# هبد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%A8%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: هبد

الهَبْدُ والهَبِيدُ: الحَنْظَلُ، وقيل: حبه، واحدته هَبِيدة؛ ومنه قول بعض الأَعراب: فخرجت لا أَتلفع بِوَصِيدة ولا أَتَقَوَّتُ بِهَبيدة؛ وقال أَبو الهيثم: هَبِيدُ الحنظل شَحْمه. واهْتَبَدَ الرجلُ إِذا عالج الهَبيدَ. وهَبَدْتُه أَهْبِدُه: أَطعَمْتُه الهَبيدَ. وهَبَدَ الهَبيدَ: طبخه أَو جناه.
الليث: الهَبْد كسْر الهَبِيد وهو الحنظل؛ ومنه يقال: تَهَبَّدَ الرَّجُل والظَّلِيمُ إِذا أَخذا الهبيدَ من شجرة؛ وقال:
خُذِي حَجَرَيْكِ فادَّقِّي هَبِيدا،
كِلا كَلْبَيْكِ أَعْيا أَن يَصِيدا
كان قائلُ هذا الشعر صياداً أَخْفَق فلم يَصِدْ، فقال لامرأَته: عالجي الهَبيدَ فقد أَخْفَقْنا. وتَهَبَّدَ الرجلُ والظَّليمُ واْهتَبَدا: أَخذاه من شجرته أَو استخرجاه للأَكل. الأَزهري: اهْتَبَدَ الظليم إِذا نقر الحنظل فأَكل هَبِيدَه؛ ويقال للظليم: هو يَتَهَبَّدُ إِذا استخرج ذلك ليأْكله. وفي حديث عمر وأُمّه: فَرَوَّدَتْنا من الهبيد؛ الهَبيد: الحنظل يكسر ويستخرجُ حبّه ويُنْقَع لتذهب مَرارته ويُتّخذ منه طبيخ يؤكل عند الضرورة. الجوهري: الاهْتِبادُ أَن تَأْخُذَ حبّ الحنظل وهو يابس وتجعله في موضع وتَصُبَّ عليه الماءَ وتَدْلُكه ثم تصب عنه الماءَ، وتفعل ذلك أَياماً حتى تذهب مرارته ثم يدق ويطبخ؛ غيره: والتَّهَبُّدُ اجتناء الحنظل ونقعه، وقيل: التَّهَبّدُ أَخْذُه وكسْرُه؛ غيره: وهَبيدُ الحنظل حبّ حَدَجِه يستخرج ويُنْقَع ثم يُسخَّن الماءُ الذي أُنْقِع فيه حتى تذهب مرارته ثم يصبّ عليه شيء من الوَدَك ويذرُّ عليه قُمَيِّحَةٌ من الدقيق ويُتحسَّى. وقال أَبو عمرو: الهَبيد هو أَن يُنقع الحنظل أَياماً ثم يغسل ويطرح قشره الأَعلى فيطبخ ويجعل فيه دقيق وربما جعل منه عَصِيدة. يقال منه: رأَيت قوماً يتَهَبَّدُون.
وهَبُّود: جبل؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
شَرثانُ هذاكَ ورا هَبّودِ
التهذيب: أَنشد ابو الهيثم:
شَرِبْنَ بعُكَّاش الهَبابيد شَرْبةً،
وكان لها الأَحْفى خَلِيطاً تُزايِلُهْ
قال عُكّاشُ الهَبابيد: ماء يقال له هبّود فجمع بما حوله. وأَحْفى: اسم موضع. وهبّود، بتشديد الباء: اسم موضع ببلاد بني نمير. وهَبُّودٌ: فرس عَلْقَمة بن سُياج. الأَزهري: هَبُّود اسم فرس سابق لبني قريع؛ قال: وفارسُ هَبُّود أَشابَ النّواصيا

### Türkçe

**الهَبْدُ** ve **الهَبِيدُ**: **الحَنْظَلُ**; ve denildi ki: onun tanesi; onun bir tanesi **هَبِيدة**’dir; ve ondan (dır)

bazı bedevîlerin sözü: “Böylece çıktım; ne **بِوَصِيدة** ile örtünürüm ne de **بِهَبيدة** ile azık edinirim.”

