّوْم، نَشْوَتُها هَبِيتُ
قال ابن سيده: لم يفسره، وعندي أَنه فَعِيلٌ في معنى فاعل أَي نَشْوَتُها شيء يَهْبِتُ أَي يُحمِّقُ ويُحَيِّر، ويُسَكِّنُ ويُنَوِّمُ.ورجل مَهْبُوتُ الفُؤَادِ: في عقله هَبْتة أَي ضَعْفٌ. وهَبَتَهُ يَهْبِتُه هَبْتاً أَي ضَرَبه. والمَهْبُوتُ: المَحْطُوكُ. وهَبَتَ الرجلَ يَهْبِتُه هَبْتاً: ذَلَّلَهُ. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَن عثمان بنَ مَظْعُون لمَّا مات على فراشهِ، هَبَتَه الموتُ عندي مَنْزلةً، حيث لم يَمُتْ شهيداً؛ فلما مات سيدُنا رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، على فراشه، وأَبو بكر، رضي الله عنه، على فراشه علمتُ أَنَّ مَوْتَ الأَخْيارِ على فُرُشهم؛ قال الفراء: هَبَتَه الموتُ عندي منزلةً، يعني طَأْطَأَه ذلك، وحَطَّ من قَدْره عندي. وكلُّ مَحْطُوطٍ شيئاً: فقد هُبِتَ به، فهو مَهْبُوتٌ؛ قال وأَنشدني أَبو الجَرَّاح:
وأَخْرَقَ مَهْبُوتِ التَّراقي، مُصَعَّدِ الْـ
ـبلاعِيمِ، رِخْوِ المَنْكِبَيْنِ، عُنَابِ
قال: والمَهْبُوتُ التَّراقي المَحْطُوطُها الناقِصُها.
وهَبَتَ وهَبَطَ أَخوانِ.
والهَبِيتُ: الذي به الخَوْلَعُ، وهو الفَزَعُ والتَلَبُّد. وقال عبد الرحمن بن عوف في أُمَيَّة بن خَلَفٍ وابنه: فَهَبَتُوهُما حة فَرَغُوا منهما؛ يعني المسلمين يوم بَدْرٍ أَي ضَرَبُوهُما بالسيف حتى قتلوهما؛ وقال شمر: الهَبْتُ الضَّرْبُ بالسيف، فكأَنَّ معنى قوله فَهَبَتُوهما بالسيف أَي ضربوهما حتى وَقَذُوهما؛ يقال: هَبَتَه بالسيف وغيره يَهْبِتُه هَبْتاً.
وفي حديث معاوية: نَوْمُه سُباتٌ وليليه هُباتٌ؛ هو من الهَبْتِ اللِّين والاسْتِرخاء.
يقال: في فلان هَبْتةٌ أَي ضَعْف.
والمَهْبُوت: الطائر يُرْسَلُ على غير هِداية؛ قال ابن دريد: وأَحسبها مولَّدة.

### Türkçe

**الهَبْتُ**: vurma. Ve **الهَبْتُ**: ahmaklık ve sersemletme.

Ve onda **هَبْتةٌ** vardır, yani ahmaklık darbesi; ve denildi: onda, onda bulunan kimse için **هَبْتةٌ** vardır; gaflet gibi, ve aklı sağlamlaştırılmış değildir.

Ve Sıhâh’ta: **الهَبِيتُ** aklı gitmiş korkaktır.

Ve adam **هُبِتَ** oldu, yani ahmaklaştırıldı; o hâlde o **مَهْبُوتٌ** ve **هَبيتٌ**dir, aklı yoktur;
Tarafa dedi:
فالهَبِيتُ لا قُؤَادَ له،
والثَّبِيتُ قَلْبُه قِيَمُهْ

Ve onun sözü; Sa‘leb rivayet ederek okudu:
تُرِيكَ قَذًى بها، إِن كان فيها
بُعَيْدَ النَّوْم، نَشْوَتُها هَبِيتُ

İbn Sîde dedi: onu açıklamadı; ve benim yanımda o, fâil mânasında fa‘îl’dir; yani onun sarhoşluğu, **يَهْبِتُ** olan bir şeydir; yani ahmaklaştırır ve şaşırtır, ve sakinleştirir ve uyutur. Ve **مَهْبُوتُ الفُؤَادِ** adam: aklında **هَبْتة** vardır, yani zayıflık. Ve onu **هَبَتَهُ يَهْبِتُه هَبْتاً**: yani onu vurdu. Ve **المَهْبُوتُ**: **المَحْطُوكُ**.

Ve adamı **هَبَتَ** eder, onu **يَهْبِتُه هَبْتاً**: onu zelil kıldı. Ve Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: Osman b. Maz‘ûn döşeğinde öldüğünde, ölüm onu benim yanımda bir derece **هَبَتَه** etti; şehit olarak ölmediği için; sonra Efendimiz Resûlullah, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, döşeğinde öldüğünde ve Ebû Bekir, Allah ondan razı olsun, döşeğinde (öldüğünde) bildim ki hayırlıların ölümü döşekleri üzerinedir; Ferrâ dedi: “ölüm onu benim yanımda bir derece **هَبَتَه** etti” yani bu, onu alçalttı ve benim yanımda onun değerinden düşürdü. Ve her kim bir şeyi alçaltılmış ise: onunla **هُبِتَ** edilmiştir; o hâlde o **مَهْبُوتٌ**tur; dedi ve Ebû’l-Cerrâh bana okuttu:
وأَخْرَقَ مَهْبُوتِ التَّراقي، مُصَعَّدِ الْـ
ـبلاعِيمِ، رِخْوِ المَنْكِبَيْنِ، عُنَابِ

Dedi: ve **المَهْبُوتُ التَّراقي**: onun köprücük kemikleri alçaltılmış olanı, eksik olanıdır.

Ve **هَبَتَ** ile **هَبَطَ** iki kardeştir.

Ve **الهَبِيتُ**: kendisinde **الخَوْلَعُ** olan kimsedir; o da korku ve çökmektir.

Ve Abdurrahman b. Avf, Ümeyye b. Halef ve oğlu hakkında dedi: “Müslümanlar Bedir günü onlardan boşalınca onları **فَهَبَتُوهُما**”; yani onları kılıçla vurdular, ta ki onları öldürdüler; Şemmer dedi: **الهَبْتُ** kılıçla vurmaktır; sanki onun “**فَهَبَتُوهما** kılıçla” sözünün mânası: onları vurdu, ta ki onları sersemletti; denir: onu kılıçla ve başkasıyla **هَبَتَه** eder, onu **يَهْبِتُه هَبْتاً**.

Muâviye’nin hadisinde: “Onun uykusu derin uykudur ve geceleri **هُباتٌ**tır”; o, **الهَبْتِ** olan yumuşaklık ve gevşekliktendir.

Denir: falanda **هَبْتةٌ** vardır; yani zayıflık.

Ve **المَهْبُوت**: hidayet olmaksızın üzerine salıverilen kuştur; İbn Düreyd dedi: ve ben onu müvelled sayıyorum.
