# هبج — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%AC/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%A8%D8%AC/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هبج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%AC.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: هبج

هَبَجَ يَهْبِجُ هَبْجاً: ضَرَبَ ضَرْباً مُتَتابعاً فيه رَخاوةٌ، وقيل: الهَبْجُ الضَّربُ بالخَشَبِ كما يُهْبَجُ الكلبُ إِذا قُتِلَ. وهَبَجَه بالعصا: ضَرَبَ منه حيث ما أَدْرَكَ، وقيل: هو الضَّربُ عامَّةً. وهَبَجَه بالعصا هَبْجاً: مثل حَبَجَه حَبْجاً أَي ضَرَبه. والكلبُ يُهْبَجُ: يُقْتَلُ.
وظَبْيٌ هَبِيجٌ: له جُدَّتانِ في جَنْبَيهِ بين شَعْرِ بَطْنِه وظهرهِ، كأَنه قد أُصيبَ هنالك.
وهَبِجَ وَجهُ الرجلِ، فهو هَبِجٌ: انتفَخَ وتقبَّضَ؛ قال ابن مُقْبل: لا سافِرُ النَّيِّ مَدْخولٌ ولا هَبِجٌ،
عارِي العِظامِ، عليه الوَدْعُ منظومُ
(* قوله «لا سافر الني إلخ» كذا بالأصل هنا. وأنشده شارح القاموس في مادة سفر هكذا:
لا سافر اللحم مدخول ولا هبج كاسي العظام لطيف الكشح مهضوم) وتَهَبَّجَ كَهَبِجَ. الجوهري: الهَبَجُ كالوَرَمِ، يكون في ضرعِ الناقةِ، تقول: هَبَّجَه تَهْبيجاً فَتَهَبَّجَ أَي وَرَّمَه فَتَوَرَّمَ. والهَبَجُ في الضَّرْعِ: أَهْوَنُ الوَرَمِ، قال: والتَّهْبِيجُ شِبْهُ الوَرَمِ في الجسدِ، يقال: أَصبَحَ فلانٌ مُهَبِّجاً أَي مُوَرِّماً. ورجلٌ مُهَبَّجٌ: ثقيلُ النَّفْس.
والهَوْبَجَةُ: الأَرضُ المُرتفِعةُ فيها حَصًى، وقيل: هو الموضع المطمئنّ من الأَرض. وأَصَبْنا هَوْبَجَةً من رِمْثٍ إِذا كان كثيراً في بَطنِ وادٍ. الأَزهري: الهَوْبجةُ بطنُ من الأَرض؛ قال: ولما أَراد أَبو موسى حَفْرَ ركايا الحَفَرِ، قال: دُلُّوني على مَوضع بئرٍ يُقْطَعُ به هذه الفلاةُ، قالوا: هَوْبَجَةٌ تُنْبِتُ الأَرْطَى بين فَلْجٍ وفُلَيجٍ، فَحَفَرَ الحَفَرَ، وهو حَفَرُ أَبي موسى بينه وبين البصرة خمسة أَميالٍ (*
قوله «خمسة أميال» في ياقوت خمس ليال.). الهَوْبَجَةُ: بَطنٌ من الأَرضِ مُطمئنّ، وقال النضر: الهَوْبَجَةُ أَن يُحْفَرَ في مناقِع الماءِ ثِمادٌ يُسيلُونَ إِليها الماءَ فَتَمْتَلئُ، فيَشْربون منها وتَعِينُ تلك الثِّمادُ إِذا جُعِلَ فيها الماءُ.

### Türkçe

**هَبَجَ يَهْبِجُ هَبْجاً**: İçinde bir gevşeklik bulunan, peş peşe bir vuruşla vurdu;
ve denildi ki: **الهَبْجُ** tahta ile vurmaktır; köpek öldürüldüğünde nasıl **يُهْبَجُ** ise.
Ve **هَبَجَه بالعصا**: yetiştiği yerden ona vurdu; ve denildi ki: o, genel olarak vurmaktır.
Ve **هَبَجَه بالعصا هَبْجاً**: **حَبَجَه حَبْجاً** gibidir; yani onu vurdu. Ve köpek
**يُهْبَجُ**: öldürülür.

Ve **ظَبْيٌ هَبِيجٌ**: iki yanında, karnının kılı ile sırtı arasında iki çizgisi vardır;
sanki orada vurulmuş gibidir.

Ve **هَبِجَ وَجهُ الرجلِ**; o hâlde o **هَبِجٌ**’dir: şişti ve büzüldü; İbn Mukbil dedi ki:
لا سافِرُ النَّيِّ مَدْخولٌ ولا هَبِجٌ،
عارِي العِظامِ، عليه الوَدْعُ منظومُ
(* Onun “لا سافر الني إلخ” sözü: asılda burada böyledir. Kāmûs şârihi onu
**سفر** maddesinde şöyle rivayet etti:
لا سافر اللحم مدخول ولا هبج كاسي العظام لطيف الكشح مهضوم)

Ve **تَهَبَّجَ**: **كَهَبِجَ**. el-Cevherî: **الهَبَجُ** şişlik gibidir; deve memesinin içinde olur;
dersin ki: **هَبَّجَه تَهْبيجاً فَتَهَبَّجَ** yani onu şişirdi de şişti.
Ve memedeki **الهَبَجُ**: şişliğin en hafifidir; dedi ki: ve **التَّهْبِيجُ** bedende şişliğe benzer;
denilir: falan **مُهَبِّجاً** olarak sabahladı; yani şişmiş olarak. Ve bir adam
**مُهَبَّجٌ**: nefsi ağırdır.

Ve **الهَوْبَجَةُ**: içinde çakıl bulunan yüksek yer; ve denildi ki: o, yerin alçak yeridir. Ve
**أَصَبْنا هَوْبَجَةً من رِمْثٍ**: bir vadinin karnında çok olduğunda. el-Ezherî: **الهَوْبجةُ** yerden bir karındır;
dedi ki: Ebû Mûsâ **حَفْرَ ركايا الحَفَرِ** kazmayı istediğinde, dedi ki: Bana, bu
çölün onunla kesileceği bir kuyu yerini gösterin; dediler ki: **هَوْبَجَةٌ** ki **الأَرْطَى**yı **فَلْجٍ** ile **فُلَيجٍ** arasında bitirir;
bunun üzerine **الحَفَرَ**ı kazdı; o, Ebû Mûsâ’nın **حَفَرُ**’ıdır; onunla Basra arasında beş mil vardır
(* Onun “خمسة أميال” sözü: Yâkūt’ta beş gece). **الهَوْبَجَةُ**: yerden alçak bir karın;
ve en-Nadr dedi ki: **الهَوْبَجَةُ** su birikintilerinde **ثِمادٌ** kazılmasıdır; suyu ona akıtırlar da dolar;
ondan içerler; ve o **الثِّمادُ**, içine su konulduğunda yardımcı olur.
