# هبد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%A8%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [هبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: هبد

الهبد والهبيد: الحنظل أو حبه، واحدته هبيدة، ومنه قول بعض الأعراب: فخرجت لا أتلفع بوصيدة، ولا أتقوت بهبيدة. وفي حديث عمر وأمه: فزودتنا من الهبيد. في النهاية: الهبيد: الحنظل يكسر ويستخرج حبه وينقع لتذهب مرارته ويتخذ منه طبيخ يؤكل عند الضرورة. وقال أبوعمر,: الهبيد: هو أن ينقع الحنظل أياما ثم يغسل ويطرح قشره الأعلى فيطبخ ويجعل فيه دقيق، وربما جعل منه عصيدة. وقال أبو الهيثم: هبيد الحنظل: شحمه، وفي الأساس: تقول: صحبة العبيد أمر من طعم الهبيد. قد هبد الحنظل يهبد، من حد ضرب، إذا كسره، قاله الليث، قال غيره: هبده: طبخه، وجناه، كتهبده، يقال تهبد الرجل أو الظليم، إذا أخذا الهبيد من شجره. والتهبد: اجتناء الحنظل ونقعه، وقيل: أخذه وكسره. واهتبده إذا أخذه من شجرته أو استخرجه للأكل. وفي التهذيب: اهتبد الظليم، إذا نقر الحنظل فأكل هبيده، وقال الجوهري: الاهتباد: أنتأخذ حب الحنظل وهو يابس وتجعله في موضع وتصب عليه الماء وتدلكه ثم تصب عنه الماء، وتفعل ذلك أياما حتى تذهب مرارته، ثم يدق ويطبخ. وقال أبو الهيثم: اهتبد الرجل، إذا عالج الهبيد. هبد فلانا: اطعمه إياه، أي الهبيد، مقتضى سياقه أنه من حد نصر، والذي في التكملة مضبوطا من حد ضرب رجل هابد. والهوابد: اللائي يجتنينه.
 وهبود، كتنور، اسم رجل، اسم فرس سابق لعمرو بن الجعيد المرادي. وفي التهذيب اسم فرس سابق لبني قريع، قالت امرأة من اليمن:
  أشاب قذال الرأس مصرع سيد                      وفارس هبود أشاب النواصيا هبود: ماء لا موضع في بلاد تميم، كما في أكثر نسخ الصحاح، وفي بعضها نمير بدل تميم: ووهم الجوهري، قال شيخنا: لا وهم، فإن الموضع قد يطلق على ماء بالموضع، والماء يطلق على موضع هو به، فغايته أن يكون مجازا، من إطلاق المحل على الحال، على أن هبودا فيه خلاف، هل هو اسم لماء أو لموضع أو لغير ذلك، كما قاله البكري في المعجم، وما فيه خلاف لا ينسب حاكيه إلى وهم، كما لا يخفى، وقد يقال له الهبابيد، أيضا، قرأت قرأت في المعجم لياقوت ما نصه. قال أبو منصور: أنشدنا أبو الهيثم أي لطفيل الغنوي:
  شربن بعكاش الهبابـيد شـربة                      وكان لها الأخفى خليطا تزايله قال: عكاش الهبابيد ماء يقال له هبود، فجمعه بما حوله. وأخفى: اسم موضع، وقيل: هبود: اسم جبل، وقال ابن مقبل:
  جزى الله كعبا بالأباتر نعمة                      وحيا بهبود جزى الله أسعدا وحدث عمرو بن كركرة قال: أنشدني ابن مناذر قصدته الدالية، فلما بلغ إلى قوله:
  يقدح الدهر في شماريخ رضوى                      ويحط الصخور مـن هـبـود

  قلت له: أي شيء هو هبود؛ فقال: جبل. فقلت: سخنت عينك، هبود: عين باليمامة ماؤها ملح لا يشرب منه شيء خلقه الله، وقد والله خريت فيه مرات. فلما كان بعد مدة وقفت عليه في مسجد البصرة وهو ينشد، فلما بلغ ها البيت أنشد:
  ويحط الصخور من عبود فقلت له: عبود أي شيء هو? قال: جبل بالشام فلعلك يا ابن الزانية خريت فيه أيضا. فضحكت وقلت: ما خريت فيه ولا رأيته. فانصرفت وأنا أضحك من قوله.

