# هبرج (ه-ب-ر-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ه - ب - ر - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الهاء والجيم
جهضم: تَجَهْضَمَ الفَحْلُ على أقرانه، أي: علاهم بكلكله، وبعيرٌ جَهْضَمُ الجَنْبينِ، أي: رَحْبُ الجنبين، وكذلك الرّجل.
والجَهْضَمُ: الضَّخْمُ الهامةِ ، المُسْتديرُ الوَجْهِِ.
سجهر: اسْجهرَّتِ الرِّماحُ، أي: أقبلت إليك. واسجهرّ النّبات، أي: طال. قال:
في كنّ وادٍ مُسْجَهِرٍّ رفرف
هجرس: الهِجْرِسُ: من أولاد الثّعالب، ويُوصَفُ به اللّئيم. ورَمَتْني الأَيّام عن هَجارِسِها، أي: شدائدها، ودواهيها.
جرهس: والجرهاس: الجَسيمُ، قال يصف الأسد:
يُكْنَى وما حُوِّل عن جِرهاسِ
من فَرْسِهِ الأُسْدَ: أبا فِراسِِ
سمهج: السَّمْهَجَةُ: الفَتْلُ الشَّديدُ. حَبْلُ مُسَمْهَجٌ، وهو في الحَلِفِ أيضاً، قال: يَحْلِفُ بَجٌّ خَلِفاً مُسَمْهَجا قلتُ له يا بَجُّ لا تُلَجِّجا ولبنُ سَمْهَجٌ سَمَلَّجٌ: أي: حُلْوٌ دَسِمٌ.
دهرج: الدَّهْرَجةُ: الوَحاءُ في السّير.
جرهد: أجْرَهدَّ القوم: قصدوا القصد. واجرهدَّ الطّريق، أي: اسْتَمّرَّ.
دهنج: الدُّهانجُ: البَعير الضَّخْم ذو السّنامَيْن. قال:
كأنَّ رَعْنَ الآلِ منه في الآلْ
إذا بدا، دُهانِـجٌ ذو أعـدالْ
شبّة أطرافَ الجَبَل في السَّراب بعد لَيْن وسنامَيْن.
والدَّهْنَجُ: حصىً خُضْرٌ يُحكُّ منها الفُصوص، ليس بعربيّة.
هجدم: هِجدَمٌ: لغةٌ في إجدمٌ: في إقدامِك الفرس وزَجْركَهُ: يقال: أوّل من رَكبَ الفَرَسَ ابن آدمَ.
القاتل، حمل على أخيه فزجر فرساً وقال: هجِ الدّم، فلمّا كثر على الالسنة اقتصروا على: هجدم وإجدم.
دهمج: الدَّهْمَجةُ: مَشْيُ الكبير كأنَّه في قيد.
هرجب: الهِرْجابُ من الإِبل : الطّويلة الضَّخمة.
هبرج: الهَبْرجةُ: اختلاطٌ في المَشْي، قال العجّاج:
يَتْبَعْنَ ذيّالاً مُوَشًّى هَبْرَجا
جهرم: الجَهْرَميّةُ: ثيابٌ منسوبة، نحو البسط وما أشبهَهَا، يقال: هي من الكَتّان، قال:
"لا يُشْتَرَي كَتّانه وجَهْرَمُهْ"
جعله اسماً بإخراج ياء النِّسبة.
جرهم: جُرْهُم: حيٌّ من اليَمَن. نزلوا مكّة، وتزوج فيهم إسماعيلُ عليه السّلام، فعصَوُا الله، وأُلحِدوا في الحَرَم فأبادهم الله.
جمهر: الجُمْهُوُر: الرَّمْل الكثيرُ المتراكم الواسع. والجُمْهُورُ: الجماعة من النّاس، وخيلٌ. مُجَمْهَرة، أي: مُجْتمعة.
جهبل: امرأةٌ جَهْبَلةٌ: قبيحةٌ دَميمةُ.
هلبج: الهِلْباجةُ: الثَّقيل من الّناس. ويقال: الأحمق المائق.
لهجم: اللَّهْجَمُ: الطَّريقُ الواضِحُ.
هملج: الهَمْلَجةُ: حسنُ سَيْرِ الدّابّة في سرعة وبخترة. الذّكَرُ والأُنثى نعتهما: هملاج.
وقد هَمْلَجْ: واأَرٌٌْ مُهَمْلَجٌ: مُدَلَّل مُنْقاد قال العجّاج:
"قد قلّدوا أَمْرَهُمُ المُهَمْلَجا"

##### Türkçe

**الهاء** ve **الجيم**

**جهضم**: **تَجَهْضَمَ** aygır akranlarının üzerine; yani: göğsüyle onların üstüne çıktı. Ve iki yanı **جَهْضَمُ** olan deve; yani: iki yanı geniş; erkek de böyledir.
Ve **الجَهْضَمُ**: başı iri olan, yüzü yuvarlak olan.

