# هبت — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%AA/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%A8%D8%AA/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%AA.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: هبت

الهبيت: الجبان الذاهب العقل  كذا في الصحاح  كالمهبوت  .  وقد هبت  الرجل  كغنى  أي نخب، فهو مهبوت وهبيت، لا عقل له، قال طرفة:
  فالهبيت لا فؤاد له                      والثبيت قلبه قيمه  وهبته يهبته: ضربه  ، حكاه أبو عبيد، وقال عبد الرحمن بن عوف، في أمية بن خلف وابنه  فهبتوهما حتى فرغوا منهما  يعني المسلمين يوم بدر،، أي ضربوهما بالسيف حتى قتلوهما. وقال شمر: الهبت: الضرب بالسيف، فكأن معنى قوله: فهبتوهما بالسيف، أي ضربوهما حتى وقذوهما، يقال: هبته بالسيف يهبته هبتا. هبته  :هبطه  ، وهما أخوان، في حديث عمر- رضي الله عنه-  أن عثمان بن مظعون لما مات على فراشه هبته الموت عندي منزلة حيث لم يمت شهيدا، فلما مات سيدنا رسول الله- صلى الله عليه وسلم- على فراشه  وأبو بكر- رضي الله عنه- على فراشه  علمت أن موت الأخيار على فرشهم  قال الفراء: هبته الموت عندي منزلة، يعني  طأطأه  ذلك  وحطه  ، أي حط من قدره عندي. وكل محطوط شيئا فقد هبت به، فهو مهبوت، قال الفراء: وأنشدني أبو الجراح:
  وأخرق مهبوت التراقي مصعد ال                      بلاعيم رخو المنكبـين عـنـاب قال: والمهبوت التراقي: المحطوطها الناقصها. فلان في عقله هبتة  الهبتة  : الضعف  . والهبت: حمق وتدليه، وفيه هبتة، أي ضربة حمق، وقيل: فيه هبتة، للذي فيه كالغفلة، وليس بمستحكم العقل، وأنشد ثعلب:
  تريك قذى بها إن كان فيها                      بعيد النوم نشوتها هبـيت قال ابن سيده: لم يفسره، وعندي أنه فعيل في معنى فاعل، أي نشوتها شيء يهبت أي يحمق ويحير ويسكن وينوم.
 ومما يستدرك عليه: هبت الرجل يهبته هبتا: ذلله والهبيت: الذي به الخولع، وهو الفزع والتلبد. وفي حديث معاوية:  نومه سبات، وليلة هبات  وهو من الهبت بمعنى اللين والاسترخاء، والمهبوت: الطائر يرسل على غير هداية، قال ابن دريد: وأحسبها مولدة.

### Türkçe

**الهبيت**: aklı gitmiş korkak; **الصحاح**’ta böyle. **كالمهبوت**. Ve **هبت** adamı, **كغنى** (vezninde), yani sersemledi; o hâlde o **مهبوت** ve **هبيت**tir; onun aklı yoktur. **طرفة** dedi ki:
  “O hâlde **الهبيت**in kalbi yoktur                      ve **الثبيت**in kalbi ayaktadır.”

Ve **هبته يهبته**: onu dövdü; bunu Ebû Ubeyd nakletti. Ve Abdurrahman b. Avf, Ümeyye b. Halef ve oğlu hakkında dedi ki: “Onları **فهبتوهما**; ta ki onlardan boşaldılar (işlerini bitirdiler).” Müslümanları Bedir günü kastediyor; yani onları kılıçla dövdüler, ta ki onları öldürdüler. Ve Şemmer dedi ki: **الهبت**: kılıçla vuruştur; sanki onun sözünün mânası: “Onları kılıçla **فهبتوهما**”, yani onları dövdüler, ta ki onları yaraladılar; denir ki: **هبته بالسيف يهبته هبتا**.

**هبته**: **هبطه**; ve ikisi kardeştir. Ömer’in hadîsinde -Allah ondan razı olsun-: Osman b. Maz‘ûn döşeğinde ölünce, “Ölüm onu benim yanımda bir menzile **هبته** etti; zira şehid olarak ölmedi.” Sonra Efendimiz Resûlullah -Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun- döşeğinde öldü ve Ebû Bekir -Allah ondan razı olsun- döşeğinde (öldü); hayırlıların döşeklerinde ölümü (olduğunu) bildim. Ferrâ dedi ki: “**هبته الموت عندي منزلة**”, yani o, bunu alçalttı ve onu indirdi; yani benim yanımda onun kadrinden indirdi. Ve her kim bir şeyi indirilmiş (alçaltılmış) kılarsa, muhakkak onunla **هبت** etmiştir; o hâlde o **مهبوت**tur. Ferrâ dedi ki: Ebû’l-Cerrâh bana inşâd etti:
  “Ve ahmak, **مهبوت التراقي**; yükselen **ال**                      gevşek boğazlı, iki omuzu gevşek, iri taneli.”

Dedi ki: **المهبوت التراقي**: onun (yani köprücük kemiklerinin) indirilmişi, eksiltilmişi. Falanın aklında **هبتة** (vardır). **الهبتة**: zayıflık. Ve **الهبت**: ahmaklık ve sarkma; onda **هبتة** vardır, yani ahmaklık darbesi. Ve denildi ki: onda **هبتة** vardır; onda gaflet gibi olan kimse için; ve aklı sağlam değildir. Sa‘leb inşâd etti:
  “Sana onda bir çapak gösterir; eğer onda varsa                      uykusu uzak; onun sarhoşluğu **هبـيت**tir.”

İbn Sîde dedi ki: onu tefsir etmedi; ve benim yanımda o, fâil mânasında fa‘îldir; yani onun sarhoşluğu, **يهبت** eden bir şeydir; yani ahmaklaştırır ve şaşırtır ve sakinleştirir ve uyutur.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **هبت الرجل يهبته هبتا**: onu zelil kıldı. Ve **الهبيت**: onda **الخولع** olan; o da korku ve yapışıp kalmadır. Ve Muâviye’nin hadîsinde: “Onun uykusu derin uykudur; ve gece **هبات**tır.” Ve o, yumuşaklık ve gevşeklik mânasında **الهبت**tendir. Ve **المهبوت**: hidayetsiz olarak salıverilen kuştur. İbn Düreyd dedi ki: ve ben onu müvelled sayıyorum.