  وهبود أيضا: فرس لعقبة بن سياج

### Türkçe

**الهبد** ve **الهبيد**: **الحنظل** yahut onun tanesi; onun bir tanesi **هبيدة**’dir. Ondan, bazı bedevîlerin sözü: “Böylece çıktım; bir **وصيدة** ile örtünmüyor, bir **هبيدة** ile de azık edinmiyordum.” **عمر** ve annesi hakkında olan hadiste: “Bizi **الهبيد**’den azıklandırdı.” **النهاية**’de: **الهبيد**: **الحنظل** kırılır, onun tanesi çıkarılır ve acılığı gitsin diye ıslatılır; ondan, zaruret anında yenilen bir pişmiş yemek yapılır. **أبوعمر** dedi ki: **الهبيد**: **الحنظل**’ün günlerce ıslatılması, sonra yıkanması ve onun üst kabuğunun atılmasıdır; sonra pişirilir ve içine un konur; bazen ondan **عصيدة** yapılır. **أبو الهيثم** dedi: **هبيد الحنظل**: onun yağıdır. **الأساس**’ta: dersin ki: “Kölelerin arkadaşlığı, **الهبيد** tadından daha acıdır.” **الحنظل**’ü **هبد** etti, **يهبد** eder; **ضرب** bâbından; onu kırdığı zaman; bunu **الليث** söyledi. Başkası dedi ki: Onu **هبده**: onu pişirdi ve onu topladı; onun gibi **كتهبده**. Denir ki: Adam yahut devekuşu **تهبد** etti; **الهبيد**’i onun ağacından aldıkları zaman. Ve **التهبد**: **الحنظل**’ü toplamak ve onu ıslatmak; ve denildi: onu almak ve onu kırmak. Ve onu **اهتبده** etti; onu ağacından aldığı yahut yemek için çıkardığı zaman. **التهذيب**’de: Devekuşu **اهتبد** etti; **الحنظل**’ü gagalayıp onun **هبيده**’ini yediği zaman. **الجوهري** dedi: **الاهتباد**: **الحنظل** tanesini kuru iken almandır; onu bir yere koyarsın, üzerine su dökersin ve onu ovalarsın; sonra ondan suyu dökersin; bunu günlerce yaparsın, ta ki acılığı gitsin; sonra dövülür ve pişirilir. **أبو الهيثم** dedi: Adam **اهتبد** etti; **الهبيد** ile uğraştığı zaman. Birini **هبد** etti: onu ona yedirdi; yani **الهبيد**’i. Siyakının gereği, onun **نصر** bâbından olmasıdır; **التكملة**’de ise **ضرب** bâbından “**رجل هابد**” diye ضبط edilmiştir. Ve **الهوابد**: onu toplayan kadınlardır.

Ve **هبود**; **تنور** gibi; bir adam adıdır; **عمرو بن الجعيد المرادي**’nin bir yarış atının adıdır. **التهذيب**’de: **بني قريع**’in bir yarış atının adıdır. Yemen’den bir kadın dedi ki:

  “Başın ense kısmını ağartan, bir efendinin düşüşüdür;
  ve **هبود**’un binicisi, perçemleri ağarttı.”

**هبود**: **تميم** diyarında bir yer değil, bir sudur; **الصحاح**’ın nüshalarının çoğunda böyle; bazısında **نمير** **تميم** yerine: ve **الجوهري** yanıldı. Şeyhimiz dedi ki: Yanılma yoktur; çünkü yer, yerdeki suya ıtlak olunabilir; su da, onun bulunduğu yere ıtlak olunur; nihayeti, mahalin hâl üzerine ıtlakı kabilinden mecaz olur. Bununla beraber **هبود** hakkında ihtilaf vardır: suyun adı mı, yerin adı mı, yahut bundan başka bir şeyin adı mı; **البكري**’nin **المعجم**’de söylediği gibi. İhtilaflı olan şeyde, nakledeni yanılmaya nisbet edilmez; gizli değildir. Ve ona **الهبابيد** de denilir. **ياقوت**’un **المعجم**’inde metni şu olanı okudum. **أبو منصور** dedi: **أبو الهيثم** bize, yani **طفيل الغنوي**’ye ait olarak, inşad etti:

  “**عكاش**’ta **الهبابيد**’i bir içiş içtiler;
  ve onun için **الأخفى** karışık bir yoldaş idi, ondan ayrılırdı.”

Dedi ki: **عكاش الهبابيد** bir sudur; ona **هبود** denilir; onu, çevresindekilerle birlikte cem etti. Ve **أخفى**: bir yer adıdır. Ve denildi: **هبود**: bir dağın adıdır. **ابن مقبل** dedi ki:

  “Allah, **كعب**’a **الأباتر** ile bir nimetle karşılık versin;
  ve **هبود**’da bir mahalleye; Allah **أسعد**’a karşılık versin.”

Ve **عمرو بن كركرة** rivayet etti, dedi ki: **ابن مناذر** bana, ona kastettiğim **الدالية**’yi inşad etti; şu söze varınca:

  “Zaman, **رضوى**’nın dallarında kıvılcım çakar;
  ve kayaları **هبود**’dan indirir.”

Ona dedim ki: **هبود** nedir? Dedi ki: Dağdır. Dedim ki: Gözün ısındı; **هبود**: **اليمامة**’de bir pınardır; suyu tuzludur; ondan hiçbir şey içilmez; Allah onu yaratmıştır; vallahi onda defalarca dışkıladım. Bir müddet sonra Basra mescidinde onun üzerine vardım; o inşad ediyordu; şu beyte varınca inşad etti:

  “ve kayaları **عبود**’dan indirir.”

Ona dedim ki: **عبود** nedir? Dedi ki: Şam’da bir dağdır; belki sen, ey zina kadınının oğlu, onda da dışkıladın. Güldüm ve dedim ki: Ne onda dışkıladım ne de onu gördüm. Onun sözünden gülerek ayrıldım.

Ve **هبود** ayrıca: **عقبة بن سياج**’ın bir atıdır.