**سجهر**: Mızraklar **اسْجهرَّتِ**; yani: sana doğru geldiler. Ve bitki **اسجهرّ**; yani: uzadı. Dedi ki:
Bir gizli vadide, **مُسْجَهِرٍّ** (olan) (şöyle) dalgalanır

**هجرس**: **الهِجْرِسُ**: tilkilerin yavrularından; ve onunla alçak kimse vasfedilir. Ve günler beni kendi **هَجارِسِها**’sından attı; yani: onun şiddetleri ve belâları.

**جرهس**: Ve **الجرهاس**: iri cüsseli (olan). Aslanı vasfederek dedi ki:
Künye edinir; ve **جِرهاسِ**’ından çevrilmiş değildir
Kendisinin atından aslan: **أبا فِراسِ**

**سمهج**: **السَّمْهَجَةُ**: şiddetli büküm. **حَبْلُ مُسَمْهَجٌ**; ve o yemin (bahsinde) de böyledir. Dedi ki:
**بَجٌّ** yemin eder: **خَلِفاً مُسَمْهَجا**
Ona dedim ki: ey **بَجُّ**! inat etme
Ve **لبنُ سَمْهَجٌ سَمَلَّجٌ**: yani: tatlı, yağlı.

**دهرج**: **الدَّهْرَجةُ**: yürüyüşte sürat.

**جرهد**: Kavim **أجْرَهدَّ**: kastı kastettiler. Ve yol **اجرهدَّ**; yani: devam etti.

**دهنج**: **الدُّهانجُ**: iki hörgüçlü iri deve. Dedi ki:
Sanki serabın içindeki serabda ondan (görünen) serabın burnu
Göründüğü vakit: yükleri olan iki hörgüçlü bir **دُهانِـجٌ**
Serabda, yumuşaklıktan ve iki hörgüçten sonra dağın uçlarını andırır.
Ve **الدَّهْنَجُ**: ondan yüzük taşlarının kazındığı yeşil çakıl; Arapça değildir.

**هجدم**: **هِجدَمٌ**: **إجدمٌ**’da bir lügat: senin atı ileri sürmende ve onu azarlamanda; denir ki: ata binen ilk kişi Âdem oğlu (idi).
Katil, kardeşinin üzerine hamle etti; bir atı azarladı ve dedi ki: **هجِ الدّم**; diller üzerinde çoğalınca **هجدم** ve **إجدم** üzerine iktisar ettiler.

**دهمج**: **الدَّهْمَجةُ**: büyük (yaşlı) kimsenin yürüyüşü; sanki bağ içinde.

**هرجب**: Develerden **الهِرْجابُ**: uzun, iri olan.

**هبرج**: **الهَبْرجةُ**: yürüyüşte karışıklık. **العجّاج** dedi ki:
Nakışlı bir kuyruğu olan, **هَبْرَجا** (olan)ın ardınca giderler

**جهرم**: **الجَهْرَميّةُ**: nisbetli elbiseler; yaygılar ve benzerleri gibi. Denir ki: o ketendendir. Dedi ki:
“Onun keteni ve **جَهْرَمُهْ** satın alınmaz”
Nisbet **ياء**’sını çıkararak onu isim yaptı.

**جرهم**: **جُرْهُم**: Yemen’den bir kabile. Mekke’ye indiler; İsmail عليه السّلام onların içinde evlendi. Allah’a isyan ettiler ve Harem’de ilhada saptılar; Allah da onları helâk etti.

**جمهر**: **الجُمْهُوُر**: çok, yığılmış, geniş kum. Ve **الجُمْهُورُ**: insanlardan bir topluluk; ve atlar. **مُجَمْهَرة**: yani: toplanmış.

**جهبل**: **جَهْبَلةٌ** kadın: çirkin, kötü yüzlü.

**هلبج**: **الهِلْباجةُ**: insanlardan ağır (kimse). Ve denir ki: ahmak, hafifmeşrep.

**لهجم**: **اللَّهْجَمُ**: açık yol.

**هملج**: **الهَمْلَجةُ**: binitin sürat ve salınış içinde yürüyüşünün güzelliği. Erkek ve dişi; ikisinin sıfatı: **هملاج**.
Ve **هَمْلَجْ** (denir). Ve **أَرٌٌْ مُهَمْلَجٌ**: nazlandırılmış, boyun eğen. **العجّاج** dedi ki:
“**المُهَمْلَجا** olan işlerini boyunlarına takmışlardır”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الهَبْرَجُ: الثَّوْرُ، وهو أَيضاً المُسِنُّ من الظِّباءِ. والهَبْرَجَةُ: اختلاطٌ في المشي؛ قال العجاج
(* قوله «قال العجاج إلخ» عبارة
القاموس وشرحه. والهبرج: الموشى من الثياب. قال العجاج إلخ.): يَتْبَعْنَ ذَيَّالاً مُوشًّىً هَبْرَجا
الهَبْرَجُ والمُوَشَّى واحدٌ؛ قال أَبو نصر: سأَلت الأَصمعي مرة: أَي شيءٍ هَبْرَجٌ؟ قال: يُخَلِّطُ في مَشْيه. الأَصمعي أَيضاً: الهَبْرَجُ المُخْتالُ الذيَّالُ، الطويلُ الذَّنَبِ.