Ve Ebû’l-Heysem dedi: **هَبِيدُ** **الحنظل**’ın içyağıdır. Ve adam **اهْتَبَدَ** eder, **الهَبيدَ**’i işlediği zaman. Ve “Onu **هَبَدْتُه أَهْبِدُه**”: ona **الهَبيدَ** yedirdim. Ve “**هَبَدَ الهَبيدَ**”: onu pişirdi yahut onu topladı.

el-Leys: **الهَبْد** **الهَبِيد**’in kırılmasıdır; ve o **الحنظل**’dır; ve ondan denilir: adam ve devekuşu **تَهَبَّدَ** etti, bir ağaçtan **الهبيدَ**’i aldıkları zaman; ve dedi:

“İki taşını al da **هَبِيدا** döv,
iki köpeğin de avlayamaz hâle geldi.”

Bu şiirin söyleyeni, avlayamayıp avı kaçırmış bir avcı idi; bunun üzerine karısına dedi: **الهَبيدَ** ile uğraş; çünkü biz avlayamadık. Ve adam ve devekuşu **تَهَبَّدَ** etti ve **اْهتَبَدا**: onu ağacından aldılar yahut yemek için onu çıkardılar. el-Ezherî: devekuşu **اهْتَبَدَ** eder, **الحنظل**’ı gagalayıp onun **هَبِيدَه**’ini yediği zaman; ve devekuşu için denilir: onu çıkarıp yemek için, o **يَتَهَبَّدُ** eder. Ve Ömer ile annesi hadîsinde: “Bize **الهبيد**’den yedirdi”; **الهَبيد**: **الحنظل** kırılır, tanesi çıkarılır ve acılığı gitsin diye ıslatılır; ve ondan, zaruret anında yenilen bir pişmiş yemek yapılır. el-Cevherî: **الاهْتِبادُ**, kuru iken **الحنظل**’ın tanesini alman, onu bir yere koyman, üzerine su dökmen ve onu ovman, sonra suyu ondan dökmen; ve bunu günlerce yapman, ta ki acılığı gitsin; sonra dövülür ve pişirilir; başkası: ve **التَّهَبُّدُ**, **الحنظل**’ı toplamak ve onu ıslatmaktır; ve denildi ki: **التَّهَبّدُ**, onu almak ve onu kırmaktır; başkası: ve **هَبيدُ الحنظل** onun kabakçığının tanesidir; çıkarılır ve ıslatılır; sonra içinde ıslatıldığı su ısıtılır, ta ki acılığı gitsin; sonra üzerine içyağından bir şey dökülür ve üzerine undan bir **قُمَيِّحَةٌ** serpilir ve çorba gibi içilir. Ebû Amr dedi: **الهَبيد** odur ki, **الحنظل** günlerce ıslatılır, sonra yıkanır ve onun üst kabuğu atılır; sonra pişirilir ve içine un konur; belki ondan **عَصِيدة** yapılır. Ondan denilir: “Bir kavim gördüm, **يتَهَبَّدُون**.”

Ve **هَبُّود**: bir dağdır; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

“Şerthân şu (dur), **هَبّودِ**’un arkasında.”

**التهذيب**: Ebû’l-Heysem inşâd etti:

“**الهَبابيد**’ler ‘Ukâş’ta bir içiş içtiler,
ve onun için **الأَحْفى** karışık bir (yer) idi, ondan ayrılırdı.”

‘Ukâş **الهَبابيد** dedi: **هبّود** denilen bir sudur; böylece çevresindekilerle birlikte çoğul yaptı. Ve **أَحْفى**: bir yer adıdır. Ve **هبّود**, bâ’nın şeddeli oluşuyla: Benî Numeyr diyarında bir yer adıdır. Ve **هَبُّودٌ**: ‘Alkame b. Süyâc’ın bir atıdır. el-Ezherî: **هَبُّود** Benî Kuray‘ için önde giden bir atın adıdır; dedi:

“**هَبُّود**’un süvarisi perçemleri ağarttı.”