##### Türkçe

**الهَبْرَجُ**: boğa; ve o, ayrıca ceylanlardan yaşlı olan kimsedir.

Ve **الهَبْرَجَةُ**: yürüyüşte bir karışıklık; el-‘Accâc dedi:
(* “dedi el-‘Accâc ilh.” sözü, el-Kāmûs’un ve onun şerhinin ibaresidir. Ve **الهبرج**: elbiselerden işlemeli olan(ıdır). El-‘Accâc dedi ilh.):
“İşlemeli **هَبْرَجا** bir eteği takip ederler.”

**الهَبْرَجُ** ile **المُوَشَّى** birdir; Ebû Nasr dedi: el-Asma‘î’ye bir kere sordum: **هَبْرَجٌ** nedir? Dedi: yürüyüşünde karıştırır. El-Asma‘î ayrıca: **الهَبْرَجُ**; uzun etekli, uzun kuyruklu, salınan kimsedir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الهبرج: المشي السريع الخفيف  فيه اختلاط. الهبرج:  المختال  الذيال الطويل الذنب؛ وهذا عن الأصمعي. الهبرج: الرجل  المخلط في مشيه  ، وفي نسخة: مشيته. قال أبو نصر: سألت الأصمعي مرة: أي شيء هبرج? قال: مخلط في مشيه. الهبرج  الموشى من الثياب  ، قال العجاج:
  يتبعن ذيالا موشى هبرجا

  الهبرج والموشى واحد. الهبرج:  الضخم السمين  من الرجال،  ويكسر  في هذا. الهبرج:  الثور. و  هو أيضا  الظبي المسن  .  والهبرجة: الوشي، والاختلاط في المشي  ، وقد تقدم عن الأصمعي ما يشهد لذلك.  والمهبرج، كمسرهد، من الأوتار: الفاسد المختلف المتن  ، من التكملة.

##### Türkçe

**الهبرج**: içinde karışıklık bulunan hızlı, hafif yürüyüş. **الهبرج**: uzun kuyruklu, etekleri sürünen, salınarak yürüyen; bu, **الأصمعي**’dendir. **الهبرج**: yürüyüşünde karışıklık bulunan adam; bir nüshada: onun yürüyüşü. **أبو نصر** dedi: **الأصمعي**’ye bir defa sordum: **هبرج** nedir? Dedi: yürüyüşünde karışıklık bulunan. **الهبرج**: elbiselerden işlemeli olan; **العجاج** dedi:

  İşlemeli **هبرجا** bir etek sahibini izlerler

**الهبرج** ile **الموشى** birdir. **الهبرج**: adamlardan iri, şişman olan; bunda kesre ile de okunur. **الهبرج**: boğa. Ve o ayrıca yaşlı ceylandır. **الهبرجة**: işleme; ve yürüyüşte karışıklık; ve bunun için şahitlik eden, **الأصمعي**’den daha önce geçti. **المهبرج**, **كمسرهد**, kirişlerden: bozuk, metni farklı olan; **من التكملة**’den.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

هَبْرَجَ
هَبْرَجَ
a.  Stepped proudly.

b.  Embroidered, ornamented.

c.  [ coll. ], Tore.

هَبْرَج
هَبْرَج 51 .
a.  Quick pace.

b.  Proud.

c.  Embroidered garment.

d.  Steer.

e.  Buck.

f.  see 53 .

هِبْرِج
هِبْرِج 53 ,
a.  Fat, obese.

هِبْرِزِيّ
هِبْرِزِيّ
a.  Persian horseman.

b.  New gold piece; pure gold.

c.  Handsome, graceful, elegant.

d.  Firm.

e.  Boot.

f.  Lion.

أُمّ الهِبْرِزِيّ
أُمّ الهِبْرِزِيّ
a.  Fever.

##### Türkçe

**هَبْرَجَ**
**هَبْرَجَ**
a. Gururla adım attı.

b. Nakışladı, süsledi.

c. [ topl. ], Yırttı.

**هَبْرَج**
**هَبْرَج** 51 .
a. Hızlı yürüyüş.

b. Gururlu.

c. Nakışlı giysi.

d. Düve.

e. Teke.

f. bkz. 53 .

**هِبْرِج**
**هِبْرِج** 53 ,
a. Şişman, obez.

**هِبْرِزِيّ**
**هِبْرِزِيّ**
a. Fars atlısı.

b. Yeni altın parça; saf altın.

c. Yakışıklı, zarif, elegant.

d. Sağlam.

e. Çizme.

f. Aslan.

**أُمّ الهِبْرِزِيّ**
**أُمّ الهِبْرِزِيّ**
a. Ateşli hastalık.
